የቤተ ክርስቲያን አመራር
የቤተ ክርስቲያን አመራር ሥልጣኑን የሚስበው ከግለሰብ ካሪዝማ ወይም ከተቋማዊ ማዕረግ ሳይሆን፣ ራሱ ከቤተ ክርስቲያን ራስ ከሆነው ከክርስቶስ ብቻ ነው (ኤፌሶን 1፡22-23፤ ቆላስይስ 1፡18)። ማንኛውም መሪ የክርስቶስ ተወካይ እንጂ ምትክ ወይም ተፎካካሪ ሊሆን አይችልም። የቤተ ክርስቲያን አስተዳደር ከሰብዓዊ ልማድ ሳይሆን ከቅዱሳት መጻሕፍት ግልጽ ትእዛዝና ንድፍ መቀዳት ይኖርበታል።.... ...በአዲስ ኪዳን ውስጥ በ3ኛ ዮሐንስ መልእክት (3 ዮሐንስ 1፡9-10) ላይ የተጠቀሰው የዲዮጥራጢስ ታሪክ፣ በአንድ ሰው ፍጹም ቁጥጥር ሥር የወደቀች ቤተ ክርስቲያን የምትገጥማትን አሳዛኝ ዕጣ ፈንታ ቁልጭ አድርጎ ያሳያል። ሐዋርያው ዮሐንስ ስለዚህ ሰው ሲጽፍ "በመካከላቸው አንደኛ ሊሆን የሚወደው ዲዮጥራጢስ" በማለት የችግሩን ሥር ይገልጠዋል። ዲዮጥራጢስ በቤተ ክርስቲያኒቱ ውስጥ ብቸኛና የበላይ ገዢ ለመሆን ከመፈለጉ የተነሳ፣ የሐዋርያትን ትምህርት ከመቃወም አልፎ፣ መንገደኛ ወንድሞችን የሚቀበሉትን ምዕመናን ከቤተ ክርስቲያን እስከማባረር ደርሶ ነበር። ይህ "የዲዮጥራጢስ መንፈስ" ራስ ወዳድነትን፣ ሌሎችን አለማሳተፍን፣ የተለየ ሐሳብን አለመቀበልን እና ሁሉንም ነገር "እኔ ብቻ ልዘው" የሚለውን አምባገነናዊ የአመራር ዝንባሌን ይወክላል።
ሙሴ የእስራኤልን ሕዝብ ከግብፅ ባርነት አውጥቶ በምድረ በዳ ሲመራ፣ ከጠዋት እስከ ማታ ድረስ የሕዝቡን ሙግትና ችግር ብቻውን ይሰማ ነበር። አማቹ ዮቶር ይህን ባየ ጊዜ፣ "የሙሴም አማት አለው። አንተ የምታደርገው ይህ ነገር መልካም አይደለም። ይህ ነገር ይከብድብሃልና አንተ ከአንተም ጋር ያለው ሕዝብ ትደክማላችሁ፤ አንተ ብቻህን ልታደርገው አትችልም።" አለው (ዘፀአት 18፡17-18)። ይህ ታሪክ በስርዓተ አመራር ታሪክ ውስጥ ከመጀመሪያዎቹ የተመዘገቡ የ"ውክልና አመራር" ሞዴሎች አንዱ ሲሆን፣ ራሱ እግዚአብሔር ለሕዝቡ ካቀደው ሥርዓት ጋር የተስማማ ነው። ይህ የብሉይ ኪዳን ንድፈ ሐሳብ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ወደ ብዙኃን ሽማግሌዎች ሥርዓት ተሸጋግሮ ሙሉ በሙሉ ጎልብቷል።
በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ በካሪዝማቲክና በእምነት ቃል አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ የተስፋፋው የአንድ ሰው አመራር ሞዴል፣ ከተሐድሶ ነገረ መለኮት እይታ ሲመዘን፣ ሁለት መሠረታዊ ስሕተቶችን የያዘ ነው። አንደኛ፣ የአማኞች ሁሉ ክህነት ባሕርይ (1 ጴጥ. 2፡9) ወደ ጎን በመተው ሥልጣንን በአንድ ክህነታዊ መደብ ውስጥ ይዘጋል። ሁለተኛ፣ ራሱ ቅዱሳት መጻሕፍት በግልጽ ያስቀመጡትን የብዙኃን ሽማግሌዎች አሠራር በመተው፣ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ ሥርዓት የራቀ ተቋማዊ አወቃቀር ይገነባል። ቤተ ክርስቲያን ያለ ሥርዓትና ያለ ጋራ አመራር ስትቀር፣ የክርስቶስን ንጉሣዊ ገዢነት በተግባር ትክዳለች።
"በገዛ ደሙ የዋጃትን የእግዚአብሔርን ቤተ ክርስቲያን ትጠብቁአት ዘንድ መንፈስ ቅዱስ እናንተን ጳጳሳት አድርጎ ለሾመባት ለመንጋው ሁሉና ለራሳችሁ ተጠንቀቁ።"
የሐዋርያት ሥራ 20፥28
እዚህ ላይ ልብ ሊባል የሚገባው ጥልቅ ሥነ-ቤተ ክርስቲያናዊ እውነት፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በዚህ ንግግሩ የኤፌሶንን ቤተ ክርስቲያን "ሽማግሌዎች" ከጠራ በኋላ፣ በዚያው አፍ በተመሳሳይ ዐረፍተ ነገር "ጳጳሳት" ወይም የበላይ ተመልካቾች በማለት መግለጹ ነው። ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የቃላት መለዋወጥ አበክሮ የሚያረጋግጠው፣ "ሽማግሌ" እና "ጳጳስ" ለአንድ መንፈሳዊ የኃላፊነት ቢሮ የተሰጡ ሁለት የተለያዩ ገላጭ መጠሪያዎች መሆናቸውን እንጂ፣ በምንም ዓይነት የተለያዩ የሥልጣን እርከኖችን ወይም ተዋረዳዊ ማዕረጎችን እንደማያመለክቱ ነው።
ይህ የሐዋርያው ቃል የሚያስገነዝበን መሠረታዊ ቁም ነገር ቢኖር፤ ከጊዜ በኋላ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የዳበረውና አንዱን አገልጋይ ከሌላው አብልጦ በሥልጣን የሚያስቀምጠው የኤጲስቆጶሳዊ የአመራር ተዋረድ፣ በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን በነበረችው የአዲስ ኪዳን ቤተ ክርስቲያን ውስጥ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት የሌለው መሆኑን ነው። ይልቁንም፣ የአዲስ ኪዳን የአመራር ሞዴል በሽማግሌዎች እኩልነት ላይ የተመሠረተ የኅብረት አመራር መሆኑን ይህ ጽሑፍ በግልጽ ያሳያል።
የቤተ ክርስቲያን አስተዳደር ሥርዓቶች ንጽጽር
የተሐድሶ ወግ ከአራቱ ዋና ዋና የቤተ ክርስቲያን አስተዳደር ሞዴሎች መካከል፣ በብዙኃን ሽማግሌዎች ላይ የተመሠረተውን ሥርዓት ከቅዱሳት መጻሕፍት ጋር በጣም የተጣጣመ አድርጎ ይመለከታል፤ ንጽጽሩ የሚያሳየው ይህ ለምን እንደሆነ ነው።
| የአስተዳደር ሞዴል | የሥልጣን አቀማመጥ | መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት | ጥንካሬ | ተሐድሶአዊ ትችት |
|---|---|---|---|---|
| አንድ-ሰው / "ታላቁ የእግዚአብሔር ሰው" ሞዴል | ፍጹም ሥልጣን በአንድ መሥራች/ሊቀ ጳስተር እጅ | ደካማ - ከግል ካሪዝማ የሚመነጭ እንጂ ከጽሑፍ ትእዛዝ አይደለም | ፈጣን ውሳኔ አሰጣጥ፣ ግልጽ ራዕይ | ተጠያቂነት የለውም፤ 1 ጢሞ. 3 እና ቲቶ 1ን ይጥሳል፤ ለስልጣን ብልሹነት የተጋለጠ ነው |
| ኤጲስቆጶሳዊ | ተዋረዳዊ - ሊቀ ጳጳሳት በበርካታ አጥቢያዎች ላይ | መካከለኛ - ከሐዋርያዊ ተከታታይነት ትውፊት የሚመነጭ | የተዋሃደ አስተምህሮ፣ ታሪካዊ ቀጣይነት | ጳጳስና ሽማግሌ በአዲስ ኪዳን ተመሳሳይ ቃላት (ሐ.ሥ. 20፡17-28) መሆናቸውን ችላ ይላል |
| ንፁሕ ጉባኤአዊ | የመጨረሻ ሥልጣን በአባላት ድምጽ ብቻ | መካከለኛ - ከማቴ. 18፡17 ቢመነጭም ስለ ሽማግሌዎች ሚና ግልጽ አይደለም | ተሳትፎን ያበረታታል፣ ብቸኛ አምባገነንነትን ይከላከላል | ብቃት የሌላቸው ውሳኔዎችን ለብዙኃን ስሜት ሊያጋልጥ ይችላል፤ የሽማግሌዎችን መንፈሳዊ ኃላፊነት ያዳክማል |
| የብዙኃን ሽማግሌዎች ሥርዓት | የተጋራ ሥልጣን በብቁ፣ በተፈተኑ ሽማግሌዎች ቡድን (1 ጢሞ. 5፡17) | ጠንካራ - ሐ.ሥ. 14፡23፣ 20፡17፣ ቲቶ 1፡5፣ ያዕ. 5፡14 ደጋግመው ብዙኃን ቁጥርን ይጠቀማሉ | የጋራ ተጠያቂነት፣ ስጦታዎችን ማመጣጠን፣ የስልጣን ብልሹነትን ይገድባል | ተሐድሶአዊ ምሁራን በአጠቃላይ ይህንኑ በጣም ወደ መጽሐፍ ቅዱሳዊው ንድፍ የቀረበ አድርገው ይመክራሉ |
ምስል 1፡ አራቱ የአስተዳደር ሞዴሎች በ"የተጠያቂነት ጥንካሬ" እና "መጽሐፍ ቅዱሳዊ ተዛማጅነት" መመዘኛዎች ተነጻጽረው (ከ1-5)።
የአንድ ሰው አመራር አደጋዎች
ሥልጣንን በአንድ ግለሰብ እጅ ማሰባሰብ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ሥርዓታዊ ድክመቶችን ይፈጥራል፤ ይህም ከተሐድሶ አንትሮፖሎጂ አንጻር ሲታይ አያስደንቅም። የጠቅላላ ብልሹነት አስተምህሮ እንደሚያሳየው፣ ኃጢአት ያልነካው የሰው ልብ የለም (ኤርምያስ 17፡9)፤ ስለዚህ ማንኛውም ያልተገደበና ተጠያቂነት የሌለው ሥልጣን፣ ምንም ያህል መንፈሳዊ ስጦታ ላለው መሪ ቢሰጥም፣ በመጨረሻ ወደ ብልሹነት ያመራል። ይህ መርህ "የስልጣን ልቅነት ፍጹም ያበላሻል" ከሚለው ዓለማዊ አባባል በላይ፣ በቀጥታ ከቅዱሳት መጻሕፍት ትምህርተ ኃጢአት የሚመነጭ ነው።
የንጉሥ ዖዝያን ውድቀት፡ የሥልጣን ብልሹነት ማሳያ
በብሉይ ኪዳን ታሪክ ውስጥ በ2ኛ ዜና መዋዕል ምዕራፍ 26 ላይ የተመዘገበው የይሁዳ ንጉሥ የዖዝያን ታሪክ፣ ያልተገደበ ሥልጣንና ተጠያቂነት የጎደለው አመራር ሊያስከትል የሚችለውን አሳዛኝ ውድቀት በጉልህ ከሚያሳዩ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማሳያዎች አንዱ ነው። ዖዝያን ገና በወጣትነቱ፣ ይኸውም የ16 ዓመት ብላቴና ሳለ በይሁዳ ዙፋን ላይ የተቀመጠ ሲሆን፣ በዘመኑ መጀመሪያ ላይ እግዚአብሔርን አጥብቆ የሚፈልግና ትክክለኛውን መንገድ የሚከተል ንጉሥ ነበር። ፈጣሪውን በፈራና በታዘዘበት ዘመን ሁሉ እግዚአብሔር ሥራውን ሁሉ አከናወነለት።
መጽሐፍ ቅዱስ "እጅግ በበረታና ሥልጣኑ በገነነ ጊዜ ግን ልቡ ታበየ" በማለት የውድቀቱን መነሻ ያስቀምጣል። ይህ ክስተት "ካህናዊ ተግባርን ወደ ፖለቲካዊ ሥልጣን የመቀላቀል" አደገኛ ምሳሌ ነው። በዚህ ጊዜ ሊቀ ካህናቱ አዛርያስ፣ እግዚአብሔርን የሚፈሩ ሰማንያ ጀግኖች ካህናትን አስከትሎ በመግባት ንጉሡን ፊት ለፊት ተቃወመው። ንጉሡ ስህተቱን አምኖ ከመመለስ ይልቅ እጅግ ተቆጣ፤ በዚያው ቅጽበትም የእግዚአብሔር ፍርድ ወረደበት፤ በግምባሩም ላይ ለምጽ ፈነዳ። ይህ ትረካ የሚያስተምረን ወሳኝ ትምህርት፣ ተጠያቂነት ቅድመ-ጥንቃቄ ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ የመንፈሳዊ ጤንነት ማረጋገጫ ምልክት መሆኑን ነው። አዛርያስና ተከታዮቹ ካህናት ንጉሡን ለመቃወም ያደረባቸው ድፍረት፣ ትክክለኛ ተቋማዊ ተጠያቂነት ሲኖር ብቻ ሊገኝ የሚችል ነው።
ይህ የዖዝያን ታሪክ ዛሬም በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ለሚታየው የአመራር ሥርዓት ታላቅ ማስጠንቀቂያ ነው። አንድ መንፈሳዊ መሪ ያለ ምንም ተጠያቂነት ሥልጣንን ሁሉ በራሱ እጅ ብቻ ሲያከማች፣ ትምህርቶችን ለራሱ ጥቅም በሚመች መልኩ ያዛባል፣ ለእግዚአብሔር ብቻ የሚገባውን ክብርና ውዳሴ ለራሱ ይወስዳል፣ እንዲሁም ከሌሎች የሚመጣን ማንኛውንም ገንቢ ትችት እንደ "ዓመፀኝነት" ቆጥሮ ያዳፍናል። ይህ አካሄድም ልክ እንደ ዖዝያን ወደ ከባድ መንፈሳዊ ትዕቢት የሚያመራ ሲሆን፣ በመጨረሻም መሪውን ወደ መንፈሳዊ ውድቀት፣ ቤተ ክርስቲያኒቱንም ወደ መከፋፈልና ኪሳራ ይዳርጋል።
የመሪው መንፈሳዊና ሥነ-ልቦናዊ ሸክም፡ የኤልያስ ትምህርት
በ1ኛ ነገሥት 19 ላይ የተመዘገበው የነቢዩ ኤልያስ ታሪክ፣ አንድ መንፈሳዊ መሪ ኃላፊነትን ሁሉ በብቸኝነት ሲሸከም የሚገጥመውን ከባድ ሥነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ሸክም ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ አስገራሚ ትረካ ነው። ኤልያስ በቀርሜሎስ ተራራ ላይ 450ውን የበኣል ነቢያት ብቻውን ተጋፍጦ ታላቅ ድል ካገኘ በኋላ፣ ንግስት ኤልዛቤልን ወዲያው ፈርቶ ወደ በረሃ ሸሸ፣ ሞቱንም ተመኘ። "እኔ ብቻዬን ቀረሁ" የሚለው ተደጋጋሚ ሐሳቡ፣ ሸክምን ካለማካፈል የሚመጣውን አደገኛ የግንዛቤ መዛባት ያሳያል፤ ተጨባጭ እውነታው ግን ለበኣል ያልሰገዱ 7,000 ሰዎች መኖራቸው ነበር። አጥቢያዎች ለፓስተሮች "sabbatical" እረፍት ጊዜያትን፣ የአማካሪ ቡድኖችን እና ግልጽ የሥራ ሰዓት ገደቦችን በተቋም ደረጃ ማካተታቸው በኤልያስ ታሪክ ላይ የተመሠረተ ጥበብ ነው።
የጉባኤው መታፈንና የዲዮጥራጢስ መንፈስ
በ3ኛ ዮሐንስ 1፡9-10 ላይ የተጠቀሰው የዲዮጥራጢስ ታሪክ፣ በአንድ ሰው ፍጹም ቁጥጥር ሥር የወደቀች ቤተ ክርስቲያን የምትገጥማትን አሳዛኝ ዕጣ ፈንታ ያሳያል። ዲዮጥራጢስ "በመካከላቸው አንደኛ ሊሆን የሚወድ" ስለነበር፣ የሐዋርያትን ትምህርት ተቃውሞ ወንድሞችን ከቤተ ክርስቲያን አባረረ። ይህ "የዲዮጥራጢስ መንፈስ" በ1ኛ ቆሮንቶስ 12 ከተገለጸው የክርስቶስ አካል ትምህርት ጋር በቀጥታ ይጋጫል፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ አማኝ በጸጋ የተሰጠውን ስጦታ ከመለማመድ ፈንታ፣ ጉባኤውን ወደ ተመልካችነት ብቻ ይቀንሳል። የቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ቢሮዎች የተሰጡት አንድ ግለሰብ ራሱን ከፍ እንዲያደርግ ሳይሆን፣ ቅዱሳን ለአገልግሎት ሥራ ፍጹማን እንዲሆኑ ነው (ኤፌ. 4፡11-12)።
ቀይ መብራቶች፡ ማስጠንቀቂያዎች እና ታሪካዊ ምላሾች
የተጠያቂነት እጥረት
መሪው ለማንም ተጠያቂ ካልሆነ፣ ለሥልጣን አላግባብ መጠቀም በር ይከፍታል።
የዳዊትና ናታን ታሪክ
ታላቁ ንጉሥ ዳዊት በኃጢአት በወደቀ ጊዜ (2 ሳሙ. 12)፣ ኃጢአቱን ፊት ለፊት የሚነግረው ደፋሩ ነቢይ ናታን አስፈልጎት ነበር። "ጥበብም ከብዙ አማካሪዎች ጋር ነው" (ምሳ. 11:14)።
ከመጠን ያለፈ ጥገኝነት
ምእመናን በመሪው ላይ ብቻ ሲተማመኑ፣ እግዚአብሔርን መመልከት ይተዋሉ።
ንጉሥ አንግሥልን...
እስራኤላውያን "እንደ አሕዛብ የሚመራን ንጉሥ አንግሥልን" ብለው ሰውን ለመደገፍ ፈለጉ (1 ሳሙ. 8)። ምዕመናን በመሪ ሳይሆን በክርስቶስ ላይ መታነጽ አለባቸው።
የስጦታዎች መታፈን
የአንድ ሰው አመራር የሌሎች አማኞችን መንፈሳዊ ስጦታዎችና አገልግሎት ይገድባል።
የመክሊቱ ምሳሌ
ጌታ በሰጠው መክሊት የነገዱት አገልጋዮች ሲመሰገኑ፣ መክሊቱን የቀበረው ተኮነነ (ማቴ. 25)። "የክርስቶስ አካል ብዙ ብልቶች አሉት" (1 ቆሮ 12)።
የተተኪነት እቅድ ማጣት
መሪው ሲሄድ ወይም ሲሞት ቤተክርስቲያኗ ያለ አቅጣጫ ትቀራለች፣ ይበተናሉ።
ኤሊ ወይስ ሙሴ?
ካህኑ ኤሊ ተተኪ ባለማዘጋጀቱ ታቦቱ ተማረከ (1 ሳሙ. 3)። ሙሴ ኢያሱን፣ ጳውሎስ ጢሞቴዎስን በማዘጋጀታቸው ራዕዩ ቀጠለ (2 ጢሞ 2:2)።
የገንዘብ ግልጽነት ማጣት
የገንዘብ አጠቃቀም ግልጽ ካልሆነ፣ ለሙስና እና ለአለመተማመን ይዳርጋል።
የግያዝ ስግብግብነት
ግያዝ በገንዘብ ፍቅር ወድቆ ንዕማንን በውሸት አታለለ፣ በለምጽ ተቀጣ (2 ነገ. 5)። "በነገር ሁሉ በመልካም እንድንኖር ወደናል" (ዕብ 13:18)።
አምባገነናዊ ቁጥጥር
መሪው ሁሉንም ነገር ብቻውን ሲወስን፣ የጉባኤው ድምጽ ችላ ይባላል፣ አመጽም ይነሳል።
የሮብዓም እብሪት
ንጉሥ ሮብዓም የሽማግሌዎችን ምክር ንቆ ሕዝቡን በኃይል ለመግዛት በመሞከሩ መንግሥቱ ለሁለት ተከፈለ (1 ነገ. 12)።
የሽማግሌነት (የአመራር) ብቃት
1ኛ ጢሞቴዎስ 3 እና ቲቶ 1
ሥርዓተ-ቤተ ክርስቲያን እና የሐዋርያዊ አመራር ጽንሰ-ሐሳብ እንደሚያስገነዝበው፣ ግለሰቦች ወደ መንፈሳዊ የአመራር ኃላፊነት ከመሾማቸው በፊት ሊመዘኑ የሚገባው በውጫዊ የካሪዝማቲክ ስበት ወይም በንግግር ልዕልና ብቻ ሳይሆን፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በ1ኛ ጢሞቴዎስ 3 እና ቲቶ 1 ባስቀመጠው ጥብቅ የሞራልና የስነ-ምግባር መለኪያ ነው። በዚህ የሐዋርያዊ መመዘኛ ውስጥ ጉልህ ሆኖ የሚታየው መሠረታዊ የነገረ-መለኮት ዕይታ፣ የአመራር ልዕልና በ'ችሎታ' ላይ ሳይሆን በ'ባሕርይ' ላይ የተንጠለጠለ መሆኑ ነው። ከተዘረዘሩት በርካታ ብቃቶች ውስጥ "ማስተማር መቻል" ከሚለው ውጪ፣ የተቀሩት መመዘኛዎች በሙሉ የሚያተኩሩት በግለሰቡ የስብዕና ብስለት፣ የሞራል ጽናት እና በመንፈስ ፍሬዎች ላይ ነው።
ይህ ሐዋርያዊ ትንታኔ፣ በአሁኑ ወቅት በአብዛኛው የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ሥር ለሰደደው የካሪዝማ-ተኮር እና የስሜታዊነት የአመራር ባህል ላይ ቀጥተኛ የተሐድሶ ትችት ያቀርባል። ይኸውም፣ አስደናቂ የመድረክ ላይ ብቃት፣ የንግግር ችሎታና ስሜትን የመቀስቀስ ጸጋ ያለው ሁሉ ለመንፈሳዊ አመራር ብቁ ነው የሚለውን የተሳሳተ ትርክት አጥብቆ ይሞግታል። እውነተኛ መንፈሳዊ አመራር የመድረክ ላይ ትወና ሳይሆን፣ በሕይወት የተፈተነ መለኮታዊ ባሕርይ ነው።
| ምድብ | የ1 ጢሞቴዎስ 3፡1-7 / ቲቶ 1፡6-9 መመዘኛዎች | ተግባራዊ ምልክት |
|---|---|---|
| የግል ስብዕና | ነቀፋ የሌለበት፣ ራሱን የሚገዛ፣ ጠንቃቃ፣ ጨዋ፣ እንግዳ ተቀባይ፣ ገንዘብን የማይወድ፣ የማይሰክር | የግል ሕይወት ከሕዝባዊ ትምህርት ጋር የተጣጣመ መሆኑ |
| የቤተሰብ አስተዳደር | የአንዲት ሚስት ባል፣ ልጆቹን በጭምትነት የሚገዛ፣ "ቤቱን ማስተዳደር የማይችል ቤተ ክርስቲያንን እንዴት ይጦር?" | ቤተሰብ የአመራር ችሎታ መፈተኛ ላብራቶሪ ተደርጎ ይታያል |
| ትምህርታዊ ብቃት | ለማስተማር የሚበቃ፣ በጤናማ ትምህርት እንዲመክርና የሚቃወሙትንም እንዲያስረዳ የሚችል | የመጽሐፍ ቅዱስ እውቀትና የማስተማር ስጦታ አስፈላጊ ናቸው |
| ብስለትና ልምድ | አዲስ ያመነ አይሁን፤ "እንዳይታበይ በዲያብሎስም ፍርድ እንዳይወድቅ" | የመንፈሳዊ ብስለት ጊዜ ያስፈልጋል፤ ፈጣን ዕድገት አደገኛ ነው |
| የውጭ ምስክርነት | ከቤተ ክርስቲያን ውጭ ካሉት ጭምል መልካም ምስክር ሊኖረው ይገባል | ታማኝነት በአደባባይም መታየት ይኖርበታል |
ምስል 2፡ በ1 ጢሞቴዎስ 3 እና ቲቶ 1 ውስጥ ከተዘረዘሩት ብቃቶች መካከል፣ አብዛኞቹ (ከ80% በላይ) ከካሪዝማ ወይም ከክህሎት ይልቅ ከስብዕናና ከቤተሰብ አስተዳደር ጋር የተያያዙ ናቸው።
መጽሐፍ ቅዱሳዊ የአመራር ምሳሌዎች
ባሕርይ በአመራር ውስጥ ያለውን ወሳኝ ሚና ለመረዳት፣ መጽሐፍ ቅዱስ የሚያቀርባቸውን መልካምና መጥፎ የመሪነት ማሳያዎች በጥልቀት መመርመር ተገቢ ነው። ከዚህ በታች ያለው ሰንጠረዥ፣ በባሕርያቸው ልዕልና የታወቁትንና በሞራል ውድቀታቸው ምክንያት የተነቀፉትን መሪዎች ንጽጽራዊ ዳራ ያሳያል፦
| የአመራር ምድብ | መሪው | የአመራር ባሕርይ እና ስነ-መለኮታዊ አንድምታ |
|---|---|---|
| መልካም መሪዎች (በባሕርይ የተመሰከረላቸው) |
ሙሴ | በዘመኑ ከነበሩት ሰዎች ሁሉ ይልቅ ትሑት የነበረ፤ እግዚአብሔርን ፊት ለፊት የተገናኘና ሕዝቡን በጽናት የመራ (ዘኁልቁ 12፥3)። |
| ዳዊት | ቢወድቅም እንኳ በፍጹም ንስሐና ቅንነት የተመለሰ፣ "እንደ እግዚአብሔር ልብ የሆነ ሰው" የተባለለት (የሐዋ. 13፥22)። | |
| ነህምያ | ጥልቅ ራእይና የጸሎት ሕይወት የነበረው፤ የግል ጥቅሙን ትቶ ለሕዝቡ ራሱን የሰጠ (ነህምያ 1-2)። | |
| ሐዋርያው ጳውሎስ | ስልጣኑን ለግል ጥቅም ሳያውል የአገልጋይነት አመራርን በተግባር ያሳየ፣ ራሱን ዝቅ ያደረገ (1ኛ ተሰ. 2፥7)። | |
| መጥፎ መሪዎች (በባሕርይ የወደቁ) |
ሳኦል | በውጫዊ ግርማው (ካሪዝማ) የተመረጠ ቢሆንም፣ በውስጡ የሞራል ጥንካሬ የሌለው፤ ለእግዚአብሔር ከመታዘዝ ይልቅ የሰውን ፊት የሚያይ (1ኛ ሳሙ. 15፥24)። |
| ሮብዓም | በትዕቢት የታወረና የሽማግሌዎችን የጥበብ ምክር የናቀ፤ በዚህም ምክንያት መንግሥት ለሁለት እንዲከፈል ያደረገ (1ኛ ነገሥት 12)። | |
| አክዓብ | መርህ-አልባና መንፈሳዊ የጀርባ አጥንት ያልነበረው፤ በእግዚአብሔር ፈቃድ ላይ የፖለቲካ ሥምምነትን ያስቀደመ (1ኛ ነገ. 16-21)። | |
| ዲዮጥራጢስ | ቤተ ክርስቲያንን እንደራሱ ንብረት አድርጎ የቆጠረ፤ "አንደኛ መሆንን የሚወድ" (Narcissistic) እና አምባገነን መሪ (3ኛ ዮሐንስ 1፥9-10)። |
አጠቃላይ የአመራር ተግዳሮቶች
የውስጥ አስተዳደር ጉዳዮች
- የስራ እና የህይወት ሚዛን መዛባት: ልክ እንደ ሙሴ ከጠዋት እስከ ማታ በሕዝብ ጉዳይ መዋጥ በጤናና በቤተሰብ ላይ ጫና ይፈጥራል።
- ግጭት፣ ዘረኝነት እና መንደርተኝነት: በጥንቷ ቤተክርስቲያን በግሪክና በዕብራይስጥ መበለቶች መካከል እንደተነሳው የማጉረምረም ግጭት (የሐዋርያት ሥራ 6)፣ ዛሬም ብሔርተኝነት አንድነትን ይጎዳል።
- የስነ መለኮት ስልጠና እጥረት: አጵሎስ በመንፈስ የነደደ ቢሆንም ጵርስቅላና አቂላ እንዳስተካከሉት (የሐ. ሥራ 18)፣ ብዙ ፓስተሮች መደበኛ የሥነ መለኮት ትምህርት ይጎድላቸዋል፤ ይህም ወደ ስሕተተ ትምህርት (heterodoxy) ተጋላጭ ያደርጋቸዋል።
ውጫዊ ጫናዎች
- የመንግስት ቁጥጥር: ዳንኤል ወደ አንበሳ ጉድጓድ እንደተጣለው (ዳንኤል 6)፣ ዛሬም ከመንግስት ፖሊሲዎችና ከሃይማኖት ተቋማት ምክር ቤት ጫናዎች ይገጥማሉ።
- ማህበራዊ ለውጥ: የከተሞች መስፋፋትና የወጣቶች ፍልሰት ባህላዊውን የአመራር ስልጣን ይፈታተናሉ።
- ስደት እና ጥቃት: ሐዋርያት በሳንሄድሪን ፊት ስለ ስሙ መከራ እንደተቀበሉ፣ በተለይ በግጭት አካባቢዎች አብያተ ክርስቲያናት አሁንም ለጥቃት ይጋለጣሉ።
የአመራር ዋጋ
አመራር ክብር ብቻ ሳይሆን ከባድ ዋጋ የሚያስከፍል መስዋዕትነት መሆኑን ለመረዳት ታላላቅ አገልጋዮችን መጥቀስ ይቻላል። ዛሬ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ የሚታየው ዋነኛ ችግር፣ መሪዎች ክብሩን እንጂ ዋጋ መክፈሉን አለመፈለጋቸው ነው።
- ብቸኝነት: መንፈሳዊ መሪ ራዕይን ከሌሎች ቀድሞ ስለሚያይ፣ ተከታዮቹ እስኪረዱት ድረስ ጥልቅ ብቸኝነት ይሰማዋል።
- የአእምሮና የአካል ድካም: ጳውሎስ "የዕለት ተዕለት ሸክም የሆነብኝ የአብያተ ክርስቲያናት ሁሉ አሳብ ነው" (2 ቆሮ. 11፡28) እንዳለው፣ መሪዎች በሥጋቸውና በመንፈሳቸው ይደክማሉ።
- ትችት: ዳዊት በሳሚ ርግማን ሲደርስበት እንደ ታገሠ (2 ሳሙ. 16)፣ መሪዎች ትችትን በትዕግስት ተቀብለው ለእግዚአብሔር ፍርድ ማስረከብን ሊማሩ ይገባል።
የዘመናችን የአመራር ውድቀቶች
የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን፣ በተለይም የካሪዝማቲክና የጴንጤቆስጤ ንቅናቄዎች አኃዛዊ ዕድገት ቢያሳዩም፣ በቅርብ አሥርት ዓመታት ውስጥ ከአሜሪካ የቴሌ-ቫንጀሊዝም እና ከምዕራብ አፍሪካ (በተለይም ናይጄሪያ) የሜጋ-ቸርች ሞዴሎች የተቀዱ ሥነ-መለኮታዊ ግድፈት ያለባቸው የአመራር ልማዶች የቤተ ክርስቲያኒቱን መንፈሳዊ ጤንነት አደጋ ላይ ጥለውታል። ይህ አካሄድ ማርቲን ሉተር በተሐድሶው ዘመን አጥብቆ ካወገዘው "የክብር ነገረ-መለኮት" (Theology of Glory) ጋር ቀጥተኛ ቁርኝት ያለው ሲሆን፣ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊው "የመስቀል ነገረ-መለኮት" ጋር ደግሞ ፍጹም ይጋጫል። የክብር ነገረ-መለኮት ቁሳዊ ስኬትን፣ ብልጽግናንና ማኅበራዊ ተቀባይነትን የመለኮታዊ ሞገስ ማረጋገጫ አድርጎ ሲያቀርብ፤ እውነተኛው የመስቀል ነገረ-መለኮት ግን ራስን ባዶ ማድረግን ፣ መከራን መቀበልንና የአገልጋይነትን ጥልቅ ምስጢር የእውነተኛ መንፈሳዊነት መለኪያ አድርጎ ያትማል።
የ"ታላቁ የእግዚአብሔር ሰው" አባዜ vs የትሕትና ሞዴል
The "Man of God" Syndrome
በተለይም ከምዕራብ አፍሪካ በስፋት የገባው አንዱ አደገኛ የሥነ-ቤተ ክርስቲያን ቀውስ፣ መንፈሳዊ መሪን እንደ "ከፊል-አምላክ" አድርጎ የማንገሥ አባዜ ነው። ይህ ልማድ መሪውን ከስሕተት የጸዳ እና ከጥያቄ በላይ የሆነ ፍጡር አድርጎ ይስለዋል፤ ይህም "አንዱ መካከለኛ ክርስቶስ ኢየሱስ ብቻ ነው" (1ኛ ጢሞ. 2፡5) የሚለውን መሠረታዊ የተሐድሶ መርህ በተግባር የሚሽር ነው። መንፈሳዊ ብስለት የሚለካው በመስቀሉ ሥር ራስን በማዋረድ እንጂ በማዕረግ ክምችት አይደለም። ዛሬ ግን "ሐዋርያ" ወይም "ነቢይ" የሚሉ ራስን የማግነኛ ማዕረጎች፣ ከተቋማዊ ተጠያቂነት ማምለጫና ያልተገባ የሥልጣን ልዕልና መወጣጫ ሆነዋል።
የብልጽግና ወንጌል እና አገልግሎትን ወደ ንግድ መቀየር
ከአሜሪካ የብልጽግና ወንጌል አራማጆች የተቀዳው ይህ አዝማሚያ፣ ከኦርቶዶክሳዊ የተሐድሶ ሥነ-መለኮት አንጻር ሲመዘን አደገኛ የዶክትሪን ስሕተቶችን ያረገዘ ነው። አንደኛ፣ የክርስቶስን የቤዛነት ሥራ ከመንፈሳዊ ደኅንነት ወደ ቁሳዊ ብልጽግና ዝቅ ያደርገዋል (2ኛ ቆሮ. 8፡9ን ከዐውዱ ውጪ በመተርጎም)። ሁለተኛ፣ እምነትን የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ፈቃድ መጠምዘዣ መሣሪያ አድርጎ በማቅረብ፣ ራሱን የቻለ "ሌላ ወንጌል" (ገላ. 1፡8-9) ይፈጥራል። በኢትዮጵያ አውድ ይህ ቀውስ ትንቢትን፣ የፈውስ ጸሎትን እንዲሁም 'የተቀባ' ዘይትንና ውኃን ወደ መሸጥ ያደገ ሲሆን፤ ይህም በሐዋርያት ሥራ 8፡18-20 ላይ የተወገዘውን የመንፈሳዊ ስጦታዎች ንግድ ወይም "ሳይሞኒ" በግልጽ የሚያንጸባርቅ ክህደት ነው።
የዝና እና የ"ሴሌብሪቲ" ባህል
ቤተ ክርስቲያን የክርስቶስ አካል መሆኗ ቀርቶ፣ የአንድ ግለሰብ የዝናና የትወና መድረክ ወደ መሆን አዘንብላለች። ቀይ ምንጣፍ መዘርጋት፣ ልዩ የቪ.አይ.ፒ (VIP) ወንበሮችና የታጠቁ ጠባቂዎች አጃቢነት የመንፈሳዊ ክብር መለኪያ ሆነዋል። ይህ ፀረ-ወንጌል ክስተት፣ መልክተኛው ራሱ ሸክላ ዕቃ እንጂ የመልእክቱ ባለቤት አለመሆኑን የሚያስተምረውን ሐዋርያዊ መርህ ይቃረናል። ሐዋርያው ጳውሎስ በ2ኛ ቆሮንቶስ 4፡5 ላይ፣ "ክርስቶስ ኢየሱስን ጌታ እንደ ሆነ እንጂ ራሳችንን አንሰብክምና፥ ስለ ኢየሱስም ራሳችንን ለእናንተ ባሪያዎች እናደርጋለን" በማለት የደነገገውን የአገልጋይነት ሞዴል ፍጹም ወደ ጎን የሚተው የትዕቢት ልማድ ነው።
የ"መስራችነት" ፉክክር እና መከፋፈል
ይህ በአብዛኛው ከምዕራባውያን ነጻ አብያተ ክርስቲያናት ሞዴል ያለአግባብ ከመቅዳት የመጣ መዋቅራዊ ቀውስ ነው። ማንም ግለሰብ በራሱ ፍላጎት ራሱን ሾሞ ቤተ ክርስቲያን መመሥረት እንደ ተራ ዴሞክራሲያዊ መብት መታየቱ፣ "እንደ አሮንም በእግዚአብሔር ከተጠራ በቀር ማንም ክብሩን ለራሱ የሚወስድ የለም" (ዕብ. 5፡4) ከሚለው መጽሐፍ ቅዱሳዊ የጥሪ መርህ ጋር ይጋጫል። ጤናማ ተቋማዊ አወቃቀር ባለበት ሥርዓት፣ የአጥቢያ አለመግባባቶች ወደ ላቀ የሽማግሌዎች ጉባኤ ወይም ሲኖዶስ ቀርበው መፍትሔ ያገኛሉ እንጂ፣ ወደ ራስ ወዳድነት መገንጠልና የቤተ ክርስቲያንን አካል ወደ መቅደድ አያመሩም።
ምስል 3፡ ገላጭ ውክልና - በኢትዮጵያ የፕሮቴስታንት ታሪክ ውስጥ የ"አንድ ሰው ማዕከላዊ" የአመራር ልማዶች መስፋፋት አዝማሚያ (እ.ኤ.አ. ከ1980-2026 ግምታዊ አዝማሚያ)።
የአመራር ስልቶች
ውጤታማ አመራር በተለያዩ የቤተ ክርስቲያን ሁኔታዎች ውስጥ ትክክለኛውን አካሄድ መምረጥን ይጠይቃል። የተለያዩ የአመራር ስልቶችን እና የመጽሐፍ ቅዱስ ምሳሌዎቻቸውን ለማየት ካርዶቹን ይጫኑ።
ስትራቴጂካዊና ሥነ-መለኮታዊ የመፍትሔ አቅጣጫዎች
የተጋራ የሽማግሌዎች አመራር
በሐዋርያት ሥራ 6 ላይ እንደተመዘገበው፣ የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ሥነ-ሕዝባዊ ዕድገት ባሳየች ጊዜ፣ ሐዋርያቱ የሥልጣን ማዕከላዊነትን አላራመዱም፤ ይልቁንም ኃላፊነቱን በመንፈስ ለተሞሉ ዲያቆናት አካፈሉ። ሐዋርያው ጳውሎስና በርናባስም "በየቤተ ክርስቲያኑ ሽማግሌዎችን ሾሙላቸው" (ሐ.ሥ. 14:23) በማለት የብዙኃን ሽማግሌዎችን አመራር መሥርተዋል። ይህ የአመራር ንድፍ ከሥላሴያዊው የአምላክ ተፈጥሮ፣ ማለትም ከአብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ የእኩልነት፣ የአንድነትና የኅብረት መስተጋብር ጋር ፍጹም ስምምነት ያለው ነው። በመሆኑም፣ ቤተ ክርስቲያን አንደኛውን ግለሰብ ብቻ ከማንገሥ ይልቅ፣ ሥነ-መለኮታዊ መሠረት ያለውን የጋራ ሥልጣንና የኅብረት አመራር ልትተገብር ይገባታል።
"በየቤተ ክርስቲያኑም ሽማግሌዎችን ሾሙላቸው" (የሐዋርያት ሥራ 14:23)
መዋቅራዊ ተጠያቂነትና ፕሬስብቴሪያዊ ትስስር
ሐዋርያው ጳውሎስ ጴጥሮስን በግብዝነቱ ምክንያት "ፊት ለፊት ተቃወምኩት" (ገላ. 2፡11-14) ማለቱ፣ ማንም አገልጋይ የቱንም ያህል መንፈሳዊ ልዕልና ቢኖረውም ከተጠያቂነት ነጻ አለመሆኑን ያረጋግጣል። አጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት ፍጹም ራሳቸውን የቻሉ ከመሆን ይልቅ፣ በሰፋ የፕሬስብትሪ ወይም የሲኖዶስ ትስስር ውስጥ ቢታቀፉ ይመረጣል። ይህ ዓይነቱ ውጫዊ የኦዲት፣ የሥነ-ምግባር ደንብና የጋራ ግምገማ ሥርዓት፣ የአመራርን ጤናማነት ከማረጋገጡም በላይ መሪን መጠየቅ ማክበር እንጂ መንፈሳዊ አመጽ አለመሆኑን የትምህርተ-መለኮት መሠረት ይሰጠዋል።
"ነገር ግን ኬፋ ወደ አንጾኪያ በመጣ ጊዜ ፊት ለፊት ተቃወምሁት" (ገላትያ 2፡11-14)
ትውልዳዊ የቅብብሎሽ ሥርዓት
የካሪዝማቲክ አመራር ዋነኛ ተግዳሮት የተቋማዊ ቀጣይነት እጦት ነው። ሙሴ የሕይወቱ ፍጻሜ መቃረቡን በተረዳ ጊዜ፣ "የእግዚአብሔር ማኅበር እረኛ እንደሌለው መንጋ እንዳይሆን" በማለት ራእዩን ለኢያሱ አሻግሯል (ዘኍል. 27)። ጤናማ ተሐድሶአዊ ተቋማት ይህንን መርህ ወደ ተጨባጭ መዋቅራዊ አሠራር በመቀየር፣ ወጣት ሽማግሌዎችን በስነ-መለኮት ትምህርት ቤቶች እና በአጥቢያዊ የሜንተርሺፕ መሥመሮች ደረጃ በደረጃ ያዘጋጃሉ። ሆን ብሎ ተተኪን ሳያፈራ የሚያልፍ መሪ፣ ከኅልፈቱ በኋላ ለሚከሰተው የሥልጣን ሽኩቻና የተቋም መከፋፈል ቀዳሚው ታሪካዊና መንፈሳዊ ተጠያቂ ነው።
"የእግዚአብሔር ማኅበር እረኛ እንደሌለው መንጋ እንዳይሆን" (ዘኍልቍ 27:18)
መንፈሳዊ ዲስፕሊን፡ ንባብ፣ ጸሎትና የጸጋ መካፈያ መንገዶች
መንፈሳዊ መሪዎች ተግባር-ተኮር ማሽኖች አይደሉም። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ አገልግሎቱ በስኬት ጫፍ ላይ በነበረበት ወቅት እንኳ "ወደ ምድረ በዳ ፈቀቅ ብሎ ይጸልይ ነበር" (ሉቃስ 5:16)፤ ይህም ንቁውን የአገልግሎት ሕይወት ከአስተንትኖ ሕይወት ጋር ማመጣጠን እንደሚያስፈልግ ያስተምራል። የፕሮቴስታንት ተሐድሶ ልማድ ይህንን የግል ጸሎትና የንባብ ዲስፕሊን፣ እግዚአብሔር ጸጋውን ከሚያስተላልፍባቸው መደበኛ የጸጋ መካፈያ መንገዶች (ማለትም ቃሉ፣ ጸሎት) ጋር በጥብቅ ያስተሳስረዋል። ይህ ልምምድ የመሪውን ሥነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ጤንነት ከመጠበቅ ባሻገር፣ መላውን ማኅበረ-ምዕመናን ወደ ተመሳሳይ ጥልቅ የሕይወት ልማድ ይመራዋል።
"ነገር ግን ወደ ምድረ በዳ ፈቀቅ ብሎ ይጸልይ ነበር" (ሉቃስ 5:16)