ቲቶ 2፥11-15

በቀርጤስ ውስጥ የተሰማ የጸጋ ድምፅ

ሐዋርያው ጳውሎስ ወደ ቲቶ የጻፈው መልእክት፣ በቀርጤስ ደሴት ውስጥ ለተመሠረቱት ብዙ አዳዲስ አብያተ ክርስቲያናት ሥርዓት እንዲይዙና ጤናማ ትምህርት እንዲኖራቸው ለመርዳት የተጻፈ ፓስተራዊ መልእክት ነው። ጳውሎስ ራሱ ስለ ቀርጤስ ሰዎች ባሕርይ ሲናገር፣ "የገዛ ራሳቸው ነቢይ የሆነ ከእነርሱ አንዱ። የቀርጤስ ሰዎች ዘወትር ውሸተኞች፥ ክፉዎች አራዊት፥ በላተኞች፥ ሥራ ፈቶች ናቸው ብሎአል።" (ቲቶ 1፥12) ብሎ በጣም ጨካኝ በሆነ ማህበራዊ ነቀፋ ውስጥ የነበረውን ማኅበረሰብ ገልጦታል። በዚህ ፈታኝ ማህበራዊ ዐውድ ውስጥ፣ ምዕራፍ ሁለት፣ ለተለያዩ የቤተ ክርስቲያን ቡድኖች (ለሽማግሌዎች፣ ለሴቶች፣ ለወጣቶች፣ ለባሮች) ተግባራዊ የሥነ-ምግባር ትእዛዛትን ከዘረዘረ በኋላ፣ ወደ አንድ አስደናቂ፣ ጥልቅ ጫፍ ይደርሳል፤ ይህም ቁጥር 11-15 ነው። እነዚህ አምስት ቁጥሮች፣ ለምን ክርስቲያኖች በዚህ መንገድ መኖር እንዳለባቸው መሠረታዊ ምክንያት የሚሰጡ፣ በጠቅላላው አዲስ ኪዳን ውስጥ ስለ ጸጋ ተፈጥሮ፣ ስለ ክርስቶስ አምላክነትና ስለ መስቀሉ ዓላማ ካሉት ማጠቃለያዎች አንዱ ናቸው።

ይህ ጥናት፣ ቲቶ 2፥11-15ን በጥልቅ መንፈሳዊ አክብሮት፣ በቃላት ትንተና እና በነገረ መለኮታዊ ጥልቀት ይመረምራል፤ ጸጋ እንዴት እንደ አዳኝ ብቻ ሳይሆን እንደ አስተማሪም እንደሚሠራ፣ ክርስቲያናዊ ሕይወት በሁለት "መገለጦች" (የክርስቶስ የመጀመሪያና ሁለተኛ ምጽአት) መካከል ያለው ውጥረት ምን እንደሚመስል፣ ይህ ጥቅስ ስለ ክርስቶስ አምላክነት ምን እንደሚያስተምረን፣ እና የመስቀሉ ሥራ ምን ዓላማ እንደያዘ በዝርዝር ያሳያል።

ጸጋ ተገልጦአል (ቁ. 11) — የመጀመሪያው ኤጲፋንያ

ቁጥር 11 የሚጀምረው በግሪኩ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ትልቅ ትኩረት በተሰጠው ቃል ነው፦ "ተገልጦአልና" (ኤጴፋኔ)። ይህ ግስ ከኤጲፋንያ ከሚለው ስም ጋር ይዛመዳል፤ ትርጉሙም "ግርማ ሞገስ የተላበሰ መገለጥ" ወይም "አስደናቂ ብቅ ማለት" ማለት ነው። በጥንቱ ግሪካዊ ዓለም ውስጥ ይህ ቃል ብዙውን ጊዜ የአንድን ንጉሥ ወይም አምላክ ድንገተኛ፣ አስደናቂ፣ የክብር መገለጥን ለማመልከት ይጠቅም ነበር። ጳውሎስ ይህንን የንጉሣዊ ቋንቋ ወስዶ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ መምጣት ይጠቀምበታል፤ ነገር ግን ትልቅ መገለባበጥ ያደርግበታል፦ ይህ "ግርማ ሞገስ የተላበሰ መገለጥ" የመጣው በክብር ሰረገላ ወይም በኃያል ሠራዊት አጃቢነት ሳይሆን፣ በትሑት የቤተልሔም በረት ውስጥ በተወለደ ሕፃን መልክ ነው። ይህ ራሱ የመስቀሉን paradox ያመለክታል፤ የእግዚአብሔር እውነተኛ ግርማ የሚገለጠው በትህትና ውስጥ ነው።

ከዚህም በላይ፣ "ሰዎችን ሁሉ" የሚለው ሐረግ ትልቅ ጠቀሜታ አለው። በቀርጤስ ማኅበረሰብ ውስጥ፣ ልክ እንደ መላው የሮም ግዛት፣ ትልቅ ማህበራዊ ክፍፍል ነበር፤ ባሪያና ጌታ፣ ወንድና ሴት፣ ሀብታምና ድሀ። ጳውሎስ ግን በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ለሽማግሌዎችም ለወጣቶችም ለባሮችም ለጌቶችም ተመሳሳይ ትእዛዛትን እየሰጠ ያለው በአጋጣሚ አይደለም፤ ምክንያቱም የእግዚአብሔር የማዳን ጸጋ ራሱ ለሁሉም ሰው እኩል ተገልጧልና። ይህ "ለሁሉም" መገለጥ ማለት ግን ሁሉም ሰው በራስ-ሰር ይድናል (universalism) ማለት አይደለም፤ ይልቁንም ድነት ከእንግዲህ ወዲህ በዘር፣ በጾታ፣ በማህበራዊ ደረጃ ወይም በሃይማኖታዊ ሥርዓት ላይ ያልተመሠረተ፣ ለሁሉም ክፍት የሆነ ስጦታ መሆኑን ያውጃል።

ጸጋ የሚያስተምር አስተማሪ ነው (ቁ. 12)

ቁጥር 12 ውስጥ ያለው ቁልፍ ቃል "ያስተምረናል" ነው። ይህ ቃል ተራ የመረጃ ማስተላለፍ ("ማስተማር" በዘመናዊ አገባብ) አያመለክትም፤ ይልቁንም የልጅ አስተዳደግን፣ ተግሣጽንና ሙሉ ባሕርይን የመቅረጽ ሂደትን ያመለክታል፤ የዚህ ቃል ሥር ራሱ ልጅ ከሚለው ጋር የተያያዘ ነው። ጸጋ፣ ስለዚህ፣ ኃጢአታችንን ይቅር ብሎ ብቻ የሚያስቀረን ስጦታ አይደለም፤ ይልቁንም ንቁ፣ ተከታታይ፣ ወላጅ የሚያደርገውን ዓይነት የባሕርይ ቅርጽ ሥራ የሚሠራ አስተማሪ ነው። ይህ ትልቅ እርማት ይሰጠናል፤ ጸጋ ከሥነ-ምግባር ጋር ተቃራኒ አይደለም (ልቅነትን አያመጣም)፤ ይልቁንም ጸጋ ራሱ እውነተኛ ሥነ-ምግባርን የሚያፈልቅ ምንጭ ነው።

ይህ የጸጋ ትምህርት ቤት ሁለት ገጽታዎችን ይይዛል፦ አሉታዊውን (የምንክደው) እና አዎንታዊውን (የምንኖረው)። አሉታዊው ገጽታ "ኃጢአተኝነትንና ዓለማዊን ምኞት መካድ" ሲሆን፣ አዎንታዊው ገጽታ ደግሞ ወደ ሦስት አቅጣጫዎች የሚዘረጋ ሚዛናዊ ሕይወት ነው፦ ወደ ራሳችን (ራስን መግዛት)፣ ወደ ሌሎች (ጽድቅ)፣ እና ወደ እግዚአብሔር (አምላክን መምሰል)።

ይህ ሦስት አቅጣጫዊ ሚዛን፣ ክርስቲያናዊ ቅድስና ብቸኛ ግላዊ ተሞክሮ አለመሆኑን ያስተምረናል፤ ይልቁንም ቅድስና ሁልጊዜ ወደ ውስጥ (ራስን መግዛት)፣ ወደ ጎን (ጽድቅ) እና ወደ ላይ (አምላክን መምሰል) በአንድ ጊዜ የሚስፋፋ ሙሉ ሕይወት ነው። አንድ ብቻ ኖሮ ሌላውን መተው (ለምሳሌ "ራሴን ብቻ እቆጣጠራለሁ ነገር ግን ለባልንጀራዬ ትክክል መሆን አይመለከተኝም") እውነተኛ የጸጋ ትምህርት ቤት ውጤት ሊሆን አይችልም።

በሁለት መገለጦች መካከል መኖር (ቁ. 12-13)

ይህ ምንባብ የክርስቲያናዊ ሕይወትን መሠረታዊ የጊዜ አወቃቀር በሚያምር ሁኔታ ያሳየናል፦ "በአሁኑ ዘመን" መኖርና "የተባረከውን ተስፋ" መጠበቅ በአንድ ጊዜ። ኤጲፋንያ የሚለው ቃል ራሱ በአዲስ ኪዳን ውስጥ 6 ጊዜ ብቻ ተመዝግቧል፤ እጅግ በሚያስደንቅ ሁኔታ፣ ተመሳሳዩ ቃል ለሁለቱም ለክርስቶስ የመጀመሪያ መምጣት (2ኛ ጢሞ. 1፥10) እና ለወደፊቱ ክብራማ ምጽአት (1ኛ ጢሞ. 6፥14፤ 2ኛ ጢሞ. 4፥1, 8፤ ቲቶ 2፥13፤ 2ኛ ተሰ. 2፥8) ጥቅም ላይ ይውላል፦

ይህ የቃላት ውህደት፣ የክርስቲያናዊ ሕይወትን "አሁን የተጀመረ ግን ገና ያልተፈጸመ" (already-not-yet) ውጥረት በሚያምር ሁኔታ ያሳየናል፤ እኛ በሁለቱ ኤጲፋንያዎች መካከል፣ በእምነት ድልድይ ላይ ቆመን እንኖራለን። የመጀመሪያው ኤጲፋንያ (ቤተልሔም) ተስፋችንን መሠረት ያደረገ ታሪካዊ እውነታ ነው፤ ሁለተኛው ኤጲፋንያ (ክብር መንግሥት) ደግሞ ናፍቆታችንን የሚያቀጣጥል የወደፊት ተስፋ ነው። "የተባረከውን ተስፋችንን" (ቁ. 13) የምንጠብቀው ስንፍና ወይም ግድየለሽነት ውስጥ ሆነን አይደለም፤ ይልቁንም "ራሳችንን በመግዛትና በጽድቅ እግዚአብሔርንም በመምሰል በአሁኑ ዘመን እንድንኖር" (ቁ. 12) በንቃት እየተጋን ነው። ተስፋ የወደፊት ብቻ ሳይሆን የአሁኑን ሕይወት ቅርጽ የሚያስይዝ ኃይል ነው።

"ታላቁ አምላካችንና መድኃኒታችን" — የክርስቶስ አምላክነት ማረጋገጫ (ቁ. 13)

ቲቶ 2፥13 በክርስትና ታሪክ ውስጥ ስለ ክርስቶስ አምላክነት ከሚናገሩ እጅግ ኃይለኛ ጥቅሶች አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል፦ "የታላቁን የአምላካችንንና የመድኃኒታችንን የኢየሱስ ክርስቶስን ክብር መገለጥ።" የግሪኩ ሰዋስው እዚህ ላይ ወሳኝ ሚና ይጫወታል። በግሪክ ቋንቋ ውስጥ አንድ የተወሰነ አገባብ ደንብ አለ (Granville Sharp's Rule)፤ ይህም ሁለት ነጠላ ስሞች በ"እና" ተያይዘው ከአንድ የተወሰነ አገባብ (article) በታች ሲቀመጡ፣ ሁለቱ ስሞች አንድን ተመሳሳይ ሰው ወይም ነገር እንደሚያመለክቱ ያሳያል። በዚህ ጥቅስ ውስጥ "የታላቁ አምላክና የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ" የሚለው ሐረግ፣ "አምላክ" እና "መድኃኒት" የተባሉት ሁለቱም ማዕረጎች ለአንድ ሰው ብቻ፣ ማለትም ለኢየሱስ ክርስቶስ እንደሚያገለግሉ በሰዋስው ደረጃ ያረጋግጣል፤ ለሁለት የተለያዩ አካላት (ለአብና ለወልድ ተለያይተው) አይደለም።

ይህ ጥቅስ ስለዚህ ትልቅ የነገረ መለኮት ክብደት አለው፤ ጳውሎስ ኢየሱስ ክርስቶስን ከአብ ያነሰ ወይም ከአብ የተለየ "ትንሽ አምላክ" አድርጎ አላቀረበውም፤ ይልቁንም ራሱን "ታላቁ አምላካችንና መድኃኒታችን" ብሎ ጠራው። ይህ እውነት ደግሞ ለቀርጤስ አማኞች ትልቅ መጽናኛ ይሰጥ ነበር፤ የሚጠባበቁት ተስፋ ተራ የፍጡር እርዳታ ሳይሆን፣ የራሱ ፈጣሪ አምላክ በክብር ተመልሶ የሚመጣበት ቀን ነው።

የመስቀሉ ሦስት እጥፍ ዓላማ (ቁ. 14)

ቁጥር 14 የመላውን ምንባብ ነገረ መለኮታዊ ጫፍ ይይዛል፤ የክርስቶስን መስቀላዊ ሥራ ሦስት እርስ በርስ የተያያዙ ዓላማዎች በአንድ ላይ ያቀርባል፦

"ገንዘቡ የሚሆነውን ሕዝብ" የሚለው ልዩ ሐረግ፣ በቀጥታ ከዘጸአት 19፥5 "ከአሕዛብ ሁሉ ተለይታችሁ የተመረጠ ገንዘቤ ትሆናላችሁ" እና ከዘዳግም 14፥2 "ለራሱ ልዩ ገንዘብ የሚሆን ሕዝብ"፣ የተወሰደ ጥንታዊ የቃል ኪዳን ቋንቋ ነው። ጳውሎስ ይህንን ጥንታዊ የእስራኤልን መለያ ቋንቋ ወስዶ ለክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ተግባራዊ በማድረግ፣ አዲሱ ኪዳን ማኅበረሰብ የብሉይ ኪዳን ተስፋ ትክክለኛ ወራሽና ፍጻሜ መሆኑን ያውጃል (ተመሳሳይ ቋንቋ በ1ኛ ጴጥሮስ 2፥9 ውስጥ ይታያል)። ልብ ሊባል የሚገባ ደግሞ፣ የመዳን ዓላማ በራሱ ብቻ አያበቃም፤ "መልካሙንም ለማድረግ የሚቀናውን" ሕዝብ ማፍራት ነው የመጨረሻው ግብ። ድነት ውጤት የሌለው ረቂቅ ልምድ ሳይሆን፣ ወደ ንቁ፣ ቀናተኛ በጎ ሥራ የሚያመራ ኃይለኛ ውስጣዊ ለውጥ ነው።

"ማንም አይናቅህ" — ሥልጣን ያለው ትምህርት (ቁ. 15)

ጳውሎስ ለቲቶ የሰጠው የመጨረሻ ትእዛዝ ሦስት ግሶችን ይይዛል፦ "ተናገር" ፣ "ምከር" ፣ "ገሥጽ" ። እነዚህ ሦስት ግሶች የፓስተራዊ አገልግሎትን ሙሉ ስፋት ያመለክታሉ፤ አዎንታዊ ትምህርት (ተናገር)፣ ደጋፊ ማበረታቻ (ምከር)፣ እና አስፈላጊ በሚሆንበት ጊዜ ጽኑ እርማት (ገሥጽ)። ይህ ሥልጣን ግን ከቲቶ ግላዊ ስብዕና ወይም ከዕድሜው የመጣ አይደለም፤ ይልቁንም ከዚህ ቀደም ከተገለጠው የወንጌል ይዘት ራሱ (ከጸጋው መገለጥ፣ ከክርስቶስ አምላክነትና ከመስቀሉ ሥራ) የመነጨ ሥልጣን ነው። "ማንም አይናቅህ" የሚለው ማሳሰቢያ ደግሞ፣ ይህ ወንጌላዊ ይዘት ራሱ ሲሰበክ፣ የሰባኪው ዕድሜ ወይም ማህበራዊ ደረጃ ምንም ይሁን ምን፣ በራሱ ኃይል ማንንም ሊያሳምን የሚችል ጽኑ ሥልጣን እንዳለው ያመለክታል።

ጸጋ የሚቀርጸው ሕይወት

ቲቶ 2፥11-15 ለጠቅላላው ክርስቲያናዊ ሕይወት ወርቃማ ማጠቃለያ ይሰጠናል፤ ጸጋ ያድነናል፣ ጸጋ ያስተምረናል፣ ጸጋ ተስፋ ይሰጠናል፣ ጸጋ ያነጻናል፣ ጸጋ ደግሞ ለበጎ ሥራ ያነሳሳናል። ይህ ጸጋ ስንፍናን የሚያመጣ ልቅ ትምህርት አይደለም፤ ይልቁንም በሁለቱ ኤጲፋንያዎች መካከል፣ በክርስቶስ የመጀመሪያ ትህትና መገለጥና በወደፊቱ ክብር መገለጥ መካከል፣ ራሳችንን በመግዛት፣ በጽድቅና በአምላክ መምሰል እንድንኖር የሚያሠለጥነን ኃያል መንፈሳዊ አስተማሪ ነው። ይህች ትንሽ፣ ነገር ግን እጅግ የከበረች የቅዱሳት መጻሕፍት ምንባብ፣ ዛሬም ለቤተ ክርስቲያን ተመሳሳይ ጥሪ ታቀርባለች፦ የተባረከውን ተስፋ በጽናት እየጠበቅን፣ በአሁኑ ዘመን በክብር እንድንኖር።