የብሔር ግጭት

ኢትዮጵያ፣ በባህላዊ ብዝሃነቷና በታሪካዊ ጥልቀቷ የምትታወቅ አገር ብትሆንም፣ በታሪካዊ ቅሬታዎች፣ በሃብት ሽሚያና በተለያዩ ማኅበረሰቦች መካከል ባሉ የፖለቲካ ልዩነቶች በተቀሰቀሱ የብሔር ግጭቶች ስትታመስ ቆይታለች። በዚህ ውስብስብ ገጽታ ውስጥ፣ ሃይማኖታዊ አናሳ የሆኑት የፕሮቴስታንት ክርስቲያኖች፣ ብዙውን ጊዜ ከብሔር ውጥረት ጋር በተያያዘ የስደት ጊዜ ገጥሟቸዋል። ይህ ስደት በማኅበራዊ መድልዎ፣ በሃይማኖታዊ ልማዶች ላይ ገደቦች፣ እና በአንዳንድ አጋጣሚዎች ደግሞ ፣ በተለይ የብሔርና የሃይማኖት ማንነቶች በሚደራረቡባቸው ክልሎች ውስጥ ጥቃት ደርሶባቸዋል።

በኢትዮጵያ የወንጌላውያን ክርስትና ያሳየው ፈጣን እድገትና መስፋፋት፣ በተለይም በሀገሪቱ የሃይማኖት ገጽታ ላይ የራሱን የሆነ ውጥረት ፈጥሯል። ይህ ውጥረት ከታሪካዊቷ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን (ኢኦተቤ) እና ከተለያዩ የሙስሊም ማኅበረሰቦች ጋር በሚደረግ ግንኙነት ውስጥ ጎልቶ ይታያል። ይህ ግጭት በዋናነት የመነጨው ወንጌላውያንን እንደ "ባዕድ" እምነት መውሰድ፣ ከንቁ የስብከት ሥራዎቻቸው የተነሳ ለባህላዊና ብሔራዊ ማንነት ስጋት ናችው ከሚለው አመለካከት ነው። በተለይም አዳዲስ አማኞች ወደ ወንጌላዊያን ሲገቡ፣ ከቀድሞ ሃይማኖታዊና ባህላዊ አውዳቸው ሙሉ በሙሉ ይለያያሉ የሚል ሥጋት አለ። ይህ ደግሞ በኦርቶዶክሳውያንና በሙስሊም ማኅበረሰቦች ዘንድ ቅሬታና ተቃውሞ ይፈጥሯል።

በኢትዮጵያ ወንጌላውያን የሚያጋጥሟቸው ችግሮች ከኢትዮጵያ ሰፊ ማህበራዊ-ፖለቲካዊ መዋቅር ጋር በጥልቅ የተዋሃዱ ናቸው፤ በዚህም የብሄር እና የሃይማኖት ማንነቶች ብዙውን ጊዜ የማይነጣጠሉ እና ለፖለቲካዊ መጠቀሚያነት የተጋለጡ ናቸው። ይህ ደግሞ መፍትሄ ፍለጋውን ውስብስብ ያደርገዋል። ስለሆነም ሃይማኖታዊ አለመቻቻልን እና መሰረታዊ የብሄር ቅሬታዎችን የሚፈቱ መፍትሄ ስንፈልግ ሁለገብ አቀራረቦችን ማቅረብ ይጠበቅብናል።

በዚህ ጽሁፍ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉትን የብሔር ግጭቶችና ተለዋዋጭ ሁኔታዎች የምናይ ሲሆን፣ በፕሮቴስታንት አብያተ ክርስቲያናት ላይ በተለይ ያተኩራል። ለስደታቸው አስተዋጽኦ ያደረጉትን ታሪካዊና ማኅበራዊ ምክንያቶች፣ የፕሮቴስታንት አብያተ ክርስቲያናት ሰላምንና አብሮነትን በማስፋፋት ያሳዩትን ጽናት፣ እና በብሔር ክፍፍል ውስጥ የሃይማኖት ነፃነትን ለማስከበር ያደረጉትን ጥረት እናያለን።

ይህ ራእይ ለጽሁፉ ሁሉ የመጨረሻውን ተስፋ ያሳያል፡ ብሔርና ነገድ በዚህ ምድር ላይ የግጭትና የክፍፍል ምንጭ ቢሆኑም፣ በእግዚአብሔር ዘላለማዊ ዕቅድ ውስጥ ግን ከነገድ ሁሉ የተውጣጡ ልጆቹ በአንድነት ሆነው የሚያመልኩበት ቀን ይመጣል። ይህ ተስፋ አሁን ባለው ውጥረትና ሥቃይ መካከል ለቤተ ክርስቲያን ጽናትን የሚሰጥ መንፈሳዊ መሠረት ነው።

በዚህ ጽሁፍ ውስጥ የተጠቀሱት የቅዱስ ጽሑፍ ጥቅሶች ከ1954/1981 ዓ.ም መደበኛው የአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም የተወሰዱ ናቸው፤ ይህም ጽሁፉ ስለ ብሔርና ሃይማኖት በሚያቀርበው ትንተና ውስጥ ጠንካራ የቅዱስ ጽሑፍ መሠረት እንዲኖረው ለማድረግ ነው። የስታትስቲክስና የክስተት መረጃዎች ደግሞ ከየምንጫቸው (Open Doors, USCIRF, Addis Standard, The Reporter Magazine እና ሌሎችም) ጋር በእያንዳንዱ ክፍል ተጠቅሰዋል።

የብሄር ውጥረቶች ታሪካዊ እና ፖለቲካዊ መነሾች

የኢትዮጵያ ወቅታዊ የብሔርና የሃይማኖት ችግር በጥልቅ የተመሰረቱት ውስብስብ በሆነው ታሪካዊና ፖለቲካዊ ሂደት ውስጥ ነው። እነዚህ ችግሮች የአጭር ጊዜ ክስተቶች ሳይሆኑ፣ ለረጅም ጊዜ የተከማቹ ቅሬታዎች፣ ያልተፈቱ የታሪክ አሻራዎች፣ እና የሥልጣን ትግል ውጤት ናቸው። በታሪክ አውድ ሲታይ፣ የኢትዮጵያ ግዛት መስፋፋትና ማዕከላዊ መንግስታት የተከተሏቸው ፖሊሲዎች በተለያዩ ብሔረሰቦችና ሃይማኖቶች መካከል መቃቃርን ፈጥረዋል። አንዳንድ ብሔሮችና ሃይማኖታዊ ቡድኖች በፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ረገድ እንደተገለሉ ወይም እንደተበደሉ ይሰማቸዋል። ይህ ስሜት ትውልድ ተሻግሮ የመጣ ሲሆን፣ አሁን ላለው የብሔርና የሃይማኖት ውጥረት መሠረትን ጥሏል።

ይህ ቅዱስ ጽሑፍ ትልቅ የነገረ መለኮት እውነት ያስተምረናል፡ ብሔሮች ሁሉ ከአንድ ምንጭ (ከአዳም) የመጡ ናቸው፤ ልዩነታቸውም እግዚአብሔር በጥበቡ የመደበው እንጂ አንዱ ከሌላው የላቀ ክብር እንዲኖረው ለማድረግ አይደለም። ስለዚህ በብሔር ላይ የተመሠረተ መገለልና መድልዎ፣ ሁሉንም ብሔር በእኩልነት ከፈጠረው ከእግዚአብሔር ዓላማ ጋር ይቃረናል።

የኃይለ ሥላሴ ዘመን እና "የአማራ የበላይነት"

በኃይለ ሥላሴ ዘመን (ከ1950 እስከ 1974 ዓ.ም.) የነበረው የፖለቲካ ሥርዓት በአማራ ልሂቃን የበላይነት የተሞላ ነበር። በዚህ ወቅት የአማራ ልሂቃን የፖለቲካ ሕይወትን በብዛት ይቆጣጠሩ የነበረ ሲሆን፣ በተለያዩ የበላይ ያልሆኑ ብሔር ብሔረሰቦች ላይ ስልታዊ መድልዎ ይፈጽሙ ነበር። ይህ መድልዎ የተለያዩ ብሔረሰቦችን ከፖለቲካ ሥልጣን፣ ከኢኮኖሚያዊ ዕድሎች እና ከማኅበራዊ ተጠቃሚነት እንዲገለሉ አድርጓል።

ከዚህም ባሻገር፣ የአማርኛ ቋንቋ የበላይነት በመንግሥት አስተዳደር፣ በትምህርት ሥርዓት እና በመገናኛ ብዙኃን ውስጥ ጎልቶ ይታይ ነበር። ይህ ደግሞ ሌሎች ብሔራዊ ቋንቋዎች እንዲዳከሙና የአማርኛ ተናጋሪ ያልሆኑ ማኅበረሰቦች እንዲጎዱ አድርጓል። በተጨማሪም፣ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ከመንግሥት ጋር የነበራት ጥብቅ ትስስር፣ ሌሎች ሃይማኖታዊ ማንነቶች እንዲገለሉ እና አናሳ ሃይማኖቶች ተከታዮች ላይ ጫና እንዲደረግ አድርጓል። ይህ ሁኔታ በወቅቱ በነበሩ የተለያዩ ብሔሮችና ሃይማኖቶች መካከል ቅሬታንና መገለልን በመፍጠር፣ ለቀጣይ የብሔርና የሃይማኖት ግጭቶች መሠረት ጥሏል።

የብሄር ፌደራሊዝም እና ተጽእኖዎቹ

በ1991 ዓ.ም. በኢትዮጵያ የብሔር ፌዴራሊዝም ስርዓት መጀመር የታሰበው ታሪካዊ ቅሬታዎችን ለመፍታትና የብሔሮችን የማንነት ጥያቄ ለመመለስ ነበር። ይሁን እንጂ፣ ይህ ስርዓት ሳያውቅ ባልታሰቡ ውጤቶች የታጀበ ሆኗል።

"አገር በቀል" እና "ሰፋሪዎች" ክፍፍል

ከእነዚህ ውጤቶች አንዱ፣ በየክልሉ በሚኖሩ ማኅበረሰቦች መካከል "አገር በቀል" እና "ሰፋሪዎች" የሚል አዲስ ክፍፍል መፍጠሩ ነው። ይህ ክፍፍል የብሔርተኝነት ቅሬታዎችን ይበልጥ እንዲባባሱ አድርጓል። "አገር በቀል" ተብለው የተፈረጁት ቡድኖች የተወሰኑ መብቶችንና ጥቅም የሚያገኙ ሲመስል፣ "ሰፋሪዎች" የሚል ስያሜ የተሰጣቸው ደግሞ እንደ ሁለተኛ ዜጋ የመታየትና የመገለል ስሜት እንዲያዳብሩ አድርጓል።

"የብሔር ማንነት ፖለቲካዊ መሆን"

በተጨማሪም፣ የብሔር ማንነት ፖለቲካዊ መሆን ለግጭቶች መባባስ ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል። ማንነት ከማኅበራዊና ባህላዊ ገጽታው ባሻገር የፖለቲካ ሥልጣንና ሀብት የማከፋፈያ መሳሪያ በመሆኑ፣ በብሔሮች መካከል ያለው ፉክክርና ቅራኔ ወደ አደገኛ ግጭቶች አምርቷል። ይህ ደግሞ በኢትዮጵያ ውስጥ ሰላምንና መረጋጋትን በማምጣት ሂደት ላይ ተጨማሪ ፈተናዎችን ፈጥሯል።

ቀጣይ ግጭቶች እና ተፅዕኖአቸው

ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት በአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች ቀጣይነት ባለው የትጥቅ ግጭት እየታመሰች ትገኛለች። እነዚህ ግጭቶች በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ለሞት፣ ለከፍተኛ መፈናቀል እና ለሰብአዊ ቀውስ ዳርገዋል። በተለይም በአማራ ክልል በፋኖ ሚሊሻዎችና በኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት (ኢ.መ.ወ.) መካከል ያለው ግጭት ከፍተኛ ነው። በኦሮሚያ ክልል ደግሞ በፌዴራል ኃይሎችና በኦሮሞ ነፃነት ሠራዊት (ኦ.ነ.ሠ.) መካከል ያለው ውጊያ ሰፋፊ ጉዳቶችን አስከትሏል።

የትግራይ ጦርነት እና ብሔራዊ መድልዎ

ከእነዚህ ቀጣይ ግጭቶች በተጨማሪ፣ ቀደም ሲል የተካሄደው የትግራይ ጦርነት ከባድ የብሔር መድልዎ አስከትሏል። በጦርነቱ ወቅት እና ከጦርነቱ በኋላም ቢሆን፣ የትግራይ ተወላጆች ሰፊ መድልዎ እና ጥቃት ደርሶባችዋል። ይህም የብሔር ማንነትን መሠረት ያደረገ ማግለል፣ ከሥራ ማባረር፣ የጉዞ ገደቦች እና ሌሎች የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን ያጠቃልላል።

በሃይማኖት አናሳዎች ላይ የሚደርስ አደጋ

እነዚህ ተከታታይ ግጭቶች እና መድልዎዎች፣ በተለይም የሃይማኖት አናሳዎችን ደህንነት አደጋ ላይ ጥለዋል። በግጭት አካባቢዎች የሚኖሩ የሃይማኖት አናሳዎች፣ ብሔራዊና ሃይማኖታዊ ማንነቶች ሲደራረቡ፣ ለጥቃትና ለመፈናቀል የበለጠ ተጋላጭ ሆነዋል። የሃይማኖት ሥፍራዎችም ዒላማ ሲሆኑ ወይም አገልግሎት መስጠት ሲያቋርጡ ታይተዋል።

የወንጌላዊ ክርስትና መነሳት እና ማህበራዊ ተጽእኖው

በኢትዮጵያ የወንጌላዊ ክርስትና ባሳለፉት ጥቂት አሥርተ ዓመታት ውስጥ ፈጣንና አስገራሚ ዕድገት አሳይቷል። ይህ መስፋፋት የሀገሪቱን ሃይማኖታዊና ማኅበራዊ ገጽታ በእጅጉ ለውጦታል። ከዚህ በፊት የኢትዮጵያ ሃይማኖታዊ ሥዕል በዋናነት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን እና በእስልምና ይፈረጅ ነበር። አሁን ግን የወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ቁጥርና ተከታዮቻቸው በከፍተኛ ፍጥነት ጨምረዋል። ይህ ዕድገት አዳዲስ የአምልኮ ስልቶችን፣ የማኅበራዊ መስተጋብር መንገዶችን እና የኑሮ ዘይቤዎችን ይዞ መጥቷል።

ይህ ጥቅስ የወንጌላውያንን ፈጣን ዕድገት በትክክለኛው መንፈሳዊ አቅጣጫ እንድናይ ይረዳናል፤ ማደጉ የተገኘው በሰው ስልትና በተደራጀ ማስፋፊያ ፕሮግራም ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያ በላይ በሆነ በእግዚአብሔር መንፈስ ሥራ ነው። ይህ እውነት ደግሞ ለስደት ለሚደርስባቸው ማኅበረሰቦች የመጽናኛ ምንጭ ነው፤ የሚያሳድዳቸው ኃይል ምንም ያህል ትልቅ ቢሆን፣ የቤተ ክርስቲያንን ዕድገት ማስቆም አልቻለም።

የዕድገቱ ታሪካዊ ዳራ

የወንጌላዊነት አመጣጥ በ19ኛው እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን ሚስዮናውያን ስራ ሲሆን፣ እድገቱ በተለይ ከ1991 የፖለቲካ ሽግግር በኋላ ተፋጥኗል። የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም፣ አዳዲስ መዝሙሮች፣ የሬዲዮ ስርጭቶች እና የጴንጤቆስጤነት ተጽእኖ ለእድገቱ አስተዋጽኦ አድርገዋል።

አመለካከት እና ስጋቶች

በዚህም ምክንያት፣ ወንጌላውያን በአንዳንድ ወገኖች ዘንድ እንደ "ምዕራባዊ ሃይማኖት" እና ለኢትዮጵያ ባህልና ማንነት እንደ ስጋት ተደርገው መታየታቸው የተለመደ ሆኗል። ይህ አመለካከት በከፊል የሚመነጨው የወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ንቁ የስብከትና የምስክርነት ሥራዎቻቸው፣ እንዲሁም ከባህላዊ የኢትዮጵያ ሃይማኖታዊ ልማዶች በተለየ መልኩ የሚታዩ የአምልኮ ሥርዓቶቻቸውና ማኅበራዊ አቋሞቻቸው ናቸው።

የሃይማኖት ስነ-ሕዝብ በኢትዮጵያ (የለውጥ ሂደት)

የሚከተለው ገበታ ከ1994 እስከ 2007 ዓ.ም. በተደረጉት ብሔራዊ የሕዝብና ቤቶች ቆጠራዎች መካከል የታየውን የሃይማኖት ስነ-ሕዝብ ለውጥ ያሳያል፤ በተለይም የፕሮቴስታንት (ወንጌላዊ/ጴንጤቆስጤ) ማኅበረሰብ ድርሻ ከ10.1% ወደ 18.6% ማደጉን ያመለክታል።

በኢትዮጵያ የሃይማኖት ስነ-ሕዝብ (1994 እና 2007 ብሔራዊ ቆጠራ)

ወቅታዊ የስደት መጠን፡ የOpen Doors World Watch List አዝማሚያ

ከቁጥር እድገት ጎን ለጎን፣ በኢትዮጵያ ያለው አጠቃላይ የክርስቲያኖች ስደት መጠንም እየጨመረ ነው። Open Doors ድርጅት በየዓመቱ በሚያወጣው World Watch List መሠረት፣ ኢትዮጵያ ደረጃዋ ከ2024 (#32) ወደ 2025 (#33) ወደ 2026 (#36) ብትወርድም፣ ይህ የግድ የስደት መቃለልን አያመለክትም፤ ደረጃው የሚወሰነው ከሌሎች 49 አገሮች ጋር በንጽጽር ስለሆነ ነው። ራሱ የኢትዮጵያ የስደት ነጥብ ግን ከ69 (2024) ወደ 70 (2025) ጨምሮ በ2026 ተመሳሳይ ከፍተኛ ደረጃ (70) ላይ ቀጥሏል፤ የአመፅ ነጥቧ ብቻውን ከ14.4 ወደ 15.6 አድጓል። ይህ መረጃ የሚያሳየው መንግሥት በአንዳንድ አካባቢዎች ጸጥታን የመቆጣጠር አቅም ማነሱ፣ ከተደራጀ ሃይማኖታዊ ጽንፈኝነት ይልቅ ያልተረጋጋ የፀጥታ ሁኔታና የብሔር ግጭት ለስደቱ ዋነኛ ምክንያት እየሆነ መምጣቱን ነው። በ2025 ብቻ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች ቢያንስ 25 አብያተ ክርስቲያናት ተቃጥለዋል፣ ፈርሰዋል ወይም ተዘርፈዋል።

ምንጭ፡ Open Doors International, World Watch List 2024, 2025 & 2026 Country Profiles / Full Country Dossiers (opendoors.org)።

የወንጌላውያን ብሄር እና ሃይማኖታዊ ስደት

በኢትዮጵያ የሚገኙ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች ከተለያዩ ምንጮች የሚመነጭ ውስብስብ የስደት መረብ ያጋጥማቸዋል፣ ይህም ብዙውን ጊዜ ከብሄር ተለዋዋጭ ሁኔታዎች ጋር የተሳሰረ ነው።

ከባህላዊ ሃይማኖታዊ ማህበረሰቦች የሚደርስ ስደት

ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን (ኢኦቤ) የሚመጡ ችግሮች፡ ኢኦቤ ወንጌላውያንን ለኢትዮጵያ ብሄርተኝነት እና ባህል ስጋት እንደሆኑ ትመለከታለች። ይህም ማህበራዊ መገለልን፣ መባረርን እና የአምልኮ ቦታ ግንባታ መከልከልን በአንዳንድ ቦታ አስከትሏል።

ከሙስሊም ማህበረሰቦች የሚመጡ ችግሮች፡ በሙስሊም የበላይነት ባላቸው አካባቢዎች ክርስቲያኖች የጥቃት ስጋት ገጥሟችዋል። በተለይ ከሙስሊም ዳራ ወደ ክርስትና የተለወጡ ሰዎች ከባድ ተቃውሞ አግኝቷቸዋል።

ከመንግስት እና ከመንግስት ጋር የተያያዘ ትንኮሳ

በኢትዮጵያ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ከ2012 በፊት ከመንግሥት ትንኮሳና ገደቦች እንደደረሰባቸው ሪፖርቶች አሉ። መንግሥት የሃይማኖት ቡድኖችን የፖለቲካ ትስስር አላቸው በሚል በመገደብ ይታወቅ ነበር። ይህ ሁኔታ በተለይ ለወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ፈተና ነበር። ከ2013 ጀምሮ ግን የመንግሥት ጣልቃ ገብነት ይበልጥ ጎልቶ መታየት ጀምሯል። መንግሥት ቀጥተኛ በሆነ መንገድ በመግባት አዲስ የሃይማኖት ካውንስል ማቋቋሙ፣ ከበፊቱ በበለጠ የሃይማኖታዊ ጉዳዮች ላይ ተጽዕኖ ማሳደር መጀመሩን ያሳያል። ይህ ደግሞ በሃይማኖታዊ ነፃነት ላይ አዲስ ጥያቄዎችን አስነስቷል።

የተጋላጭነት የብሄር ገጽታ

በኢትዮጵያ፣ ብሔራዊ ማንነት ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን (ኢኦተቤ) ጋር በታሪክ የተቆራኘ ነው። በዚህም ምክንያት፣ ከኢኦተቤ ወደ ሌሎች የሃይማኖት ድርጅቶች፣ በተለይም ወደ ወንጌላዊነት የሚለወጡ ሰዎች በአንዳንድ ማኅበረሰቦች ዘንድ እንደ "ከሃዲዎች" ወይም "ወንጀለኞች" ተደርገው ይታያሉ። ይህ አመለካከት በሃይማኖት ለውጥ በሚያደርጉ ግለሰቦች ላይ ማኅበራዊ ጫናና መገለል እንዲደርስባቸው አድርጓል።

የብሔር እና የሃይማኖት ጥቃቶች

ይህ ክፍል በኢትዮጵያ ውስጥ በክርስቲያኖች ላይ የሚፈጸሙ የብሔር እና የሃይማኖት ጥቃቶችን በተመለከተ የተሟላ እና ወቅታዊ መረጃ ለመስጠት ታስቦ የተዘጋጀ ነው። በሀገሪቱ እየተከሰቱ ያሉ ውስብስብ ግጭቶች ብዙ ጊዜ የሃይማኖት እና የብሔር ማንነቶች የሚደራረቡባቸው በመሆናቸው፣ ጥቃቶቹን በትክክል ለመረዳት ጥንቃቄ የተሞላበት ትንታኔ ያስፈልጋል። በዚህ ዝርዝር መረጃ ውስጥ እስከ 2023/24 ያሉ የቅርብ ጊዜ ክስተቶች የተካተቱ ሲሆን፣ ለዘገባው ተአማኒነት እንደ Open Doors፣ USCIRF (የአሜሪካ የዓለም አቀፍ ሃይማኖት ነፃነት ኮሚሽን) እና CSW ያሉ ዓለም አቀፍ ተቋማት እንዲሁም የሀገር ውስጥ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች ሪፖርቶች እንደ መረጃ ምንጭነት ጥቅም ላይ ውለዋል።

የክፍሉ ዋና ዓላማዎች፡ በክርስቲያን ማህበረሰብ ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችን በዝርዝር መመዝገብ፤ በጥቃቶቹ ውስጥ የብሔር እና የሃይማኖት ምክንያቶች እንዴት እንደሚሳሰሩ ማሳየት፤ እንዲሁም ለተመራማሪዎች፣ ለፖሊሲ አውጪዎች እና ለሚመለከታቸው አካላት ተአማኒነት ያለው መረጃ ማቅረብ ናቸው። በኢትዮጵያ ያለው ወቅታዊ ሁኔታ እንደሚያሳየው፣ ክርስቲያኖች በተለያዩ አካባቢዎች በጥቂትነታቸው ምክንያት ብቻ ሳይሆን፣ ከተወሰነ የብሔር ቡድን ጋር ያላቸው ተያያዥነት ለጥቃት ተጨማሪ ምክንያት ሲሆን ይስተዋላል። ይህ "የማንነት መደራረብ" ጥቃቶቹን ይበልጥ አደገኛ እና ውስብስብ ያደርጋቸዋል።

* ይህ መረጃ ወቅታዊ በሆኑ የሚዲያና የሰብአዊ መብት ድርጅቶች ሪፖርት ላይ የተመሠረተ ነው። ዝርዝር መረጃዎችን ለማግኘት በምንጭነት የተጠቀሱትን ድርጅቶች ድረ-ገጽ ይጎብኙ።

ውስጣዊ ሁኔታዎች እና ክፍፍሎች

የኢትዮጵያ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ውስጣዊ ገጽታ በጥልቅ በተቀመጡ የብሔር ትስስሮች የተመሰለ ነው። ይህ ሁኔታ ብዙውን ጊዜ የአብያተ ክርስቲያናቱን አንድነትና አመራር በእጅጉ ይነካል። ይህ ማለት፣ የወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ምንም እንኳን በሃይማኖታዊ እምነት አንድ ቢሆኑም፣ በውስጣቸው ያሉት ጉባኤዎችና አመራሮች በተለያዩ የብሔር ማንነቶች የተከፋፈሉ ናችው። ይህ የብሔር ትስስር በአንድ በኩል፣ የራሳቸውን ብሔር አባላት በቀላሉ ወደ እምነት እንዲመጡና ማኅበረሰባዊ ትስስር እንዲፈጥሩ ሊያግዝ ይችላል። በሌላ በኩል ግን፣ የብሔር ልዩነቶች በቤተ ክርስቲያን መሪዎች አመራረጥ፣ የአገልግሎትና አስተዳደራዊ ክፍፍል፣ እንዲሁም በስብከትና ትምህርት አሰጣጥ ላይ ተጽዕኖ በማድረግ አለመግባባቶችንና ክፍፍሎችን ይፈጥራሉ።

የብሔር ትስስሮች እና ክፍፍሎች እና የፖለቲካ አሰላለፍ ግንዛቤ

እነዚህ አብያተ ክርስቲያናት በተለይም በዋናነት ከአዲስ አበባ ውጪ በጥልቅ የተቀመጡ የብሄር ትስስሮቻቸው የተነሳ ለረጅም ጊዜ የዘለቁ ክፍፍሎች አሉባችው። በኢትዮጵያ ውስጥ የወንጌላውያን ማኅበረሰብ ከሚያጋጥሟቸው ችግሮች አንዱ፣ "የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድን ዓይነ ስውር ደጋፊዎች" እንደሆኑ ከሌሎች የሃይማኖት ቡድኖች የሚሰነዘረው አመለካከት ነው። ይህ የፖለቲካ አሰላለፍ ግንዛቤ፣ በተለይም በብሔር ግጭቶች ውስጥ፣ የወንጌላውያንን ተአማኒነት በእጅጉ ይቀንሳል። ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ራሳቸው የብልጽግና እምነት ተከታይ በመሆናቸው፣ አንዳንዶች እርሳቸው በሚመሩት መንግሥትና በጴንጤቆስጤ ማኅበረሰብ መካከል የጠበቀ ትስስር እንዳለ ይገምታሉ። ይህ ግምት ደግሞ የወንጌላውያን ድርጊቶችና አቋሞች ሁሉ ከመንግሥት ፖሊሲዎች ጋር የተጣመሩ እንደሆኑ አድርጎ እንዲታይ አድርጓል።

ሥነ-መለኮታዊ እና ተግባራዊ ገደቦች

የኢትዮጵያ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት፣ ከላይ ከተጠቀሱት የብሔርና የፖለቲካ ተግዳሮቶች በተጨማሪ፣ ውስጣዊ ሥነ-መለኮታዊ እና ተግባራዊ ገደቦች አሏቸው። እነዚህ ገደቦች ማኅበራዊ ተሳትፎአቸውንና በአገር አቀፍ የሰላም ግንባታ ላይ ያላቸውን ተጽዕኖ ቀንሷል። ከእነዚህ ገደቦች አንዱ ከምድራዊ ጉዳዮች ይልቅ ለመንፈሳዊ ዝግጅት ቅድሚያ መስጠት እንደሚገባ እና ማኅበራዊ ለውጦች እግዚአብሔር በሚወስነው ጊዜ የሚፈጸሙ ናቸው የሚል እምነት ነው። ይህ አመለካከት አማኞችን ከማኅበራዊ፣ ከፖለቲካዊና ከኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች እንዲርቁ ወይም ለእነሱ ብዙም ትኩረት እንዳይሰጡ አድርጓል። በተጨማሪም፣ በቂ የሰው ኃይልና የፋይናንስ ምንጭ እጥረት፣ ማኅበረሰባዊ ጉዳዮችን ለመፍታት የሚያስችል ስልጠናና ልምድ ማነስ፣ እንዲሁም የቤተ ክርስቲያን አመራሮች ትኩረታቸውን በዋናነት በወንጌል ስብከትና በቤተ ክርስቲያን ዕድገት ላይ ብቻ ማድረጋቸው ነው።

የሰላም ግንባታ ተነሳሽነቶች እና የሃይማኖት ተቋማት ሚና

በኢትዮጵያ ሰላምን፣ እርቅን እና የሃይማኖቶች ውይይትን ለማስተዋወቅ በተለያዩ አካላት ጥረቶች እየተደረጉ ነው። የሃይማኖቶች መቻቻልንና ሰላማዊ የግጭት አፈታትን ለማስተዋወቅ እንደ ኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ ኢየሱስ (ኢወቤመኢ) እና የኢትዮጵያ የሃይማኖቶች ምክር ቤት (ኢሃም) ያሉ ተቋማት ትልቅ ሚና ይጫወታሉ። እነዚህ ተቋማት በተለያዩ ሥልጠናዎችና ፕሮጀክቶች አማካኝነት በብሔርና በሃይማኖት ልዩነቶች ሳቢያ የሚፈጠሩ ውጥረቶችን ለመቀነስና ሰላማዊ መፍትሄዎችን ለማምጣት ይጥራሉ። የኢትዮጵያ መንግሥት በአገሪቱ ውስጥ ያሉትን የብሔርና የፖለቲካ ችግሮች ለመፍታት የብሔራዊ ውይይት እና የሽግግር ፍትህ ተነሳሽነቶችን አስጀምሯል። እነዚህ ጥረቶች የተፈጠሩት ዘላቂ ሰላምን፣ እርቅንና መረጋጋትን ለማምጣት ያለመ ነው። የሃይማኖት ተቋማት በማንኛውም ማኅበረሰብ ውስጥ ለሰላም ግንባታ ወሳኝ ሚና አላቸው። የሞራል ስልጣን፣ ሰፊ የማኅበረሰብ ተደራሽነት እና የእርቅና ይቅርታ መልእክት የማስተላለፍ አቅም አላቸው። ይሁን እንጂ፣ ይህ አቅማቸው ውጤታማ የሚሆነው ገለልተኛነታቸውን ሲጠብቁና እንደ ሰላም አስታራቂ ሲሠሩ ብቻ ነው።