የእምነት መግለጫ

†

ይህ ገጽ ስለ መጽሐፍ ቅዱስ፣ ስለ እግዚአብሔር፣ ስለ ሥላሴ፣ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ማንነትና ሥራ፣ ስለ ድነት እና ስለ ክርስቲያናዊ ሕይወት ያሉንን መሠረታዊ እምነቶች፣ ከፕሮቴስታንት ታሪካዊ ተሐድሶና መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም አንጻር በዝርዝር ይገልጻል።

መሠረታዊ እምነቶች

መጽሐፍ ቅዱስ

መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ቃል ነው። ለእምነትና ለሕይወት የሚጠቅም የማይሳሳት፣ ሥልጣን ያለው እና የታመነ ነው።

"ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፥ ዳሩ ግን የእግዚአብሔር ቅዱሳን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ።" (2 ጴጥ. 1:21)። "የእግዚአብሔር ሰው ፍጹም እንዲሆን ለበጎም ሥራ ሁሉ የተዘጋጀ እንዲሆን፥ የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል።" (2 ጢሞ. 3:16)።

በግልጽ ምሳሌያዊ ካልሆነ በስተቀር መጽሐፍ ቅዱስ በተቻለ መጠን በቃል መወሰድ አለበት። ለምሳሌ የዘፍጥረት የፍጥረት መከሰት በቃል ሲሆን አዳምና ሔዋን ደግሞ የመጀመሪያዎቹ ሰዎች ነበሩ። የእግዚአብሔር ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው የጻፉት እውነተኛና ያልተለወጠ የእግዚአብሔር ቃል መሆኑን፣ ለክርስቲያናዊ አስተምህሮዎች ብቸኛ ምንጭና የበላይ መሆኑን እናምናለን።

እግዚአብሔር

እግዚአብሔር በሁሉ ሕልውና፣ በሁሉም ቦታ፣ በሁሉም ጊዜ ያለ ብቸኛ ልዑል አምላክ ነው። ከእርሱ በፊትም ሆነ በኋላ የተፈጠሩ አማልክት የሉም። እርሱ ሁልጊዜ አምላክ ነው። "ተራሮች ሳይወለዱ፥ ምድርና ዓለም ሳይሠሩ፥ ከዘላለም እስከ ዘላለም ድረስ አንተ ነህ።" (መዝ. 90:2)። እርሱ ቅዱስ ነው "ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክ፥ የነበረውና ያለው የሚመጣውም..." (ራዕ. 4:8)፣ ዘላለማዊ "ከፍ ከፍ ያለውና ልዑል፥ ከዘላለምም የሚኖር፥ ስሙም ቅዱስ የሆነው..." (ኢሳ. 57:15)፣ ሁሉን ቻይ "እነሆ፥ አንተ በታላቅ ኃይልህና በተዘረጋ ክንድህ ሰማይንና ምድርን ሠርተሃል፤ ለአንተ የሚሳንህም ነገር የለም።" (ኤር. 32:17)።

"እነሆ፥ እኔ የእግዚአብሔር የሥጋ ሁሉ አምላክ ነኝ፤ የሚሳነኝ ነገር አለን?" (ኤር. 32:27)፣ በሁሉም ቦታ የሚገኝ "ከመንፈስህ ወዴት እሄዳለሁ? ከፊትህስ ወዴት እሸሻለሁ?" (መዝ. 139:7)፣ ሁሉን የሚያውቅ "እግዚአብሔር ከልባችን ይልቅ ታላቅ ነውና ሁሉንም ያውቃልና።" (1 ዮሐ. 3:20)።

እርሱ ፍቅር ነው (1 ዮሐ. 4:8, 16)፤ ብርሃን ነው (1 ዮሐ. 1:5)፤ መንፈስ ነው (ዮሐ. 4:24)፤ እውነት ነው (መዝ. 117:2)፤ ፈጣሪ ነው (ኢሳ. 40:12)። ሊመለክ ይገባዋል (ዘፍ. 24:26፤ ራዕ. 7:11)። ሊገለገል ይገባዋል (ማቴ. 4:10) ሊታወጅ ይገባዋል (ማቴ. 28:19፤ የሐዋ. 1:8)።

ሥላሴ

በእግዚአብሔር ሥሉስ አሐዳዊነት እናምናለን። ሦስት ዘላለማዊ፣ የተለዩ እና በአንድ ጊዜ ያሉ አካላት ያሉት አንድ አምላክ አለ - አብ፣ ወልድ (ኢየሱስ ክርስቶስ) እና መንፈስ ቅዱስ። ሦስቱም አንድ አምላክ ናቸው፣ አንድ አምላክ፣ እኩል ናቸው፣ ነገር ግን አንድ አምላክ ብቻ አለ፣ ሦስት አማልክት አይደሉም፣ እና ሦስት ዓይነት መንገዶችን፣ ሥልጣኖችን ወይም ቅርጾችን የወሰደ አንድ አካል አይደለም。

"እኔ ፊተኛው ነኝ እኔም መጨረሻው ነኝ፥ ከእኔም በቀር አምላክ የለም።" (ኢሳ. 44:6)። "እግዚአብሔርም አለ። ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር..." (ዘፍ. 1:26-27)። "እነሆም፥ ድምፅ ከሰማይ። በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው አለ።" (ማቴ. 3:17)። "የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ፥ የእግዚአብሔርም ፍቅር፥ የመንፈስ ቅዱስም ኅብረት ከሁላችሁ ጋር ይሁን። አሜን።" (2 ቆሮ. 13:14)።

ታሪካዊ ማረጋገጫ፡ የጥንት ጉባኤዎች አቋም

የፕሮቴስታንት ተሐድሶ የካቶሊክን የድነት ትምህርት ቢቃወምም፣ ስለ እግዚአብሔር ማንነት እና ስለ ሥላሴ ያለውን የጥንታዊቷን ቤተክርስቲያን (የመጀመሪያዎቹን አራት የቤተክርስቲያን ጉባኤዎች) ኦርቶዶክሳዊ ትምህርት ሙሉ በሙሉ ይቀበላል። ይህ የመጀመርያውን የኒቅያ ጉባኤ (325 ዓ.ም) ጨምሮ፣ በቅዱስ አትናቴዎስ አበው በተብራራው መሠረት ነው። ጆን ካልቪን እና ማርቲን ሉተር፣ አርዮሳዊነትን (ኢየሱስ ፍጡር ነው የሚለውን) እና ሞዳሊዝምን (አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ የሥራ አምሳያዎች ብቻ ናቸው የሚለውን) አጥብቀው በማውገዝ፣ የሥላሴ ትምህርት በቀጥታ ከመጽሐፍ ቅዱስ የሚመነጭ የማይናወጥ እውነት መሆኑን ደንግገዋል።

በ20ኛው ክፍለ ዘመን የተነሳው የጴንጤቆስጤ ንቅናቄም ይህንኑ የሥላሴ ትምህርት አጥብቆ ይዟል። ምንም እንኳን "Jesus Only" (Oneness) የሚባሉ ጥቂት የኑፋቄ ቡድኖች ቢነሱም፣ ዋናው የጴንጤቆስጤ ንቅናቄ ግን ሥላሴን የሚያምንና የሚያመልክ ነው።

ክርስቶሎጂ እና የድነት ሥራ

†

ኢየሱስ ክርስቶስ

ኢየሱስ ክርስቶስ ሰው የሆነው ቃል (እግዚአብሔር) ነው። "በመጀመሪያ ቃል ነበረ፥ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፥ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ።" (ዮሐ. 1:1)። "ቃልም ሥጋ ሆነ፥ በእኛም አደረ።" (ዮሐ. 1:14)። "በእርሱ የመለኮት ሙላት ሁሉ በሰውነት ተገልጦ ይኖራልና። " (ቆላ. 2:9)። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ የተገለጠ አምላክ መሆኑን፣ ከድንግል መወለዱን፣ መለኮታዊ ባሕርዩ ሳይለወጥ ኃጢአት የሌለበት ፍጹም ሰው ሆኖ በምድር ላይ መኖሩን፣ መለኮታዊ ተአምራትን ማድረጉን፣ የሰው ልጆችን ኃጢአት ለማስተሰረይ ሲል በመስቀል ላይ መሞቱን፣ በሦስተኛው ቀን በሥጋ ከሙታን መነሣቱን፣ ወደ ሰማይ ማረጉን፣ የአዲስ ኪዳን መካከለኛ መሆኑን፣ በሕያዋንና በሙታን ለመፍረድ በክብር ዳግመኛ እንደሚመለስ እናምናለን።

እርሱ ሰው እና አምላክ ነው። ስለዚህም ሁለት ባሕርያት አሉት (Hypostatic Union)። ሆኖም እርሱ አንድ አካል እንጂ ሁለት አይደለም። "እርሱ በእግዚአብሔር መልክ ሲኖር ሳለ ከእግዚአብሔር ጋር መተካከልን መቀማት እንደሚገባ ነገር አልቈጠረውም፥ ነገር ግን የባሪያን መልክ ይዞ በሰውም ምሳሌ ሆኖ ራሱን ባዶ አደረገ፥በምስሉም እንደ ሰው ተገኝቶ ራሱን አዋረደ፥ ለሞትም ይኸውም የመስቀል ሞት እንኳ የታዘዘ ሆነ..." (ፊልጵ. 2:5-11)። ኢየሱስ እንደ ሰው ለዘላለም ይኖራል እናም እንደ መልከ ጼዴቅ ሹመት እንደ ሊቀ ካህን ሆኖ ስለ እኛ ለዘላለም ይማልዳል። (ዕብ. 6:20፤ ዕብ. 7:25)።

የፕሮቴስታንት ዳራ፡ ሶለስ ክርስቶስ

ሪፎርምድ አቋም፦ የተሐድሶ አባቶች (Reformers) የክርስቶስን ብቸኛ አዳኝነትና መካከለኛነት አጥብቀው አስተምረዋል። በመካከለኛው ዘመን የነበረችው ቤተክርስቲያን ማርያምንና ቅዱሳንን እንደ "አማላጅ" በማቅረቧ፣ ሉተርና ካልቪን ይህንን የክርስቶስን ክብር የሚጋፋ ነው ብለው ኮነኑት። "በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው መካከለኛ አንድ ነው፥ እርሱም ሰው የሆነው ክርስቶስ ኢየሱስ ነው" (1 ጢሞ. 2:5) የሚለውን በማጽናት፣ ማንም ሰው ያለ ምንም ሌላ አማላጅ በቀጥታ በክርስቶስ ኢየሱስ ወደ እግዚአብሔር መቅረብ እንደሚችል አረጋገጡ።

ተለዋጭ የኃጢያት ክፍያ

እግዚአብሔር አብ ዓለምን እንዲሁ ወዶ ልጁን ኢየሱስ ክርስቶስን ስለ እኛ እንዲሞት ልኮታል። "ገና ደካሞች ሳለን ክርስቶስ ዘመኑ ሲደርስ ስለ ኃጢአተኞች ሞቶአልና።" (ሮሜ. 5:6)። ቃል ሰው ሆነ፣ ኃጢአታችንን በሥጋው በመስቀል ላይ ተሸክሞ (1 ጴጥ. 2:24) በእኛ ምትክ ሞተ። የኃጢአት ደመወዝ ሞት ስለሆነ ኢየሱስ ሥጋዊ ሞትን ተቀብሏል። እርሱ ስለ እኛ ኃጢአት ሆነ (2 ቆሮ. 5:21)፣ የእርሱ መስዋዕትነት ለእኛ ሕጋዊ ምትክ ነበር። በውጤቱም የእግዚአብሔር ፍትህ ረክቷል፣ የዕዳ ጽሕፈት ተደምስሷል (ቆላ. 2:14)።

የተሐድሶ ትኩረት ፡ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ሰዎች በራሳቸው ስቃይና (Purgatory) መልካም ሥራ ዕዳቸውን መክፈል ይችላሉ ስትል፣ ጆን ካልቪንና ማርቲን ሉተር ግን የክርስቶስ ሞት ቅጣታዊ ምትክ መሆኑን፣ ማለትም የእግዚአብሔር ፍትህና ቁጣ ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ ላይ በመፍሰሱ የሰው ልጅ ዕዳ 100% መሰረዙን አበክረው አስተምረዋል።

ኢየሱስ እና መንፈሳዊ ሞት - ማስጠንቀቂያ!

አንዳንድ ዘመናዊ የብልጽግና ወንጌል አስተማሪዎች ኢየሱስ "በመንፈስ ሞተ" የሚል ትምህርት አምጥተዋል። ይህ አስተምህሮ፣ ኢየሱስ አምላክነቱን እንዳጣ፣ ኃጢአተኛ ተፈጥሮን እንደተላበሰ፣ እና የኃጢአት ክፍያ ሥራው በመስቀል ላይ ሳይሆን በሲኦል ውስጥ እንደተጠናቀቀ በስህተት ያስተምራል። ይህ አመለካከት የመስቀሉን ሥራ በቂነት የሚክድና የክርስቶስን ፍጹም ኃጢአት አልባነት የሚቃረን ከባድ ስህተት ነው። ኢየሱስ በመስቀል ላይ "ተፈጸመ!" ሲል የድነት ሥራ በሙሉ በዚያ ቅጽበት ተጠናቋል። "አምላኬ፣ ለምን ተውኸኝ?" የሚለው ጩኸት የሥላሴ መለያየትን ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ቅዱስ ቁጣና ፍርድ በምትካችን እየተቀበለ እንደነበር ያሳያል።

ድንግል መወለድ

ኢየሱስ ክርስቶስ በተአምር ተፀንሶ ከድንግል ማርያም ተወልዷል። በመንፈስ ቅዱс ኃይል ተፀነሰ። "እናቱ ማርያም ለዮሴፍ ታጭታ ሳለች፥ ሳይገናኙ በመንፈስ ቅዱስ ፀንሳ ተገኘች።" (ማቴ. 1:18)። "ከአንቺ የሚወለደው ቅዱስ የእግዚአብሔር ልጅ ይባላል።" (ሉቃ. 1:35)።

ትንሳኤ እና እርገት

ኢየሱስ በሦስት ቀናት ውስጥ ከመቃብር ተለይቶ በዚያው ሥጋ ተነሥቷል። ከትንሣኤው በኋላ በክብር በሥጋዊ አካል የታየ ሲሆን፣ በጎኑና በእጆቹ የነበሩት የስቅለት ቁስሎችም ነበሩ (ዮሐ. 20፡25-28)። ኢየሱስ በአካል ወደ ሰማይ አርጓል፤ በአብ ቀኝ ተቀምጦ ሰማይንና ምድርን ይገዛል። ልክ እንደዚሁ እኛ ክርስቲያኖችም በአካል ከሙታን እንነሳለን (1ቆሮ. 15:35)።

ድነት እና ጸጋ

የሰው ሁኔታ

ሰው ወድቋል፣ ተበላሽቷል፣ እናም ክፉ ነው። በራሱ ጥረት ወደ እግዚአብሔር መቅረብ አይችልም፤ "የላከኝ አብ ከሳበው በቀር ወደ እኔ ሊመጣ የሚችል የለም" (ዮሐ. 6:44)። የእግዚአብሔርን መንፈሳዊ ነገር መረዳት አይችልም (1 ቆሮ. 2:14)። በመልካም ሥራ እና በእምነት መደመር መዳንን ሊያገኝ አይችልም (ኤፌ. 2:8-9)። ገሃነም ዘላለማዊ ቅጣት ነው፤ የኃጢአት ደመወዝ ሞት ነውና (ሮሜ. 6:23)።

የተሐድሶ ማስታወሻ፡ የሰው ልጅ ፈቃድ በኃጢአት የታሰረ በመሆኑ፣ እግዚአብሔር በጸጋው መጀመሪያ ልቡን ካላደሰው በቀር በራሱ አቅም መዳንን ሊመርጥ እንደማይችል ያስተምራሉ።

መለኮታዊ ምርጫ

እግዚአብሔር ሰዎችን ለድነት ይመርጣል። "እግዚአብሔር በመንፈስ መቀደስ እውነትንም በማመን ለመዳን እንደ በኵራት መርጦአችኋልና" (2ኛ ተሰ. 2፡13)። "ዓለም ሳይፈጠር፥ በፊቱ ቅዱሳንና ነውር የሌለን በፍቅር እንሆን ዘንድ በክርስቶስ መረጠን" (ኤፌ. 1:4-5)። ምሕረት ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ (ሮሜ 9፡16)።

ሪፎርምድ ሥነ-መለኮት ይህንን ምርጫ "ቅድመ-ሁኔታ የሌለው" (Unconditional Election) ይለዋል። እግዚአብሔር ሰዎችን የመረጠው በሰዎቹ ውስጥ አስቀድሞ ስላየው እምነት ወይም መልካምነት ሳይሆን (ይህ አርሚኒያኒዝም ነው)፣ በራሱ ሉዓላዊ እና ምስጢራዊ የጸጋ ፈቃድ ብቻ መሆኑን ነው ብሎ ያስተምራል።

መዳን እና መጽደቅ በእምነት ብቻ

መዳን የሚገኘው በጸጋ ብቻ ፣ በእምነት ብቻ ፣ በክርስቶስ ሥራ ብቻ ነው። በበጎ ሥራችን ሳይሆን፡ "ነገር ግን ለማይሠራ፥ ኃጢአተኛውንም በሚያደድቅ ለሚያምን ሰው እምነቱ ጽድቅ ሆኖ ይቆጠርለታል።" (ሮሜ 4፡5)።

መጽደቅ ያለ ምንም ሥርዓት፤ ያለ ጥምቀት (ሮሜ 4፡1-6) እና ያለ ምንም የሕግ ሥራ በእምነት የተገኘ ነው "ሰው ያለ ሕግ ሥራ በእምነት እንዲጸድቅ እንቆጥራለንና" (ሮሜ 3፡28)። መጽደቃችን የእግዚአብሔር ስጦታ ነው (ሮሜ. 3፡24)።

የካቶሊክ ቤተክርስቲያን "ጽድቅ ማለት በምሥጢራት አማካኝነት በሰው ውስጥ የሚፈስና ሰውን መልካም የሚያደርግ ነው" ስትል፣ ኃጢአተኛው ማርቲን ሉተር ግን "ምንም ያህል ብጸልይም እግዚአብሔርን ላስደስተው አልቻልኩም" በማለት ይጨነቅ ነበር። ሮሜ 1:17ን ሲያጠና ግን፣ "የእግዚአብሔር ጽድቅ" ማለት እኛ የምንሠራው ሳይሆን፣ ክርስቶስ የሠራውና ለእኛ በነጻ የተቆጠረልን መሆኑን ተረዳ። ሮም መዳንን በገንዘብ (Indulgences/የስርየት ወረቀት) ስትሸጥ፣ ሉተር ይህን አጥብቆ በመቃወም መዳን በእግዚአብሔር ጸጋ ብቻ በነጻ የሚሰጥ ስጦታ መሆኑን አወጀ።

እንደገና መወለድ እና መቀደስ

ዳግም መወለድ በእግዚአብሔር ጸጋ በኩል በእምነት ብቻ የሚፈጸም የመንፈስ ቅዱስ ሥራ ነው። ይህ ሲፈጠር አማኙ አዲስ ፍጥረት ይሆናል (2 ቆሮ. 5:17)። አዲስ ፍጥረት ኃጢአትን በመቃወም በጌታ ፊት ለመቀደስ ይፈልጋል፤ ለኃጢአቱም ንስሐ ይገባል (ሮሜ 7:14-25)።

ቅድስና ማለት መንፈስ ቅዱስ ክርስቶስን እንድንመስል የሚያደርግበት ቀጣይነት ያለው ሂደት ነው። ይህ የመዳን ውጤት እንጂ የመዳን ምክንያት አይደለም (ኤፌሶን 2:10)።

በ18ኛው ክፍለ ዘመን የነበረው ጆን ዌስሊ የቅድስናን እና የልብ ንጽሕናን ትምህርት አጥብቆ ሰበከ። ከዚህ የዌስሊያን ሥር በመነሳት ነው በ1906 ዓ.ም በአሜሪካ አዙዛ ጎዳና የጴንጤቆስጤ መነቃቃት የጀመረው። ጴንጤቆስጤዎች ዳግም መወለድን እንደ ልምምድ በማየት፣ የመንፈስ ቅዱስን ኃይል ለተቀደሰና ኃይል ላለው የክርስትና ሕይወት ዋነኛ መሠረት አድርገው ያስተምራሉ።

ዘላለማዊ ደህንነት

አንድ ሰው በኢየሱስ ክርስቶስ ካመነ በኋላ ድነቱ ፈጽሞ አይጠፋም። "ወደ እኔም የሚመጣውን ወደ ውጭ ከቶ አላወጣውም።... የዘላለም ሕይወትን እሰጣቸዋለሁ፥ ለዘላለምም አይጠፉም፥ ከእጄም ማንም አይነጥቃቸውም።" (ዮሐንስ 6:37, 10:27-28)። አንዳንዶች በክርስቶስ መስለው የነበሩ ከጊዜ በኋላ ሲርቁ፣ "ከእኛ ወገን ቢሆኑ ኖሮ ከእኛ ጋር ጸንተው ይኖሩ ነበር" (1 ዮሐንስ 2:19) እንደሚለው ሲጀምሩም እውነተኛ ክርስቲያኖች አልነበሩም።

የዘላለም ድነት አስተምህሮ፣ ኃጢአት ለመሥራት እንደተሰጠ ነጻ ፈቃድ መተርጎም የለበትም። ጸጋን እንደ ኃጢአት መሸፈኛ አድርጎ መጠቀም የጸጋን እውነተኛ ትርጉም አለመረዳት ነው (ሮሜ 6:1-2)። እውነተኛ ድነት ሥር ነቀል ለውጥን ያመጣል።

ማስታወሻ፡ ይህ ትምህርት የካልቪኒዝም አምስተኛው ነጥብ "የቅዱሳን ጽናት" በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ እግዚአብሔር ያዳናቸውን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ኃይል እስከ መጨረሻው እንደሚጠብቃቸው የሚያረጋግጥ ነው። በአንጻሩ አርሚኒያኖች (የዌስሊ ተከታዮች) አንድ ሰው በገዛ ፈቃዱ እምነቱን ትቶ ደኅንነቱን ሊያጣ ይችላል ብለው ያምናሉ። ሆኖም በኢትዮጵያ ያሉ አብዛኛዎቹ ወንጌላውያን የካልቪኒስቱን የዘላለም ድነት ዋስትና አጥብቀው ይቀበላሉ።

ነጻ ፈቃድ

ነፃ ፈቃድ

ነጻ ፈቃድ ማለት አንድ ንቃተ ህሊና ያለው ፍጡር፣ ያለ ውጫዊ ግዳጅ ምርጫ የማድረግ ችሎታ ነው። እግዚአብሔር ሰውን እንደ ሮቦት ሳይሆን የሞራል ውሳኔ ማድረግ የሚችል ፍጡር አድርጎ ስለፈጠረው፣ ለድርጊቶቻችን ኃላፊነት አለብን። እውነተኛ ነጻነት ማለት ከራስህ ማንነት ጋር ፍጹም ተስማምቶ መንቀሳቀስ መቻል ነው፤ ስለዚህ የእግዚአብሔር ነጻነት ሁልጊዜ መልካሙንና ቅዱሱን ብቻ የመምረጥ ፍጹም ችሎታው ነው።

ከዚህ በተቃራኒ፣ የሰው ልጅ ነጻ ፈቃድ በአዳም ውድቀት ምክንያት በኃጢአት ተፈጥሮ የተገደበና የታሰረ ነው። ያልዳነ ሰው በራሱ ፈቃድ ኃጢአትን ቢመርጥም፣ ልቡና አእምሮው በመንፈሳዊ ሁኔታ ስለታወረ በራሱ ኃይል እግዚአብሔርን መምረጥም ሆነ ማወቅ አይችልም (1ኛ ቆሮንቶስ 2:14)። ያለ መንፈስ ቅዱስ እርዳታ ሰዎች የእግዚአብሔርን መንፈሳዊ እውነት መረዳት አይችሉም።

ካልቪኒዝም እና አርሜኒያኒዝም

ስለ ድነት እና የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት በተመለከተ በፕሮቴስታንት ታሪክ ውስጥ ትልቅ ውይይት ተደርጓል። ይህ ክርክር በ18ኛው ክፍለ ዘመን በታላቁ መንፈሳዊ መነቃቃት ጊዜ በታላላቅ ሰባኪያን ማለትም ጆርጅ ዊትፊልድ (የካልቪን አቋም አራማጅ) እና ጆን ዌስሊ (የአርሚኒያን አቋም አራማጅ) መካከል በስፋት ታይቷል። ዊትፊልድ መዳን የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫ ብቻ ነው ሲል፣ ዌስሊ ደግሞ የሰው ልጅ ነጻ ፈቃድ (የእግዚአብሔርን ቅድመ-ጸጋ ከተቀበለ በኋላ) ድነትን ለመምረጥ ወይም ላለመምረጥ ወሳኝ ሚና አለው ብሎ ሰበከ።

በኢትዮጵያ ያሉ ወንጌላውያንና ጴንጤቆስጤዎችም የነዚህን ሁለት አቋሞች ድብልቅ ያንጸባርቃሉ። ብዙዎቹ በወንጌል ስርጭት፣ በንስሐ ጥሪ እና በሰው ልጅ ሃላፊነት (እንደ አርሚኒያኒዝም/ጴንጤቆስጤ) አጥብቀው ሲያምኑ፣ በሌላ በኩል ደግሞ "ድነት አይጠፋም" በሚለው የዘላለም ዋስትና (እንደ ሪፎርምድ/ካልቪኒዝም) ያምናሉ። በሁለቱም የሥነ መለኮት ካምፖች ውስጥ ብዙ ፈሪሃ እግዚአብሔር ያላቸውና በክርስቶስ የሚያምኑ እውነተኛ ክርስቲያኖች እንዳሉ እናውቃለን።

ካቶሊካዊነት እና ምስራቃዊ ኦርቶዶክስ

የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ስለ ቅድስት ማርያም ፣ ስለ ጳጳሱ የማይሳሳት ሥልጣን፣ እና ጽድቅን በሥራና በምሥጢራት ስለማግኘት የያዘችው ትምህርት ከመጽሐፍ ቅዱስ ጋር የሚጋጭ ነው ብለን እናምናለን። ፕሮቴስታንቶች በ16ኛው ክፍለ ዘመን ሮምን የተቃወሙት እነዚህ ትምህርቶች የክርስቶስን የድነት ሥራ ስለሚቀንሱ ነው።

በተመሳሳይ መልኩ የኦርቶዶክስ እምነትም ስለ ድነት እንደ ጸሎት ለሙታን እና የቅዱሳን አማላጅነት ያሉ የተሳሳቱ ትምህርቶችን ታስተምራለች። በዚህም ምክንያት እነዚህን ተቋማዊ ትምህርቶች ብንቃወምም፣ በነዚህ ቤተ እምነቶች ውስጥ እውነተኛ የዳኑ አማኞች መኖራቸው ጥርጥር የለውም።

ቤተክርስቲያን እና ሥርዓቶች

ቤተክርስቲያን እና የሁሉም አማኝ ካህንነት

ክርስቲያኖችን አንድ ላይ ለተለያዩ ዓላማዎች በቤተ ክርስቲያን ውስጥ እንድንኖር ተጠርተናል። እነዚህም፦ የእግዚአብሔርን ቃል ለመስማት፣ ቅዱስ ቁርባን እና ጥምቀትን ለመቀበል፣ እና ደቀ መዛሙርት ለመሆን እና ለመታነጽ ናቸው (1ኛ ተሰሎንቄ 5:11)።

ምንም እንኳን ብዙ የቤተ ክርስቲያን አካላት ቢኖሩም ‘አንዲት እውነተኛ ቤተ ክርስቲያን’ የሚባል አንድ ልዩ ምድራዊ ድርጅት የለም። በዓለም ዙሪያ ያሉ ሁሉም እውነተኛ አማኞች ክርስቶስ ራስ በሆነው በዚህ አንድ አካል (Invisible Church) ውስጥ አባላት ናቸው።

ማስታወሻ፡ ሪፎርምድ አቋም - የሁሉም አማኝ ካህንነት፦ ማርቲን ሉተር የካቶሊክን ቤተክርስቲያን "ካህናት ከምእመናን ይበልጣሉ" የሚለውን ትምህርት ሰበረው። ሁሉም ክርስቲያን በእግዚአብሔር ፊት እኩል ካህን እንደሆነ (1 ጴጥ 2:9)፣ እና ያለ ሰብዓዊ አማላጅ ወደ ክርስቶስ መቅረብ እንደሚችል አወጀ።

የጴንጤቆስጤ አቋም፦ ቤተክርስቲያን የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች (ትንቢት፣ ፈውስ፣ ልሳን - 1 ቆሮ 12) ዛሬም በንቃት የሚሠሩባት ሕያውና መንፈሳዊ ማኅበረሰብ መሆን እንዳለባት ያምናሉ።

የቤተ ክርስቲያን አባልነት

አባልነት በተለያዩ አብያተ ክርስቲያናት የተለያየ ነው። ብዙ የአጥቢያ ቤተ ክርስቲያናት ከምእመናኖቻቸው መደበኛና ሕጋዊ ስምምነትን በመጠየቅ ኦፊሴላዊ የቤተ ክርስቲያን አባልነትን ያቋቁማሉ።

የቤተ ክርስቲያን አገልጋዮች

እግዚአብሔር ቤተ ክርስቲያኑን እንዲያገለግሉ ብቁ ክርስቲያኖችን (ሽማግሌዎች፣ ዲያቆናት፣ መጋቢዎች) ይመርጣል። መጋቢና ሽማግሌነት በእግዚአብሔር ለተጠሩና የመጽሐፍ ቅዱስን መስፈርት ለሚያሟሉ የተገደበ ነው (ቲቶ 1:5-9)።

ጥምቀት

ጥምቀት ለአንድ ክርስቲያን አስፈላጊ የመታዘዝ ተግባር ነው። ለመዳን መጠመቅ አስፈላጊ አይደለም (Baptipal Regeneration አይቀበልም)። በጥምቀት ከክርስቶስ ጋር እንደሞትንና እንደተነሳን በአደባባይ የምንገልጽበት ውጫዊ መግለጫ ነው። (ታሪካዊ ዳራ፡ አናባፕቲስቶች /Anabaptists/ በ16ኛው ክፍለ ዘመን የሕፃናት ጥምቀትን በመቃወም፣ ጥምቀት በግል አምነው ንስሐ ለገቡ አማኞች ብቻ መሆን አለበት ብለው አስተማሩ፤ ይህም የዛሬዎቹ ወንጌላውያንና ጴንጤቆስጤዎች አቋም ነው።)

የመጨረሻው ዘመን

†

መነጠቅ እና ዳግም ምጽአት

መነጠቅ፡ በክርስቶስ ያመኑ ሁሉ ወደ ደመና የሚወሰዱበት እና ጌታን በአየር ላይ የሚገናኙበት ነው (1 ተሰ. 4:16-17)። ይህ ክስተት በክርስቲያኖች ዘንድ የተለያዩ ትርጓሜዎች አሉት (የቅድመ-መከራ፣ የመካከለኛው-መከራ፣ የድህረ-መከራ መነጠቅ)፤ ሦስቱም በኦርቶዶክስ (ትክክለኛ) እምነት ወሰን ውስጥ ተቀባይነት አላቸው።

ሁለተኛ መምጣት፡ ኢየሱስ ወደ ሰማይ እንደሄደ ሁሉ፡ በአካል እና በሚታይ ሁኔታ በታላቅ ክብር ወደ ምድር ይመለሳል (ሐዋ. 1:9-11)። ኢየሱስ በ70 ዓ.ም. ተመልሷል የሚለው ትምህርት የተሳሳተ ነው።

ታሪካዊ ማስታወሻ፡ "መነጠቅ" የሚለው ሐሳብ በተለይ ከ19ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጆን ኔልሰን ዳርቢ እና በስኮፊልድ መጽሐፍ ቅዱስ አማካይነት "Dispensationalip" በተባለ ትምህርት በስፋት ተሰራጨ። የጴንጤቆስጤ እንቅስቃሴም የክርስቶስን ቶሎ መመለስ በከፍተኛ ጉጉት በመጠባበቅ ይህንን ትምህርት በስፋት አቅፎታል።

ሚሊኒየም - የሺህ ዓመት መንግስት

ስለ ሚሌኒየም የሚሰጡ ሦስት ዋና ዋና አቋሞች አሉ፦

አሚሌኒያሊዝም ፡ ታሪካዊ የተሐድሶ አባቶች (እንደ ካልቪን) ይደግፉት የነበረ ሲሆን፣ የሺህ ዓመቱ መንግስት ቃል በቃል 1000 ዓመት ሳይሆን፣ በአሁኑ ጊዜ በመንፈሳዊ ሁኔታ በክርስቶስና በቅዱሳን በሰማይ እየተከናወነ ያለ የቤተክርስቲያን ዘመን ነው ይላል።
ድህረ-ሚሌኒያሊዝም ፡ ክርስቶስ ከመመለሱ በፊት ወንጌል በዓለም በመስፋፋቱ ምድር ላይ ሰላም የሰፈነበት "ወርቃማ ዘመን" ይመጣል ብለው ያምናሉ።
ቅድመ-ሚሌኒያሊዝም፡ በዘመናዊው የጴንጤቆስጤ እና ወንጌላዊ እንቅስቃሴ በስፋት የሚታመን ሲሆን፣ ክርስቶስ ቃል በቃል ተመልሶ ለሺህ ዓመታት ምድርን በአካል ይገዛል የሚል ትምህርት ነው።

መንፈሳዊ ግዛት እና ውጊያ

መንፈሳዊው ዓለም ሁለት ዓይነት ፍጥረታት አሉት፡ መላእክት እና አጋንንት። መላእክት እግዚአብሔርን ያገለግላሉ፤ አጋንንት ደግሞ በእግዚአብሔር ላይ በማመፃቸው የወደቁ መላእክት ናቸው (2 ጴጥ. 2:4፣ ይሁዳ 6)። የወደቁ መላእክት የዘላለም ቅጣት ይጠብቃቸዋል። የጴንጤቆስጤ እንቅስቃሴ የመንፈሳዊ ውጊያን እውነታ አጥብቆ ያምናል። ሆኖም የእግዚአብሔር መንፈስ በውስጣቸው የሚኖርባቸው ዳግም የተወለዱ ክርስቲያኖች፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ስም ሥልጣን ስላላቸው፣ በአጋንንት ሊያዙ አይችሉም።

የዘላለም ፍርድ

በኢየሱስ ክርስቶስ በማመን ያልጸደቁ ሰዎች ሁሉ ከእግዚአብሔር ፊት ርቀው ዘላለማዊ፡ ንቃተ ህሊና ያለው እና አሳዛኝ ቅጣት (ገሃነም) ይጠብቃቸዋል። "እነዚያም ወደ ዘላለም ቅጣት፥ ጻድቃን ግን ወደ ዘላለም ሕይወት ይሄዳሉ።" (ማቴ. 25:46)።

ክርስቲያናዊ ሕይወት እና ሥነ-ምግባር

ወንጌላዊነት እና የመንግሥት ሥራ

የክርስትና እምነት መሰረት ከሆኑት ትዕዛዛት አንዱ የክርስቶስን ወንጌል ለሁሉም ማስተማር ነው (ማቴ. 28:19-20)። ይህ የሐሰት ትምህርቶችን በየዋህነት መቃወምን ያካትታል (1 ጴጥ. 3:15)። እያንዳንዱ ክርስቲያን በጸሎት፣ በመስጠት፣ በማስተማር፣ ወይም ወንጌልን በመመስከር የእግዚአብሔር መንግሥት እንዲስፋፋ መጣር አለበት (1 ቆሮ. 12:4-11)።

የፕሮቴስታንት የሥራ ሥነ-ምግባር ፦ ማንኛውም ሐቀኛ ሥራ ፣ ጫማ መስፋትም ሆነ ማረስ እንደ ቄስ አገልግሎት የተቀደሰ የእግዚአብሔር ጥሪ ነው። የክርስቲያን ሕይወት በቤተክርስቲያን አጥር ብቻ ሳይወሰን በሁሉም የሥራ መስክ ለእግዚአብሔርን ክብር እንድናመጣ ይጠቅብናል።

ሥነ ምግባርና ቅድስና

ግብረ ሰዶማዊነት፣ ሌዝቢያንነት፣ ሴሰኝነት፣ ዝሙት፣ ውሸት፣ እና ስስት ከእግዚአብሔር ፈቃድ ውጪ የሆኑ ኃጢአተኛ ድርጊቶች ናቸው። ሆኖም እነዚህን ድርጊቶች የሚፈጽሙ ሰዎችን አንጠላም፤ ይልቁንም የኃጢአታቸውን አሳሳቢነት በመግለጥ ወደ ንስሐ እንጋብዛለን። ጴንጤቆስጤዎች፣ ክርስቲያኖች ከዓለም ርኩሰት ራሳቸውን ለይተው በንጽሕና፣ በጸሎትና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል መመላለስ እንዳለባቸው አበክረው ያስተምራሉ።

ጋብቻ

ጋብቻ በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል ብቻ የሚመሰረት ዘላቂ ቃል ኪዳን ነው። የጋብቻ መፍረስን በተመለከተ መጽሐፍ ቅዱስ ሁለት ዋና ዋና ምክንያቶችን ይጠቅሳል፡ ዝሙት (ማቴ. 19:9) እና ክርስቲያን ያልሆነ የትዳር ጓደኛ ትዳርን ለመተው ሲወስን (1 ቆሮ. 7:15)።

መናፍቅነት እና ኑሮ

መናፍቅነት ከመጽሐፍ ቅዱስ እና ከኦርቶዶክሳዊ አቋም ያፈነገጠ ትምህርት ነው። ነገር ግን በአከራካሪ ጉዳዮች (Non-essentials) ላይ የሐሳብ ልዩነቶች መናፍቅነት አይደሉም (ሮሜ 14:1)። ክርስቲያኖች በፍቅርና በሰላም መኖር አለባቸው፤ ነገር ግን ራሳቸውን መከላከል የለባቸውም ማለት አይደለም (ሉቃስ 22:36)።

ፍጥረት እና ዝግመተ ለውጥ

የክርስትና እምነት መሠረት የሆነው እግዚአብሔር አጽናፈ ሰማይንና በውስጡ ያለውን ሁሉ በሉዓላዊ ኃይሉ መፍጠሩ ነው። "በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይና ምድርን ፈጠረ።" (ዘፍጥረት 1:1)። እነዚህ ስድስቱ ቀናት እንደ ሰባት የ24 ሰዓት ክፍለ ጊዜዎች ቢተረጎሙም፡ አንዳንዶች ደግሞ ረዘም ያለ ጊዜን ሊያመለክቱ እንደሚችሉ እናምናለን። አዳምና ሔዋን በእግዚአብሔር እጅ የተፈጠሩ እውነተኛ ሰዎች ነበሩ።

የሰው ልጅ አመጣጥ ከሌሎች ፍጥረታት በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ዓመታት በዝግመተ ለውጥ የተፈጠረ ነው የሚለውን ማክሮ-ዝግመተ ለውጥን አንቀበልም።

በተመሳሳይም ቴስቲክ ዝግመተ ለውጥን (Theistic Evolution) አንቀበልም። ሆኖም አንድ ዝርያ ከአካባቢው ጋር እንዲላመድ የሚያስችለውን ነባር የዘረመል መረጃን በማሻሻል የሚከሰተውን ማይክሮ-ዝግመተ ለውጥን መጽሐፍ ቅዱስን የማይጻረር ሂደት ስለሆነ እንቀበላለን።

ታሪካዊ ማስታወሻ፦ በ19ኛው እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ዳርዊናዊ የዝግመተ-ለውጥ ትምህርት ሲስፋፋ፣ "ሊበራል" አብያተ ክርስቲያናት መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ተረት ቆጠሩት። ነገር ግን ወንጌላውያን የመጽሐፍ ቅዱስን ቃል-በቃል መነሳሳት በማጽናት፣ እግዚአብሔር የዓለም ፈጣሪ መሆኑንና የሰው ልጅም በእግዚአብሔር መልክ መፈጠሩን አጥብቀው ተከላከሉ። ይህ አቋም የመጽሐፍ ቅዱስን ሥልጣን ከመጠበቅ የመነጨ የፕሮቴስታንት እምነት መገለጫ ነው።

ዘመናዊ ተግዳሮቶች እና መናፍቅነት

በዘመናችን ቤተክርስቲያንን ክፉኛ እየፈተኗት ካሉ አደገኛ ትምህርቶች መካከል "የብልጽግና ወንጌል" እና "ሰው መንፈስ ነው" የሚለው የ"እምነት ቃል" እንቅስቃሴ ትምህርት ዋነኞቹ ናቸው። እነዚህ ትምህርቶች ከታሪካዊቷ ኦርቶዶክሳዊትና ፕሮቴስታንታዊት ቤተክርስቲያን አስተምህሮ ያፈነገጡ አደገኛ ኑፋቄዎች ናቸው።

"ሰው መንፈስ ነው"

የ"እምነት ቃል" መምህራን (እንደ ኬኔት ሄግን እና ኬኔት ኮፕላንድ) "ሰው መንፈስ ነው፣ ነፍስ አለው፣ በሥጋ ውስጥ ይኖራል" የሚል ትምህርት በስፋት ያስተምራሉ። በመጀመሪያ ሲታይ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቢመስልም፣ ይህ ትምህርት እጅግ አደገኛ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ ግብ አለው። የሰውን ልጅ አካል (ሥጋ) እንደ ጊዜያዊ ቆሻሻ እቃ (Shell) አድርጎ በማቅረብ፣ የሰውን ልጅ ማንነት በመንፈስ ላይ ብቻ ያጠነጥነዋል። ከዚህም አልፎ "ሰው ከእግዚአብሔር ጋር አንድ ዓይነት የመንፈስ ክፍል (God-class) ውስጥ የተፈጠረ ስለሆነ እኛ ትናንሽ አማልክት ነን" ወደሚል የክህደት ትምህርት ይመራል።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም

መጽሐፍ ቅዱስ ሰውን ሲገልጽ መንፈስና አካል የተዋሃዱበት ፍጹም አንድነት መሆኑን ያስተምራል። ዘፍጥረት 2:7 እግዚአብሔር ሰውን "ከምድር አፈር" እንዳበጀውና የሕይወትን እስትንፋስ እፍ እንዳለበት፣ ሰውም "ሕያው ነፍስ" እንደሆነ ይናገራል። አካል የሰው ልጅ እውነተኛ ማንነት አካል እንጂ ጊዜያዊ ማደሪያ አይደለም። ለዚህም ነው ሞት "የነፍስና የሥጋ መለየት" በመሆኑ እንደ ጠላት የሚቆጠረው (1 ቆሮ 15)። የመጨረሻው ተስፋችንም እንደ መላእክት መንፈስ ብቻ መሆን ሳይሆን፣ በክብር በአካል ከሙታን መነሳት ነው። የሰው ልጅ ፍጡር እንጂ ፈጣሪ ወይም አምላክ ፈጽሞ ሊሆን አይችልም።

ታሪካዊ ስህተት

"አካል እርባና ቢስ ነው፣ መንፈስ ብቻ ነው ቅዱስ" የሚለው ትምህርት በ1ኛው ክፍለ ዘመን ቤተክርስቲያንን የፈተናት የኖስቲሲዝም መናፍቅነት ቀጥታ ቅጅ ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ "ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደ መጣ የማያምን... የክርስቶስ ተቃዋሚ ነው" (1 ዮሐ 4:3) ሲል የተቃወመው ይህንኑ ሥጋን የሚንቅ ትምህርት ነበር። የእግዚአብሔር ልጅ ራሱ ፍጹም ሰው ሆኖ ሥጋን መልበሱ የሰውን ልጅ አካላዊ ተፈጥሮ ክቡርነት ያረጋግጣል።

የብልጽግና ወንጌል

የብልጽግና ወንጌል (Health and Wealth Gospel) እግዚአብሔር ለሁሉም አማኝ ሁልጊዜ አካላዊ ጤንነትንና ቁሳዊ (የገንዘብ) ብልጽግናን መስጠት የእርሱ ዋነኛ ፈቃድ ነው ብሎ ያስተምራል። እምነትን እንደ "መንፈሳዊ ኃይል" በመቁጠር፣ ሰዎች በሚናገሩት የአዋጅ ቃል (Positive Confession) እግዚአብሔርን በማዘዝ የፈለጉትን ማግኘት እንደሚችሉ ይሰብካሉ። ድህነትና በሽታ የእምነት ማነስ ወይም የኃጢአት ውጤት ብቻ ተደርገው ይቆጠራሉ።

የታሪክ ዳራ፡ የብልጽግና ትምህርት ከየት መጣ?

የዚህ ትምህርት ሥረ-መሠረት የመጣው ከመጽሐፍ ቅዱስም ሆነ ከተሐድሶ አባቶች አይደለም። ይልቁንም በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ አሜሪካ ውስጥ ፊኒያስ ኩይምቢ ከተባለ ሰው በተነሳው የ"አዲስ አስተሳሰብ" ፍልስፍና ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ፍልስፍና "አእምሮአችን የፈለገውን አምኖ ከነገረ፣ በተፈጥሮ ላይ ኃይል አለው" የሚል የሜታፊዚክስ (አስማታዊ) አመለካከት ነበር።

ይህንኑ ፍልስፍና ኢ.ደብሊው. ኬንየን ከክርስትና ቃላት ጋር አዋህዶ መጻፍ ጀመረ። በኋላም የዘመናዊው "እምነት ቃል" ንቅናቄ አባት በመባል የሚታወቀው ኬኔት ሄግን የኬንየንን ጽሑፎች በመቅዳት በስፋት አሰራጨው። ይህ ትምህርት "እምነት" በተባለው መሣሪያ እግዚአብሔርን የሰዎች ፍላጎት ፈጻሚ ያደርገዋል። ይህ መለኮታዊ ሉዓላዊነትን ወደ ሰው ልጅ ፍላጎት ዝቅ የሚያደርግ ከባድ ስህተት ነው።

የመጽሐፍ ቅዱስ ምላሽ

የእምነት ምንነት፡ እምነት መኪናንና ቪላን ለመፍጠር የሚያገለግል አስማታዊ ኃይል ሳይሆን፣ ምንም እንኳ መከራ ቢመጣም በእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ላይ ፍጹም መታመንና መደገፍ ነው (ዕብራውያን 11)።
የክርስቲያን መከራ (Theology of the Cross)፡ ሐዋርያው ጳውሎስ ጤና እንዲሰጠው ሦስት ጊዜ ቢጸልይም፣ የእግዚአብሔር መልስ "ጸጋዬ ይበቃሃል፤ ኃይሌ በድካም ይፈጸማል" (2 ቆሮ 12:9) የሚል ነበር። ማርቲን ሉተር የብልጽግናን ትምህርት "የክብሩ ሥነ-መለኮት" ሲለው፣ ትክክለኛውን የክርስቲያን መንገድ ግን "የመስቀሉ ሥነ-መለኮት" ይለዋል። ክርስቶስም "ሊከተለኝ የሚወድ... መስቀሉን ተሸክሞ ይከተለኝ" (ማር 8:34) እንጂ "ባለጸጋ ሆኖ ይከተለኝ" አላለም።
እውነተኛው ብልጽግና፡ የክርስቶስ ወንጌል የኃጢአት ስርየትና የዘላለም ሕይወት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ "በእውነት እግዚአብሔርን መምሰል ኑሮዬ ይበቃኛል ከሚለው ጋር ታላቅ ማትረፊያ ነው" (1 ጢሞ 6:6) በማለት፣ ምድራዊ ሀብትን ከመጠን በላይ መፈለግ ወደ ጥፋት እንደሚያስገባ አጥብቆ ያስጠነቅቃል።