ተልዕኮ

መጽሐፍ ቅዱስን ስናነብ፣ ከተለያዩ ታሪኮች፣ ትንቢቶች እና ሕግጋት ባሻገር ጎልቶ የሚወጣ አንድ ታላቅ እና ተከታታይነት ያለው የቤዛነት ትረካ እናገኛለን፤ እርሱም "የእግዚአብሔር ተልዕኮ" ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ተልዕኮ የሚያወራ መጽሐፍ ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ በተልዕኮ የተጻፈ እና የተልዕኮው ባለቤት የሆነውን አምላክ ታሪክ የሚተርክ ሕያው መጽሃፍ ነው። ይህ መለኮታዊ የተልዕኮ ትረካ የሚጀምረው በኤደን ገነት ነው። የሰው ልጅ በኃጢአት ወድቆ ኅብረቱ በተበላሸበት በዚያ አስፈሪ የጨለማ ቅጽበት፣ "አዳም ሆይ፥ ወዴት ነህ?" (ዘፍ. 3፡9) በማለት የጠፋውን ፍለጋ ድምጹን እያስተጋባ የወጣው እግዚአብሔር፣ የዓለማችን የመጀመሪያው ሚስዮናዊ ነበር። እግዚአብሔር ሰውን ለመፈለግ ከወሰደው ከዚህ የመጀመሪያ እርምጃ አንስቶ፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ በሙሉ የፈጣሪን ፍለጋ እና መዳን የሚያንጸባርቅ ነው።ይህ የፍለጋ እና የቤዛነት ትረካ በዘፍጥረት 12 ላይ ወደ ላቀ ምዕራፍ ይሸጋገራል። እግዚአብሔር አብርሃምን ከዑር ሲጠራው፣ ጥሪው ለአንድ ግለሰብ ወይም ወደፊት ለሚፈጠር አንድ ብሔር ብቻ የተሰጠ አልነበረም፤ ይልቁንም፣ "የምድር ነገዶችም ሁሉ በአንተ ይባረካሉ" (ዘፍ. 12፡3) የሚል ዓለም አቀፋዊ የድነት ዓላማን ያነገበ ነበር። አብርሃም እና ዘሩ (እስራኤል) በአሕዛብ መካከል "የካህናት መንግሥት የተቀደሰም ሕዝብ" (ዘጸ. 19፡6) ሆነው እንዲያገለግሉ የተጠሩት፣ የእግዚአብሔርን ማንነት፣ ቅድስና እና የማዳን ብርሃን ወደ ጨለማው ዓለም እንዲያንጸባርቁ ነበር። ስለዚህም፣ ብሉይ ኪዳን የተልዕኮ መንደርደሪያ ብቻ ሳይሆን፣ የተልዕኮው ታሪክ ዋና ነው።

የዚህ ማዕከል እና ቁንጮ ደግሞ፣ የክርስቶስ ኢየሱስ በሥጋ መገለጥ ነው። "ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ" (ዮሐ. 1፡14) የሚለው ቃል፣ እግዚአብሔር የሰማይን ድንበር ጥሶ ወደ ሰው ልጆች የባህል፣ የታሪክ እና የመከራ አውድ ውስጥ መግባቱን ያሳያል። የክርስቶስ ሕይወት፣ ሞት እና ትንሣኤ የእግዚአብሔርን የማዳን ተልዕኮ በተግባር የፈጸመ ብቻ ሳይሆን፣ ለቤተክርስቲያን ተልዕኮም የመጨረሻው ሞዴል ነው። ከትንሣኤው በኋላ፣ "አብ እንደ ላከኝ እኔ ደግሞ እልካችኋለሁ" (ዮሐ. 20፡21) ብሎ ሲያውጅ፣ ኢየሱስ የደቀመዛሙርቱን ተልዕኮ ከሥላሴያዊ አብሮነት እና መላክ ጋር በጥብቅ አስተሳሰረው። ቤተክርስቲያን ተልዕኮዋን የምትቀበለው ከዚህ ከሥላሴያዊ ፍቅር እና ወደ ዓለም ከመላክ ሂደት ውስጥ ነው። ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትረካ ፍጻሜውን የሚያገኘው በራእይ መጽሐፍ ላይ በሚታየው የድል አክሊል ነው። በራእይ 7፡9 ላይ፣ ከሕዝብ፣ ከነገድ፣ ከወገን እና ከቋንቋ ሁሉ የተውጣጡ እልፍ አእላፋት በዙፋኑ እና በበጉ ፊት ቆመው ሲያመልኩ፣ የተልዕኮው የመጨረሻ ግብ ተፈጽሞ እናየዋለን።

የተልዕኮን መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት ስንመረምር፣ "ቤተክርስቲያን ለዓለም የሚሆን ተልዕኮ አላት" ከሚለው ጠባብ አስተሳሰብ ወጥተን፣ "እግዚአብሔር ለተልዕኮው ቤተክርስቲያን አለው" ወደሚለው የላቀ እና ጥልቅ መረዳት እንሸጋገራለን። ይህ መግቢያ የሚያመላክተውም፣ ተልዕኮ ከመክፈቻው (ዘፍጥረት) እስከ መደምደሚያው (ራእይ) ድረስ የእግዚአብሔርን ልብ እና የታሪኩን አቅጣጫ የሚመራ ማዕከላዊ ምሰሶ መሆኑን ነው።

የማቴዎስ ወንጌል መደምደሚያ የሆነውና “ታላቁ ተልዕኮ” በሚል መጠሪያ በሰፊው የሚታወቀው ይህ ክፍል (ማቴ. 28፥16-20)፣ የክርስቶስን ቤዛዊ ታሪክና የቤተክርስቲያንን አድማሳዊ ጥሪ በአንድ ላይ አዋሕዶ የሚያቀርብ ጽኑ መለኮታዊ ዐዋጅ ነው። ማቴዎስ ይህንን ዓለም አቀፋዊ ትእዛዝ ከመመዝገቡ በፊት፣ ትንሣኤውን ካረጋገጠው ክርስቶስ ጋር በገሊላ ተራራ ላይ የተገናኙትን ደቀ መዛሙርት መንፈሳዊ ሥነ-ልቦና ሲገልጽ፣ “ባዩትም ጊዜ ሰገዱለት፤ የተጠራጠሩ ግን ነበሩ” (ማቴ. 28፥17) ይለናል። ይህ የጥርጣሬና የአምልኮ ትይዩአዊ ትዕይንት፣ ወንጌላዊው ተልዕኮ በሰዎች የሞራል ፍጽምና ወይም ብቃት ላይ ሳይሆን፣ በክርስቶስ ፍጹም ሉዓላዊነት ላይ የተንጠለጠለ መሆኑን በሚገባ ያረጋግጥልናል። ተልዕኮ የሰው ልጅ ጥረት ውጤት ሳይሆን፣ ሉዓላዊው ጌታ በደካማና ስባሪ ማሰሮዎች ውስጥ የሚያንጸባርቀው የጸጋው ግርማ ነው። ክርስቶስ ተልዕኮውን ከመስጠቱ በፊት “ሥልጣን ሁሉ በሰማይና በምድር ተሰጠኝ” ሲል፣ በዳንኤል 7፥13-14 ላይ የተነገረውን መሲሐዊና ፍጻሜ-ዘመናዊ ራእይ ራሱ በአካል መፈጸሙን ማረጋገጡ ነው። በዚያ ራእይ “የሰው ልጅ” ለተባለው የተሰጠው “ግዛት፣ ክብርና መንግሥት”፣ አሁን በትንሣኤው በኩል በአሸናፊነት ለተገለጠው ለክርስቶስ መሰጠቱን የሚያበሥር የድል አዋጅ ነው። እውነተኛው የዓለም ገዥ ቄሣር ሳይሆን፣ ሞትን ድል የነሣው የበጉ ዙፋን መሆኑን የሚያውጅ ጥልቅ ሥነ-ክርስቶሳዊ ማረጋገጫ ነው።

ወደ ትእዛዙ ማዕከላዊ ይዘት ስንመጣ፣ በግሪኩ መሠረታዊ ጽሑፍ ላይ ዋነኛውና ብቸኛው ግስ “ደቀ መዛሙርት አድርጉ” የሚለው ሲሆን፣ ሌሎቹ ሦስት ቃላት (መሄድ፣ ማጥመቅ፣ ማስተማር) ግን ይህንኑ ዋና ግስ የሚያገለግሉ ተሳታፊ ግሶች ናቸው። ከዚህ የተነሣ፣ ተልዕኮ ከቤተክርስቲያን በርካታ ተግባራት አንዱ ሳይሆን፣ የክርስቲያናዊ ሕይወት ነባራዊ ማንነት ነው። የምንሄድበት፣ የምንሠራበትና የምንኖርበት የሕይወት ዘይቤ ሁሉ ደቀ መዝሙር የማድረግ ትእዛዝ ማገልገያ ነው። አቅጣጫውም አድልዎ-አልባና “ወደ አሕዛብ ሁሉ” በመሆኑ፣ በዘፍጥረት 12፥3 ላይ ለአብርሃም “የምድር ነገዶችም ሁሉ በአንተ ይባረካሉ” ተብሎ የተሰጠው የኪዳን ተስፋ፣ አሁን በክርስቶስ ቤዛዊ ሥራ አድማሳዊ ፍጻሜውን ማግኘቱን ያስገነዝበናል።

ይህ ደቀ መዝሙር የማድረግ ሂደት የሚከናወነው በሁለት መሠረታዊ ምሰሶዎች ነው፦ ማጥመቅና ማስተማር። ማጥመቅ የሚከናወነው “በአብ፣ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም” ሲሆን፣ ይህም ክርስትና ከመነሻው ሥላሴያዊ መሆኑንና ምእመናን በጸጋ ወደ እግዚአብሔር ቤተሰብ ኪዳናዊ ኅብረት መግባታቸውን ያትማል። በሌላ በኩል፣ “ያዘዝኋችሁንም ሁሉ እንዲጠብቁ አስተምሩአቸው” የሚለው ክፍል፣ ጽኑ የሆነ የሕይወት ልምምድንና መቀደስን ይጠይቃል። እውነተኛ ደቀ መዝሙርነት ውጫዊ የሃይማኖት ልውውጥ ሳይሆን፣ በእምነት ከሚገኘው የጸጋ መጽደቅ የሚመነጭ፣ ለክርስቶስ ቃልና ሥልጣን ሙሉ በሙሉ የመገዛት የዕለት ተዕለት ሕይወት ነው። ይህ ታላቅ ተልዕኮ የሚቋጨው “እነሆም እኔ እስከ ዓለም ፍጻሜ ድረስ ሁልጊዜ ከእናንተ ጋር ነኝ” በሚለው አስደናቂ የተስፋ ቃል ነው። ማቴዎስ ወንጌሉን ሲጀምር “ስሙንም አማኑኤል ይሉታል... ትርጓሜውም እግዚአብሔር ከእኛ ጋር” (ማቴ. 1፥23) በማለት የገለጠውን ክርስቶስ፣ አሁን በመደምደሚያው ላይ ያንኑ መለኮታዊ ኅልዎት እንደገና ያትመዋል። ይህ የተስፋ ቃል፣ ታላቁን ተልዕኮ አቅም ከሚጨርስ ሕጋዊ ሸክምነት፣ ወደ መንፈሳዊ ዕረፍትና ጸጋ ይለውጠዋል። ቤተክርስቲያን የዓለምን ጨለማ የምትጋፈጠው በገዛ ጥበብዋ ሳይሆን፣ ራሱ አሸናፊው ጌታ በመንፈስ ቅዱስ አማካይነት በሚሰጣት የማያቋርጥ አብሮነት ተማምና ነው።

የእግዚአብሔር የመላክ ልብ በብሉይ ኪዳን

በዘፍጥረት 3 ላይ፣ እግዚአብሔር የፍርድን መዶሻ ከማሳረፉ በፊት የጸጋን በር ከፈተ። ለእባቡ በተነገረው ፍርድ፣ "በአንተና በሴቲቱ መካከል፥ በዘርህና በዘርዋም መካከል ጠላትነትን አደርጋለሁ፤ እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል፥ አንተም ሰኮናውን ትቀጠቅጣለህ" (ዘፍ. 3፡15) የሚል ኃያል የተስፋ ቃል ተሰጠ። "የመጀመሪያው ወንጌል" በመባል የሚታወቀው ይህ ጥንታዊ ዐዋጅ፣ የተልዕኮን ዘር በውስጡ ያረገዘ ነው። ይህም የእግዚአብሔር የማዳን ሥራ ዓለም አቀፋዊ ብቻ ሳይሆን፣ ከጨለማው ኃይልና ከኃጢአት ጋር በሚደረግ የኮስሚክ ውጊያ ውስጥ የተቀረጸ የድል አድራጊነት ኪዳን ነው።

ከዚህ በመነሳት የጸጋው ኪዳን በታሪክ ውስጥ ሲዘረጋ፣ በአብርሃም ጥሪ ላይ ይበልጥ ደምቆ ይገለጣል፦ "የምድር ነገዶችም ሁሉ በአንተ ይባረካሉ" (ዘፍ. 12፡3)። እዚህ ላይ የዚህን ጥሪ መለኮታዊ ምጸት እና ሉዓላዊነት ልብ ማለት ያሻል። አብርሃም ራሱ በከለዳውያን ዑር ከነበሩት ጣዖት አምላኪ አሕዛብ መካከል በሉዓላዊ ጸጋ የተጠራ እንጂ፣ በራሱ ጽድቅ የተገኘ አልነበረም (ኢያ. 24፡2)። ይህ የሚያሳየው፣ እግዚአብሔር ከመጀመሪያውኑ የማዳን ዕቅዱን ያነጣጠረው በገዛ ጽድቁ ለተገነባ አንድ ብሔር ሳይሆን፣ በጸጋው ለተመረጠው ዘር በኩል መላውን የሰው ልጅ ወደ በረከት ለማምጣት ነው።

ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን የብሉይ ኪዳን ሥነ-መለኮት በገላትያ 3፡8 ላይ ወደ ላቀ የአዲስ ኪዳን ብርሃን ያሸጋግረዋል፤ "መጽሐፍም እግዚአብሔር አሕዛብን በእምነት እንዲያጸድቅ አስቀድሞ አይቶ። በአንተ አሕዛብ ሁሉ ይባረካሉ ብሎ ወንጌልን ለአብርሃም አስቀድሞ ሰበከ" ይለናል። በዚህ ሐዋርያዊ ትርጓሜ መሠረት፣ ለአብርሃም የተሰጠው ተስፋ ራሱ "ወንጌል" ነው። ስለዚህም፣ የተልዕኮ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት ገና ከብሉይ ኪዳን ማለዳ ጀምሮ አድማሳዊና ወንጌላዊ እንጂ፣ በጠባብ ብሔርተኝነት አጥር የተከለለ አልነበረም። ይህንን ዓለም አቀፋዊ ዕቅድ ከዳር ለማድረስ እግዚአብሔር በብሉይ ኪዳን የተጠቀመው ሥነ-ተልዕኮአዊ ስልት ፣ በአብዛኛው "ወደ ውስጥ የሚስብ" ማዕቀፍ ነበረው። እስራኤል እንደ መግነጢሳዊ ማዕከል ሆና፣ በቅድስናዋና በእውነተኛው አምልኮዋ ብርሃንነት፣ አሕዛብን ሁሉ ወደ እግዚአብሔር ተራራ እንድትስብ ታስቦ ነበር። ይሁንና፣ ይህ የእስራኤል "ልዩ መመረጥ" ራስን ማዕከል ያደረገ መንፈሳዊ መብት ብቻ አልነበረም፤ ይልቁንም፣ ለጨለማው ዓለም የድነት ብርሃን የመሆን ከባድ ኃላፊነት የተሸከመ፣ "አድማሳዊ ዓላማን ያነገበ የተናጠል መመረጥ" ነበር።

እስራኤል "የካህናት መንግሥት"

ይህ ታሪካዊና ኪዳናዊ ቃል የተነገረው፣ በሲና ተራራ ግርጌ እግዚአብሔር ከግብጽ የባርነት ቀንበር በኃይሉ ላወጣው ሕዝብ አስፈሪና ግርማዊ ትዕይንት ላይ ነው። "ካህን" የሚለው ማዕረግ በራሱ ጥልቅ የሆነ ሽምግልና ያዘለ ነው፤ ካህን በቅዱሱ ፈጣሪና በኃጢአተኛው የሰው ልጅ መካከል የሚቆም የጸጋ ድልድይ ነው። ሉዓላዊው አምላክ እስራኤልን "የካህናት መንግሥት" ብሎ ሲሾማት፣ ብሔሪቱ በጅምላ ለተቀረው የዓለም ሕዝብ ተመሳሳይ የመካከለኛነት ሚና እንድትጫወት አድማሳዊ ኃላፊነት እየሰጣት ነበር። አሕዛብ ሁሉ ወደ ፈጣሪያቸው የሚደርሱት በእስራኤል ሕያው ምስክርነት፣ ሕግጋትና አምልኮ በኩል መሆኑን የሚያበሥር ጥሪ ነው። በተጨማሪም፣ "ቅዱስ ሕዝብ" የሚለው ሐረግ የመነጨው ቃዶሽ ከሚለው የዕብራይስጥ ሥርወ-ቃል ሲሆን፣ ትርጉሙም "ለአንድ ልዩ መለኮታዊ ዓላማ የተለየ" መሆንን እንጂ፣ ፈሪሳዊ በሆነ መንገድ ከዓለም "ራስን ማግለልን" አያመለክትም። እውነተኛ መቀደስ ከዓለም መሸሽ ሳይሆን፣ ዓለምን ለማገልገልና ለማዳን ራስን በቅድስና ማዘጋጀት ነው። ሙሴ ይህንን የተልዕኮ ራእይ በዘዳግም 4፥6-8 ላይ በሚገባ ሲያብራራው፣ አሕዛብ የእስራኤልን ፍትሐዊ ሕግጋት ሲያዩ በግርምት "በእውነት ይህች ታላቅ አገር ጠቢብና አስተዋይ ሕዝብ ናት" እንደሚሉ በትንቢታዊ መንፈስ ተናግሯል። ከዚህ አኳያ፣ የእስራኤል ማኅበራዊ ፍትሕ፣ ለድሆች፣ ለስደተኞችና ለተገለሉት የነበራት ርኅራኄ (ዘሌ. 19፥9-10፣ 33-34)፣ እንዲሁም ማዕከላዊ አምልኮዋ፣ በጨለማ ለሚዳረሰው ዓለም መለኮታዊ ብርሃንን የሚያንጸባርቁ ማግኔታዊ የተልዕኮ መሣሪያዎች ነበሩ። በዚህም መሠረት፣ ኦሪት ራሷ የተሰጠችው ለብሔራዊ ሕገ-ደንብነት ብቻ ሳይሆን፣ እስራኤልን ለአሕዛብ ሁሉ ሕያው ምስክር ለማድረግ በታለመ ጥልቅ ተልዕኮ ነው።

ቤተ መቅደሱ "ለአሕዛብ ሁሉ የጸሎት ቤት"

የብሉይ ኪዳን አምልኮ ማዕከል የነበረው ግርማ ሞገሱ ቤተ መቅደስ፣ በእስራኤላውያን ብሔራዊ አጥር ውስጥ ብቻ የታጠረ መንፈሳዊ ሞኖፖሊ እንዲሆን ፈጽሞ አልታቀደም ነበር። ጠቢቡ ንጉሥ ሰሎሞን ይህንን ታላቅ ሕንጻ ለመቀደስ ባቀረበው ጸሎት (1ነገ. 8፥41-43)፣ የጸጋው ኪዳን አባል ስላልሆነው "ባዕድ ሰው"፣ ማለትም አሕዛብ በግልጽ በእግዚአብሔር ፊት ይማልዳል። ሰሎሞን በመንፈስ ፣ "ስለ ስምህ ከሩቅ አገር" የሚመጣ ማንኛውም አሕዛብ ወደዚህ ቤተ መቅደስ ፊቱን መልሶ ሲጸልይ፣ እግዚአብሔር ከሰማይ ማደሪያው ሰምቶ ምላሽ እንዲሰጥ ይለምናል፤ ምክንያቱም "የምድር አሕዛብ ሁሉ እንደ ሕዝብህ እንደ እስራኤል ስምህን ያውቁ ዘንድ" በሚል አድማሳዊ ራእይ ነው። ይህ የሰሎሞን ጸሎት በራሱ፣ የእግዚአብሔርን ልብ የሚያንጸባርቅ አስደናቂ የተልዕኮ ዐዋጅ ነው፤ ገና በብሉይ ኪዳን የማለዳ ዘመን፣ የእስራኤል ንጉሥ ቤተ መቅደሱ የዓለም ሁሉ የመንፈሳዊ ዕረፍት ማዕከል እንዲሆን በይፋ ሲማጸን እናያለን። ይህ ቤዛዊ እና አድማሳዊ ተስፋ፣ በኋለኛው ዘመን በነቢዩ ኢሳይያስ የትንቢት ቃል ይበልጥ ጎልቶና ተጠናክሮ ቀርቧል፦

ዐውዳዊ ሥነ-ጽሑፉን በጥልቀት ስንመረምር፣ በኢሳይያስ 56 ላይ የተነገረው ትንቢት ትኩረት የሚያደርገው፣ በብሉይ ኪዳን የሕግ ሥርዓት መሠረት ከእግዚአብሔር ማኅበር ተገልለውና ተገፍተው በነበሩት "ጃንደረቦችና" "ከእስራኤል ወገን ባልሆኑት" (ባዕዳን/አሕዛብ) ላይ ነው (ዘዳ. 23፥1-3)። ሆኖም ነቢዩ፣ ሉዓላዊውን የጸጋ ኪዳን በማቀፍ በአዲሱ ዘመን የሚካተቱት እነዚህ የተገለሉ አሕዛብ፣ "ወደ ተቀደሰው ተራራዬ አመጣቸዋለሁ፥ በጸሎቴም ቤት ደስ አሰኛቸዋለሁ" (ኢሳ. 56፥7) የሚል የድነትና የጉዲፈቻ ዐዋጅ እንደሚታወጅላቸው በመንፈስ ያረጋግጣል። ይህ ጥልቅ እውነት የሚያስገነዝበን፣ ቤተ መቅደሱ በመነሻ ዓላማው የተነደፈው የእግዚአብሔርን ክብርና የማዳን ጸጋ ለአሕዛብ ሁሉ በማንጸባረቅ፣ እነርሱም በመለኮታዊ ስበት ወደ ጸጋው ዙፋን የሚሰባሰቡበት ዓለም አቀፋዊ ማዕከል እንዲሆን ነው። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይህንኑ ክፍል በማርቆስ 11፥17 ላይ ጠቅሶ ቤተ መቅደሱን ከነጋዴዎች ባነጻበት ወቅት፣ የቅዱሱ ስፍራ መንፈሳዊ ውድቀት ያሳሰበው ሕንጻው የንግድ ማዕከል ስለሆነ ብቻ ሳይሆን፣ ቤተ መቅደሱ አድማሳዊ የተልዕኮ ማንነቱን ስቶ፣ እስራኤላውያን ራሳቸውን ብቻ የሚያገለግሉበት ጠባብ ብሔራዊ ክበብ በመሆኑ ነው። ይህ ክስተት ቤተክርስቲያን ተልዕኮዋን መርሳቷ ተራ የአሠራር ግድፈት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ኪዳናዊ ዓላማ ላይ የሚፈጸም የክህደት ኃጢአት መሆኑን አጥብቆ ያስተምረናል።

የአሕዛብ ወደ ጽዮን መጉረፍ

ነቢያት ይህንን "ወደ ውስጥ የሚስብ" የተልዕኮ ሥነ-መለኮት፣ በፍጻሜው ዘመን ከሚኖረው የመጨረሻ መለኮታዊ ክንውን ጋር በጥብቅ አቆራኝተውታል። ኢሳይያስ 2፥2-4 እና ትይዩው ሚክያስ 4፥1-2 ይህንን ፍጻሜ-ዘመናዊ ራእይ ሲስሉ፣ "በኋለኛው ዘመን የእግዚአብሔር ቤት ተራራ ከተራሮች ራስ ላይ ጸንቶ ይቆማል... አሕዛብም ሁሉ ወደ እርሱ ይጎርፋሉ" ይላሉ። "ብዙዎች አሕዛብ ሄደው። ኑ፥ ወደ እግዚአብሔር ተራራ... እንውጣ፤... ሕግ ከጽዮን፥ የእግዚአብሔርም ቃል ከኢየሩሳሌም ይወጣልና" የሚለው የአሕዛብ ዐዋጅ፣ የዚህን ትንቢት ማዕከላዊነት ያሳያል። እዚህ ላይ የድነት ታሪኩ እጅግ አስደናቂ የሚሆነው፣ አሕዛብ ወደ እግዚአብሔር ተራራ የሚጎርፉት በጦር መሣሪያ ኃይል ተገደው አሊያም በወታደራዊ ወረራ ተሸንፈው ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ፣ ጥበብና ሻሎም በመጠማት፣ የሰው ልብን በሚያሸንፈው በመንፈስ ቅዱስ አሳማኝነት መሆኑ ነው። ይህ እውነታ የተልዕኮን መለኮታዊ ተፈጥሮ በሚገባ ይተነትናል፤ እውነተኛ የልብ መለወጥ የሚመጣው በውጫዊ ግዳጅ ሳይሆን፣ የሰውን ፈቃድ በሚማርከው ሉዓላዊ የጸጋ አሠራር በእምነት በኩል ብቻ ነው። ይህም ሐዋርያው ጳውሎስ በኤፌሶን 2፥8-9 ላይ፣ 'ድነት በጸጋና በእምነት ብቻ የሚገኝ የእግዚአብሔር ስጦታ ነው' የሚለውን አመክንዮ በብሉይ ኪዳን መድረክ ላይ ያንጸባርቃል። ይህ ግርማዊ የነቢያት ራእይ የብሉይ ኪዳን የተልዕኮ ቁንጮ ቢሆንም፣ ሙሉ ፍጻሜውን የሚያገኘው በክርስቶስ ኢየሱስ በኩል ብቻ ነው፤ ምክንያቱም "ከጽዮን የሚወጣው" እውነተኛው የሕይወት ሕግ እና የተስፋው ቃል፣ በመስቀሉና በትንሣኤው በታተመው የክርስቶስ ወንጌል ስብከት አማካይነት ነውና።

የግለሰቦችና የቡድኖች መካተት፡ የመጀመሪያ ፍሬዎች

ምንም እንኳ እስራኤል እንደ ተደራጀ ብሔር ወደ ውጪ የመሄድ ግልጽ ሚስዮናዊ እንቅስቃሴ ባታደርግም፣ በእምነት የተሞላው የግለሰቦችና የቡድኖች መካተት፣ የእግዚአብሔር "የመሳብ" ዕቅድ ገና ከጅምሩ በሥራ ላይ እንደነበረ ያረጋግጣል። እነዚህ ታሪኮች የተነጠሉ ልዩ ሁኔታዎች ሳይሆኑ፣ ይልቁንም ኪዳኑ በአጠቃላይ ወደ አሕዛብ የመሄድ ኃይል እንዳለው የሚያሳዩ "የመጀመሪያ ፍሬዎች" ናቸው፤ የቤዛዊ ታሪክ ውስጣዊ አመክንዮ ገና ከመጀመሪያው ሁሉን አቀፍ መሆኑን የሚያሳዩ ምልክቶች ናቸው።

ረዓብ "ጋለሞታ" ተብላ ብትገለጽም (ኢያ. 2:1)፣ የከነዓናውያንን ጥፋት ስትሰማ በእምነት እግዚአብሔርን መረጠች፤ ዕብራውያን 11:31 እርሷን ከእምነት ጀግኖች ተርታ ይመድባታል፣ ያዕቆብ 2:25 ደግሞ በሥራዋ የተገለጠ እውነተኛ እምነት እንደነበራት ይመሰክራል። ሩት ደግሞ ከጣዖት አምላኪ ሞዓባዊ ሕዝብ ተነስታ፣ "ሕዝብሽ ሕዝቤ አምላክሽም አምላኬ ይሆናል" (ሩት 1:16) ስትል፣ የኪዳናዊ ታማኝነትን ራሷ ትገልጻለች። ይህም ብሔራዊ ማንነት ሳይሆን በእምነት የተመሠረተ ኪዳናዊ ግንኙነት የመዳን መንገድ መሆኑን ያረጋግጣል። እነዚህ ሁለቱ ሴቶች፣ አሕዛብ ሆነው ሳሉ፣ በመሲሑ የትውልድ ሐረግ ውስጥ በቀጥታ ተጠቅሰው መገኘታቸው (ማቴ. 1:5)፣ "እግዚአብሔር ታሪክን በሉዓላዊ ጥበቡ ይመራል" የሚለውን ትምህርት ግልጽ በሆነ መንገድ ያሳያል፤ የእግዚአብሔር ዓለም አቀፍ ዕቅድ በአጋጣሚ ሳይሆን፣ ከዘላለም ጀምሮ ሆን ተብሎ የተነደፈ መሆኑን እንመሰክራለን።

የውድቀትና የሽግግር ነጥብ፡ ዮናስና ኢሳይያስ 49

የተሐድሶ ነገረ-መለኮት ስለ ሰው ልጅ ሁለንተናዊ የኃጢአት ብልሽት የሚያቀርበው ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ፣ በእስራኤል የተልዕኮ ታሪክ ውድቀት ውስጥ ፍንትው ብሎ ይታያል። እስራኤል ለአሕዛብ "የብርሃንነት" ጥሪዋን ሙሉ በሙሉ መወጣት ተስኖአታል። በመለኮታዊ ጸጋ መመረጥዋን እንደ ማገልገያ ኃላፊነት ሳይሆን፣ ራስን እንደማግለልና እንደ ልዩ መብት ቆጠረችው፤ ቅድስናን ከጠባብ ብሔርተኝነትና መንፈሳዊ ትዕቢት ጋር ቀላቀለችው። ይህንን የልብ ብልሽትና የተልዕኮ ክህደት በነቢዩ ዮናስ ታሪክ ውስጥ በሚያስደነግጥ ግልጽነት እናገኘዋለን። እግዚአብሔር ዮናስን ወደ ጨካኙ የአሦር ግዛት ማዕከል "ተነሥተህ ወደዚያች ወደ ታላቂቱ ከተማ ወደ ነነዌ ሂድ፥ ክፋታቸውም ወደ ፊቴ ወጥቶአልና ስበክባት" (ዮናስ 1፥2) ብሎ ሲልከው፣ ነቢዩ ግን የጌታን ፊት ሸሽቶ ወደ ተቃራኒው አቅጣጫ፣ ወደ ተርሴስ ኮበለለ (ዮናስ 1፥3)። ይህ ማፈግፈግ የተፈጠረው ዮናስ ኃላፊነትን ስለፈራ ወይም ጀግንነት ስለጎደለው አልነበረም፤ ዮናስ ራሱ የልቡን ምስጢር እንዲህ ሲል ያጋልጣል፦ "አቤቱ፥ ገና በአገሬ ሳለሁ ያልሁት ይህ አልነበረምን? ስለዚህ አንተ መሐሪና ይቅር ባይ፥ ታጋሽም ምሕረትህም የበዛ፥ ከክፉውም ነገር የምትጸጸት አምላክ መሆንህን አውቄአለሁና ወደ ተርሴስ ለመሸሽ ፈጠንሁ" (ዮናስ 4፥2)። ዮናስ የሸሸው እግዚአብሔርን ስላላወቀ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ ጠንቅቆ ስላወቀ ነው፤ ሉዓላዊው ጸጋ ከእስራኤል አጥር ዘሎ ለጠላቶቹ (ለአሕዛብ) ሲፈስ ማየት የከበደው፣ በብሔራዊ ትዕቢት የታወረ የነቢይ ልብ ነው። ይህ ታሪክ፣ እኛም የእግዚአብሔርን ጸጋ ተቀብለን ያንኑ ጸጋ ለሌሎች በማካፈል ረገድ በልባችን ልንሰስት እንደምንችል የሚያሳይ ኃያል መንፈሳዊ ማስጠንቀቂያ ነው። መጽሐፉ ሲደመደም፣ "እኔስ ቀኝና ግራቸውን የማይለዩ ከመቶ ሀያ ሺህ የሚበልጡ ሰዎችና ብዙ እንስሶች ላሉባት ለታላቂቱ ከተማ ለነነዌ አላዝንምን?" (ዮናስ 4፥11) በሚለው መለኮታዊ ጥያቄ ነው፤ ይህም እግዚአብሔር ለጠፋው ዓለም ያለውን ርኅሩኅ የተልዕኮ ልብ ገላጭ ነው።

እስራኤል እንደ ብሔር በተልዕኳ ብትወድቅም፣ የእግዚአብሔር የቤዛ ዕቅድ ግን ፈጽሞ አልቆመም፤ ይልቁንም ተልዕኮው ከብሔራዊ ማኅበረሰብ ወደ አንድ ልዩ ግለሰብ፣ ወደ እውነተኛው እስራኤል ተላለፈ። ይህ የሽግግር ነጥብ በኢሳይያስ ውስጥ በሚገኙት "የእግዚአብሔር ባሪያ" መዝሙሮች ውስጥ ተብራርቷል፦

በኢሳይያስ 49፥6 ላይ ያለው ቃል በራሱ ሥነ-መለኮታዊ አብዮት ነው። እግዚአብሔር ለባሪያው፣ "የያዕቆብን ነገዶች ታስነሣ ዘንድ... ባሪያዬ ትሆን ዘንድ እጅግ ቀላል ነገር ነውና ማዳኔ እስከ ምድር ዳርቻ ድረስ ይሆን ዘንድ ለአሕዛብ ብርሃን አድርጌ ሰጥቼሃለሁ" በማለት፣ የባሪያውን ተልዕኮ ወደ ላቀ ዓለም አቀፋዊ ደረጃ ያሸጋግረዋል። ኢየሱስ ክርስቶስ፣ እውነተኛውና ታማኙ እስራኤል ነው፤ ኪዳናዊ ታዛዥነትን መፈጸም ያቃታትን እስራኤልን ወክሎ ሕጉን በጽድቅ የፈጸመ ብቸኛ ተምሳሌት። በእርሱ ሉዓላዊ አሠራር ብቻ፣ የብሉይ ኪዳኑ "ወደ ውስጥ የመሳብ" የተልዕኮ ሞዴል ግቡን መትቶ፣ ቤተክርስቲያንን "ወደ ውጪ ወደ ዓለም" ወደሚልከው ታላቅ ተልዕኮ ተሸጋግሯል። ይህም በቃል ኪዳን ሥነ-መለኮት መሠረት፣ የጸጋው ኪዳን ከብሉይ ወደ አዲስ ኪዳን ያለምንም መቆራረጥ በክርስቶስ አካል ውስጥ ፍጻሜውን እንዳገኘ የሚያረጋግጥ ማዕከላዊ ማስረጃ ነው።

የኢየሱስ ተልዕኮ ለዓለም

በመሆኑም፣ ኢየሱስ ክርስቶስ የተልዕኮ ተምሳሌት ወይም ሞዴል ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ የተልዕኮው ማዕከል፣ ምንጭና ፍጹም ፈጻሚ ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ ይህንን የሥጋዌ ምሥጢር እንዲህ በማለት ያውጃል፦ "ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ፥ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሆነው ክብሩን አየን" (ዮሐ. 1፥14)። ይህ ቃል የተልዕኮ ሥነ-መለኮት ምሰሶ ነው፤ እግዚአብሔር ወደ ራቀው የሰው ልጆች ዓለም መልእክተኛ ሲልክ፣ ራሱ የሰማይን ድንበር ጥሶ ወደ መከራችን ዓለም መጣ። ከዚህ የተነሣ፣ እውነተኛ ተልዕኮ "ከአምላክ ወደ ሰው" የሚደረግ ሉዓላዊ እንቅስቃሴ እንጂ፣ "ከሰው ወደ አምላክ" ለመድረስ የሚደረግ የሰውኛ ጥረት አይደለም። ኢየሱስ በሞቱና በትንሣኤው የብሉይ ኪዳኑን "centripetal" ሞዴል ፈጽሞ በመሻገር፣ "centrifugal" የተሰኘውን ወደ አሕዛብ ሁሉ የመውጣት ዐዋጅ ደነገገ። ከትንሣኤው ድል በኋላ በገሊላ ተራራ ላይ ቆሞ፣ "ሥልጣን ሁሉ በሰማይና በምድር ተሰጠኝ" (ማቴ. 28፥18) ሲል፣ ይህ የቤዛነት ታሪክ ትልቁ የድል ዐዋጅ ነው። ክርስቶስ በመስቀል ላይ ኃጢአትን፣ ሞትንና ሰይጣንን ትጥቅ በማስፈታት (ቆላ. 2፥15) ፍጹም ንጉሣዊ ሥልጣኑን አረጋግጧል፤ ከዚህ ዓለም አቀፋዊ ሥልጣን በመነጨ ኃይልም ታላቁን ተልዕኮ አዘዘ፦ "እንግዲህ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ... ደቀ መዛሙርት አድርጓቸው... ያዘዝኋችሁንም ሁሉ እንዲጠብቁ አስተምሯቸው" (ማቴ. 28፥19-20)። ይህ ትእዛዝ፣ ቤተክርስቲያን ከእያንዳንዱ ብሔር፣ ነገድ፣ ወገንና ቋንቋ (ራእ. 5፥9) የተዋጁትን እንድትሰበስብ የተሰጣት የማይሻር የጸጋው ኪዳን ዘላለማዊ አደራ ነው።

ማቴዎስ "ምን" እንደሚደረግ ሲነግረን፣ ዮሐንስ ደግሞ ይህ ተልዕኮ "እንዴት" መከናወን እንዳለበት ይገልጻል። በትንሣኤ ምሽት፣ ኢየሱስ በፍርሃት ተሸብረው ለተደበቁ ደቀ መዛሙርቱ ተገልጦ የተልዕኳቸውን ጥልቅ ምንጭ ገለጸላቸው፦

ይህ ንጽጽር "አብ እንደ ላከኝ እኔ ደግሞ እልካችኋለሁ"—የቤተ ክርስቲያንን ተልዕኮ ተፈጥሮ ራሱ ይገልጻል፤ ተልዕኮ የክርስቶስ ራሱ ተልዕኮ ቀጥተኛ ማራዘሚያ ነው ። ይህ አነጋገር በጥልቀት ወደ ሥላሴ ውስጣዊ ግንኙነት ይመልሰናል፤ ወልድ ከዘላለም ጀምሮ ከአብ ጋር ፍጹም አንድነት ያለው ቢሆንም፣ በኪዳናዊ ተልእኮ ግንኙነት ውስጥ ግን "የተላከ" ነው (ዮሐ. 17:18)። አሁን ደግሞ ይህ የመላክ ግንኙነት ወደ ቤተ ክርስቲያንም ይሰፋል። ደቀ መዛሙርት ራሳቸው በክርስቶስ ተልዕኮ ውስጥ "ተላኪ" ይሆናሉ። ይህ ማለት፣ የቤተ ክርስቲያን ተልዕኮ በራሷ የምትቆም ግብ ሳትሆን፣ ወደ እያንዳንዱ ባህልና ብሔር "የምትላክ" አካል ናት ማለት ነው። ስለዚህ ከትንሣኤው ቅጽበት ጀምሮ የቤተ ክርስቲያን ተልዕኮ ዓለም አቀፋዊ ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ ክርስቶስ ሥጋ ለብሶ በምድር ላይ እንደኖረው፣ ኪዳናዊና ሥጋ የለበሰ ተልዕኮ ነው።

ነገር ግን፣ ይህን ዓለም አቀፋዊ ተልዕኮ (ማቴ. 28) በክርስቶስ ኪዳናዊ ሞዴል (ዮሐ. 20) መፈጸም ፈጽሞ ከሰብዓዊ አቅም በላይ ነው። ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ያለ መለኮታዊ ኃይል አልላካቸውም፦

ይህ የክርስቶስ ሕልዎትና የተስፋ ቃል፣ ተልዕኮን ከጽንሰ-ሐሳብ ወደ ተግባር የሚያሸጋግረው ዋነኛ ሞተር ነው። በሐዋርያት ሥራ 1፥6 ላይ ደቀ መዛሙርቱ፣ "በዚህ ወራት ለእስራኤል መንግሥትን ትመልሳለህን?" በማለት በጠባብ ብሔራዊና ፖለቲካዊ ትኩረት ሲጠይቁ፣ ኢየሱስ ግን ምላሹን ወደ ዓለም አቀፋዊ የተልዕኮ ምስክርነት ይመልሰዋል፤ ጥያቄው "መቼ?" (የዘመን ፍጻሜ ቀመር) ሳይሆን፣ "ማን፣ የት ድረስ ይመሰክራል?" የሚል መሆን እንዳለበት ያሰምርበታል። የሉቃስ ትረካ ይህንኑ ጂኦግራፊያዊ የተልዕኮ ንድፍ በጥብቅ ይከተላል። የድነት ወንጌል ከማዕከል (ኢየሩሳሌም) ተነሥቶ፣ ወደ ቅርብ ነገር ግን ባህላዊ ጠላት ወደነበረው ማኅበረሰብ (ይሁዳና ሰማርያ)፣ በመጨረሻም "እስከ ምድር ዳርቻ" መድረስ ነበረበት። ኢየሱስ ሐዋርያትን የላከው ምድራዊ የፖለቲካ ግዛት እንዲያቋቁሙ ሳይሆን፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተሞልተው፣ ላዩትና ለሰሙት የቤዛነት ሥራ ሕያው ምስክር እንዲሆኑ ነው። እዚህ ላይ "ምስክር" የተሰኘው ቃል የመጣው ማርቲስ ከሚለው የግሪክ ቃል ሲሆን፣ እውነተኛ ምስክርነት በሕይወት መስዋዕትነት (Martyrdom) ሊከፈል የሚችል ዋጋ መሆኑን በጥልቀት ያመላክታል። ስለዚህም፣ ክርስቲያናዊ ተልዕኮ የሰው ልጆች ስትራቴጂ ወይም ተቋማዊ ጥረት ውጤት ሳይሆን፣ በክርስቶስ ፍጹም ሉዓላዊ ሥልጣን ላይ የተመሠረተ፣ የእርሱን የትሕትና መንገድ የሚከተልና፣ በመንፈስ ቅዱስ ብቸኛ ኃይል ብቻ የሚፈጸም መለኮታዊ ክንውን ነው።

ወንጌል ሰባኪነትና የተሰበከው ወንጌል

በአዲስ ኪዳን የድነት ሥነ-መለኮት መሠረት፣ መዳን ያለ ወንጌል ስብከትና ያለ አገልጋዮች ንቁ ምስክርነት ሊከናወን እንደማይችል በማያሻማ ሁኔታ ተረጋግጧል። ይህ እውነት፣ "መጽደቅ በእምነት ብቻ ነው" የሚለውን የተሐድሶ መርሕ፣ "ያ እምነት ግን ከቃሉ ስብከት ይመጣል" ከሚለው መሠረታዊ መለኮታዊ ሥርዓት ጋር ያቆራኘዋል። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ መልእክቱ፣ ስለ እግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫና የጸጋ አሠራር (ሮሜ 9) በጥልቀት ካብራራ በኋላ፣ ወዲያውኑ ስለ ሰው ልጅ የውሳኔ ተጠያቂነትና ስለ ወንጌል ስብከት አጣዳፊነት ያስተምራል (ሮሜ 10)። በተሐድሶ ነገረ-መለኮት መረዳት፣ እነዚህ ሁለት ገጽታዎች። የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫ እና የሰው ኃላፊነት በሰውኛ አእምሮ ሙሉ በሙሉ ሊፈታ የማይችል ምሥጢር ቢመስሉም፣ በመለኮታዊው ምክር ውስጥ ፍጹም ተስማምተው የሚሠሩ እውነታዎች ናቸው። ይህንን ተመጋጋቢ ግንኙነት ለማብራራት፣ ጳውሎስ ተከታታይ የሆኑ ሎጂካዊ ጥያቄዎችን ያቀርባል።

እነዚህ ጥያቄዎች ወደ ኋላ ተመልሰው ሲነበቡ አንድ የማይለወጥ መለኮታዊ ቅደም ተከተል ያሳያሉ፦ ያለ ተላከ ሰባኪ፣ ስብከት ሊኖር አይችልም፤ ያለ ስብከት፣ መስማት ሊኖር አይችልም፤ ያለ መስማት፣ ማመን ሊኖር አይችልም፤ ያለ ማመን ደግሞ፣ በክርስቶስ ስም ጥሪ ማድረግ (እና በዚያም መዳን) ሊኖር አይችልም (ሮሜ 10:13-14፣ ኢዩ. 2:32)። ጳውሎስ ራሱ ለጥያቄው መልስ ሲሰጥ "እንግዲያስ እምነት ከመስማት ነው መስማትም በእግዚአብሔር ቃል ነው" (ሮሜ 10:17) ሲል ይደመድማል። ይህም እምነት በራስ ጥረት ወይም በተፈጥሮ ማስተዋል የሚመጣ ሳይሆን፣ ራሱ የእግዚአብሔር ቃል በተሰበከ ጊዜ የመንፈስ ቅዱስ ሥራ ውጤት መሆኑን ያሳያል (ኤፌ. 2:8)። የወንጌል ስብከት ለማዳን አማራጭ ዘዴ ወይም ተጨማሪ አገልግሎት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱ የመረጠው "ፍጹም አስፈላጊ" መንገድ ነው። ያለ ተላኩ ሰባኪዎችና ሚስዮናውያን፣ ቅዱሳት መጻሕፍት ሰዎች ለክርስቶስ ምላሽ ሊሰጡ የሚችሉበት ሌላ የተለመደ መንገድ አያሳዩም። ጳውሎስ ይህንን ተግባር ምን ያህል ክቡር እንደሆነ ለማጉላት፣ ኢሳይያስ 52:7ን ጠቅሶ "የምሥራች የሚናገሩ እግሮቻቸው እንዴት ያማሩ ናቸው" (ሮሜ 10:15) ይላል። በዚያ ዐውድ ላይ ነቢዩ የተናገረው ስለ ባቢሎን ምርኮ ፍጻሜና ስለ ጽዮን ደስታ ነበር፤ ጳውሎስ ግን ይህንኑ ምስል ወስዶ ስለ ወንጌል መልእክተኞች ውበት ይጠቀምበታል። የተላከ ምስክር እግር፣ ምንም ያህል ደካማ ወይም ትሑት ቢመስል፣ በእግዚአብሔር ዓይን ውብ ነው፣ ምክንያቱም የነፍስ ማዳን ዜናን ስለሚያመጣ። ስለዚህ የመጽሐፍ ቅዱስ ምስክርነት ግልጽ ነው፦ ወንጌል በተላኩ ምስክሮች ንቁ ትብብር (ማር. 16:15) መሰበክ አለበት፤ በሁሉም ቦታ ያሉ ሰዎችም ይህንኑ ንግግር እንዲሰሙ ታዘዋል።

የተልዕኮ መሠረታዊ ግንዛቤ

የእግዚአብሔር ተልዕኮ ይቀድማል

የተልዕኮ ትክክለኛ ግንዛቤ ከቤተ ክርስቲያን ፕሮግራም ወይም ከሰው ተነሣሽነት ሳይሆን፣ ከራሱ ከሥላሴ ሕይወት ውስጣዊ ግንኙነት መጀመር አለበት። ይህ ጽንሰ-ሐሳብ "የእግዚአብሔር ተልዕኮ" በመባል ይታወቃል፤ ተልዕኮ በታሪክ ውስጥ የተጀመረ ክስተት ሳይሆን፣ ምንጩ በዘላለምነት ውስጥ፣ በራሱ በሥላሴ ውስጣዊ ፍቅርና ምክር ውስጥ ነው። ወንጌላዊው ዮሐንስ ይህንን ውብ በሆነ ቅደም ተከተል ያቀርባል፦ "እግዚአብሔር አንድያ ልጁን እስኪሰጥ ድረስ ዓለሙን እንዲሁ ወዶአልና፣" (ዮሐ. 3:16)::ይህ የአብ ፍቅር ራሱ የተልዕኮ የመጀመሪያ ምንጭ ነው። ወልድም በተራው፣ ወደ አብ በሚያቀርበው የመጨረሻ ሊቀ ካህናዊ ጸሎቱ ውስጥ "ወደ ዓለም እንደ ላክኸኝ እንዲሁ እኔ ወደ ዓለም ላክኋቸው" (ዮሐ. 17:18) ብሎ ስለ ደቀ መዛሙርቱ ተልዕኮ ይናገራል:: የወልድ ተልዕኮ የቤተ ክርስቲያን ተልዕኮ ንድፍ ይሆናል። መንፈስ ቅዱስም፣ የወልድን ፍጹም የማዳን ሥራ በተግባር በማዋል፣ "አብ በስሜ የሚልከው ግን መንፈስ ቅዱስ የሆነው አጽናኝ" (ዮሐ. 14:26) ተብሎ እንደተገለጸው፣ ቤተ ክርስቲያንን ወደ ዓለም የሚልክ ኃይል ይሆናል። ስለዚህ ተልዕኮ ባለ ሦስት አካላት መለኮታዊ እንቅስቃሴ ነው፦ አብ ወደ ወልድ፣ ወልድ ወደ ቤተ ክርስቲያን፣ መንፈስ ቅዱስም ቤተ ክርስቲያንን ወደ ዓለም ይልካል። የተልዕኮው መሠረት፣ እግዚአብሔር ራሱ ንጉሣዊ መንግሥቱን ለመመሥረትና የጠፉትን ለመዋጀት እየሠራ ያለው ሥራ ነው። ይህ እውነት የቤተ ክርስቲያንን ትክክለኛ ማንነት ይገልጻል፦ ቤተ ክርስቲያን የራሷ የሆነ የግል ተልዕኮ የላትም፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ገና ከዘላለም እየሠራው ባለው ዓለም አቀፋዊ የማዳን ሥራ ውስጥ፣ በጸጋ ተጠርታ እንድትሳተፍ የተላከች ኪዳናዊ ማኅበረሰብ ናት።

የተልዕኮው ግብ፡ አምልኮና ደቀ መዝሙርነት

ተልዕኮ ተቋማዊ ወይም ማኅበራዊ እንቅስቃሴ ብቻ አይደለም፤ በመሠረቱ በታላቁ ትእዛዝ (ማቴ. 22:37-39) ላይ የተመሠረተ የአምልኮ ተግባር ነው። እግዚአብሔርን በፍጹም ልብ መውደድና ባልንጀራን እንደ ራስ መውደድ የተልዕኮ ውስጣዊ ተነሣሽነት ናቸው። ከዚህም በላይ የተልዕኮ የመጨረሻ ግብ ተልዕኮ ራሱ ሳይሆን፣ ተልዕኮ የሚፈልቀው ቀዳሚ ግብ አምልኮ ነው። ተልዕኮ አስፈላጊ የሆነው ገና እግዚአብሔርን የማያመልኩ ሕዝቦች ስላሉ ብቻ ነው፤ ተልዕኮ በራሱ ዘላለማዊ አይደለም፣ አምልኮ ግን ዘላለማዊ ነው። ይህ የመጨረሻ ራእይ በራእይ መጽሐፍ ውስጥ በግልጽ ተስሏል፦

ይህ ራእይ የዘፍጥረት 12:3 እና የኢሳይያስ 2:2-4 ተስፋዎች ፍጻሜ ነው። ከእያንዳንዱ ብሔር፣ ነገድ፣ ወገንና ቋንቋ የተውጣጡ አማኞች፣ በአንድ ድምፅ የበጉን ስም ያመሰግናሉ። ይህ ራእይ ሲፈጸም፣ ተልዕኮ በምናውቀው መልኩ ያበቃል፤ ማንም ተጨማሪ ወንጌል የሚያስፈልገው ሰው ስለማይኖር ስብከት አያስፈልግም። እስከዚያ ቀን ድረስ ግን፣ ተልዕኮ ያለው ዓላማ ከሕዝቦች ሁሉ አዲስ አምላኪዎች ተነሥተው የእግዚአብሔርን ክብር በዘላለም እንዲያውጁ ለማድረግ ነው። ይህ ተልዕኮ ደግሞ ከደቀ መዝሙርነት ጋር በማይነጣጠል ሁኔታ የተሳሰረ ነው። ታላቁ ተልዕኮ (ማቴ. 28:18-20) "ወንጌልን ስበኩ" ብቻ ሳይሆን "ደቀ መዛሙርት አድርጉ" ይላል፤ "ደቀ መዝሙር ማድረግ" ማለት ደግሞ አማኞችን ኢየሱስ "ያዘዘውን ሁሉ እንዲጠብቁ" ማስተማርን ይጠይቃል። ይህም ለአዲስ አማኝ ወይም ለአዲስ ተከላ ቤተ ክርስቲያን የአንድ ቀን ክስተት ሳይሆን፣ የሕይወት ዘመን ቁርጠኝነት የሚጠይቅ ተከታታይ ኃላፊነት ነው። የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ይህንን ንድፍ ተከትላ ኖራለች፤ "በሐዋርያትም ትምህርትና በኅብረት እንጀራንም በመቍረስ በየጸሎቱም ይተጉ ነበር" (ሐዋ. 2:42)፣ ጳውሎስም ለቆላስይስ ቤተ ክርስቲያን "ሰውን ሁሉ በክርስቶስ ፍጹም አድርገን እናቀርብ ዘንድ... እደክማለሁ" (ቆላ. 1:28-29) ሲል ስለ ደቀ መዝሙርነት ጥልቅ ተጋድሎ ይመሰክራል። እውነተኛ ተልዕኮ ስለዚህ ሁልጊዜም ወንጌል ስብከትን እና ጥልቅ፣ ትዕግሥት የተሞላበት ደቀ መዝሙርነትን በአንድነት ማካተት አለበት፤ ተልዕኮ በስፋት (ስብከት) ብቻ ወይም በጥልቀት (ደቀ መዝሙርነት) ብቻ ሲወሰን ደካማ ይሆናል።

የተልዕኮው አስገዳጅነትና ዋስትና

ቅዱሳት መጻሕፍት ክርስቶስ እስኪመለስ ድረስ ተልዕኮ ያለማቋረጥ እንደሚቀጥል፣ ነገር ግን ራሱ የተወሰነ ግብና ፍጻሜ እንዳለው ያስተምራሉ። ኢየሱስ ራሱ በደብረ ዘይት ንግግሩ ውስጥ፣ ለተልዕኮው አስገዳጅ የሆነ ኤስካቶሎጂያዊ ትስስር አስቀምጧል፦

ይህ ጥቅስ የሚያሳየው፣ የዘመናት መጨረሻ ራሱ ከወንጌል ዓለም አቀፋዊ ስርጭት ጋር በቀጥታ የተቆራኘ መሆኑን ነው። ተልዕኮ ብቻ ታሪካዊ ሂደት ሳይሆን፣ ራሱ የታሪክ ፍጻሜ ማምጫ መንገድ ነው። ይህ ለቤተ ክርስቲያን የተልዕኮ ተግባር ምን ያህል አንገብጋቢ መሆኑን ያሳያል፤ ክርስቶስ በክብር ተመልሶ የጽድቅ ፍርድ እስኪያደርግ ድረስ (ማቴ. 25:31-46)፣ ወንጌል ወደ እያንዳንዱ ብሔር መድረስ አለበት። ይህ አስገዳጅነት ግን፣ ከፍርሃት ወይም ከጭንቀት ሳይሆን፣ ከታላቅ መለኮታዊ ዋስትና የመነጨ ተግባር መሆኑን ልብ ልንል ይገባል። በራእይ 7:9 ላይ የተገለጠው፣ ከሁሉም ነገድና ቋንቋ የተሰበሰበው ብዙ ሕዝብ ራእይ፣ የተልዕኮው ስኬት "ሊሆን የሚችል" ተስፋ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ውሳኔ የተረጋገጠ እውነታ መሆኑን ያሳያል። እግዚአብሔር ራሱ "ሁሉ ወደ ንስሐ እንዲደርሱ እንጂ ማንም እንዳይጠፋ ወዶ" (2ጴጥ. 3:9) ይታገሣል፤ የተልዕኮው መዘግየት ራሱ ከእግዚአብሔር ትዕግሥትና ምሕረት የመነጨ ነው እንጂ የዕቅዱ ውድቀት አይደለም። የእግዚአብሔር ተልዕኮ በስፋቱ አጽናፈ ዓለማዊ፣ በዕቅዱም ከዘላለም ጀምሮ የተወሰነ ነው፤ ግቡን መምታቱም አይቀሬ ነው፤ ምክንያቱም ራሱ የቤዛነት ሥራ ባለቤት፣ ሁሉን የሚችል አምላክ ስለሆነ ነው።

ተልዕኮ እና ወንጌል ሰባኪነት፡ ተጨባጭ አንድምታ

ተልዕኮን እና ወንጌል ሰባኪነትን በዚህ መልኩ በጥልቀት፣ በመጽሐፍ ቅዱሳዊና ተሐድሶአዊ ሥነ-መለኮት መረዳት፣ አማኞችን ወደ ተጨባጭ፣ ዘላቂ እርምጃዎች ይመራል። ይህ ግንዛቤ ቤተ ክርስቲያን የምትንቀሳቀስበትን መንፈሳዊ መሠረት፣ ኃላፊነትና ተግባራዊ ዘዴ በግልጽ ያሳያል። ተልዕኮ ከሰብዓዊ ጉልበት ሳይሆን ከመንፈስ ቅዱስ ኃይል የተነሣ መሆኑን ዘወትር እያስታወስን።

የተልዕኮው ኃይልና አንገብጋቢነት

በመንፈስ ቅዱስ መታመንና መጸለይ፦ ተልዕኮ የሰው ስትራቴጂ ወይም ጥረት ውጤት ሳይሆን፣ ብቸኛ በሆነው በመንፈስ ቅዱስ ሥራ ብቻ የሚፈጸም ነው። ሐዋርያት ሥራ 1:8 እውነተኛ ኃይል ያለው ምስክርነት ሊገኝ የሚችለው መንፈስ ቅዱስ ራሱ ሲወርድ ብቻ መሆኑን ያረጋግጣል። ስለዚህ፣ ውጤታማ ተልዕኮ ሁልጊዜም በጸሎት ጥገኝነት ላይ የተመሠረተ ነው፤ ጸሎት ተልዕኮን ለማገዝ ተጨማሪ መሣሪያ ሳይሆን፣ ተልዕኮን የሚያንቀሳቅሰው ዋና ምንጭ ነው። የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ኃይልን በመጠባበቅ በአንድ ልብ ተባብረው ይጸልዩ ነበር (ሐዋ. 1:14)። ዛሬም ክርስቲያኖች ወንጌል ላልደረሳቸው ሕዝቦች፣ ለሚስዮናውያንና ራሳቸው ወንጌልን በድፍረት ለመናገር፣ ያለ ማቋረጥ አጥብቀው መጸለይ አለባቸው።

በአጣዳፊነት ስሜት መኖር፦ አዲስ ኪዳን ይህንን ተልዕኮ በአስቸኳይና በንቁ ስሜት እንድንፈጽም ያሳስበናል። ጳውሎስ "ሌሊቱ አልፎአል፥ ቀኑም ቀርቦአል" (ሮሜ 13:12) ሲል የመንፈሳዊ ንቃት አስፈላጊነትን ያስተምራል፤ ኢየሱስ ደግሞ "ዓይናችሁን አንሡ እርሻውም ለመከር አሁን እንደ ነጣ እዩ" (ዮሐ. 4:35) በማለት፣ ደቀ መዛሙርቱ የበኋላ ቀን ወይም ምቹ ጊዜ ሲጠብቁ ሳይሆን፣ "አሁን" ተግብረው እንዲሠሩ ይገፋፋቸዋል። ይህ የመከር ጊዜ ማብራሪያ ራሱ ኢየሱስ ከሳምራዊቷ ሴት ጋር ካደረገው ውይይት (ዮሐ. 4:1-42) ጋር ተያይዞ የመጣ ነው፣ ንቀት ያደረባቸው ሳምራውያን እንኳ ለወንጌል ዝግጁ መሆናቸውን የሚያሳይ። ይህ አጣዳፊነት፣ "የመከሩን ጌታ ወደ መከሩ ሠራተኞችን እንዲልክ ለምኑት" (ሉቃ. 10:2) ብለን በትህትና እንድንጸልይና ራሳችንንም ለሥራው ፈቃደኛ አድርገን እንድናቀርብ ይገፋፋናል።

የቤተ ክርስቲያን ኃላፊነትና መጋቢነት

የግል ኃላፊነትና ደቀ መዝሙርነት፦ እያንዳንዱ ክርስቲያን፣ ያለ ልዩነት፣ ምስክር እንዲሆን ተጠርቷል። ኢየሱስ "አብ እንደ ላከኝ እኔ ደግሞ እልካችኋለሁ" (ዮሐ. 20:21) ያለው ለጥቂት "ሙያተኞች" ወይም ለልዩ ጥሪ ላላቸው ብቻ ሳይሆን፣ ለተሰበሰበው ኅብረት ሁሉ፣ ማለትም ለእያንዳንዱ አማኝ ነው። ደቀ መዝሙርነት ማለት የግል ቅድስናን ማሳደግ ብቻ ሳይሆን፣ እምነትን ስለማካፈልና በተልዕኮ ሕይወት ውስጥ ስለመኖር ንቁ ልምምድን ማካተት አለበት። ታላቁ ተልዕኮ፣ አዲስ አማኞችን "ያዘዝኋችሁንም ሁሉ እንዲጠብቁ" (ማቴ. 28:20) እንድናስተምር ያዘናል። ይህም ትክክለኛ ወንጌል ስብከትን፣ የእምነት ምክንያታዊ መከላከል (apologetics)ን፣ እና ርኅራኄ የተሞላበት አገልግሎትን ማስታጠቅን ይጨምራል።

የሀብት መጋቢነት፦ ገንዘብ፣ ጊዜና ልዩ ልዩ ስጦታዎች፣ ለተልዕኮ ጥቅም ላይ እንዲውሉ የተሰጡን መለኮታዊ አደራዎች ናቸው እንጂ የግል ንብረታችን አይደሉም። የአዲስ ኪዳን ሞዴል፣ ሚስዮናውያንን በአካባቢ ቤተ ክርስቲያን ንቁ ድጋፍና ጸሎት መላክ ነበር (ሐዋ. 13:1-3)፤ በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን ጳውሎስንና በርናባስን "ከጦሙ ከጸለዩም እጃቸውንም ከጫኑባቸው በኋላ አሰናበቱአቸው" (ሐዋ. 13:3)። የዛሬዎቹ አብያተ ክርስቲያናትም፣ ለሚስዮናውያንና ለተልዕኮ ፕሮጀክቶች ልግስናን በጥበብና በንቃት ማበረታታት አለባቸው፤ ይህ የመጋቢነት አገልግሎት ራሱ የአምልኮ ተግባር ነው።

የተልዕኮው ዘዴና ስፋት

የአካባቢ ተደራሽነትና ዓለም አቀፍ ራእይ፦ ተልዕኮ በሁለት አቅጣጫዎች ይሠራል፤ በአካባቢ ይጀምራል፣ ነገር ግን ዓለም አቀፋዊ እይታ ሊኖረው ግድ ይለዋል። የሐዋርያት ሥራ 1:8 ንድፍ (ኢየሩሳሌም፣ ይሁዳ፣ ሰማርያ፣ እስከ ምድር ዳር) ይህንኑ ያስተምረናል። አብያተ ክርስቲያናት በሚያገለግሉባቸው ሰፈሮች ውስጥ (ምግብ ማካፈል፣ በትምህርታዊ ድጋፍ፣ በእንግዳ ተቀባይነት) የወንጌል ሕያው መግለጫዎች መሆን አለባቸው። በተመሳሳይ ጊዜ፣ "አሕዛብን ሁሉ" የመድረስ ትእዛዝ፣ ሚስዮናውያንን ወደ ውጭ በመላክና ዓለም አቀፍ ፕሮጀክቶችን በመደገፍ፣ እንዲሁም በአካባቢያችን ያሉ ዓለም አቀፍ ማኅበረሰቦችን (ለምሳሌ ስደተኞችንና የውጭ ተማሪዎችን) በመድረስ ይፈጸማል።

ሁለንተናዊና ከአውድ ጋር የተጣጣመ ምስክርነት፦ የዛሬው ወንጌል ሰባኪነት፣ የቃሉን ስብከት ከእግዚአብሔር ርኅራኄ ተግባራት ጋር ማስተሳሰር አለበት። ኢየሱስ ራሱ በሽተኞችን ፈውሷል፣ ፍትሕንም አስተምሯል (ማቴ. 25:31-46)። ምንም እንኳ ቅድሚያ የሚሰጠው ነገር ዘላለማዊ መንፈሳዊ ድነት ቢሆንም ("እኔ መንገድና እውነት ሕይወትም ነኝ፤ በእኔ በቀር ወደ አብ የሚመጣ የለም" ዮሐ. 14:6)፣ የርኅራኄ ሥራ፣ የጤና እንክብካቤና ለፍትሕ መቆም ልቦችን ለወንጌል ሊከፍቱ ይችላሉ። ሆኖም፣ ማንም ሰው መልካም ሥራዎችን በመመልከት ብቻ ሊድን አይችልም፤ ከቃሉ ስብከት በቀር ወንጌል የለም። ስለዚህ አገልግሎትና ስብከት ሁልጊዜም አብረው መሄድ አለባቸው። ይህንንም ስናደርግ፣ ጳውሎስ ራሱ ለራሱ አገልግሎት እንደተገዛው መርሕ፣ "በሁሉ መንገድ አንዳንዶችን አድን ዘንድ፥ ከሁሉ ጋር በሁሉ ነገር እንደ እነርሱ ሆንሁ" (1ቆሮ. 9:22) ብሎ እንደኖረው፣ ወንጌልን ራሱን ሳናበላሽ ወይም ሳንቀላቅል፣ ነገር ግን ልንደርስላቸው የምንፈልጋቸውን ሰዎች ቋንቋና ባህል በጥልቅ አክብሮት በመረዳት መሆን አለበት።

በእነዚህ ሁሉ መንገዶች፣ የዘመናችን ክርስቲያኖችና አብያተ ክርስቲያናት ታላቁን ተልዕኮ በየራሳቸው አውድ ይፈጽማሉ። ጎረቤቶቻችንን በእውነተኛ ፍቅር ስንወድ፣ ክርስቶስን በግልጽ ስናውጅ፣ እናም ደቀ መዛሙርትን በትዕግሥት ስናደርግ፣ የእግዚአብሔር ዘላለማዊ ተልዕኮ በተራ አማኞች ደካማ አካላት በኩል ይቀጥላል። ራሱ ጳውሎስ እንደተናገረው፣ "የኃይሉ ታላቅነት ከእግዚአብሔር እንጂ ከእኛ እንዳይሆን ይህ መዝገብ በሸክላ ዕቃ ውስጥ አለን" (2ቆሮ. 4:7)።

የተልዕኮ መስክ በኢትዮጵያ፡ ወቅታዊ መረጃ

ይህ ታላቅ ተልዕኮ ረቂቅ ስሌት ብቻ አይደለም፤ በገዛ አገራችን ውስጥ ዛሬ ካለው ተጨባጭ እውነታ ጋር ይገናኛል። "ወደ ውጭ የመሄድ" ተልዕኮ ኢትዮጵያንም ያካትታል፤ ወንጌል በስፋት ከደረሰባቸው ማኅበረሰቦች ጎን ለጎን፣ አሁንም "ፈጽሞ ያልደረሳቸው" ብሔረሰቦች በአገራችን ውስጥ ይገኛሉ። የሚከተለው መረጃ ከJoshua Project (2025-2026 ዝማኔ) እና ከዩ.ኤስ. መንግሥት የሃይማኖት ነጻነት ሪፖርት (2023) የተወሰደ ወቅታዊ ስታትስቲክስ ነው።

የኢትዮጵያ ሃይማኖታዊ ስብጥር

ምንጭ፡ የዩ.ኤስ. መንግሥት 2023 እና 2016 ግምቶች (2023 Report on International Religious Freedom: Ethiopia)፣ እንዲሁም ገለልተኛ ተመራማሪዎች እ.ኤ.አ. ከ2007 ቆጠራ ወዲህ የፕሮቴስታንትና የእስልምና ድርሻ መጨመሩን ይገልጻሉ። አሃዞቹ ግምት እንጂ ትክክለኛ ቆጠራ አይደሉም፤ ኢትዮጵያ ላለፉት 19 ዓመታት ብሔራዊ ሃይማኖታዊ ቆጠራ አላካሄደችም (የመጨረሻው በ2007 ዓ.ም ነበር)።

ገና ያልደረሳቸው ብሔረሰቦች በኢትዮጵያ

ኢትዮጵያ ከ80 በላይ ብሔረሰቦች የሚገኙባት እጅግ የተለያየች አገር ናት። Joshua Project እንደሚያመለክተው፣ ከነዚህ ውስጥ ብዙዎቹ ወንጌልን ሰምተው ወደ ክርስቶስ ቢመጡም፣ በርካቶች ደግሞ አሁንም ድረስ ራሳቸውን ችለው ወንጌልን ማድረስ የሚችል የአማኞች ማኅበረሰብ የላቸውም። ይህ ተጨባጭ እውነታ፣ ኢሳይያስ 49:6 "ማዳኔ እስከ ምድር ዳርቻ ድረስ ይሆን ዘንድ" የሚለው ትንቢት ገና ያልደረሰበት አካባቢ በራሳችን ምድር ውስጥ መኖሩን ያስታውሰናል።

ምንጭ፡ Joshua Project, "Ethiopia" ብሔራዊ ገጽ (የ2026 ዓ.ም ዝማኔ)። "ገና ያልደረሳቸው" (Unreached) ማለት ወንጌላዊ ከ2% በታችና ራሱን ክርስቲያን ብሎ የሚጠራ ከ5% በታች ያለው ብሔረሰብ ማለት ነው። "ድንበር" (Frontier) ደግሞ ከ0.1% በታች ክርስቲያናዊ ማንነት ያለው፣ ወንጌል ገና ያልገባበት ማለት ነው።

ይህ መረጃ ለቤተ ክርስቲያናችን ሁለት ግልጽ ጥሪዎችን ያሳያል፦ አንደኛ፣ የምስጋና ምክንያት አለን፤ 61% የሚሆነው ሕዝባችን ራሱን ክርስቲያን ብሎ ይጠራል፣ ይህም ከ2007 ብሔራዊ ቆጠራ ጀምሮ የፕሮቴስታንት ማኅበረሰብ በተከታታይ ማደጉን የሚያሳይ ነው። ይህም እግዚአብሔር በሉዓላዊ ጸጋው በአገራችን ላይ እያደረገው ያለው ሥራ ግልጽ ማስረጃ ነው። ሁለተኛ ግን፣ አሁንም ድረስ ከ23 ሚሊዮን በላይ ወገኖቻችን፣ ማለትም ከስድስት ኢትዮጵያዊ አንዱ፣ ራሳቸውን የቻለ ወንጌልን ሊያደርስላቸው የሚችል የክርስቲያን ማኅበረሰብ በሌለበት ውስጥ ይኖራሉ። ይህ ተጨባጭ እውነታ ለእያንዳንዳችን የግል ጥሪ ነው፤ "የመከሩን ጌታ ወደ መከሩ ሠራተኞችን እንዲልክ ለምኑት" (ሉቃ. 10:2) የሚለው ጸሎት፣ ወደ ሩቅ አገር ብቻ ሳይሆን፣ ራሳችን ወደምንኖርባት ኢትዮጵያ ጭምር የሚቀርብ ጸሎት ነው። ይህም እያንዳንዱ አንባቢ ዛሬውኑ በጸሎት፣ በመጋቢነት፣ ወይም በራሱ በሄደት ወደዚህ ታላቅ ተልዕኮ ተጠርቶ እንዲገባ የሚጋብዝ ጥሪ ነው።