የክርስቲያን ሥነ-መለኮት

"በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ፈጠረ" የሚለው ዓረፍተ ነገር በዕብራይስጡ ሰባት ቃላት ብቻ ቢኖሩትም፣ መላውን የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት የሚሸከም መሠረት ነው። "በመጀመሪያ" (ቤሪሺት) የሚለው ቃል ጊዜ ራሱ ከእግዚአብሔር ሥራ ጋር አብሮ እንደጀመረ ያመለክታል፤ ስለዚህ እግዚአብሔር በጊዜ ውስጥ ያለ ፍጡር ሳይሆን ጊዜን ራሱ የፈጠረ ልዑል አምላክ ነው ማለት ነው። ግሱ "ባራ" (ፈጠረ) በብሉይ ኪዳን ውስጥ ለእግዚአብሔር ብቻ የተጠበቀ ልዩ ግስ ሲሆን፣ ከነበረ ነገር ላይ መሥራትን ሳይሆን ካልነበረ ወደ መኖር ማምጣትን ያመለክታል፤ ይህም "ex nihilo" (ከምንም-አልነበረም) የፍጥረት ትምህርት ዋነኛ የቃላዊ ምስክርነት ነው። ይህ ጥቅስ ስለ እግዚአብሔር ሦስት ወሳኝ ነገሮችን በአንድ ጊዜ ያስተምረናል፦ የፍጥረት ሁሉ ባለቤትነቱን፣ ከፍጥረት ፈጽሞ የላቀ የሆነውን ማንነቱን፣ እና በሉዓላዊ ፈቃዱ ብቻ የተመሠረተውን የመላው ዓለም ሥርዓት አመጣጥ። ለአንባቢው መንፈሳዊ ጥቅም፣ ይህ የመክፈቻ ቃል የሚያስተምረን ሕይወታችን የተጀመረው በአጋጣሚ ሳይሆን በዓላማ ባለው መለኮታዊ ፈቃድ መሆኑን ስንገነዘብ፣ ማንነታችንና ክብራችን በፈጣሪያችን ላይ የተመሠረተ መሆኑን ተረድተን በትሕትናና በአድናቆት ወደ አምልኮ እንድንመራ ነው።

ሙሴ በሚነደው ቁጥቋጦ ፊት ቆሞ ስሙን ሲጠይቅ፣ እግዚአብሔር "ያለሁና የምኖር እኔ ነኝ" ብሎ የመለሰው መልስ በታሪክ ውስጥ ከተነገሩ ስሞች ሁሉ እጅግ ጥልቅ የሆነ የህልውና መግለጫ ነው። ይህ ራስን መግለጥ የተከሰተው በባርነት ውስጥ ለነበረ፣ ተስፋ በቆረጠ ሕዝብ መካከል መሆኑ ራሱ ትልቅ ትርጉም አለው፤ እግዚአብሔር ራሱን የገለጠው በምሁራዊ ክርክር መስክ ሳይሆን፣ በስቃይና በተስፋ መቁረጥ ውስጥ ላለ ሕዝብ የመዳን ተስፋ ለመስጠት ነው። ይህ ስም ለእስራኤል ልጆች የሚያረጋግጠው፣ ከአባቶቻቸው ጋር ቃል ኪዳን የገባው አምላክ የማይለወጥ፣ ታማኝና ንቁ ተሳታፊ አምላክ መሆኑን ነው፤ ካለፈው፣ ካሁኑና ከወደፊቱ ነፃ የሆነ፣ ራሱን ብቻ ምንጭ አድርጎ የያዘ ህልውና ያለው። ለክርስቲያናዊ ሕይወት ይህ ስም እጅግ የሚያጽናና ነው፦ የምናመልከው አምላክ በሩቅ ተቀምጦ ታሪክን የሚመለከት ብቻ ሳይሆን፣ በእያንዳንዱ ትውልድ ውስጥ "ያለ" እና ከሕዝቡ ጋር በንቃት "የሚኖር" አምላክ ነው። ይህም አማኙ በፈተና ጊዜ በራሱ ጥንካሬ ላይ ሳይሆን፣ በዘላለማዊው፣ በማይለወጠውና ሁልጊዜም ባለው በእግዚአብሔር ማንነት ላይ እንዲደገፍ ጥሪ ያቀርብለታል።

"አብርሃም ሳይወለድ እኔ ነኝ" የሚለው የኢየሱስ አነጋገር በጽርዕ "ኤጎ ኤሚ" (I AM) የተባለውን የያህዌን ስም ቀጥተኛ ጥቅስ የያዘ ነው። ኢየሱስ በንጽጽር ጊዜ ("ሳይወለድ") እና በአሁን ጊዜ ግስ ("እኔ ነኝ") መካከል ያለውን ሰዋሰዋዊ ንፅፅር ሆን ብሎ በመጠቀም፣ የራሱን ዘላለማዊ፣ ካለ ጅማሬ ያለ ህልውና ያውጃል፤ ይህም ከፍጥረት ጊዜ ጋር የተያያዘውን የአብርሃምን ውሱን ህልውና ፈጽሞ ይበልጣል። የአይሁድ መሪዎች ወዲያውኑ ድንጋይ አነሱበት (ቁ. 59)፣ ይህም በሙሴ ሕግ መሠረት የክህደት ቅጣት ነበር (ዘሌ. 24፡16)፤ ይህም አድማጮቹ ኢየሱስ ራሱን ከያህዌ ጋር እያመሳሰለ መሆኑን ፍጹም በትክክል መረዳታቸውን ያረጋግጥልናል። ይህ ጥቅስ ለክርስቶስ አምላክነት ከቀረቡት እጅግ ጠንካራ ማስረጃዎች አንዱ ብቻ ሳይሆን፣ ለአንባቢውም ጥልቅ የግል ጥሪ ያቀርባል፦ በሕይወታችን ውስጥ የምናገለግለው ኢየሱስ በታሪክ ውስጥ ካሉ ታላላቅ መምህራን አንዱ ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ ዘላለማዊው፣ ካለ ጅማሬ ያለው፣ ከጥንት ጀምሮ የነበረው አምላክ መሆኑን አምነን ልንሰግድለት ይገባል።

የኢየሱስ ጥምቀት ትዕይንት፣ ሦስቱ የሥላሴ አካላት በአንድ ታሪካዊ ቅጽበት፣ በተለዩ የተግባር ማዕከላት፣ ነገር ግን በፍጹም አንድነት ውስጥ ተገልጠው የሚታዩበት እጅግ ግልጽ የመጽሐፍ ቅዱስ ትዕይንት ነው። ወልድ ከውኃ ሲወጣ፣ መንፈስ ቅዱስ እንደ ርግብ ወርዶ ያርፍበታል፣ አብም ከሰማይ "የምወደው ልጄ ይህ ነው፤ በእርሱ ደስ ይለኛል" ሲል ይናገራል። እዚህ ላይ ሦስቱ አካላት እርስ በርስ አይምታቱም፤ ወልድ ወደ አብ ወይም ወደ መንፈስ ቅዱስ አይለወጥም፤ ይልቁንም እያንዳንዱ አካል የራሱን ልዩ የግል ተግባር በአንድነት፣ በስምምነትና ያለ ልዩነት ያከናውናል። ይህ ትዕይንት ለምእመናን የሚሰጠው መንፈሳዊ ትምህርት፣ የክርስቶስ አገልግሎት ከመጀመሪያው ጀምሮ በሙሉ በሥላሴ አንድነት የተደገፈና የተባረከ መሆኑን ማወቅ ብቻ ሳይሆን፣ የራሳችንም የክርስትና ሕይወት ጉዞ በተመሳሳይ በአብ ፍቅር፣ በወልድ ቤዛነትና በመንፈስ ቅዱስ መገኘት የተመሠረተ መሆኑን ያረጋግጥልናል።

ጳውሎስ ደብዳቤውን የሚያጠቃልለው "የጌታ የኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ የእግዚአብሔርም ፍቅር የመንፈስ ቅዱስም ኅብረት ከሁላችሁ ጋር ይሁን" በሚል ሦስት-ክፍል ቡራኬ ነው። ይህ ቡራኬ ድንገተኛ ወይም በአጋጣሚ የተጻፈ አይደለም፤ ይልቁንም ቀደምት የቤተ ክርስቲያን የአምልኮ ልማድ ውስጥ ሥላሴያዊ አወቃቀርን የያዘ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ አገላለጽ ነው። እያንዳንዱ አካል ለተለየ የመዳን ሥራ ገጽታ ተጠቅሷል፦ የክርስቶስ ጸጋ (ላልተገባን ስጦታ)፣ የአብ ፍቅር (የመዳን ምንጭ)፣ እና የመንፈስ ቅዱስ ኅብረት (የተግባር ተሳትፎ)። ይህ ጥቅስ የሚያስተምረን፣ የክርስቲያን ሕይወት ልምምድ ራሱ ሥላሴያዊ ቅርፅ ያለው መሆኑን ነው፤ ማለትም አማኝ በጸሎቱ፣ በአምልኮውና በኅብረቱ ውስጥ ከሦስቱም አካላት ጋር በንቃት የተያያዘ ግንኙነት አለው። ይህንን ጥቅስ በተደጋጋሚ በጸሎትና በቡራኬ ስንጠቀም፣ ልባችን ወደ ሥላሴያዊው የእግዚአብሔር ሙላት ተመልሶ እንዲያተኩር የሚረዳ መንፈሳዊ ልምምድ ይሆነናል።

በታላቁ ተልእኮ ውስጥ ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን "በአብ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም" እንዲያጠምቁ ያዛል—እዚህ ላይ ትኩረት ልንሰጠው የሚገባ ጥልቅ ሰዋሰዋዊ እውነት አለ፦ "ስሞች" (ብዙ ቁጥር) ሳይሆን "ስም" (ነጠላ ቁጥር) ተብሎ መጠቀሱ ነው። ይህ ማለት ሦስት የተለያዩ አማልክት ወይም ሦስት የተለያዩ ስሞች ሳይሆኑ፣ አንድ መለኮታዊ ማንነት (ስም) በሦስት አካላት ውስጥ ተገልጦ የሚኖር መሆኑን ያሳያል። ይህ ጥቅስ ለቤተ ክርስቲያን የጥምቀት ሥርዓት ብቻ ሳይሆን፣ ለጠቅላላው የክርስቲያናዊ ማንነት መሠረት ጭምር ነው፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ አማኝ ወደ ክርስቶስ ሲመጣ፣ በአንድ ጊዜ ወደ ሦስቱም የሥላሴ አካላት ፍቅራዊ ግንኙነት ውስጥ ስለሚገባ ነው። ይህንን ስንረዳ፣ ጥምቀታችን ማንነታችንን የቀየረ፣ ወደ እግዚአብሔር ቤተሰብ ያስገባን ታላቅ የቃል ኪዳን ምልክት መሆኑን ተገንዝበን በምስጋና እንድንኖር ያነሳሳናል።

ነቢዩ ኢሳይያስ ንጉሥ ዖዝያን በሞተበት ዓመት ያገኘው ራዕይ፣ ንጉሥ ምድራዊ በፈረሰ ጊዜ የመንግሥታት ንጉሥ የሆነው እግዚአብሔር ግርማ ፈጽሞ እንደማይናወጥ የሚያሳይ ጥልቅ የአምልኮ ትዕይንት ነው። ኢሳይያስ እግዚአብሔርን "በረጅምና ከፍ ባለ ዙፋን ላይ ተቀምጦ" ተመለከተው፣ የልብሱም ዘርፍ ቤተ መቅደሱን ሞላው። ሱራፌል የተባሉት መላእክት "ቅዱስ፣ ቅዱስ፣ ቅዱስ" ብለው ሲጮሁ፣ ይህ ሦስት ጊዜ መደጋገም በዕብራይስጥ ሥነ-ጽሑፍ የላቀውን ደረጃ ("ልዕልና ልዕልና") ለመግለጽ የሚያገለግል ልዩ ስልት ነው። ኢሳይያስ የቅድስናውን ግርማ ሲመለከት የመጀመሪያ ምላሹ ራስ ወዳድ ኩራት ሳይሆን፣ "ወዮልኝ! ጠፋሁ፤ እኔ የረከሱ ከንፈሮች ያሉኝ ሰው ነኝና" የሚል ጥልቅ የንስሐ ዓይነት ግንዛቤ ነበር (ቁ. 5)። ይህ ጥቅስ ለአንባቢው የሚያስተምረው፣ የእግዚአብሔርን ቅድስና በእውነት ስንመለከት፣ የራሳችንን ኃጢአተኝነት በግልጽ እናያለን፣ ነገር ግን በዚያው ራዕይ ውስጥ የፍርድ ፍም ልባችንን ነክቶ ኃጢአታችንን የሚያነጻ ጸጋ እንዳለ እናገኛለን (ቁ. 6–7)፤ ቅድስና ብቻውን ተስፋ ቢያስቆርጠንም፣ ከምሕረት ጋር ተዳምሮ ግን ወደ እውነተኛ አምልኮና ወደ ደፋር አገልግሎት ("እኔ እነሆኝ፤ ላከኝ" ቁ. 8) ይመራናል።

ጳውሎስ በዚህ ጥቅስ ውስጥ የመስቀሉን ድርብ ስኬት በሚያስደንቅ ትክክለኛነት ያብራራል፦ እግዚአብሔር "ራሱ ጻድቅ ሆኖ" ደግሞም "በኢየሱስ የሚያምነውን የሚያጸድቅ" መሆኑን። ይህ ማለት እግዚአብሔር በክርስቶስ መስቀል ላይ የፍትሑን ደረጃ ሳያዋርድ፣ የኃጢአትን ቅጣት ሙሉ በሙሉ ካስከፈለ በኋላ፣ ያንኑ ፍትሕ ሳይጥስ ኃጢአተኛውን በጸጋ ያጸድቃል ማለት ነው። ይህ የመለኮታዊ ባሕርያት ውህደት—ፍጹም ፍትሕና ፍጹም ምሕረት በአንድ ጊዜ ያለ ግጭት መገናኘታቸው—በሌላ ምንም ስፍራ በዚህን ያህል ጥልቀት አልተገለጠም። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚሰጠው መጽናኛ እጅግ ትልቅ ነው፤ ድነታችን በእግዚአብሔር ፍቅር ብቻ ላይ ተመስርቶ ፍትሑን የተዘነጋ ርካሽ ይቅርታ ሳይሆን፣ ፍትሕና ፍቅር ሙሉ በሙሉ በተሟሉበት፣ በክርስቶስ ደም በተከፈለ ዋጋ ላይ የተመሠረተ ጽኑ መሠረት ያለው ጽድቅ ነው። ስለዚህ አማኙ በኃጢአቱ ምክንያት ራሱን ሊኮንን ሲፈልግ፣ የመስቀሉን ሙሉ ዋጋ በማስታወስ በእምነት ወደ ማረጋገጫው ሊመለስ ይችላል።

ጳውሎስ ለወጣቱ ጢሞቴዎስ በጻፈው በዚህ ጥቅስ ውስጥ የተጠቀመው የግሪክ ቃል "ቴዎፕኑስቶስ" (ቴዎስ = እግዚአብሔር፣ ፕኒዎ = መተንፈስ) ቀጥተኛ ትርጉሙ "የእግዚአብሔር እስትንፋስ ያለበት" ማለት ነው። ትኩረት ልንሰጠው የሚገባው ነገር፣ ጳውሎስ "መጽሐፍ በእግዚአብሔር እስትንፋስ ተነፈሰ" ሳይሆን፣ "መጽሐፍ ራሱ የእግዚአብሔር እስትንፋስ ውጤት ነው" ብሎ በቀጥታ መጥራቱ ነው፤ ማለትም ራሱ ውጤቱ (ጽሑፉ) ከእግዚአብሔር አፍ የመጣ ነው ማለት ነው፣ ሂደቱ ብቻ ሳይሆን። ይህ ደግሞ ተግባራዊ ጠቀሜታ ያለው ነው፤ ጳውሎስ ወዲያውኑ አራት ተግባራዊ ጥቅሞችን ይዘረዝራል፦ ለትምህርት (እውነትን ለማወቅ)፣ ለተግሣጽ (ስህተትን ለማረም)፣ ልብን ለማቅናት (ለማነጽ)፣ እና በጽድቅ ላለው ምክር (ለሥነ ምግባር መመሪያ)። ውጤቱም "የእግዚአብሔር ሰው ፍጹምና ለበጎ ሥራ ሁሉ የተዘጋጀ" እንዲሆን ነው። ይህ ጥቅስ ለምእመናን የሚያስተምረው መጽሐፍ ቅዱስ ለምሁራዊ መረጃ ብቻ ሳይሆን ለሙሉ ሕይወት ለውጥ የተሰጠ የእግዚአብሔር ትንፋሽ ያለበት መሣሪያ መሆኑን ስንገነዘብ፣ በየዕለቱ ወደ ቃሉ በንቃትና በጉጉት እንድንመለስ የሚያነሳሳ ጥልቅ መንፈሳዊ ጥሪ ነው።

ጴጥሮስ በዚህ ክፍል "ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣም" በማለት የመጽሐፍ ቅዱስን አመጣጥ ከንጹሕ ሰብዓዊ ተነሳሽነት ፈጽሞ ይለያል፤ ይልቁንም "በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ቅዱሳን ሰዎች ከእግዚአብሔር ተናገሩ" በማለት የደራሲነት ሂደቱን ይገልጻል። እዚህ ጥቅም ላይ የዋለው የግሪክ ቃል "ፌሮሜኖይ" (ተነድተው/ተወስደው) በባሕር ላይ ንፋስ የመርከብን ሸራ እየገፋ ወደ ትክክለኛው መድረሻ እንደሚነዳት ያለ ምስል ያሳያል—መርከበኞቹ (ደራሲያኑ) ንቁ ተሳታፊዎች ናቸው፣ ነገር ግን አቅጣጫውን የሚወስነው ንፋሱ (መንፈስ ቅዱስ) ነው። ይህ ውብ ምስል የመንፈስ አነሳሽነትን ምስጢር በትክክል ይገልጻል፦ ሰዋዊው ደራሲ የራሱን ስብዕና፣ የቃላት ምርጫና የአጻጻፍ ስልት ሙሉ በሙሉ ይዞ ሲጽፍ፣ በተመሳሳይ ጊዜ መንፈስ ቅዱስ ውጤቱን ፍጹም በሆነ መንገድ ወደ እግዚአብሔር ዓላማ ይመራዋል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚሰጠው መተማመኛ፣ በእጃችን ያለው መጽሐፍ ቅዱስ የሰዎች ሃይማኖታዊ አስተያየት ስብስብ ሳይሆን፣ ልዩ በሆነ መልኩ በእግዚአብሔር መንፈስ የተመራ፣ ስለዚህም ሙሉ በሙሉ ልንታመንበት የምንችል ቃል መሆኑ ነው።

"ሕግህ ለእግሬ መብራት፥ ለመንገዴ ብርሃን ነው" የሚለው ውብ ምስል ጥንታዊ የምድረ በዳ ጉዞን ያመለክታል፤ በጨለማ ውስጥ ተጓዥ ትንሽ መብራት ብቻ ይዞ አንድ እርምጃ ብቻ ማየት ይችላል—መላውን መንገድ አስቀድሞ ማየት አይችልም። ይህ ምስል ስለ እግዚአብሔር ቃል ተፈጥሮ ጥልቅ እውነት ያስተምረናል፦ ቃሉ ስለ ወደፊቱ ዝርዝር ትንቢት የሚሰጥ ካርታ አይደለም፣ ይልቁንም ለአሁኑ እርምጃ በቂ የሆነ፣ ተጓዡን ከመሰናከል የሚጠብቅ ተግባራዊ መመሪያ ነው። መዝሙረኛው ይህንን ንጽጽር ከመስመር በፊት "ቃልህን በልቤ ሰውሬአለሁ፥ በአንተ ላይ ኃጢአት እንዳልሠራ" (ቁ. 11) ብሎ ተናግሮ ነበር፣ ይህም የቃሉ ተግባር ከመረጃ ስብስብ ባለፈ የልብ ጥበቃ መሆኑን ያሳያል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚያስተምረው፣ የወደፊታችንን ግልጽ እርግጠኝነት ባናውቅም እንኳ፣ ዕለታዊ በሆነ መታዘዝ ውስጥ የእግዚአብሔር ቃል በቂ ብርሃን ይሰጠናል የሚል መተማመንን ነው፤ ስለዚህ ጭንቀት በሚያጠቃን ጊዜ፣ መፍትሔው ወደፊት ያለውን ሁሉ ማወቅ ሳይሆን፣ ዛሬ የተሰጠንን ብርሃን ተከትለን በእምነት እርምጃ መውሰድ ነው።

ወደ ኤማሁስ በሚወስደው መንገድ ላይ፣ ትንሣኤው የተነሳው ኢየሱስ ራሱን ገና ሳይገልጥ፣ ሁለቱን ደቀ መዛሙርት አጅቦ ሲጓዝ፣ "ከሙሴና ከነቢያት ሁሉ ጀምሮ ስለ እርሱ በመጻሕፍት ሁሉ የተጻፈውን ተረጎመላቸው"። ይህ ጥቅስ ለክርስቲያናዊ ሄርሜኑቲክስ (የትርጓሜ ስልት) እጅግ ወሳኝ የሆነ ቁልፍ መርህ ይሰጠናል፦ ኢየሱስ ራሱ ብሉይ ኪዳንን ያነበበውና የተረጎመው ወደ ራሱ በሚያመለክት ማዕከልነት ነው። "ከሙሴና ከነቢያት ሁሉ" የሚለው አገላለጽ መላውን የብሉይ ኪዳን ቀኖና (ሕግ፣ ነቢያት፣ ጽሑፎች) ያካትታል፤ ይህም ማለት ብሉይ ኪዳን ተበታትነው ካሉ ታሪኮችና ሕግጋት የተሠራ ስብስብ ሳይሆን፣ ወደ አንድ ማዕከል—ወደ መሲሑ ሰው—የሚያመለክት አንድ የተዋሃደ ትረካ ነው ማለት ነው። ለምእመናን ይህ ጥቅስ ትልቅ ተግባራዊ ጠቀሜታ አለው፦ ማንኛውንም የብሉይ ኪዳን ክፍል ስናነብ (ዘፍጥረት፣ መዝሙር፣ ትንቢት ቢሆን)፣ "ይህ ክፍል ወደ ክርስቶስ እንዴት ይመራል?" ብለን ልንጠይቅ ይገባናል፤ ይህም ንባባችንን ከደረቅ ታሪካዊ መረጃ ስብስብ ወደ ሕያው፣ ክርስቶስን ወደ ሚያሳይና ልባችንን "እንደሚነድድ" (ቁ. 32) ወደ ሚያደርግ ጥልቅ መንፈሳዊ ተሞክሮ ይለውጠዋል።

ዮሐንስ ወንጌሉን የከፈተው ሆን ብሎ የዘፍጥረት 1፡1ን "በመጀመሪያ" የሚለውን አገላለጽ በማስተጋባት ነው፣ ይህም ኢየሱስ ክርስቶስ በራሱ የፍጥረት ሁሉ መጀመሪያ ላይ ንቁ ተሳታፊ የነበረ ዘላለማዊ አካል መሆኑን ይመሰክራል። በግሪክ ሰዋሰው "ካይ ቴዎስ ኤን ሆ ሎጎስ" (ቃልም እግዚአብሔር ነበረ) የሚለው ዓረፍተ ነገር ውስጥ "ቴዎስ" የሚለው ቃል የተወሰነ አንቀጽ ("ሆ") ሳይኖረው ተቀምጧል፤ ይህ ሰዋሰዋዊ ምርጫ የቃሉን መለኮታዊ ባሕርይ (ማንነት) ያረጋግጣል፣ ነገር ግን ቃሉን ራሱን ከአብ ጋር ተመሳሳይ አካል አድርጎ አይቀላቅልም። በሌላ አነጋገር፣ ዮሐንስ "ቃል አምላክ ነው" ይላል እንጂ "ቃል አብ ነው" አይልም፤ ይህ ስስ ልዩነት ለሥላሴ ትምህርት ትክክለኛ አገላለጽ ወሳኝ ነው። "በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ" የሚለው ደግሞ በግሪክ "ፕሮስ ቶን ቴዎን" ሲሆን፣ ትርጉሙ ከቀላል መገኘት ይልቅ ንቁ የሆነ፣ ፊት ለፊት የተደረገ ግንኙነትን ያመለክታል—የዘላለም ኅብረት ምስል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚያስተምረው፣ ልንከተለውና ልናመልከው የተጠራነው ኢየሱስ ከጊዜ ውስጥ ብቅ ያለ ነብይ ወይም ታላቅ አስተማሪ ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ ከዘላለም ጀምሮ ከአብ ጋር በፍቅር ኅብረት ውስጥ የነበረ፣ ፍጹም መለኮታዊ አካል መሆኑን ስንገነዘብ፣ አምልኮታችን ተገቢ መሠረት እንዲኖረው ያደርገዋል።

"ቃልም ሥጋ ሆነ" የሚለው ዓረፍተ ነገር በሁለት ቃላት ብቻ የክርስቲያናዊ እምነት እጅግ ጥልቅ ምስጢርን ይይዛል። "ሆነ" (ኤጌኔቶ) የሚለው ግስ የቃልን ማንነት ለውጥ ሳይሆን፣ ቀድሞ ያልነበረውን ሰብዓዊ ባሕርይ መያዙን ያመለክታል—ቃል ራሱ የነበረውን መለኮታዊ ማንነት ሳይለቅ ሙሉ የሰው ልጅ ተፈጥሮ ለራሱ ወሰደ። "ሥጋ" የሚለው ቃል ደግሞ ሆን ብሎ የተመረጠ ቃል ነው፤ የክብር ወይም የተስተካከለ ሰብዓዊነት ሳይሆን፣ ደካማነትን፣ ሟችነትን፣ ተጋላጭነትን የሚያመለክት ተራ የሰው ልጅ ልምድ ነው። "ጸጋንና እውነትን ተመልቶ በእኛ አደረ" የሚለው ሐረግ ደግሞ የግሪኩ ቃል "ስክኖኦ" (ድንኳን ወይም ማደሪያ) የሚል ትርጉም ሲኖረው፣ ወደ ብሉይ ኪዳን ማደሪያ ድንኳን ቀጥተኛ ማጣቀሻ ነው—የእግዚአብሔር ክብር በእስራኤል መካከል እንዳደረበት ሁሉ፣ አሁን በኢየሱስ ሰብዓዊ አካል ውስጥ አድሮ ይኖራል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚያመለክተው፣ እግዚአብሔር ከሰው ልጅ ርቆ የሚኖር የራቀ አምላክ ሳይሆን፣ በኢየሱስ ክርስቶስ አማካኝነት ወደ እኛ ደረጃ ወርዶ፣ ድካማችንን፣ ስቃያችንንና ፈተናችንን ሁሉ ተካፍሎ የተረዳ ቅርብ አምላክ መሆኑን ነው፤ ይህም ለተጨነቀ ልብ ትልቅ መጽናኛ ይሆናል።

ይህ ትንቢት ለንጉሥ አካዝ የተነገረው በአስጊ ወታደራዊ ስጋት ወቅት ሲሆን፣ ወዲያውኑ የነበረ ትርጉም ቢኖረውም (ልጅ በአጭር ጊዜ ውስጥ መወለዱ የመዳን ምልክት ሆኖ)፣ ሙሉ ትርጉሙ ግን በማቴዎስ 1፡22–23 ላይ በተገለጠው መሠረት፣ በኢየሱስ ክርስቶስ ልደት ውስጥ ፍጻሜውን አግኝቷል። "አማኑኤል" የሚለው ስም (ኤል = አምላክ፣ ኢማኑ = ከእኛ ጋር) ትንቢታዊ ብቻ ሳይሆን ሥነ-መለኮታዊ ይዘት ያለው ስም ነው፤ ይህም የሚወለደው ልጅ ራሱ የእግዚአብሔር መገኘት በሰብዓዊ ታሪክ ውስጥ መሆኑን ያመለክታል። "ድንግል" የሚለው ቃል (በዕብራይስጡ "አልማህ") ስለ ተፈጥሮ ከሚቻለው ውጪ ስለተከናወነው ልደት፣ ማለትም ያለ ሰብዓዊ አባት ስለተከናወነው ፅንስ፣ የእግዚአብሔር ቀጥተኛ ጣልቃ ገብነት ምልክት ነው። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚያስተምረው ጥልቅ እውነት፣ እግዚአብሔር ተስፋ በቆረጠ ትውልድ መካከል እንኳ የተስፋ ቃል ይሰጣል፣ እናም ያንን ቃል በታሪክ ውስጥ በትክክለኛ ጊዜ ይፈጽማል የሚል ነው፤ ይህም አማኙ በራሱ ሕይወት ውስጥ ለሚያጋጥሙት ረጅም ጊዜ የቆዩ ተስፋዎች ትዕግሥት እንዲኖረው የሚያበረታታ ምሳሌ ይሆነዋል።

ይህ ምዕራፍ ከክርስቶስ ልደት ከሰባት መቶ ዓመታት በፊት የተጻፈ ቢሆንም፣ የመስቀሉን ክስተት በሚያስደንቅ ትክክለኛነት ያስቀድሞ ይገልጻል። "እርሱ ግን ስለ መተላለፋችን ቆሰለ፤ ስለ በደላችንም ተሰበረ፤ የደኅንነታችንም ተግሣጽ በእርሱ ላይ ነበረ፤ በእርሱም ቁስል እኛ ተፈወስን" (ቁ. 5) የሚለው ጥቅስ የቅጣት ውክልናን (Penal Substitution) በግልጽ ያውጃል፦ መከራው የተከሰተው ስለ ራሱ ኃጢአት ሳይሆን ስለ እኛ ኃጢአት ነው። ቁጥር 6 ደግሞ "ሁላችን እንደ በጎች ተቅበዝብዘን ጠፋን፤ እያንዳንዳችንም ወደ raገዛ መንገዳችን ሄድን፤ እግዚአብሔርም የሁላችንን በደል በእርሱ ላይ አኖረ" በማለት፣ የመላውን የሰው ልጅ ኃጢአት በአንድ ሰው ላይ የማሸከም መለኮታዊ ተግባር ይገልጻል—ይህ "እናኖራለን" (ወደ አንድ ሥፍራ ማምጣት) የሚለው ግስ በብሉይ ኪዳን የመስዋዕት ቋንቋ ውስጥ ኃጢአትን ወደ መስዋዕት እንስሳ ራስ ላይ ማስተላለፍን ያመለክታል (ዘሌ. 16፡21)። ለምእመናን ይህ ትንቢት ትልቅ ተስፋ ይሰጣል፦ ኃጢአታችን በችላ አልተተወም፣ በአግባቡም ተስተናግዷል—በራሳችን ላይ ሳይሆን፣ በፈቃደኝነት በተሸከመው በክርስቶስ ላይ ተጭኗል፤ ይህም ከጥፋተኝነት ስሜት ወደ እውነተኛ ነፃነት እንድንሸጋገር ያስችለናል።

"ኃጢአትን ያላወቀውን እርሱን እኛ በእርሱ የእግዚአብሔር ጽድቅ እንሆን ዘንድ ስለ እኛ ኃጢአት አደረገው" የሚለው ጥቅስ በአጭር ዓረፍተ ነገር ውስጥ ታላቁን "ድርብ ልውውጥ" ያሳያል። ክርስቶስ ራሱ ኃጢአት አልነበረውም (ፍጹም ንጹሕነት)፣ ነገር ግን በመስቀል ላይ "ኃጢአት ተደረገ"—ይህ ማለት ራሱ ኃጢአተኛ ሆነ ማለት ሳይሆን፣ የእኛን ኃጢአት ሕጋዊ ተጠያቂነት ሙሉ በሙሉ ተሸከመ ማለት ነው። በምላሹ፣ እኛ ራሳችን ጻድቃን ሆነን አይደለም፣ ነገር ግን "በእርሱ" ማለትም በክርስቶስ ማንነት ውስጥ ተካትተን፣ "የእግዚአብሔር ጽድቅ" ተብለን እንድንቆጠር ተደረግን። ይህ የተካፋይነት ልውውጥ (Great Exchange) የክርስቲያናዊ ማጽደቅ ትምህርት ልብ ነው፤ ጽድቃችን የራሳችን ስኬት ውጤት ሳይሆን፣ ሙሉ በሙሉ የተሰጠ፣ የተቆጠረልን የክርስቶስ ጽድቅ ነው። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚሰጠው ነፃነት እጅግ ትልቅ ነው፦ ራሳችንን ከእግዚአብሔር ፊት ለማስጽደቅ በምንም መልኩ መጣጣር አያስፈልገንም፤ ይልቁንም በእምነት ወደ ክርስቶስ ስንመጣ፣ ቀድሞውኑ የተጠናቀቀውን ልውውጥ ተቀብለን በተስፋና በምስጋና ልንኖር እንችላለን።

ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ከመሰናበቱ በፊት፣ "እኔም አብን እለምናለሁ ሌላም አጽናኝ ይሰጣችኋል፣ ለዘላለምም ከእናንተ ጋር እንዲኖር" በማለት የገባው ተስፋ ልዩ ትኩረት ይሻል። የግሪኩ ቃል "ፓራክሌቶስ" (አጽናኝ) ቀጥተኛ ትርጉሙ "ወደ ጎን የተጠራ" ማለት ሲሆን፣ በሕግ ቋንቋ ውስጥ ጠበቃ ወይም ደጋፊ ማለት ነው። "ሌላ" የሚለው ቃል በግሪክ (አሎስ) ተመሳሳይ ዓይነት ማለትም ተመሳሳይ ባሕርይ ያለው ሌላ ማለት ነው (እንደ "ኤትሮስ" የተለየ ዓይነት ሳይሆን)፤ ይህ ማለት መንፈስ ቅዱስ ልክ እንደ ኢየሱስ ራሱ ሙሉ መለኮታዊ ማንነት ያለው አካል ነው ማለት ነው። ኢየሱስ ራሱ "የመጀመሪያው አጽናኝ" ሆኖ አገልግሏል፤ አሁን ደግሞ ሌላ (ተመሳሳይ ዓይነት) አጽናኝ ለዘላለም እንዲኖር ተስፋ ይሰጣል—ይህም ከኢየሱስ ምድራዊ አገልግሎት ውሱንነት በተቃራኒ፣ የመንፈስ ቅዱስ አገልግሎት ገደብ የለሽ፣ ዘላለማዊና ሁሌም የሚገኝ መሆኑን ያመለክታል። ለምእመናን ይህ ተስፋ የሚሰጠው መጽናኛ እጅግ ትልቅ ነው፦ ምንም እንኳ ኢየሱስ በሥጋ ከጎናችን ባይሆንም፣ በመንፈስ ቅዱስ በኩል ልክ እንደ ኢየሱስ ራሱ ቅርበትና ኃይል ያለው ዘላለማዊ አጋዥና መካሪ ከእያንዳንዱ አማኝ ጋር ዘወትር አለ።

የሐናንያና የሰጲራ ታሪክ ውስጥ፣ ጴጥሮስ ለሐናንያ የሚናገረው ቃል የመንፈስ ቅዱስን አምላክነት ለማረጋገጥ ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ እጅግ ግልጽ ከሆኑ ማስረጃዎች አንዱ ነው። ጴጥሮስ በመጀመሪያ "ለምን ሰይጣን ልብህን ሞላው፥ ለመንፈስ ቅዱስ ትዋሽ ዘንድ" ይላል (ቁ. 3)፣ ቀጥሎም ወዲያውኑ "ለሰው ሳይሆን ለእግዚአብሔር ዋሸህ" (ቁ. 4) በማለት ያክላል። ይህ ትይዩ አገላለጽ—“ለመንፈስ ቅዱስ መዋሸት” እና “ለእግዚአብሔር መዋሸት”—በጴጥሮስ አእምሮ ውስጥ መንፈስ ቅዱስና እግዚአብሔር ፍጹም ተመሳሳይ መሆናቸውን ያለ ምንም ማወላወል ያሳያል። ይህ ጥቅስ በተጨማሪም መንፈስ ቅዱስ ግላዊ (አካላዊ) አካል መሆኑን ያረጋግጣል፤ ምክንያቱም ንብረት አልባ ኃይል ወይም ተጽዕኖ ሊታለል ወይም ሊዋሽበት አይችልምና፤ ውሸት ሊደረግበት የሚችለው ግላዊ ንቃተ ህሊና ላለው አካል ብቻ ነው። ለምእመናን ይህ ታሪክ የሚያስተምረው ጥልቅ እውነት፣ መንፈስ ቅዱስ ከእኛ ጋር በሚያደርገው ግንኙነት ውስጥ ንቁ ተሳታፊ ስለሆነ፣ ከእርሱ ጋር ያለን ግንኙነት ቅንነትንና እውነተኝነትን ይጠይቃል፤ በአምልኮም ሆነ በአገልግሎት ውስጥ ማንኛውም ግብዝነት ወይም ማስመሰል በቀላሉ የሚታይና በእግዚአብሔር ዘንድ በጣም ከባድ ጉዳይ ተደርጎ የሚቆጠር መሆኑን ነው።

ኢዩኤል “ከዚህም በኋላ በሥጋ ለባሽ ሁሉ ላይ መንፈሴን አፈስሳለሁ፤ ወንዶችና ሴቶች ልጆቻችሁ ትንቢት ይናገራሉ” ሲል የተናገረው ትንቢት፣ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ለጥቂት የተመረጡ ብቻ (ነገሥታት፣ ካህናት፣ ነቢያት) ተወስኖ የነበረውን የመንፈስ ቅዱስ አገልግሎት ወሰን ሙሉ በሙሉ የሚያፈርስ ታላቅ የተስፋ ቃል ነው። "ሁሉ" የሚለው ቃል ደጋግሞ መደጋገሙ (ወንዶችና ሴቶች፣ ሽማግሌዎችና ጎበዞች፣ ባሪያዎችም ጭምር) የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ ማኅበራዊ፣ ጾታዊና ኢኮኖሚያዊ ልዩነቶችን ሁሉ የሚያልፍ መሆኑን ያመለክታል። ጴጥሮስ ይህንኑ ትንቢት በጴንጤቆስጤ ቀን ጠቅሶ (የሐዋ. 2፡16–21) ትንቢቱ በክርስቶስ ትንሣኤና ዕርገት ተከትሎ በተሰጠው በመንፈስ ቅዱስ ስጦታ ፍጻሜውን እንዳገኘ ያውጃል። ይህ ጥቅስ ለምእመናን የሚያሳየው ጥልቅ የክርስቲያናዊ እውነት፣ በአዲስ ኪዳን ሥርዓት ውስጥ ማንኛውም እውነተኛ አማኝ—ማንነቱ ወይም ማኅበራዊ ደረጃው ምንም ይሁን—ተመሳሳይ የመንፈስ ቅዱስ ሙላት፣ ኃይልና ስጦታ ተካፋይ ለመሆን እኩል ተጠርቷል የሚል ነው፤ ይህም ለቤተ ክርስቲያን ማንነትና ተልእኮ ትልቅ የእኩልነትና የክብር መሠረት ይሆናል።

ጳውሎስ "እንዲሁም ደግሞ መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንደሚገባን የምንጸልየውን አናውቅምና፥ ነገር ግን መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል" ሲል፣ የመንፈስ ቅዱስን ጥልቅ የግል ተሳትፎ በአማኝ ውስጣዊ ሕይወት ውስጥ ያሳያል። "ያግዛል" የሚለው የግሪክ ቃል (ሱናንቲላምባኖማይ) ቀጥተኛ ትርጉሙ "ከሌላ ጋር ተባብሮ መሸከም" ማለት ሲሆን፣ ይህ ደግሞ የመንፈስ ቅዱስ ከእኛ ጋር ተያይዞ ሸክማችንን የሚያግዝ፣ ተከናዋኝ የግል አካል መሆኑን ያመለክታል። "የማይነገር መቃተት" የሚለው ደግሞ የመንፈስ ቅዱስ ጣልቃ ገብነት ከንግግር በላይ፣ ከቃላት ችሎታችን በላይ ጥልቅ በሆነ ደረጃ እንደሚከናወን ያሳያል—በምንም ቃል መግለጽ በማንችልበት ስቃይ ወይም ግራ መጋባት ውስጥ እንኳ፣ መንፈስ ቅዱስ ትክክለኛውን ጸሎት ወደ አብ ያቀርባል። ቁጥር 27 ደግሞ "ልብንም የሚመረምረው እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ስለ ቅዱሳን እንዲማልድ የመንፈስን አሳብ ያውቃል" በማለት፣ በአብና በመንፈስ ቅዱስ መካከል ያለውን ፍጹም መግባባት ያረጋግጣል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚሰጠው መጽናኛ እጅግ ትልቅ ነው፤ ቃላት ሲያንሱን፣ ልባችን በሐዘን ወይም በግራ መጋባት ሲዋጥ፣ ብቻችንን አይደለንም—መንፈስ ቅዱስ ራሱ ስለ እኛ በፍጹም ትክክለኛነት ወደ አብ ይማልዳል፤ ስለዚህ ደካማ ጸሎታችንም እንኳ ተቀባይነት እንደሚያገኝ በእምነት እርግጠኞች ልንሆን እንችላለን።

"እኛ ሁላችን በተገለጠ ፊት የጌታን ክብር እያንጸባረቅን፥ ከጌታ መንፈስ እንደሚደረግ፥ ያን መልክ እየተመሰልን ከክብር ወደ ክብር እንለወጣለን" የሚለው ጥቅስ የመቀደስን ሂደት በሚያምር ምስል ያሳያል። ጳውሎስ ከሙሴ ተሞክሮ ጋር ንፅፅር በማድረግ (ዘጸ. 34፡29–35)፣ ሙሴ ፊቱ ላይ የተንጸባረቀውን የእግዚአብሔርን ክብር በመሸፈኛ መሸፈን ሲኖርበት፣ በአዲስ ኪዳን ግን አማኞች ያለ መሸፈኛ ወደ እግዚአብሔር ክብር ቀጥተኛ ተደራሽነት እንዳላቸው ያመለክታል። "ከክብር ወደ ክብር እንለወጣለን" የሚለው የግሪክ ግስ (ሜታሞርፎኦ) ተመሳሳይ ሥርወ ቃል ካለው "ሜታሞርፎሲስ" (ፍጹም ለውጥ) ጋር ተመሳሳይ ሲሆን፣ ይህ ለውጥ ውጫዊ ማስመሰል ሳይሆን ውስጣዊ፣ እውነተኛና ቀጣይነት ያለው መለወጥ መሆኑን ያሳያል። ይህ ሂደት "ከጌታ መንፈስ" የሚመጣ ነው፤ ይህም የመንፈስ ቅዱስ ተግባር በአማኝ ሕይወት ውስጥ ቅጽበታዊ ፍጻሜ ሳይሆን፣ ቀስ በቀስ እያደገ የሚሄድ የክርስቶስን መልክ የመምሰል ጉዞ መሆኑን ያስተምረናል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚሰጠው ማበረታቻ፣ መንፈሳዊ እድገት ወዲያውኑ ፍጹምነት ላይ ባይደርስም፣ ቀጣይነት ያለው፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የሚከናወን እውነተኛ ለውጥ በሁሉም አማኝ ሕይወት ውስጥ እየሠራ መሆኑን በትዕግሥት እንድናምን ያደርገናል።

"ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር" የሚለው መለኮታዊ ዐዋጅ ከዚያ በፊት ለተፈጠረው ፍጥረት ሁሉ ("ይሁን" የሚለው ትእዛዝ) ፈጽሞ የተለየ የቋንቋ አወቃቀር ይዞ ይመጣል፤ የብዙ ቁጥር ተውላጠ ስም ("እንፍጠር"፣ "በመልካችን") አጠቃቀም በራሱ ውስጣዊ የሥላሴ ምክክርን ያመለክታል፣ ለሚፈጠረውም ፍጡር ልዩ ክብርና ጥንቃቄ እንደተሰጠው ያሳያል። "ምስል" (ጼለም) እና "አምሳል" (ደሙት) የሚሉት ሁለት ቃላት አብረው መጠቀማቸው ትርፍ ድግግሞሽ ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር ያለውን ልዩ ግንኙነት ከሁለት ማዕዘኖች ለማጠናከር ነው—ውክልናዊ ገጽታ (እንደ ንጉሥ ምስል በግዛቱ ውስጥ የተቀመጠ ተወካይ) እና ግንኙነታዊ ገጽታ (ልጅ ለወላጅ አምሳል እንዳለው)። ቁጥር 27 ይህንን ምስል ለወንድና ለሴት እኩል ይሰጣል፣ ይህም በጥንታዊው ዓለም ውስጥ አብዮታዊ የሆነ የፆታ እኩልነት ትምህርት ነው። ለምእመናን ይህ ጥቅስ ጥልቅ ተግባራዊ ውጤት አለው፦ የእያንዳንዱ ሰው ክብር በችሎታው፣ በሀብቱ፣ በዘሩ ወይም በስኬቱ ላይ ሳይሆን፣ ከልደቱ ጀምሮ በተሰጠው በእግዚአብሔር አምሳል ላይ የተመሠረተ ስለሆነ፣ ማንኛውንም ሰው ማክበር የፈጣሪውን ምስል ማክበር ነው፤ ይህም ለሰብዓዊ ክብር፣ ለፍትህና ለፍቅር አገልግሎት ጠንካራ የነገረ መለኮት መሠረት ይሆናል።

ጳውሎስ በዚህ ክፍል ውስጥ በአዳምና በክርስቶስ መካከል ጥልቅ ትይዩነት ይሠራል፣ ሁለቱም ደግሞ "ውክልናዊ ራሶች" (Federal Heads) ተብለው ይታሰባሉ—ማለትም የእያንዳንዳቸው ተግባር በራሳቸው ብቻ ሳይሆን፣ ለሚወክሏቸው ሁሉ ውጤት ያስከትላል። "በአንድ ሰው ኃጢአት ወደ ዓለም ገባ በኃጢአትም ሞት፥ እንደዚሁም ሁሉ ኃጢአትን ስላደረጉ ሞት ለሰው ሁሉ ደረሰ" (ቁ. 12) የሚለው፣ የአዳምን ኃጢአት ውጤት ወደ መላው የሰው ዘር መሸጋገሩን ያሳያል—ይህ በተግባር ብቻ ሳይሆን (እያንዳንዳችን በራሳችንም ኃጢአት እንሠራለን) በውክልናም (የአዳም ኃጢአት በሕጋዊ መንገድ ወደ እኛ ተቆጥሯል) የሚከሰት ነው። ጳውሎስ ግን ይህንን አሉታዊ እውነታ ወደ አዎንታዊ ተስፋ ይቀይረዋል፦ "ነገር ግን የጸጋው ስጦታ እንደ በደሉ አይደለም... የጸጋው ስጦታ ግን በብዙ በደል ላይ ወደ ጽድቅ ፍርድ ይሆናል" (ቁ. 15–16)። ልክ የአዳም አንድ በደል ለብዙዎች ሞትን እንዳመጣ፣ የክርስቶስ አንድ ጽድቅ ሥራ ለብዙዎች ጽድቅንና ሕይወትን ያመጣል—ነገር ግን የክርስቶስ ጸጋ ከአዳም ኃጢአት እጅግ የላቀ (ቁ. 20) ስለሆነ፣ ልውውጡ ሚዛናዊ ብቻ ሳይሆን የበለጠ ኃያል ነው። ለምእመናን ይህ ትምህርት የሚያስተምረው ጥልቅ እውነት፣ ምንም እንኳ በአዳም በኩል በኃጢአት ውስጥ ብንወለድም፣ በክርስቶስ በኩል ግን በጸጋ ወደ አዲስ ሕይወት እንድንገባ የተከፈተ በር አለ የሚል ነው፤ ይህም ተስፋ ከጥፋተኝነት ስሜት አልፎ ወደ አዲስ ማንነት ጥሪ ይመራናል።

ጳውሎስ "አስቀድሞ ያወቃቸውን ደግሞ የልጁን መልክ እንዲመስሉ አስቀድሞ ወሰናቸው... አስቀድሞ የወሰናቸውንም ደግሞ ጠራቸው፤ የጠራቸውንም ደግሞ አጸደቃቸው፤ ያጸደቃቸውንም ደግሞ አከበራቸው" የሚለው "የወርቅ ሰንሰለት" ተብሎ የሚታወቀው ዓረፍተ ነገር፣ የመዳንን ሂደት ከዘላለም እስከ ዘላለም እንደ አንድ የማይበጠስ ሰንሰለት ያሳያል። እያንዳንዱ ግስ ያለፈ ጊዜ (aorist tense) ሲሆን፣ ይህም ጳውሎስ የመላውን ሂደት—ገና ያልተፈጸመውን መከበርን እንኳ—በእግዚአብሔር ዕይታ እንደ አስቀድሞ የተጠናቀቀ እርግጠኛ እውነታ አድርጎ እንደሚያቀርበው ያሳያል። ይህ ቅደም ተከተል መለኮታዊ ተነሳሽነት (አስቀድሞ ማወቅ፣ መወሰን) ወደ ታሪካዊ ተግባር (መጥራት፣ ማጽደቅ) ተሸጋግሮ፣ በመጨረሻም ወደ ዘላለማዊ ፍጻሜ (መከበር) እንደሚደርስ ያሳያል—ይህም መዳን ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር ጸጋ ላይ የተመሠረተ፣ ማንም ሊያፈርሰው የማይችል ደኅንነት እንዳለው ያረጋግጣል። ለምእመናን ይህ ጥቅስ የሚሰጠው መተማመን እጅግ ጥልቅ ነው፦ የመዳናችን ሂደት በራሳችን ጥረት ላይ ብቻ የተንጠለጠለ ደካማ ገመድ ሳይሆን፣ ከዘላለም ጀምሮ በእግዚአብሔር ልብ ውስጥ የነበረ፣ እስከ ክብር ፍጻሜ ድረስ በርግጠኝነት የሚቀጥል የማይነቃነቅ መለኮታዊ ዓላማ ውጤት ነው።

"በጸጋው በኩል በእምነት ድናችኋልና፤ ይህም የእግዚአብሔር ስጦታ ነው እንጂ ከእናንተ አይደለም፤ ማንም እንዳይመካ ከሥራ አይደለም" የሚለው ጥቅስ ስለ ድነት ምንጭና ባሕርይ እጅግ ግልጽ የሆነ ትምህርት ይሰጣል። "በጸጋው" የሚለው ሐረግ ድነት ከመለኮታዊ ምንጭ (ከእግዚአብሔር ላልተገባ ደግነት) እንደሚመነጭ ያሳያል፤ "በእምነት" ደግሞ ይህ ጸጋ የሚደርሰን መንገድ (የተቀባይነት ዘዴ) እንደሆነ ያመለክታል—እምነት ራሱ የመዳን መንስኤ ወይም ብቁነት ሳይሆን፣ የተዘጋጀውን ስጦታ የምንቀበልበት ባዶ እጅ ነው። "ይህም" የሚለው ተውላጠ ስም (በግሪክ ገለልተኛ ጾታ ያለው) መላውን የመዳን ሂደት (ጸጋንም እምነትንም ጨምሮ) እንደ አንድ የተዋሃደ የእግዚአብሔር ስጦታ ያመለክታል፣ ስለዚህ "ስለ ራስ ጥረት መመካትን" ፈጽሞ ያስወግዳል። ይህ ጥቅስ ለምእመናን የሚሰጠው ነፃነት እጅግ ትልቅ ነው፦ ድነታችንን ለማግኘት ወይም ለማስቀጠል የግል ብቁነትን ማረጋገጥ አያስፈልገንም፤ ይልቁንም እያንዳንዱ ቀን በትህትና ወደ እግዚአብሔር ጸጋ ስንመለስ፣ ያለ ማንኛውም ኩራት ወይም ራስን የማጽደቅ ጥረት፣ በምስጋና ልንኖር እንችላለን።

ጴጥሮስ "አንተ ክርስቶስ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ነህ" ብሎ ከመሰከረ በኋላ፣ ኢየሱስ "አንተም ጴጥሮስ ነህ፥ በዚችም ዓለት ላይ ቤተ ክርስቲያኔን እሠራለሁ፥ የገሃነም ደጆችም አይችሉአትም" ሲል መልስ ይሰጣል። በዚህ ጥቅስ ውስጥ ያለው ቃላዊ ጨዋታ ("ጴጥሮስ" — ፔትሮስ፣ ትንሽ ድንጋይ፤ "ዓለት" — ፔትራ፣ ትልቅ ቋጥኝ) የተለያዩ የትርጓሜ ውይይቶችን ቢፈጥርም፣ አብዛኞቹ ወንጌላውያን ተርጓሚዎች "ዓለት" የሚለው በቀዳሚነት ጴጥሮስ የመሰከረውን የክርስቶስ አምላክነትና መሲሕነት እውነት (ወይም ጴጥሮስ ራሱ በዚያ ምስክርነት ላይ የቆመ ሐዋርያዊ መሠረት) እንደሚያመለክት ይረዳሉ። "የገሃነም ደጆች" የሚለው አገላለጽ በጥንታዊ ዓለም ውስጥ የከተማ በሮች የመከላከያ ኃይልን እንደሚወክሉ ሁሉ፣ የሞት ኃይል በራሱ እንኳ በክርስቶስ ላይ የተመሠረተችውን ቤተ ክርስቲያን ማሸነፍ እንደማይችል ያውጃል። ይህ ተስፋ ለምእመናን በሁሉም ትውልድ ውስጥ ትልቅ ጽናት ይሰጣል፤ ስደት፣ መከፋፈል፣ ወይም መንፈሳዊ ጦርነት ቢያጋጥማትም፣ የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን የመጨረሻ ውድቀት ፈጽሞ አትገጥማትም፣ ምክንያቱም መሠረቷ የክርስቶስ ራሱ ማንነትና ተስፋ ስለሆነ ነው።

ጳውሎስ ቤተ ክርስቲያንን ከሰው አካል ጋር በማወዳደር፣ "አካልም አንድ ሲሆን ብዙ ብልቶች አሉት፥ የአካልም ብልቶች ሁሉ ብዙዎች ሲሆኑ አንድ አካል ናቸው፥ ክርስቶስም እንዲሁ ነው" ይላል (ቁ. 12)። ይህ ምስል ሁለት ወሳኝ እውነቶችን በአንድ ጊዜ ያስተምረናል፦ አንድነትና ልዩነት፣ ሁለቱም ያለ ግጭት አብረው መኖራቸውን። እያንዳንዱ የአካል ክፍል (ዓይን፣ ጆሮ፣ እጅ፣ እግር) የተለየ ተግባርና ግምት ቢኖረውም፣ ማንኛውም ክፍል ለራሱ ብቻ ሊኖር ወይም ራሱን ራሱን በቂ አድርጎ ሊቆጥር አይችልም (ቁ. 21)። ጳውሎስ በተለይ "የማይከበሩ የምንላቸው ብልቶች የበለጠ ክብር እናለብሳቸዋለን" (ቁ. 23) በማለት፣ በዓለም መመዘኛ ደካማ ወይም ኢምንት የሚመስሉ የቤተ ክርስቲያን አባላት ትልቅ ክብር እንደሚገባቸው ያስተምራል—ይህ ፍጹም ተቃራኒ የሆነ የክብር ስርዓት ነው ከዓለም አስተሳሰብ ጋር ሲነጻጸር። ለምእመናን ይህ ትምህርት የሚያስተምረው ጥልቅ እውነት፣ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ያለ እያንዳንዱ ሰው—ችሎታው ወይም ስጦታው ምንም ይሁን—በክርስቶስ አካል ውስጥ የማይተካ ሚና እንዳለውና፣ ራስን ከሌሎች ጋር በማነጻጸር የበታችነት ወይም የበላይነት ስሜት ከመፍጠር ይልቅ፣ በትህትና እርስ በርስ በመደጋገፍ ማገልገል የክርስቲያናዊ ማኅበረሰብ እውነተኛ ጤናማነት ምልክት ነው የሚል ነው።

ታላቁ ተልእኮ የሚጀምረው በክርስቶስ ሥልጣን አዋጅ ነው፦ "ሥልጣን ሁሉ በሰማይና በምድር ተሰጠኝ" (ቁ. 18)። ይህ አዋጅ ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም ተከታዩ ትእዛዝ ("ስለዚህ ሂዱ") ከዚህ ሥልጣን የሚመነጭ እንጂ ከሰዎች ችሎታ ወይም ስትራቴጂ አይደለም። በዋናው ግሪክኛ ውስጥ ዋናው ግስ "ደቀ መዛሙርት አድርጉ" (ማቴቴውሳቴ) ብቻ ሲሆን፣ "ሂዱ"፣ "አጥምቁ"፣ እና "አስተምሩ" የሚሉት ሦስቱም ተካፋይ ግሶች (participles) ናቸው—ይህም ማለት ደቀ መዝሙርነት ማድረግ ማዕከላዊ ተልእኮ ሲሆን፣ መሄድ፣ ማጥመቅና ማስተማር ደግሞ ያንን ተልእኮ ለማሳካት የሚያስፈልጉ ተግባራት ናቸው ማለት ነው። "አሕዛብን ሁሉ" የሚለው ሐረግ ተልእኮውን ከአይሁድ ገደብ አልፎ ወደ መላው ዓለም ያሰፋዋል፣ ይህም ከብሉይ ኪዳን የአብርሃም ቃል ኪዳን ("አሕዛብ ሁሉ በአንተ ይባረካሉ" ዘፍ. 12፥3) ጋር ቀጥተኛ ትስስር አለው። ተልእኮው በኢየሱስ ተስፋ ይደመደማል፦ "እነሆም እኔ እስከ ዓለም ፍጻሜ ድረስ ሁልጊዜ ከእናንተ ጋር ነኝ" (ቁ. 20)—ይህም ተልእኮው ከባድ ቢመስልም፣ ፈጻሚው ብቻውን አለመሆኑን ያረጋግጣል። ለምእመናን ይህ ተልእኮ የሚያስተምረው፣ ወንጌልን የማወጅ ኃላፊነት ለጥቂት ልዩ ሰዎች ብቻ ሳይሆን ለእያንዳንዱ አማኝ የተሰጠ ጥሪ መሆኑን፣ ነገር ግን ይህንን ጥሪ የምንፈጽመው በራሳችን ጥንካሬ ሳይሆን በክርስቶስ ዘላለማዊ መገኘትና ሥልጣን ላይ በመደገፍ መሆኑን ነው።

ጳውሎስ "ክርስቶስ ግን ላንቀላፉት በኩራት ሆኖ ከሙታን ተነሥቶአል" (ቁ. 20) ሲል፣ "በኩራት" (አፓርኬ) የሚለው ቃል ከግብርና ልማድ የተወሰደ ምስል ነው—የመጀመሪያው የመከር ፍሬ፣ የተቀረው መከር በርግጠኝነት እንደሚከተል ዋስትና የሚሰጥ ምልክት ነው። ልክ እንደዚያው፣ የክርስቶስ ትንሣኤ ለአማኞች ትንሣኤ ማረጋገጫና ናሙና ነው፤ የክርስቶስ ትንሣኤ ተነጥሎ ብቻውን የቆመ ተአምር ሳይሆን፣ ትልቅ የትንሣኤ መከር መጀመሪያ ነው። ጳውሎስ ቀጥሎ "እንደዚሁም ሁሉ በክርስቶስ ሕያዋን ይሆናሉ" (ቁ. 22) በማለት፣ ልክ የአዳም ውድቀት ውጤት ወደ ሙታን ሁሉ እንደተዳረሰ ሁሉ፣ የክርስቶስ ትንሣኤ ውጤትም ለሚያምኑ ሁሉ ሕይወት እንደሚያመጣ ያውጃል። የመጨረሻው ጠላት የሚደመሰሰው ሞት ራሱ ነው (ቁ. 26)—ይህም ትንሣኤ የግል መጽናኛ ብቻ ሳይሆን፣ የመላውን ፍጥረት ከሞት ኃይል ነፃ የማውጣት ታላቅ የማዳን ዕቅድ ፍጻሜ መሆኑን ያሳያል። ለምእመናን ይህ ትምህርት የሚሰጠው ተስፋ ከማንኛውም ሌላ የሚበልጥ ነው፦ የሚወዷቸውን በሞት ላጡ፣ ወይም ራሳቸው ሞትን ለሚፈሩ ሁሉ፣ ትንሣኤው የመጨረሻው ቃል ሞት ሳይሆን ሕይወት እንደሆነ ያረጋግጣል፤ ይህ እውነተኛ ተስፋ በሐዘን ውስጥ እንኳ ጽናትና ደስታ እንድናገኝ ያስችለናል።

"አዲስ ሰማይንና አዲስ ምድርንም አየሁ" በማለት ዮሐንስ የገለጸው ራእይ፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ የመጨረሻ መድረሻ ማምለጫ ወይም ወደ ሌላ መንፈሳዊ ዓለም መሸሽ ሳይሆን፣ ይህችኑ ፍጥረት ከኃጢአትና ከሞት ንክኪ ነፃ ሆና ሙሉ በሙሉ መታደሷን ያሳያል። እጅግ ልብ የሚነካው ክፍል "የእግዚአብሔር ማደሪያ በሰው ልጆች መካከል ነው፥ ከእነርሱም ጋር ያድራል" (ቁ. 3) የሚለው ነው—ይህ ሐረግ በቀጥታ ወደ ኤደን ገነት ውስጥ ወደ ነበረው የእግዚአብሔርና የሰው ልጅ ቅርበት ይመልሰናል፣ በዚህም የመላው መጽሐፍ ቅዱስ ትረካ ክብ ሆኖ እንደሚዘጋ ያሳያል፦ ገነት ጠፍቶ የነበረው ግንኙነት፣ በክርስቶስ ቤዛነት ተመልሶ፣ በዘላለም ከተማ ውስጥ ፍጹም ተመልሶ ይመሠረታል። "እንባዎችንም ሁሉ ከዓይኖቻቸው ያብሳል፤ ሞትም ከቶ አይሆንም፤ ሐዘንም ቢሆን ጩኸትም ቢሆን ሥቃይም ቢሆን ከቶ አይሆንም" (ቁ. 4) የሚለው ተስፋ፣ በዚህ ዓለም ውስጥ ላሉት ሁሉ ሥቃዮች ግላዊ የመጨረሻ መልስ ይሰጣል። ለምእመናን ይህ ራእይ የሚሰጠው ተስፋ በአሁኑ ጊዜ ላሉት ችግሮች ሁሉ ግላዊ ትርጉምና ትዕግሥት ይሰጣል፤ የአሁኑ ስቃይ፣ ኪሳራና ትግል፣ ከመጪው ዘላለማዊ ክብር ጋር ሲነጻጸር ጊዜያዊ መሆኑን በመረዳት፣ በተስፋ ተሞልተን ልንኖርና ልናገለግል እንችላለን።