ኢትዮጵያውያን ወገኖቻችን በእግዚአብሔር ቃል እንዲታነፁና በመንፈሳዊ ሕይወታቸው እንዲያድጉ የተዘጋጀ መድረክ።
"የሚሰማ ጆሮ ያለው ይስማ።" — ማርቆስ ፬፥፱
ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ የሰማያትን መንግሥት ምሥጢር ሲያስተምር ከተጠቀመባቸው ታላላቅ መንገዶች አንዱ፣ በምድር ሕይወት ውስጥ በሚታወቁ ነገር ግን ሰማያዊ ጥበብ በታጨቀባቸው ታሪኮች አማካይነት ነበር። እነዚህ ምሳሌዎች፣ ልብ ላለውና ጆሮ ላለው ሁሉ የመንግሥቱን ደጅ የሚከፍቱ ሰማያዊ ጥሪዎች ናቸው። በወንጌላት ውስጥ ከተመዘገበው የጌታ ንግግር ከአንድ ሦስተኛ በላይ የሚሆነው በምሳሌ መሆኑ፣ ይህ የማስተማሪያ ዘዴ በትምህርቱ ውስጥ የነበረውን ማዕከላዊ ሥፍራ ይመሰክራል። የክርስቶስ ምሳሌዎች ከተራ የሞራል ተረቶች እጅግ የጠለቁ ናቸው፤ እነርሱ በመለኮታዊ እውነት የተሞሉ፣ በዘመኑ ለነበሩት ሰዎች ባህልና ሕይወት ቅርብ የሆኑ፣ ነገር ግን ዘመን ተሻጋሪ ዓላማን ያነገቡ ናቸው።
ይህ የማስተማር ዘዴ፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ ለመግለጥና በተመሳሳይ ጊዜ ልባቸው የደነደነውንና እውነትን ለመቀበል ያልፈቀዱትን ሰዎች ከምሥጢሩ ለመሰወር የታለመ ነበር። በማርቆስ ወንጌል ፬፥፲፩-፲፪ ላይ “ለእናንተ የእግዚአብሔርን መንግሥት ምሥጢር ማወቅ ተሰጥቶአችኋል፤ በውጭ ላሉት ግን፥ አይተው እንዲያዩ እንዳይመለከቱም፥ ሰምተውም እንዲሰሙ እንዳያስተውሉም፥ እንዳይመለሱ ኃጢአታቸውም እንዳይሰረይላቸው ነገር ሁሉ በምሳሌ ይሆንባቸዋል።” የሚለው ቃል ይህንን ያረጋግጣል። ይህ አካሄድ የጌታችንን የትምህርት ጥልቀትና የመለኮታዊ ሥልጣኑን ክብር ያንጸባርቃል። በዚህም ምክንያት የቤተ መቅደሱ አገልጋዮች እንኳ “እንደዚህ ሰው ማንም ከቶ አልተናገረም” (ዮሐንስ ፯፥፵፮) ብለው ለመመስከር ተገድደዋል።
ይህ ጥናት፣ “የመንግሥቱ ዘሮች” በሚል ርዕስ፣ የጌታችንን ምሳሌዎች በስፋት ይተነትናል። በመጀመሪያ፣ እነዚህ ምሳሌዎች በሁለተኛው ቤተ መቅደስ ዘመን ከነበረው የአይሁድ ሥነ ጽሑፍና ትውፊት ጋር ያላቸውን ጥልቅ ግንኙነት እንመለከታለን። ቀጥሎም፣ እንደ ሰናፍጭ ቅንጣትና እንደ አባካኙ ልጅ ያሉ ቁልፍ ምሳሌዎችን በየዓይነታቸው ከፋፍለን እንመረምራለን። እነዚህ ምሳሌዎች ስለ እግዚአብሔር መንግሥት፣ ስለ ጸጋው፣ ስለ ፍርዱ፣ ስለ ታማኝ መጋቢነትና ስለ ጸሎት ጽናት ያላቸውን ትምህርት እንፈታለን። ከዚያም፣ እነዚህ ምሳሌዎች በቤተ ክርስቲያን ታሪክና በዘመናችን ባሉ ምሁራን ዘንድ እንዴት ሲተረጎሙ እንደቆዩ እንቃኛለን። በመጨረሻም፣ እነዚህ ዘመን የማይሽራቸው ታሪኮች ዛሬም ድረስ እንደምን አድርገው የመንግሥቱን ሕይወት እንድንኖር፣ በምሕረትና በፍቅር ተሞልተን እንድንመላለስ እንደሚጠሩን እናሰላስላለን።
‘ፓራቦሌ’ የሚለው የግሪክ ቃል “ማነጻጸር” ወይም “ማመሳሰል” የሚል ትርጉም ያለው ሲሆን፣ የጌታችንን የማስተማር ዘዴ ፍሬ ነገር ይዟል፤ እርሱ ከዕለት ተዕለት ሕይወት፤ ከዘር፣ ከእረኝነት፣ ከግብዣ የተወሰዱ ምስሎችን በመጠቀም፣ ጥልቅ የሆኑ መለኮታዊ እውነቶችን በቀላሉ በሚገቡ ነገር ግን ልብን በሚነኩ መንገዶች አስተምሯል። ምሳሌዎቹ በፍልስጤም ገጠራማ አካባቢ ከነበረው የእርሻ ሕይወት የተወሰዱ ናቸው፤ መንጋዎች፣ እርሻዎች፣ አዲስ የወይን ጠጅ፣ ሠርግ የመሳሰሉት ሲሆኑ ፡ እነዚህ ሁሉ ለአድማጮቹ የተለመዱ ነበሩ። በዚያን ጊዜ የነበሩ ረቢዎችም በተመሳሳይ መልኩ ሕግንና ጥበብን ለማስተማር ዘይቤን፣ ማጋነንን፣ ንጽጽርንና አባባሎችን ይጠቀሙ ነበር። ይህ የምሳሌ አጠቃቀም በብሉይ ኪዳንም ውስጥ ይገኛል፤ ለምሳሌ፣ ነቢዩ ናታን ለንጉሥ ዳዊት የነገረው ምሳሌ (፪ኛ ሳሙኤል ፲፪፥፩-፬) እና የኢሳይያስ የወይን ቦታ መዝሙር (ኢሳይያስ ፭፥፩-፯) የእግዚአብሔርን ፍትሕና ከሕዝቡ ጋር ያለውን ቃል ኪዳን ያሳያሉ። የጥበብ መጻሕፍትም በተለይም የምሳሌ መጽሐፍ፣ ጥበብን ለማስተማር ምሳሌዎችን በስፋት ይጠቀማል (ምሳሌ ፩፥፩-፮)።
የማቴዎስ፣ የማርቆስና የሉቃስ ወንጌላት ወደ 40 የሚጠጉ ልዩ ምሳሌዎችን ይዘዋል። እያንዳንዱ ወንጌላዊ እንደ መንፈስ ቅዱስ መሪነት የራሱን አጽንዖት ሰጥቷል፤ ማርቆስ የመንግሥቱን ምሥጢራዊነት ሲያጎላ፣ ማቴዎስ በመንግሥቱ ውስጥ ስለሚኖረው የጽድቅ ሕይወት ላይ ሲያተኩር፣ ሉቃስ ደግሞ ዓለምን የሚገለብጠውን የመንግሥቱን ሥርዓትና ማኅበራዊ ፍትሕን ያጎላል።
ጌታችን ኢየሱስ የኢሳይያስን ቃል ደጋግሞ ይጠቅስ ነበር፦ “እነርሱ ሰምተው ከቶ እንዳያስተውሉ...” (ሉቃስ ፰፥፲፤ ማርቆስ ፬፥፲፩-፲፪)። ይህም ምሳሌዎች ለሚሰሙትና ለሚቀበሉት ልቦች እውነትን እንደሚገልጡ፣ ልባቸው ለደነደነና ላልተመለሱ ግን ምሥጢሩን እንደሚሰውሩ ያረጋግጣል። ይህ ድርብ ዓላማ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነትና የሰውን የመመለስ ኃላፊነት በአንድነት ያሳያል (ማቴዎስ ፲፫፥፲-፲፯)። ስለዚህ ምሳሌው የመንፈሳዊ ልብን የሚፈትን መስታወት ይሆናል። ባለ ብዙ ሽፋን በሆነው ትርጉማቸው፣ ምሳሌዎች ታሪኩን ከመስማት ባለፈ፣ ወደ ጥልቅ መንፈሳዊ ተሳትፎና ማስተዋል ይጋብዛሉ።
ጌታችን ኢየሱስ ከሁሉ በላይ ታላቅ ታሪክ ተናጋሪ ነበር። የእርሱ ምሳሌዎች በወንጌላት ከመጻፋቸው አስቀድሞ በቃል ይተላለፉ እንደነበር ይታመናል። እርሱ እንደ ጸሐፍት ሳይሆን “እንደ ሥልጣን ያለው ያስተምር ነበር” (ማርቆስ ፩፥፳፪)። ምሳሌዎቹም የቃል ትውፊት መገለጫዎች የሆኑትን የሴራ ቀላልነት፣ የማኅበረሰብ ተኮርነት፣ ለማሰላሰል የሚያስችል፣ እና በመጨረሻም ለውሳኔ የሚጋብዝ ጥሪን ይይዛሉ። በገሊላ ኮረብታዎች ላይ፣ በናዝሬት ምኩራብ፣ ወይም በኢየሩሳሌም ቤተ መቅደስ አደባባይ ቢነገሩም፣ እነዚህ ታሪኮች የማኅበረሰቡን መንፈሳዊ ምናብ የቀረፁና ታላቅ መነቃቃትን የፈጠሩ ነበሩ (ሉቃስ ፬፥፴፪)።
ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ እግዚአብሔር መንግሥት ባሕርይ፣ እድገትና ዋጋ ለማስተማር ምሳሌዎችን በስፋት ተጠቅሟል። እነዚህ ምሳሌዎች ሰማያዊ እውነቶችን በምድራዊ ታሪኮች አማካኝነት በመግለጥ፣ ለመንፈሳዊ ጆሮ ላላቸው የተሰወረውን ምሥጢር ይገልጣሉ።
በሰናፍጭ ቅንጣት ምሳሌ፣ ጌታችን የእግዚአብሔር መንግሥት በመጀመሪያዋ እዚህ ግባ የማትባል፣ ነገር ግን በመጨረሻዋ ዓለምን የምታቅፍ ታላቅ ዛፍ እንደምትሆን ያስተምራል። የሰናፍጭ ቅንጣት በዘመኑ ከነበሩት ዘሮች ሁሉ በጣም ትንሽ ከመሆኗ የተነሣ ለትሕትናና ለአነስተኛ ጅማሬ ተምሳሌት ነበረች። ነገር ግን ይህች ቅንጣት ስታድግ፣ ከአትክልት ሁሉ ታልቃ የወፎች መጠለያ እስከምትሆን ድረስ ትዘረጋለች። ይህም፣ በኢየሱስና በጣት በሚቆጠሩ ደቀ መዛሙርቱ የተጀመረችው የእግዚአብሔር መንግሥት፣ በዓለም ዙሪያ ተስፋፍታ ለብዙዎች መጠጊያና ዕረፍት እንደምትሆን ያሳያል። ከጥቃቅን ዘር ወደ ታላቅ ዛፍነት የመለወጡ ምስል፣ “በእግዚአብሔር ዘንድ የሚሳነው ነገር የለምና” (ሉቃስ ፩፥፴፯) የሚለውን ኃይል ያስረዳል። ይህ እድገት በስውርና በማይታይ መለኮታዊ ኃይል የሚከናወን ሲሆን፣ የእግዚአብሔር አገዛዝ በዓይን ባይታይም በማይቆም ሁኔታ እየገሰገሰ መሆኑን ያበስራል።
በተመሳሳይ፣ የእርሾ ምሳሌ መንግሥቱን እንደ ሰፊና ለውጥ አምጪ ኃይል ይገልጻል፤ በሚሠራበት ጊዜ የተሰወረ၊ ነገር ግን በሚለውጠው ሊጥ ውስጥ ውጤቱ የሚታይ። አንዲት ሴት በሦስት መስፈሪያ ዱቄት ውስጥ የደበቀችው ጥቂት እርሾ፣ ሙሉውን ሊጥ የማብካት ኃይል አለው። ልክ እንደዚሁ፣ የእግዚአብሔር መንግሥት በጸጥታና ከዓይን እይታ ጀርባ ሆኖ በግለሰቦች ልብ፣ በማኅበረሰብና በዓለም ሥርዓት ላይ መሠረታዊ ለውጥ ያመጣል። ኃይሉ በውጫዊ ግርማ ሞገስ ሳይሆን፣ ከውስጥ በሚመነጭ የመለወጥ ብቃት ላይ የተመሠረተ ነው (ሮሜ ፲፬፥፲፯)። ይህ ምሳሌ በዓይናችን በምናየው ታላቅነትና ኃይል ላይ ብቻ እንድንመካ የነበረንን ዓለማዊ መለኪያ ይፈታተናል፤ እንዲሁም በእግዚአብሔር ስውርና ሁሉን አቀፍ ሥራ ላይ እንድንታመን ይጋብዘናል።
ይህ ምሳሌ ምናልባትም ከምሳሌዎች ሁሉ ይበልጥ የሰውን ልብ የሚነካ ሲሆን፣ የአባትን ልብ የሚገልጥ፣ ወደር የሌለውን የእግዚአብሔርን ጸጋ (ኤፌሶን ፪፥፰-፱)፣ ይቅርታ (ቆላስይስ ፩፥፲፬) እና የተሰበረውን ግንኙነት መጠገን ያሳያል። ታሪኩ በሁለት ወንድማማቾች ላይ ያተኩራል። ታናሹ ልጅ ርስቱን ተቀብሎ በኃጢአትና በብክነት ከኖረ በኋላ፣ ንስሐ ገብቶ ሲመለስ አባቱ በእቅፍና በደስታ ተቀበለው። ይህ የንስሐና የምሕረት ታሪክ ነው። በሌላ በኩል፣ ታላቁ ልጅ በአባቱ ቤት በታማኝነት ሲያገለግል የኖረ ቢሆንም၊ በወንድሙ መመለስ ቀንቶና ተቆጥቶ ከደስታው መካፈል አልፈለገም። ይህ ደግሞ በራስ ሥራ መጽደቅንና የሌሎችን ውድቀት መናቅን ያሳያል። ምሳሌው በሁለቱ ልጆች በኩል፣ ከእግዚአብሔር መንገድ የወጡትንና በራሳቸው ጽድቅ የሚታመኑትን በአንድነት ወደ አብ ፍቅር ይጠራል። ከሥነ ምግባር በፊት ስለሚቀድመው ፍቅር ያስተምራል፤ ይህም የእግዚአብሔርን ባሕርይ እንደ መሐሪና ይቅር ባይ አባት አድርጎ ያበራል (ኤርምያስ ፴፩፥፫)።
እነዚህ ሁለት አጫጭር ምሳሌዎች፣ እግዚአብሔር ለእያንዳንዱ ነፍስ ያለውን ግላዊ ፍቅርና የማያሰልስ ፍለጋ ያሳያሉ። መቶ በጎች የነበሩት እረኛ አንዱ ሲጠፋ ዘጠና ዘጠኙን በተራራ ላይ ትቶ የጠፋውን ፍለጋ እንደሄደ፣ እንዲሁም አሥር ድሪም የነበራት ሴት አንዷ ስትጠፋባት እስክታገኛት ድረስ ቤቷን በንቃት እንደምትፈትሽ ይናገራል። ሁለቱም የጠፋባቸውን ሲያገኙ ታላቅ ደስታ አደረጉ፤ ወዳጆቻቸውንም ጠርተው ደስታቸውን ገለጹ። ይህ የሚያሳየው እግዚአብሔር ለማንም ግድ የለሽ አለመሆኑንና ማንም እንዳይጠፋ ያለውን መለኮታዊ ፈቃድ ነው (፪ኛ ጴጥሮስ ፫፥፱)። ደስታው በጠፋው አንድ ነፍስ መገኘት ላይ ነበር። ይህም በሰማይ ስለሚሆነው ደስታ የሚያበስር ሲሆን (ሉቃስ ፲፭፥፯, ፲)፣ አንድ ኃጢአተኛ ንስሐ ሲገባ የእግዚአብሔር ልብ በደስታ እንደሚሞላና የሰማይ መላእክትም አብረው እንደሚደሰቱ ይገልጻል።
በመክሊት ምሳሌ፣ ጌታችን የመንግሥቱን መምጣት በመጠባበቅ ላይ ሳለን ሊኖረን ስለሚገባው ኃላፊነት የተሞላበት መጋቢነት ያስተምራል። አንድ ጌታ ወደ ሌላ አገር ሲሄድ፣ ለባሮቹ እንደየችሎታቸው አምስት፣ ሁለትና አንድ መክሊት ሰጥቷቸው ሄደ። አምስቱንና ሁለቱን የተቀበሉት ነግደውበት ሲያተርፉ፣ አንዱን የተቀበለው ግን በፍርሃት ተነሳስቶ የጌታውን ገንዘብ ቀብሮ አስቀመጠ። ጌታው ሲመለስ፣ ታማኝ አገልጋዮቹን “አንተ በጎ ታማኝም ባሪያ፣ በጥቂቱ ታምነሃልና በብዙ እሾምሃለሁ፤ ወደ ጌታህ ደስታ ግባ” በማለት ባረካቸው (ማቴዎስ ፳፭፥፳፩, ፳፫)። ሰነፉንና ታማኝ ያልሆነውን አገልጋይ ግን አውግዞ ከቤት አስወጣው። ፈተናው ይህ ነው፦ በእግዚአብሔር የተሰጠንን ጸጋ፣ ጊዜና ሀብት ለመንግሥቱ ክብር መጠቀም ወይስ በፍርሃት ተውጠን መቅበር? (፩ኛ ጴጥሮስ ፬፥፲)።
ከመክሊት ምሳሌ ጋር ተመሳሳይነት ያለው የምናስ ምሳሌ፣ እርግጠኛ ባልሆነ የጥበቃ ጊዜ ውስጥ የመንግሥቱን ሥራ በታማኝነት መሥራትን ያሳያል። በዚህ ምሳሌ፣ ንጉሥ ሊሆን ወደ ሩቅ አገር የሄደ አንድ መኳንንት፣ ለአሥር ባሮቹ እያንዳንዳቸው አንድ ምናስ ሰጥቶ "እስክመለስ ድረስ በዚህ ንገዱ" አላቸው። ሲመለስም እያንዳንዱ እንደ ሥራው መጠን ሸልሟቸዋል። አንዱ ምናስ ይዞ አሥር ያተረፈው በአሥር ከተሞች ላይ ሲሾም၊ አምስት ያተረፈው በአምስት ከተሞች ላይ ተሾመ። ምንም ያልሠራው ግን ያለውን ተቀምቷል። ይህ የሚያሳየው በታሪክ ውስጥ ያለንን ሥፍራ ተረድተን፣ የተሰጠንን አደራ በታማኝነት እንድንወጣ ነው። ምድራዊ ሀብቶችን ለሰማያዊ ዓላማ እንድናውልና ብዙ ፍሬ እንድናፈራ ይገፋፋናል (ዮሐንስ ፲፭፥፰)።
ጌታችን ኢየሱስ በታላቅ ጥበብ၊ ደፍረንና ሳንታክት እንድንጸልይ ያበረታታናል። ምሳሌው በእኩለ ሌሊት እንግዳ ስለመጣበትና ለዚያ እንግዳ የሚያቀርበው ነገር ስላልነበረው፣ ወዳጁን ሄዶ ስለለመነው ሰው ይናገራል። ወዳጁ አስቀድሞ "አታድክመኝ" ቢለውም፣ በጓደኛው ያለማቋረጥ ማንኳኳትና መጽናት የተነሳ ተነስቶ የፈለገውን ሰጠው። የታሪኩ ፍሬ ነገር፣ ሰውየው የረዳው በጓደኝነቱ ሳይሆን በወዳጁ ያለመታከት ስለሆነ ነው፤ ይህም የሚያስተምረው አብ ልመናችንን ለመስማት ፈቃደኛ አለመሆኑን ሳይሆን፣ ጽኑ ጸሎትን እንደሚወድና እንደሚመልስ ነው። “ለምኑ፥ ይሰጣችሁማል፤ ፈልጉ፥ ታገኙማላችሁ፤ መዝጊያን አንኳኩ፥ ይከፈትላችሁማል።” (ማቴዎስ ፯፥፯)።
ይህ ምሳሌ ስለ ጽኑ እምነትና ስለ እግዚአብሔር የፍትሕ ፍርድ ይናገራል። ጌታ ይህን ምሳሌ “ሳይታክቱም ዘወትር ሊጸልዩ እንዲገባቸው” (ሉቃስ ፲፰፥፩) ነገራቸው። በአንዲት ከተማ እግዚአብሔርን የማይፈራና ሰውን የማያፍር አንድ ዳኛ ነበር። አንዲት መበለትም ፍትሕ ፍለጋ ዘወትር እየመጣች ታስቸግረው ነበር። በመጨረሻም፣ “ይህች መበለት ስለምታደክመኝ ሁልጊዜም እየመጣች እንዳታስቸግረኝ እፈርድላታለሁ” አለ። የጌታ ጥያቄ ይህ ነው፦ ዓመፀኛ ዳኛ እንኳ በመበለቲቱ ጽናት ምክንያት ፍትሕ ከሰጠ၊ ጻድቁ አምላክ ቀንና ሌሊት ወደ እርሱ ለሚጮኹት እንዴት አብልጦ አይፈርድላቸውም? ይህ የእግዚአብሔርን የፍትሕ ባሕርይና ለሕዝቡ ያለውን አድማጭ ጆሮ ያንጸባርቃል (መዝሙር ፴፬፥፲፭)።
በዚህ ግልጽ በሆነ ምሳሌ፣ አንድ ባለጸጋ ሰው ብዙ ምርት ስላገኘ፣ አሮጌ ጎተራዎቹን አፍርሶ ትልልቅ ሊሠራና ያገኘውን ሁሉ ለብዙ ዓመታት ሊያከማች አሰበ። ለነፍሱም "አረፍ በዪ፣ ብዪ፣ ጠጪ፣ ደስ ይበልሽ" አላት። እግዚአብሔር ግን "አንተ ሰነፍ፣ በዚች ሌሊት ነፍስህን ከአንተ ሊወስዷት ይፈልጓታል፤ ይህ የሰበሰብኸው እንግዲህ ለማን ይሆናል?" አለው። ስንፍናው ሀብት በማከማቸቱ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ዘንድ ባለጸጋ ሳይሆን ለራሱ ብቻ በመሰብሰቡ ነው። ምሳሌው በምድራዊ ነገር መታመንና ለዚህ ዓለም ብቻ መኖር ወደ መንፈሳዊ ባዶነትና ጥፋት እንደሚመራ ያስጠነቅቃል። “የሰው ሕይወት በገንዘቡ ብዛት አይደለምና።” (ሉቃስ ፲፪፥፲፭)። ሕይወት ከንብረት እጅግ የላቀ ነው፤ ጌታችን ደቀ መዛሙርቱ በሰማይ ሀብት እንዲሰበስቡ ይጠራቸዋል (ማቴዎስ ፮፥፲፱-፳፩)።
በሚያስደነግጥ ንጽጽር፣ ጌታችን በምድር ላይ የነበረው የኑሮ ልዩነት ከሞት በኋላ ወደ ዘላለማዊ ፍጻሜ እንዴት እንደሚለወጥ ያስተምራል። አንድ ባለጸጋ በምድር ላይ በቅንጦት ሲኖር፣ በደጁ የወደቀው አልዓዛር የተባለ ድሃ ግን ከሀብታሙ ማዕድ የወደቀውን ፍርፋሪ እንኳ ይመኝ ነበር። ከሞቱ በኋላ ግን አልዓዛር በአብርሃም እቅፍ ሲጽናና፣ ባለጸጋው በሲኦል ሥቃይ ውስጥ ሆነ። የባለጸጋው ኃጢአት ሀብቱ ሳይሆን፣ ለድሆች የነበረው ግድየለሽነትና ራስ ወዳድነቱ ነበር። ይህ ግድየለሽነት ከሞት በኋላ ከባድ መዘዝ አስከተለበት። ምሳሌው ዓለምን ስለሚገለብጠው መለኮታዊ ፍርድ፣ ከሞት በኋላ ስላለው ሕይወት (ዕብራውያን ፱፥፳፯)፣ እና በሕይወት ሳሉ ንስሐ ስለ መግባት አስቸኳይነት ያስተምራል። ይህም የእግዚአብሔርን ፍትሕና እያንዳንዱ ሰው በምድር ላይ በነበረው ሕይወት መልስ እንደሚሰጥ ያሳያል።
የጌታችን ምሳሌዎች ማዕከላዊ ሥነ መለኮታዊ ዓላማ፣ የእግዚአብሔር መንግሥት ዓለማዊውን ሥርዓት የሚገለብጥ መሆኑን ማሳየት ነው። ዓለም በኃይል፣ በሀብት፣ በጎሳና በሥልጣን ላይ የተመሠረተ ሥርዓት ሲኖረው፣ የእግዚአብሔር መንግሥት ደግሞ በትሕትና፣ በአገልግሎት፣ በምሕረትና በጸጋ ላይ የተመሠረተ ነው። ብዙ ምሳሌዎች የተለመዱ ማኅበራዊ ደንቦችንና የሰዎችን ግምት ይፈታተናሉ፦
እንዲህ ያሉት ታሪኮች፣ መንግሥቱ በሰው ሥራ ላይ ሳይሆን በእግዚአብሔር ጸጋ ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያሳያሉ፤ ሥልጣን የሚገለበጥበት (ሉቃስ ፩፥፶፩-፶፫)፣ ያልተጠበቁት የሚታቀፉበት (ማቴዎስ ፳፥፩-፲፮)፣ እና መለኮታዊ ልግስና የሚነግሥበት ነው።
በርካታ ምሳሌዎች የፍጻሜ ዘመን ማስጠንቀቂያን ይዘዋል። የእግዚአብሔር መንግሥት "አሁን" በመካከላችን ቢሆንም፣ "ገና" ሙሉ ክብሩን አልገለጠም። ይህ "አሁን እና ገና" የሚለው ውጥረት፣ ንቁና ዝግጁ ሆነን እንድንኖር ያስገድደናል። ጌታችን መንግሥቱ አሁን በመካከላችን እንዳለ፣ ነገር ግን ሙላቱ ገና እንደሚመጣ ያጎላል። ስለዚህ ንቃት፣ ዝግጁነትና መንፈሳዊ መዘጋጀት ያስፈልጋል፦
ለምሳሌ፣ በአሥሩ ደናግል ምሳሌ (ማቴዎስ ፳፭፥፩-፲፫)፣ ሙሽራውን (ክርስቶስን) ለመቀበል የወጡ አሥር ደናግል ነበሩ። አምስቱ ልባሞች ሲሆኑ፣ በመብራታቸው ተጨማሪ ዘይት ይዘው ነበር፤ አምስቱ ሰነፎች ግን ዘይት አልያዙም ነበር። ሙሽራው በዘገየ ጊዜ ሁሉም አንቀላፉ። በእኩለ ሌሊት "ሙሽራው መጣ!" የሚል ጩኸት ሲሰማ፣ ሰነፎቹ ዘይት ስላልነበራቸው ሊገዙ ሄዱ፤ ልባሞቹ ግን ገብተው በሩ ተዘጋባቸው። ዘይቱ እውነተኛና ህያው የሆነውን እምነትና የመንፈስ ቅዱስን ሥራ ሲወክል፣ መብራቱ ደግሞ ውጫዊውን የክርስትና ምስክርነት ያሳያል። ምሳሌው የሚያስተምረው፣ ውጫዊ ዝግጅት ብቻውን በቂ አለመሆኑንና የመጨረሻው ሰዓት ሳይደርስ ከልብ መዘጋጀት አስፈላጊ መሆኑን ነው።
“ጌታችሁ በምን ሰዓት እንዲመጣ አታውቁምና እንግዲህ ንቁ።” (ማቴዎስ ፳፬፥፵፪)። “እናንተ ደግሞ ተዘጋጅታችሁ ኑሩ፥ የሰው ልጅ በማታስቡት ሰዓት ይመጣልና።” (ሉቃስ ፲፪፥፵)።
ጌታችን ኢየሱስ ታሪክን በመጠቀም አድማጮቹ ለጌታ መምጣት እንዲዘጋጁና ጊዜው ሳያልፍ ምላሽ እንዲሰጡ ያሳስባል። ይህም ክርስቲያኖች በንቃት እንዲኖሩና የመሲሑን መመለስ በተስፋ እንዲጠባበቁ ያበረታታል (፩ኛ ተሰሎንቄ ፭፥፩-፲፩)።
የጌታችን ምሳሌዎች የሥነ ምግባር ትምህርት ብቻ ሳይሆኑ፣ የልብ ለውጥ እንዲመጣ የሚገዳደሩ መለኮታዊ ጥሪዎች ናቸው። አድማጮች ዓለምን በተለየ ዓይን እንዲመለከቱ፣ አመለካከታቸውን እንዲለውጡ፣ እና በመንግሥቱ ሥርዓት መሠረት እንዲኖሩ ይጋብዟቸዋል፦
በሥነ መለኮት ሲታይ፣ ምሳሌዎች የማስተማሪያ ዘዴዎች ብቻ አይደሉም—እነርሱ ወደ ተለወጠ ሕይወት የሚመሩ መለኮታዊ ጥሪዎች ናቸው። እያንዳንዱ ምሳሌ "አንተስ ማን ነህ? በዚህ ታሪክ ውስጥ የትኛው ገጸ ባሕርይ ነህ?" የሚል ጥያቄ እንድንጠይቅ ያደርገናል።
የጌታችን ምሳሌዎች ከዕብራይስጥ የጥበብ ሥነ ጽሑፍና ከረቢዎች የአተራረክ ዘይቤ ጋር ጥልቅ ግንኙነት አላቸው። ምሳሌዎች (በዕብራይስጥ ማሻሊም)፣ እንቆቅልሾችና የጥበብ አባባሎች (ምሳሌ ፩፥፩-፮) የተለመዱ የማስተማሪያ መሣሪያዎች ነበሩ። የብሉይ ኪዳን ነቢያትም ምሳሌያዊ ታሪኮችን ተጠቅመዋል (መሳፍንት ፱፥፯-፲፭፤ ኤርምያስ ፲፰፥፩-፲፩)። ሆኖም፣ የኢየሱስ ምሳሌዎች በፍጻሜ ዘመን አስቸኳይነትና በመሲሐዊ ሥልጣን ይለያሉ። እርሱ በሙሴ ሕግ ላይ በቀላሉ አስተያየት እየሰጠ አልነበረም—ይልቁንም የእግዚአብሔር አገዛዝ ወደ ሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ በኃይል መግባቱን እያወጀ ነበር።
ከሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ፣ የቀደሙት የቤተ ክርስቲያን አባቶች ምሳሌዎችን በምሳሌያዊ (allegorical) መንገድ ተርጉመዋቸዋል። ይህ አካሄድ የተመሠረተው፣ ምሳሌዎች የእግዚአብሔርን የመንግሥት ምሥጢራት ለተመረጡት የሚገልጡ፣ ለሌሎች ግን የሚሰውሩ ናቸው በሚለው ግንዛቤ ላይ ነው (ማርቆስ ፬፥፲፩-፲፪)።
እነዚህ ንባቦች ከታሪኩ በስተጀርባ ያለውን ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም የማግኘት ፍላጎትን የሚያንጸባርቁ ቢሆኑም፣ አንዳንድ ዘመናዊ ምሁራን ከጌታችን የመጀመሪያ ዓላማ እንደራቁ ይከራከራሉ።
ተሐድሶ አራማጆች፣ በተለይም ማርቲን ሉተርና ጆን ካልቪን፣ የቅዱሳት መጻሕፍትን ግልጽና ቀጥተኛ ትርጉም አጽንዖት ሰጥተዋል (sola Scriptura)። በኋላም የታሪክ-ተኮር ዘዴ (19ኛው–20ኛው ክፍለ ዘመን) የጌታችንን የመጀመሪያ ዓላማ፣ የአድማጮቹን ሁኔታ፣ እና ባህላዊ ዳራውን ለመረዳት ሞክሯል። እንደ ዮአኪም ጀርሚያስ እና ሲ. ኤች. ዶድ ያሉ ምሁራን፣ ምሳሌዎች የኢየሱስ የፍጻሜ ዘመን መልእክት መግለጫዎች እንደሆኑ፣ በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን የአይሁድ ሕይወት ውስጥ ጥልቅ ሥር የሰደዱ፣ እና ሰሚዎችን ለውሳኔ ለማነሣሣት የተነደፉ እንደሆኑ አጽንዖት ሰጥተዋል።
ምሳሌዎች ለክርስቲያናዊ ስብከት ዛሬም ድረስ ኃይለኛ መሣሪያዎች ናቸው። ኃይላቸው የሚመነጨው ውስብስብ ሥነ መለኮታዊ እውነቶችን በቀላሉ ሊታወሱ በሚችሉ ታሪኮች አማካኝነት ከመግለጻቸው ነው። አንድ ታሪክ ከአብስትራክት ትምህርት ይልቅ በሰዎች አእምሮ ውስጥ በቀላሉ ይቀረጻል። ወንጌልን ለማስተማር (ማቴዎስ ፳፰፥፲፱-፳)፣ ሰሚዎችን ወደ ተሳትፎ ለመጋበዝ፣ መንፈሳዊ ምናብን ለማነሣሣት፣ እና የተለመዱ ግምቶችን ለመፈታተን ያገለግላሉ። አገልጋዮች የጥንቱን እውነት ለዘመኑ አድማጭ እንዲገባ ማድረግ ይችላሉ፤ ለምሳሌ፦
በዚህ መንገድ፣ ምሳሌዎች ወንጌሉ ጊዜና ባሕልን ተሻግሮ የሰዎችን ልብ እንዲነካ ያደርጋሉ።
ምሳሌዎች ለመንፈሳዊ ሕይወታችን እንደ መስታወት ያገለግላሉ፤ የእግዚአብሔርን ማንነትና የራሳችንን ሁኔታ በግልጽ እንድናይ ይረዱናል። መንፈሳዊውን ምናብ ያለመልማሉ፤ አማኞች የሚከተሉትን እንዲያዩ ይረዳሉ፦
ወደ ንስሐ እንደሚጠሩ ታሪኮች፣ ምሳሌዎች የሚያዳምጡ፣ የሚመለሱ (የሐዋርያት ሥራ ፫፥፲፱)፣ እና ክርስቶስን የሚከተሉ ደቀ መዛሙርትን ለማፍራት ይረዳሉ፤ ይህም ወደ መንፈሳዊ ብስለት ያመራል (፪ኛ ጴጥሮስ ፫፥፲፰)።
ምሳሌዎች ከግል መንፈሳዊነት አልፈው ለማኅበራዊ ሕይወታችን ሥርዓት የሚሰጡ መመሪያዎች ናቸው። የእግዚአብሔር መንግሥት ፍትሕን፣ ምሕረትንና ጽድቅን ያማከለ በመሆኑ፣ ምሳሌዎቹ ይህንን እንድናንጸባርቅ ይጠይቁናል። እግዚአብሔር በተለይ ለሚከተሉት ወገኖች ያለውን መለኮታዊ አሳቢነት ይገልጣሉ፦
በመጨረሻም፣ ምሳሌዎች አንባቢዎችን የግል ሕይወታቸውና ማኅበራዊ ግንኙነታቸው ከመንግሥቱ ሥርዓት ጋር—ከምሕረት፣ ከልግስና (ሉቃስ ፮፥፴፰)፣ ከትሕትና (ሉቃስ ፲፬፥፲፩)፣ እና ከእውነት (ዮሐንስ ፰፥፴፪)—ጋር እንዲስማማ ይገዳደሯቸዋል። የተለወጠ ልብ፣ የተለወጠ ማኅበረሰብ እንደሚፈጥር ያስተምራሉ።
የጌታችን ምሳሌዎች የወንጌል ሁሉ የልብ ትርታ ናቸው። በእነርሱ አማካይነት፣ የመንግሥቱን ምሥጢር ይገልጣል፣ ወደ ንስሐ ይጠራል፣ እና የተከታዮቹን መንፈሳዊና ሥነ ምግባራዊ ሕይወት ይቀርጻል። አድማጮችን ወደ ታሪኩ እንዲገቡ በመጋበዝ、 ራሳቸው የዚያ ታሪክ ገጸ-ባሕርያት መሆናቸውን እንዲገነዘቡ ያደርጋቸዋል።
እነዚህ ምሳሌዎች ተራ የሥነ ምግባር ታሪኮች አይደሉም፤ ይልቁንም ዓለምን የሚገለብጡ አብዮታዊ ታሪኮች ናቸው። ኃጢአተኞችን የሚቀበል (ሉቃስ ፲፭፥፪)፣ ዝቅ ያሉትን ከፍ የሚያደርግ (ሉቃስ ፲፬፥፲፩)፣ ኃያላንን ለፍርድ የሚያቀርብ (ሉቃስ ፲፮፥፲፱-፴፩)፣ እና እያንዳንዱን ሰሚ ለውሳኔና ለለውጥ የሚጠራ ዓለምን ያሳያሉ።
በትውልዶችና በባህሎች ሁሉ—ከፍልስጤም ኮረብታዎች እስከ ኢትዮጵያ ተራሮች፣ ከጥንት የቤተ ክርስቲያን አባቶች እስከ ዘመናዊ ሥነ መለኮት ምሁራን ድረስ—የጌታችን ምሳሌዎች መናገራቸውን፣ መፈታተናቸውንና መመለሳቸውን ቀጥለዋል። ቤተ ክርስቲያንን እንድታውቅ ብቻ ሳይሆን፣ የመንግሥቱን ሕይወት እንድትገልጥ ይገዳደሯታል—መልካም መሬት (ማቴዎስ ፲፫፥፳፫)፣ ጽኑ መበለት (ሉቃስ ፲፰፥፩-፰)፣ እና ታማኝ መጋቢ (ማቴዎስ ፳፭፥፳፩) እንድትሆን።
የጌታችንን ምሳሌዎች መስማትና መታዘዝ፣ ወደ ወንጌሉ ልብ መግባት ነው።
"የሚሰማ ጆሮ ያለው ይስማ።" (ማርቆስ ፬፥፱)