ሰው ምንድር ነው?

"ሰው ሰው ነው" — የክብር ልካችን

"ሰው ምንድር ነው?" ለሚለው ጥያቄ፣ ከየትኛውም ውስብስብ ፍልስፍናዊ ትንተና በፊት፣ መጽሐፍ ቅዱስ ራሱ ግልጽ፣ ጥልቅ እና ጽኑ የሆነ መልስ ይሰጠናል፦ ሰው ሰው ነው። ሰው ሲፈጠር ሰው ነበር፤ ሲኖርም ሰው ነው፤ ሲሞትም ሰው ነው፤ ከሞት በኋላም፣ በትንሣኤም አካል እንኳ፣ ሰው ሰው ሆኖ ይቀጥላል። ይህ ማንነታችን በራሱ ያልጎደለ፣ ያልበዛም ልካችን ነው፤ ምክንያቱም እግዚአብሔር ራሱ በመልኩና በምሳሌው የፈጠረን ታላቅ የፍጥረቱ ዘውድ ስለሆነ ነው። መዝሙረኛው ዳዊት፣ ወደ ሌሊት ሰማይ ኮከቦች ተመልክቶ በአድናቆት ሲዋጥ፣ የሰውን ልጅ ታላቅነትና ውስንነት በአንድነት የሚያሳይ ይህንኑ ጥያቄ በትሕትና አነሳ፦

በዘመናችን፣ በተለይም በካሪዝማቲክና በእምነት-ቃል (Word of Faith) ትምህርት ተጽዕኖ ውስጥ፣ "ሰው መንፈስ ነው፤ ነፍስ አለው፤ በሥጋ ውስጥ ያድራል" የሚለው ታዋቂ አነጋገር እንደ እውነተኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዶክትሪን ደጋግሞ ይሰማል። ይህ ጽሑፍ፣ ይህንን አነጋገር ከቅዱሳት መጻሕፍት ውስጣዊ ማስረጃ በጥብቅ በመመርመር፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ታማኝነትን ጠብቆ፣ ግልጽና ጽኑ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ምላሽ ይሰጣል፦ ሰው በውስጡ መንፈስ አለው እንጂ፣ ሰው ራሱ መንፈስ አይደለም። ይህ ልዩነት ትንሽ የቃላት ጨዋታ አይመስልም፤ የሰውን ልጅ መዳን፣ ክርስቶስ ሥጋ መልበሱን፣ እና የትንሣኤን ተስፋ የሚነካ እጅግ ትልቅ፣ ዘላለማዊ የነገረ መለኮት ውጤት አለው።

ሰው ሰው ነው — የፍጥረት ቀጥተኛ ምስክርነት

ሰው መንፈስ ነው የሚል ትምህርት ከጅምሩ የተሳሳተ መሆኑን የፍጥረት ትረካ ራሱ ያረጋግጥልናል። እግዚአብሔር ሰውን ሲፈጥር በመጀመሪያ መንፈሳዊ አካልን አበጅቶ በኋላ ማደሪያ ሥጋን አልሰጠውም። ሰው መንፈስ ቢሆን ኖሮ፣ ገና ሲፈጠር እግዚአብሔር "መንፈስን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር" ይል ነበር። ቃሉ ግን በግልጽ የሚነግረን ሌላ ነው፦

"እንፍጠር" ያለው መንፈስን ሳይሆን ሰውን ነው። በእግዚአብሔር መልክ የተፈጠረው ሰው እንጂ መንፈስ አይደለም። ወንድም ሴትም በመልኩ የተፈጠሩ ሙሉ ሰዎች ናቸው፤ መናፍስት ወይም መላእክታዊ ፍጡራን አይደሉም። ዘፍጥረት 2፥7 ደግሞ ይህንኑ እውነት በሌላ ማዕዘን ይበልጥ ያብራራዋል፦

ልብ ልንል የሚገባ ወሳኝ ነጥብ አለ፦ ጽሑፉ "ሰው መንፈስ ሆነ" አይልም፤ ይልቁንም "ሰውም ሕያው ነፍስ ሆነ" ይላል። ከዚህ ክፍል የምንረዳው፣ የሰው አፈጣጠር በመጀመሪያ መንፈስ ተፈጥሮ ያ መንፈስ ሥጋ ሲመረግበት እንዳልሆነ ነው። ሰው ከአፈር ተበጅቶ፣ ከዚያም እግዚአብሔር የሕይወት እስትንፋስን እፍ ባለበት ጊዜ፣ ያ ውሕደት በአንድነት ሕያው ነፍስ (living being) ሆነ። የመጀመሪያው አዳም የምድር አፈርና የመለኮት እስትንፋስ የተዋሐደበት ድንቅ "ሰው" ነው። ሔዋን ስትፈጠርም፣ አዳም ራሱ የተናገረው ምስክርነት ይህንኑ ያረጋግጣል፦ "ይህች አጥንት ከአጥንቴ ናት፥ ሥጋም ከሥጋዬ ናት" (ዘፍ. 2፥23) አለ እንጂ "ይህች መንፈስ ከመንፈሴ ናት" አላለም።

"መንፈስ ሥጋና አጥንት የለውም" — የትንሣኤው ጌታ ምስክርነት

የሰው ልጅ ተፈጥሮ በመንፈሳዊ ዓለም ካሉት ፍጡራን የተለየ መሆኑን ለማወቅ ከፍጥረት ትረካ አልፈን፣ ራሱ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ከትንሣኤው በኋላ ለደቀ መዛሙርቱ ሲገለጥ የሰጠውን ምስክርነት መስማት በቂ ነው። ደቀ መዛሙርቱ የተነሣውን ጌታ ባዩት ጊዜ ፈርተው መንፈስ ያዩ መስሏቸው ነበር። እርሱ ግን በመንፈስና በሰውነት (ሥጋና አጥንት ባለው አካል) መካከል ያለውን ወሳኝ ልዩነት በራሱ አንደበት እንዲህ በማለት አረጋገጠ፦

ይህ ቃል "ሰው መንፈስ ነው" ለሚለው አስተምህሮ የማያዳግም ምላሽ ይሰጣል። ጌታ ኢየሱስ ራሱ "መንፈስ ሥጋና አጥንት የለውም" ሲል ፍጹም ልዩነት አስቀምጧል። ሔዋን አጥንትና ሥጋ ነበራት፤ አዳም ደግሞ ራሱ ሥጋና አጥንት አለው። እኛም፣ ከአዳምና ከሔዋን ዘር የተገኘን፣ ሥጋና አጥንት፣ ደምም ያለን ሙሉ ሰዎች ነን፤ ስለዚህ መናፍስት አይደለንም። "ሰው መንፈስ ነው" የሚል ትምህርት የሚሳሳተው ገና ከመጀመሪያው የፍጥረት ጅማሬና ከጌታችን አንደበት ጀምሮ ነው ማለት ነው።

"መንፈስ አለው" እንጂ "መንፈስ" አይደለም

መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ሰው መንፈስ ደጋግሞ ይናገራል፤ ነገር ግን ሲናገር፣ በሰው ውስጥ ስላለ መንፈስ (ገጽታ) እንጂ ሰው ራሱ መንፈሱ ብቻ መሆኑን አያስተምርም። መንፈስ የሰው ልጆች ከእግዚአብሔር ጋር የሚገናኙበት የውስጣዊ ማንነታቸው ክፍል ነው።

"ነፍስ" የሚለው ቃልም ከ"መንፈስ" ጋር ተመሳሳይ ትይዩ አጠቃቀም ደጋግሞ ይታያል፤ ኢዮብ በመከራው ውስጥ "በመንፈሴ ጭንቀት እናገራለሁ፤ በነፍሴ መራርነት አጣራለሁ" (ኢዮብ 7፥11) ሲል፣ ሁለት የተለያዩ "ክፍሎች" (እንደ ማሺን ዕቃዎች) ሳይሆኑ፣ አንድ ሙሉ ሰው በሁለት ተመሳሳይ ቃላት ጥልቅ ስቃዩን መግለጹን እናያለን። ይህ ራሱ ነፍስና መንፈስ በአንድ ሙሉ ሰው ውስጥ የሚገኙ፣ የተዋሐዱ የውስጣዊ ማንነት ገጽታዎች መሆናቸውን ያረጋግጣል።

ትክክለኛ ትርጓሜ ለ1ኛ ተሰሎንቄ 5፥23 እና ዕብራውያን 4፥12

"ሰው መንፈስ ነው" ለሚለው ትምህርት ዋነኛ የመሠረት ጥቅስ ተደርጎ የሚቀርበው 1ኛ ተሰሎንቄ 5፥23 ነው፦

ይህ ጥቅስ ግን በጥንቃቄ ሲነበብ፣ መንፈስ፣ ነፍስና ሥጋ "ሁለንተናችሁ" (ሙሉው የሰው ማንነት) ውስጥ የተካተቱ ገጽታዎች መሆናቸውን እንጂ፣ ሰው መንፈስ መሆኑን አያሳይም። ልክ ጌታ ኢየሱስ "ጌታ አምላክህን በፍጹም ልብህ በፍጹምም ነፍስህ በፍጹምም አሳብህ ውደድ" (ማቴ. 22፥37) ሲል ልብ፣ ነፍስና አሳብ ሦስት ተነጣጣይ ክፍሎች መሆናቸውን እንዳላስተማረ ሁሉ፣ ሐዋርያው ጳውሎስም እዚህ ላይ ስለ ቅድስና ስፋትና ጥልቀት እንጂ ስለ ሰዋዊ አፈጣጠር የሰውነት "ክፍሎች" ብዛት አይናገርም። ቅድስና የሰውን አጠቃላይ ማንነት፣ ከውስጥ እስከ ውጭ የሚያጠቃልል መሆኑን ለማጉላት ነው።

ዕብራውያን 4፥12 ደግሞ ብዙውን ጊዜ ተመሳሳይ ስሕተት ውስጥ ይገባል፦ የእግዚአብሔር ቃል "ነፍስንና መንፈስንም... መገጣጠሚያንና ቅልጥምንም እስኪለይ ድረስ ይወጋል" የሚለው ሐረግ፣ ነፍስና መንፈስ በቀላሉ ሊነጣጠሉ የሚችሉ ሁለት ገለልተኛ ነገሮች እንደሆኑ ያስመስላል። ትክክለኛው ትርጓሜ ግን ተቃራኒ ነው፤ መገጣጠሚያና ቅልጥም በሰውነት ውስጥ እጅግ በጥብቅ የተያያዙ በመሆናቸው ለመለየት ስለታም መሣሪያ እንደሚያስፈልጋቸው ሁሉ፣ ነፍስና መንፈስም በሰው ውስጥ በጣም ተዋሕደው ስለሚገኙ፣ እነርሱን ለይቶ ለማየትና ለመመርመር የእግዚአብሔር ሕያውና ኃያል ቃል ብቻ ያስፈልጋል ማለት ነው። ይህ ጥቅስ የሚያሳየው የሰውን ውስብስብ ውሕደት እንጂ መነጣጠልን አይደለም።

የስሕተቱ ምንጭ — ከ"ቃለ እምነት" ንቅናቄ እስከ ዛሬ

"ሰው መንፈስ ነው" የሚለው ትምህርት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሌለ ከሆነ ከየት መጣ? ይህ ትምህርት በምዕራቡ ዓለም የቆየ፣ በተለይም "ቃለ እምነት" (Word of Faith) ተብሎ በሚጠራው፣ ብዙውን ጊዜ ደግሞ "የብልጽግና ወንጌል" አቀንቃኞች ዘንድ የዳበረ ትምህርት ነው። የዚህ እንቅስቃሴ ማዕከላዊ ሐሳብ "ቃልህን በእምነት ከተናገርከው መንፈሳዊ ዓለምን መቆጣጠር ትችላለህ" የሚል ሲሆን፣ ለዚህም "ሰው ራሱ መንፈስ ስለሆነ ከእግዚአብሔር ጋር ይመሳሰላል" የሚል መሠረት ፈጥረዋል።

ሁለት ትልልቅ መንፈሳዊ አደጋዎች

አደጋ አንድ፡ "መንፈስ ስለሆንን በሥጋ ብንሳሳት አንረክስም"

የመጀመሪያው አደጋ፣ "ሰው መንፈስ ከሆነ፣ በሥጋው ከሚያደርገው ርኩሰት መንፈሱ የተለየ ነውና አይረክስም" የሚል አደገኛ ግንዛቤ መፍጠሩ ነው። ይህ ትምህርት፣ ገና ከመጀመሪያው ምዕተ ዓመት ጀምሮ ቤተ ክርስቲያን የታገለችውን ጥንታዊውን ኖስቲሲዝም (Gnosticism) ያስተጋባል፤ ግኖስቲኮች አካላዊውን ሁሉ ክፉ፣ ረቂቁን ግን ንጹሕ አድርገው ይመለከቱ ነበር። "በሥጋ የምናደርገው ኃጢአት ሥጋችንን ያረክሰዋል እንጂ ነፍሳችንን አያቆሽሽም" የሚለው ድፍረት የተሞላበት ግንዛቤ ወደ መንፈሳዊ ልቅነት ያመራል። ሐዋርያው ጴጥሮስ ይህንኑ ዓይነት አስተማሪዎች እንዲህ ሲል ገልጦታል፦

ጌታ ኢየሱስ ራሱ ኃጢአት ከየት እንደሚመነጭ ግልጽ አድርጎ አስተምሮናል፦ "ከውስጥ ከሰው ልብ የሚወጣው ክፉ አሳብ... ይህ ክፉው ሁሉ ከውስጥ ይወጣል ሰውን ያረክሰዋል" (ማር. 7፥21-23)። ኃጢአት ከውጭ ብቻ አይደለም፣ ከውስጣዊውም ማንነት የሚፈልቅ ነው፤ ሐዋርያው ጳውሎስ ደግሞ ሥጋችን ራሱ ምን ያህል ክቡር እንደሆነ ሲያስተምረን፣ ተቃራኒውን እውነት በግልጽ ያውጃል፦

"የመንፈስ ቅዱስ ቤተ መቅደስ" የተባለው ራሱ ሥጋችን ነው። ስለዚህ ሥጋን ችላ ብሎ "እኔ መንፈስ ነኝ፣ ሥጋዬ ደግሞ አይመለከተኝም" ማለት ራሱ ስድብ ነው፤ ምክንያቱም ያንን ሥጋ ክርስቶስ በደሙ የገዛውና መንፈስ ቅዱስ መኖሪያ አድርጎ የቀደሰው ነውና።

አደጋ ሁለት፡ "እኛ አማልክት ነን"

ሁለተኛው፣ እጅግ ከባዱ አደጋ፣ ከ"ሰው መንፈስ ነው" ትምህርት ውጤት የሚመነጨው የስህተት አመክንዮ ነው፦ "እግዚአብሔር መንፈስ ነው፤ ሰውም መንፈስ ነው፤ ስለዚህ ሰው ከእግዚአብሔር ጋር ተመሳሳይ ማንነት አለው"። ይህ አመክንዮ በኤድን ገነት ከነበረው "እንደ እግዚአብሔር ትሆናላችሁ" (ዘፍ 3፡5) ከሚለው የሰይጣን ማታለያ የተለየ አይደለም። ይህ ትምህርት ሁለት ዋነኛ ጥቅሶችን በተሳሳተ መንገድ ይጠቅሳል፤ አንደኛው መዝሙር 82፥6 ነው፦

ይህ መዝሙር በአውዱ ሲነበብ፣ እግዚአብሔር የሾማቸው ነገር ግን ለድሆችና ለድሀ አደጎች ፍትሕ ስላጓደሉ ምድራዊ ዳኞች እንደሚናገር ግልጽ ይሆናል። "እንደ ሰው ትሞታላችሁ" የሚለው ቃል ራሱ ስለ ሟች ሰብዓዊ ዳኞች እንደሆነ ያረጋግጣል። ጌታ ኢየሱስ ራሱ ይህንን ጥቅስ ሲጠቅስ፦

ኢየሱስ እዚህ ላይ የሚከራከረው፣ ራሱን ከእነዚያ ሟች ዳኞች ጋር በማስተካከል ሳይሆን፣ "ያ ዝቅተኛ ማዕረግ ያላቸው ዳኞች እንኳ 'አማልክት' ተብለው ከተጠሩ፣ እኔ በእውነት አብ የቀደሰኝ የእግዚአብሔር ልጅ ስሆን ይህንን ብናገር እንዴት ትሳደባለህ ትሉኛላችሁ?" በሚል የ"ከትንሽ ወደ ትልቅ" ክርክር ነው። ኢየሱስ ብቻ ነው "እኔና አብ አንድ ነን" ብሎ ሊናገር የሚችለው። ማንም ፍጡር ይህንን ቢያስብ በእግዚአብሔር ክብር ላይ መነሣት ነው። ሐዋርያው ዮሐንስም ትክክለኛውን የክርስቲያናዊ ማንነት ትሕትናና ተስፋችንን እንዲህ ያስቀምጠዋል፦

"እንድንመስል" የሚለው ቃል የትሕትና ልካችን ነው። መምሰልና መሆን ፈጽሞ የተለያዩ ናቸው። እኛ የክርስቶስን መልክ የምንመስል ክቡር ፍጡራን፣ በጸጋውም የእግዚአብሔር ልጆች የተባልን ነን እንጂ፣ ራሳችን "ትናንሽ አማልክት" አይደለንም።

የሥጋ ክብር — ትንሣኤም ቢሆን ሰው ሰው ሆኖ ይቀጥላል

"ሰው መንፈስ ብቻ ነው" የሚለው ግንዛቤ፣ ሥጋን እንደ ጊዜያዊ፣ ከክብር ያነሰ "ልብስ" አድርጎ ወደ መመልከት ያመራል። ነገር ግን እግዚአብሔር የፈጠረውን ሲያይ "እጅግ መልካም ነበረ" (ዘፍ. 1፥31) ብሏል። ከዚያም አልፎ ዘላለማዊው የእግዚአብሔር ልጅ ክርስቶስ፣ ሥጋ ለብሶ በመካከላችን በማደሩ ሥጋ ምን ያህል ክቡር እንደሆነ አረጋግጦልናል። የክርስትና የመጨረሻ ተስፋችን ከሥጋ ማምለጥ ሳይሆን፣ ሥጋችን ክብርን መልበሱ ነው።

እዚህ ላይ "መንፈስ ይነሣል" አይልም፤ "መንፈሳዊ አካል ይነሣል" ነው የሚለው። ትንሣኤ ማለት ከሰውነት ማምለጥ ሳይሆን፣ የሰውነታችን ድክመት ተወግዶ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የተሞላ የክብር አካልን መልበስ ማለት ነው። በመጨረሻው የዘላለም መገለጥም ቢሆን እግዚአብሔር የሚያድረው "በሰዎች መካከል" እንጂ ከሰውነት በወጡ መናፍስት መካከል አይደለም፦

የከበረው ሰውነት

ይህ ጥናት ከጀመርንበት ቀላል፣ ነገር ግን ጽኑ እውነት ጋር እንደመድብ፦ ሰው ሰው ነው። ሰው ሲፈጠር ሰው ነበር፤ ሲሞትም ሰው ነው፤ በትንሣኤም ሰው ሆኖ ይቀጥላል። እኛ "አማልክት" ሳንሆን፣ በእግዚአብሔር መልክ የተፈጠርን የጸጋው ተካፋዮች ነን። ሐዋርያው ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን የሰጠው ማስጠንቀቂያ፣ የዚህ ትምህርት ማሳረጊያ ነው፦

ልዩ መንፈስና ልዩ ወንጌል ይዘው የሚመጡ ትምህርቶችን አንታገሥ። ይልቁንም፣ ቅዱሳት መጻሕፍትን በጥንቃቄ እየመረመርን፣ በእግዚአብሔር አምሳል የተፈጠረውን የተዋሐደ ማንነታችንን በክብር እንጠብቅ። መንፈሳችን፣ ነፍሳችን፣ እና ሥጋችን ለጌታ ቅዱስ ሆኖ ይጠበቅ።