ፍጥረት፣ ውድቀት እና ድነት

የክርስትና የሰው ልጅ ጥናት የሚጀምረው፣ የሰው ልጅ በእግዚአብሔር መልክና ምሳሌ መፈጠሩን በሚገልጸው ማዕከላዊ የመጽሐፍ ቅዱስ አዋጅ ነው (ዘፍጥረት 1:26–27)። ይህ አስተሳሰብ (ኢማጎ ዴይ) ረቂቅ ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ የሰው ልጅን ማንነት፣ ዓላማ፣ ክብርና መለኮታዊ ተልዕኮ የሚገልጥ መሠረታዊ እውነት ነው። የእግዚአብሔር መልክ ሰብአዊነትን ከሌሎች ፍጥረታት በመለየት፣ የሰው ልጅ ከፈጣሪው፣ ከሌሎች ሰዎችና ከተፈጠረው ሥርዓት ጋር ያለውን የኪዳን ግንኙነት ያሳያል።

ፍጥረት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ

መጽሐፍ ቅዱስ የሚጀምረው በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ኃያል አዋጅ ነው፡ “በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ፈጠረ” (ዘፍጥረት 1:1)። ይህ ፍጥረት በአጋጣሚ የመጣ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ሁሉን በቃሉ ወደ ህልውና እንዲመጣ ያደረገው ሆን ተብሎ የተፈጸመ፣ ዓላማ ያለው ተግባር ነው። አጽናፈ ሰማይ የተፈጠረው በጨለማና በውጥረት ከሚፈጠር ግጭት ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት፣ ፍጹም መልካምነትና ሥርዓታማነት ከማንጸባረቅ ነው። “በእግዚአብሔር ቃል ሰማዮች ጸኑ፥ ሠራዊታቸውም ሁሉ በአፉ እስትንፋስ” (መዝሙር 33:6) ተብሎ እንደተገለጸው፣ መለኮታዊው ቃል የፍጥረት ኃይል መሠረት ነው።

የፍጥረት ሂደት የሰው ልጅ በመፈጠር ይደመደማል። ከእያንዳንዱ የፈጠራ ሥራ በኋላ “መልካም” ነው ሲል፣ ከሰው ልጅ ፍጥረት በኋላ ግን “እጅግ መልካም” (ዘፍጥረት 1:31) በማለት አውጇል። ይህ የፍጻሜ አዋጅ የሰው ልጅ በፍጥረት ውስጥ ያለውን የማይተካና ልዩ ሚና ያሳያል። በተጨማሪም “ሁሉ በእርሱ ሆነ፤ ከሆነውም አንዳች ስንኳ ያለ እርሱ አልሆነም” (ዮሐንስ 1:3) ተብሎ እንደተነገረው፣ ፍጥረት ሁሉ በክርስቶስ አማካኝነት ተፈጥሯል።

ሰው የፍጥረት አክሊል፡ መለኮታዊው ውክልና

የሰው ልጅ መፈጠር የፍጥረት ታሪክ ከፍተኛው ነጥብ እና የእግዚአብሔር የ6 ቀኑ የፈጠራ ሥራ ፍጻሜ ነው። “እንደ ወገኑ” ከተፈጠሩት እንስሳት በተቃራኒ፣ የሰው ልጅ የተፈጠረው በቀጥታ “በእግዚአብሔር መልክ” ነው (ዘፍጥረት 1:26–27)። ይህ ልዩ አፈጣጠር የሰው ልጅ በፍጥረት ውስጥ ያለውን ልዩ ቦታ፣ የመለኮታዊ ውክልና ሥልጣን የተሰጠው ፍጡር መሆኑን ያረጋግጣል።

የእግዚአብሔር መልክ ትርጉም

በዕብራይስጥ tselem (መልክ) እና demut (ምሳሌ) የሚሉት ቃላት የሰውን ልጅ ሚና እንደ መለኮታዊ ወኪልና የመመሳሰል ተሸካሚ መሆኑን ያስረዳሉ። በጥንቱ ዓለም የንጉሡ “ምስል” በሩቅ አካባቢ ሥልጣኑንና መገኘቱን እንደሚያመለክት ሁሉ፣ የሰው ልጅም በምድር ላይ የእግዚአብሔርን አገዛዝና ክብር እንዲወክል ተፈጥሯል። መጽሐፍ ቅዱስ የአካል መመሳሰልን አይጠቁምም (እግዚአብሔር መንፈስ ነው - ዮሐንስ 4:24)፤ ይልቁንም ባሕርያዊ፣ ተግባራዊና ግንኙነታዊ ገጽታዎችን ነው።

የኢማጎ ዴይ ሥነ-መለኮታዊ ገጽታዎች

የመልክ ገጽታ	መግለጫ እና ትኩረት
የባሕርይ ትርጓሜ	ይህ እይታ የኢማጎ ዴይ የሚኖረው በሰው ልጅ ውስጣዊ ባሕርያት፣ እንደ ምክንያታዊነት፣ ሞራላዊ ሕሊናና መንፈሳዊ ችሎታ ውስጥ ነው። እነዚህ ባሕርያት የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር እንዲገናኝ፣ ትእዛዙን እንዲገነዘብና እንዲያቅድ ያስችለዋል።
ግንኙነታዊ ትርጓሜ	እግዚአብሔር በባሕሪው ሥላሴ እንደመሆኑ ግንኙነታዊ ነው። በመሆኑም የእግዚአብሔር መልክ በሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋርና እርስ በእርስ ባለው ኅብረት ውስጥ ጎልቶ ይታያል። “ወንድና ሴት አድርጎ ፈጠራቸው” (ዘፍ. 1:27) የሚለው ቃል መልክ በተለይ በማኅበረሰብ ውስጥ በፍቅር፣ በፍትሕ እና በታማኝነት ግንኙነት ውስጥ እንደሚገለጥ ያሳያል።
ተግባራዊ ትርጓሜ	ይህ አመለካከት የሰውን ተልዕኮ ያጎላል። የሰው ልጅ የእግዚአብሔርን ጻድቅና በጎ አገዛዝ በማንጸባረቅ ምድርን እንዲገዛና እንዲያስተዳድር ተሹሟል (ዘፍ. 1:28)። እውነተኛው ሥልጣን ብዝበዛ ሳይሆን ጥንቃቄ የተሞላበት መጋቢነት ነው።

እነዚህ ሦስት ገጽታዎች የኢማጎ ዴይ ህልውናን፣ ግንኙነትንና ተልዕኮን በአንድ ላይ አጠቃልለው ያቀርባሉ።

የሥነ ምግባር መሠረት

የእግዚአብሔር መልክ አስተምህሮ ለእያንዳንዱ ሰው የማይነጥፍ ክብርና ዋጋ መሠረት ነው። የሰው ልጅ ዋጋ የሚወሰነው በምርታማነት፣ በዘር፣ በጾታ ወይም በማኅበራዊ ደረጃ ሳይሆን፣ በፈጣሪው መልክ በመፈጠሩ ነው። ይህ መለኮታዊ እውነት ሁሉንም ዓይነት ጭቆና፣ ኢፍትሐዊነትና መድልዎ ይቃወማል። “የሰውን ደም የሚያፈስ ሁሉ ደሙ ይፈሳል፤ እግዚአብሔር ሰውን በመልኩ ፈጥሮታልና” (ዘፍጥረት 9:6) እንደሚለው፣ ሌላውን ሰው መጉዳት ማለት የእግዚአብሔርን መልክ መናቅና ማዛባት ማለት ነው።

ቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉም ሰው፣ ከማኅበራዊ ደረጃው ወይም አካላዊ ሁኔታው የተለየ፣ የእግዚአብሔርን መልክ እንደሚሸከም ያረጋግጣሉ። ይህ ሁለንተናዊ እኩልነት ለፍትሕ፣ ለሰብአዊ መብቶችና ለምሕረት መሠረት ሲሆን፣ በዓለም ላይ የሚታዩትን የዘረኝነትና የብዝበዛ ሥርዓቶችን በግልጽ ይቃረናል።

ውድቀትና የመልክ መዛባት፡ የኃጢአት ውጤት

በዘፍጥረት ምዕራፍ 3 የተመዘገበው የሰው ልጅ ወደ ኃጢአት መውደቅ የእግዚአብሔርን መልክ በጥልቅ ጎድቶታል። ምንም እንኳን መልክ ሙሉ በሙሉ ባይጠፋም፣ የኃጢአት መበከል የመልኩን አገላለጽ አዛብቶታል። አሁንም የመልክ ተሸካሚዎች ብንሆንም፣ የእግዚአብሔርን ባሕርይ የማንጸባረቅ ችሎታችን በተፈጥሮ ብልሹነት ተበላሽቷል። ይህ መዛባት በግንኙነት መፍረስ፣ በሥነ ምግባራዊ ውድቀት (ሮሜ 3:23) እና ከእግዚአብሔር በመራቅ ይገለጻል።

ከውድቀት በኋላም መጽሐፍ ቅዱስ የመልክ መኖሩን ያረጋግጣል (ያዕቆብ 3:9)። ይህ የነገረ መለኮት ውጥረት የሰውን ልጅ ታላቅ የፈጠራ ችሎታ ከጥልቅ የክፋት ዝንባሌ ጋር መኖር እንዴት እንደሚችል ያስረዳል። ኃጢአት መልክን ሙሉ በሙሉ ባያጠፋውም፣ የእግዚአብሔርን ዓላማ የመፈጸም ችሎታችንን አዳክሟል።

ክርስቶስ ፍጹም የእግዚአብሔር መልክ እና ሥነ ምግባር

አዲስ ኪዳን ኢየሱስ ክርስቶስን ፍጹምና እውነተኛ የእግዚአብሔር መልክ በማለት ይገልጻል፡ “እርሱም የማይታይ አምላክ ምሳሌ ነው...” (ቆላስይስ 1:15) እና “እርሱም የክብሩ መንጸባረቅና የባሕርይው ምሳሌ” (ዕብራውያን 1:3)። አዳም የከዳውን የውክልና ሥልጣንና ግንኙነት፣ ክርስቶስ በፍጹም ታዛዥነትና ፍቅር ሙሉ በሙሉ መለሰ። በክርስቶስ ሕይወትና ሥራ፣ የእግዚአብሔር መልክ ሙሉ በሙሉ ተገለጠ።

በክርስቶስ ያለው ድነት የእግዚአብሔርን መልክ መመለስ ነው። አማኞች በመንፈስ ቅዱስ ሥራ አማካኝነት “በፈጣሪው መልክ እውቀትን በማግኘት እየታደሰ ያለውን አዲሱን ሰው ለብሳችሁአልና” (ቆላስይስ 3:10)። ይህ ሂደት ቅድስና ሲሆን፣ በውስጡም “ክብር በክብር ወደዚያው መልክ” እንለወጣለን (2ኛ ቆሮንቶስ 3:18)።

በዘፍጥረት መጀመሪያ ምዕራፎች ላይ የተሳለው ፍጹም፣ ውብና ስምምነት የነበረው የፍጥረት ታሪክ፣ በምዕራፍ 3 ላይ የሰው ልጅ ባለመታዘዝ ምክንያት በድንገትና በአሰቃቂ ሁኔታ ይቋረጣል። ይህ ክስተት የሰው ልጅ ውድቀት ቀላል የሥነ-ምግባር ስህተት ወይም የታሪክ አጋጣሚ አይደለም፤ ይልቁንም የሰው ልጅን ማንነት፣ ከእግዚአብሔር ጋር ያለውን ግንኙነትና የመላው ፍጥረትን ሥርዓት ከሥሩ የነቀለ ታላቅ ጥፋት ነው። በመለኮታዊ ሕብረትና ንጽሕና የጀመረው ታሪክ፣ በአንድ አፍታ ወደ ፍርሃት፣ ስደትና ፍርድ ተለወጠ።

የውድቀቱ ልብ የነበረው የእግዚአብሔርን ቃል ከመታዘዝ ይልቅ ራስን አምላክ የማድረግ ምኞት ነበር። በዘፍጥረት 3:6 ላይ “ሴቲቱም ዛፉ ለመብላት መልካም... እንደ ሆነ ባየች ጊዜ... ከፍሬው ወሰደችና በላች፤ ለባልዋም ደግሞ ሰጠችው” የሚለው ቃል፣ የእገዳውን መጣስ ብቻ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ሥልጣን ላይ የተደረገ ዓመፅን ያሳያል።

የዚህ ዓመፅ ውጤት ፈጣንና አውዳሚ ነበር። "የሁለቱም ዓይኖች ተከፈቱ፣ እነርሱም ዕራቁታቸውን እንደ ሆኑ አወቁ" (ዘፍ. 3:7)። ለመጀመሪያ ጊዜ ፍርሃትና ኀፍረት ወደ ሰው ልብ ገባ፤ ከፈጣሪያቸው ከመሸሽና ከመደበቅ በስተቀር ሌላ አማራጭ አጡ።

ይህ የአንድ ጥንድ ግላዊ ኃጢአት በዚያው አላበቃም። ሐዋርያው ጳውሎስ እንደሚያስረዳው፣ የአዳም አለመታዘዝ ለመላው የሰው ዘር እንደ መርዝ ተዳረሰ። በሮሜ 5:12 ላይ "ስለዚህ ምክንያት ኃጢአት በአንድ ሰው ወደ ዓለም ገባ በኃጢአትም ሞት፥ እንደዚሁም ሁሉ ኃጢአትን ስላደረጉ ሞት ለሰው ሁሉ ደረሰ" በማለት፣ ኃጢአት እንዴት የፍጥረትን ሥርዓት እንዳበላሸና ሞትን (መንፈሳዊና ሥጋዊ) በሰው ልጆች ላይ እንዳነገሠው ይገልጻል። የሰው ልጅ ብቻ ሳይሆን መላው ፍጥረት በውድቀቱ ምክንያት ለስቃይና ለጥፋት ተዳርጓል (ሮሜ 8:20-22)።

የዚህ ጥፋት የመጨረሻው ማኅተም ደግሞ ከእግዚአብሔር መገኘት መባረር ነበር። በዘፍጥረት 3:23-24 ላይ "ስለዚህ እግዚአብሔር አምላክ ከዔድን ገነት አወጣው... ኪሩቤልን አስቀመጠ" የሚለው ቃል፣ በኃጢአት ምክንያት የመጣውን ጥልቅ መገለልና ስደት ያሰምርበታል።

ፈተናና ዓመፅ

እባቡ "..ከምድር አራዊት ሁሉ ይልቅ ተንኰለኛ" (ዘፍጥረት 3:1)—ቃሉን በማጣመም እና ባሕርዩን በመጠራጠር የእግዚአብሔርን ትእዛዝ ይሞግታል፡- “በውኑ እግዚአብሔር ከገነት ዛፍ ሁሉ እንዳትበሉ አዝዞአልን?” የእባቡ ተንኮለኛ ጥያቄ ጥርጣሬን ይዘራል፣ የሔዋንም ምላሽ ለኃጢአት ሰበብ የሚሆን በር ይከፍታል። ዘፍጥረት 3:6 ላይ "ሴቲቱም ዛፉ ለመብላት ያማረ እንደ ሆነ፥ ለዓይንም እንደሚያስጎመጅ፥ ለጥበብም መልካም እንደ ሆነ አየች፤ ከፍሬውም ወሰደችና በላች።" በማለት ሦስቱን የፈተና ክፍሎች ይገልጻል። ፍሬውን በመውሰድና በመብላት፣ አዳምና ሔዋን ከመለኮታዊው ትእዛዝ ይልቅ የራሳቸውን አገዛዝ መረጡ፤ ይህም ከእግዚአብሔር ያላቸውን ነፃነት ለማወጅ ያደረጉት ሙከራ ነበር።

የፈተናው ሦስት ገጽታዎች በዘፍጥረት 3:6 እና 1ኛ ዮሐንስ 2:16

የዘፍጥረት 3:6 መግለጫ	መሠረታዊ ፍላጎት (ትርጉም)	የ1ኛ ዮሐንስ 2:16 ትይዩ
“ለመብላት መልካም”	ለአካላዊ ፍላጎት መገዛት	የሥጋ ምኞት
“ለዓይን ደግሞ ያማረ”	ውበት ወይም ስሜታዊ መስህብ	የዓይን አምሮት
“ለማስተዋልም እንደሚስብ”	ለኩራትና ለራስ ገዝነት	የትዕቢት ሕይወት (ስለ ገንዘብ መመካት)

የውድቀቱ ፈጣን ውጤቶች

ከአለመታዘዛቸው በኋላ ወዲያውኑ የባልና ሚስቱ ግንዛቤ ይለወጣል፡- “የሁለቱም ዓይኖች ተከፈቱ፥ እነርሱም ዕራቁታቸውን እንደ ሆኑ አወቁ” (ዘፍጥረት 3:7)። ኀፍረት ወደ ምድር ገባ። አዳምና ሔዋን ከእግዚአብሔር ተደበቁ፤ አንዱም ሌላውን መውቀስ ጀመረ፤ በሁሉም ደረጃዎች ያሉ ግንኙነቶች እንደተበላሹ ያሳያል።

የተቋረጠ ግንኙነት

ግንኙነት	የውድቀቱ ውጤት
ከእግዚአብሔር ጋር	ፍርሃትና መደበቅ የቅርብ ግንኙነትን ይተካል። (ዘፍ. 3:8)
እርስ በርሳቸው	ወቀሳ አንድነትን ይተካል። (ዘፍ. 3:12-13)
ከራስ ጋር	ኀፍረት ንፁህነትን ይተካል። (ዘፍ. 3:7)
ከፍጥረት ጋር	ድካምና ሥቃይ አስደሳች መጋቢነትን ይተካል። (ዘፍ. 3:17-19)

ይህ ቅጽበት ታሪካዊ ብቻ ሳይሆን ምሳሌያዊም ነው። የሰው ልጅን ሁኔታ በሁሉም ትውልዶች ውስጥ ያንጸባርቃል።

መለኮታዊ ፍርድ፣ የኃጢአት ገጽታዎች እና ምህረት

እግዚአብሔር ለኃጢአት የሚሰጠው ምላሽ ፈጣን ጥፋት ሳይሆን، በጸጋ የተቀላቀለ ጽድቅ የሞላበት ፍርድ ነው። እግዚአBሔር ኃጢአትን ቢጠላም፣ ወዲያውኑ አያጠፋም፤ ይልቁንም፣ ፍርዱን በጸጋና በተስፋ ያቀናል። ሕዝቅኤል 33:11 ደግሞ "እኔ ሕያው ነኝና ኃጢአተኛው ከመንገዱ ተመልሶ በሕይወት ይኖር ዘንድ እንጂ ኃጢአተኛው ይሞት ዘንድ አልፈቅድም" በማለት እግዚአብሔር ጥፋትን እንደማይወድ፣ ይልቁንም የሰው ልጅ ንስሐ እንዲገባና ሕይወት እንዲኖረው እንደሚፈልግ ያሳያል።

ውጤቶቹ ግን ከባድ ናቸው፡-

• እባቡ ተረገመ (ዘፍጥረት 3:14)
• ሴቷ በመውለድ ላይ ሥቃይና በግንኙነቶች ላይ ውጥረት ይገጥማታል (ዘፍጥረት 3:16)
• ሰውዬው ድካምና ሞት ይገጥመዋል (ዘፍጥረት 3:17-19)
• ሁለቱም ከኤደን ተባረሩ፣ ከሕይወት ዛፍ ተቆረጡ (ዘፍጥረት 3:23-24)።

የኃጢአት መስፋፋት በዘፍጥረት 4-11 ውስጥ በግልጽ ይታያል፡- ቃየን አቤልን ገደለ፣ ላሜህ በዓመፅ ይመካል፣ የሰው ልጅ ተበላሸ (የጥፋት ውሃ አመጣ)፣ የባቢሎን ግንብ እብሪተኛነትን አሳየ። ኃጢአት ግለሰባዊ ብቻ ሳይሆን፣ ትውልዳዊ፣ ባህላዊና ሥርዓታዊ ነው።

የውድቀቱ ሥነ-መለኮታዊ ገጽታዎች

• የዘር ኃጢአት፡ ሁሉም የሰው ልጆች ከአዳም ኃጢአተኛ ተፈጥሮ እና ጥፋተኝነትን እንደሚወርሱ የሚገልጽ ሀሳብ ሲሆን ይህ ለክርስትና ድነት መሠረታዊ ነው።
• መንፈሳዊ ሞት፡ አዳምና ሔዋን በዚያ ቀን በአካል ባይሞቱም፣ ግንኙነታዊና መንፈሳዊ ሞትን ያም ከእግዚአብሔር፣ ከሕይወት ምንጭ መለያየት አጋጥሟቸዋል።
• የፈቃድ መበላሸት፡ የሰው ልጅ ፈቃድ፣ አንድ ጊዜ ነፃና መልካም የነበረው፣ አሁን ወደ ክፋት ያዘነብላል። (ሮሜ 7:19)

የእግዚአብሔር ምህረት ምላሽ

በስደት ውስጥም ቢሆን، እግዚአብሔር ድነትን ይከታተላል። የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ቢርቅም፣ እርሱ ግን የጠፉትን መልሶ የማምጣት ፍቅርና ምሕረት አለው።

• አዳምንና ሔዋንን አለበሰ (ዘፍጥረት 3:21)
• ቃየንን አዳነ (ዘፍጥረት 4:15)
• ኖኅን አስታወሰ (ዘፍጥረት 8:1)
• አሕዛብን ለመባረክ አብርሃምን መረጠ (ዘፍጥረት 12:1-3)

ቤዛነት

ውድቀቱ የታሪኩ መጨረሻ አይደለም፣ ይልቁንም መጽሐፍ ቅዱስን በሙሉ የሚሸፍን፣ በክርስቶስ የሚጠናቀቅ የድነት ትረካ መድረክን ያዘጋጃል። የሰው ልጅ ውድቀትና የኃጢአት ወደ ዓለም መግባት ታሪክ እጅግ አሳዛኝ ቢሆንም፣ የእግዚአብሔር እቅድ መጨረሻ ግን አይደለም። ይልቁንም፣ ይህ ውድቀት የእግዚአብሔርን ታላቅ የድነት ሥራ የሚያስፈልገው አዲስ ምዕራፍ ከፈተ። መጽሐፍ ቅዱስ ከመጀመሪያው ጀምሮ እስከ መጨረሻው ድረስ፣ የሰውን ልጅ ከተረገመበት ሁኔታ ለማዳን የእግዚአብሔርን የማያቋርጥ ፍለጋና የማዳን እቅዱን የሚዘግብ ነው። ኢየሱስ የኃጢአትን ሥርና ሥልጣን በመስቀል ላይ በማሸነፍ፣ በውድቀት የተሰበረውን ግንኙነት ከእግዚአብሔር ጋር መለሰ። እርሱ የቃል ኪዳኑ ሁሉ ፍጻሜ፣ የነቢያት ሁሉ እውን መሆን፣ እና የእግዚአብሔር ፍቅር የመጨረሻ መገለጫ ነው።

እግዚአብሔር የሰውን ልጅ በውድቀቱ አልተወውም። የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ቢርቅም፣ እርሱ ግን የጠፉትን መልሶ የማምጣት ፍቅርና ምሕረት አለው። ገና በኤደን ገነት ውስጥ "የሴቲቱ ዘር የእባቡን ራስ ይቀጠቅጣል" (ዘፍ 3:15) በማለት የመጀመሪያውን የድነት ተስፋ ሰጠ። ይህ ተስፋ በታሪክ ውስጥ በተነሱ ታላላቅ የቃል ኪዳን አባቶች በኩል እየጎላ መጣ።

የድነት ታሪክ በቅዱሳን አባቶች

መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ሰው ልጅ የሚተርከው ታሪክ ዝም ብሎ የክስተቶች ድርድር ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ክብርና የሰውን ልጅ ውበት፣ ከዚያም አስከፊውን የውድቀት አደጋ እና በመጨረሻም የከበረውን የድነት ተስፋ የሚያሳይ ታላቅ ታሪክ ነው። እግዚአብሔር ዓለምን "እጅግ መልካም" አድርጎ ቢፈጥረውም (ዘፍ. 1:31)፣ የሰው ልጅ ዓመፅ ግን የፍጥረትን ሥርዓት አዛብቶታል። ሆኖም የሰው ልጅ ታሪክ በውድቀት አያበቃም፤ ይልቁንም በመስቀል ላይ በተፈጸመው ድል አማካኝነት ወደ ቀድሞ ክብሩ የሚመለስበት አዲስ መንገድ ተከፍቷል።

የአሮጌው ሰውና የአዲሱ ሰው ሥነ-መለኮት

“የአሮጌው ሰውና የአዲሱ ሰው” መጽሐፍ ቅዱሳዊ አስተምህሮ በክርስቲያናዊ ሥነ-ሰብ እና በቅድስና ትምህርቶች ውስጥ ማዕከላዊ ሥፍራ ይይዛል። ቅዱሳት መጻሕፍት የሰውን ልጅ በሁለት ተጻራሪ ሁኔታዎች ውስጥ እንዳለ ያሳያሉ፦ የመጀመሪያው ከአዳም በተወረሰው የወደቀ ባሕርይ፣ በኃጢአትና በዓመፅ የተቀረጸው “አሮጌው ማንነት” ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ ከክርስቶስ ጋር ባለው ኅብረት አማካኝነት በመንፈስ ቅዱስ ዳግም የተወለደው ወይም የታደሰው “አዲሱ ማንነት” ነው።

ከሳውል ወደ ጳውሎስ

ሐዋርያው ጳውሎስ ስለ "አሮጌውና አዲሱ ሰው" ሲያስተምር ከራሱ ሕይወት በመነሳት ነው። ሳውል እያለ፣ የኦሪት ሕግን በጥብቅ የሚጠብቅ፣ ነገር ግን ክርስቲያኖችን የሚያሳድድና በራሱ ጽድቅ የሚመካ "አሮጌ ሰው" ነበር። በደማስቆ መንገድ ላይ ክርስቶስን ሲያገኝ ግን (የሐዋ 9)፣ ማንነቱ ሙሉ በሙሉ ተለወጠ። ይህ ለውጥ በአእምሮ መታደስና በመንፈስ ቅዱስ ሥራ የሚገኝ ሥር ነቀል ሽግግር እንጂ የሥነ ምግባር ራስን የማሻሻያ መርሐ ግብር አይደለም።

ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ሁለተኛው አዳም

የድነት ታሪክ ጫፍ ላይ የምናገኘው ኢየሱስን ነው። የመጀመሪያው አዳም በምቾት (በገነት) ውስጥ ሆኖ ባይታዘዝም፣ ኢየሱስ ግን በስቃይና በመከራ (በመስቀል) ላይ ሆኖ እስከ ሞት ታዘዘ። አዳም ለሰው ሁሉ ሞትን እንዳመጣ፣ ክርስቶስ ደግሞ ለሰው ሁሉ ሕይወትን አመጣ (1 ቆሮ 15:22)። መስቀል የእግዚአብሔር ጽድቅና ምሕረት የተገናኙበት፣ የሰው ልጅ ውድቀት የተሻረበት ታሪካዊ ሥፍራ ነው።

“የተዋጃችሁት... ነውርና እድፍ እንደ ሌለው በግ ደም በክቡር የክርስቶስ ደም ነው”

ተግባራዊ አንድምታዎች

የጳውሎስ የድሮ እና አዲስ ሰው ሥነ-መለኮት፣ በፍጥረት እና ውድቀት ሰፊ የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ውስጥ የተመሰረተው፣ እጅግ ታላቅ ሥነ-መለኮታዊ እና ተግባራዊ ጠቀሜታ አለው። ድነት ከፍርድ ማምለጥ ወይም ወደ ሰማይ መሄድ ብቻ አይደለም፤ አዲስ መሆን፣ የእግዚአብሔርን መልክ ተሸካሚዎች ሆኖ መኖር፣ እና በ'መቀደስ' ቀጣይ ሥራ ውስጥ መሳተፍ ነው።

• ጽድቅና መቀደስ፡ ጽድቅ በማመን ጻድቅ እንደሆነ የሚያሳይ የእግዚአብሔር ሕጋዊ ድርጊት ሲሆን (ሮሜ 5:1)፣ መቀደስ ደግሞ የሕይወት ዘመን ሂደት ነው፤ አሮጌውን አውልቆ አዲሱን መልበስ (ኤፌ 4:22-24)።
• የክርስትና ማንነት፡ አማኞች የሚገለጹት በሠሩት ሳይሆን፣ ክርስቶስ ለእነርሱ ባደረገው ነው። (ሮሜ 8:1)
• ሥነ-ምግባር (አውልቁና ልበሱ)፡ ውሸትን፣ መራራነትን፣ ዝሙትን፣ ስግብግብነትን አውልቁ። እውነትን፣ ገርነትን፣ ፍቅርን፣ ይቅርታን እና ርኅራኄን ልበሱ።
• ደቀመዝሙርነት እና ዘኬዎስ፡ እንደ ዘኬዎስ (ሉቃስ 19) ሥር ነቀል የሕይወት ለውጥ ማሳየት፣ ያለአግባብ የወሰዱትን መመለስ።
• የቤተ ክርስቲያን ሕይወት፡ በኤፌሶን 2:15 መሠረት ቤተ ክርስቲያን የድሮ ክፍፍሎች የሚፈርሱበት "አንድ አዲስ ሰው" ማኅበረሰብ ናት።

የትውልድ ኃጢአት አስተምህሮ፣ ቤተ ክርስቲያን ስለ ሰው ልጅ ባሕርይ፣ ስለ ሥነ ምግባር ብልሹነት እና ስለ መለኮታዊ ጸጋ አስፈላጊነት ያላትን ግንዛቤ የሚቀርጽ፣ የክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮት አንዱ መሠረታዊ ምሰሶ ነው። ይህ ትምህርት በዋናነት በዘፍጥረት 3 ላይ ባለው የአዳም ውድቀት ታሪክ ላይ የተመሠረተ ሲሆን፣ በመላው ቅዱሳት መጻሕፍት፣ በተለይም በሮሜ 5:12–19 እና በመዝሙር 51:5 ውስጥ በስፋት ተብራርቷል።

“የትውልድ ኃጢአት”፣ በግዕዙ ጥንተ አብሶ የሚያመለክተው እያንዳንዱ ሰው ሲወለድ ጀምሮ የሚገኝበትን ሁኔታ ነው፤ ይኸውም ከእግዚአብሔር የመለየት፣ የሥነ ምግባር መዛባትና የመንፈሳዊ ሞት ሁኔታ ነው። ይህ አስተምህሮ የሰው ዘር በአዳም አለመታዘዝ ተጽዕኖ ሥር መውደቁን ብቻ ሳይሆን፣ በውጤቶቹም ተካፋይ መሆኑን ያስተምራል፤ የሰው ዘር በሙሉ ከመጀመሪያው መተላለፍ የመጣውን ጥፋተኝነት እና የተበላሸውን ባሕርይ ይወርሳል።

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የኃጢአት መስፋፋት

የአዳም ውድቀት በእርሱ ብቻ አላበቃም፤ ይልቁንም "ጥንተ አብሶ"، የተበላሸ ተፈጥሮ ወደ ዘሮቹ ሁሉ ተላለፈ። መጽሐፍ ቅዱስ ኃጢአት እንዴት በሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ በፍጥነት እንደተስፋፋና ሥር እንደሰደደ በተለያዩ ታሪኮች ያስረዳል፡-

• የቃየልና አቤል ታሪክ (ዘፍጥረት 4) - የመጀመሪያው ግድያ፡ ኃጢአት ከአዳም በኋላ ወዲያውኑ ወደ ግድያ ተሸጋገረ። እግዚአብሔር "ኃጢአት በደጅ ታደባለች..." ብሎ ቢያስጠነቅቀውም፣ ቃየል ለክፉ ተፈጥሮው በመሸነፍ የገዛ ወንድሙን አቤልን ገደለ።
• የኖኅ ዘመን (ዘፍጥረት 6) - የሰው ልጅ ጠቅላላ ክፋት፡ "እግዚአብሔርም የሰው ክፋት በምድር ላይ እንደ በዛ፥ የልቡ አሳብ ምኞትም ሁልጊዜ ፈጽሞ ክፉ ብቻ እንደ ሆነ አየ።" ይህ የጥንተ አብሶ ከፍተኛው ጥግ ነበር።
• የባቢሎን ግንብ (ዘፍጥረት 11) - የሰው ልጅ የጋራ ትዕቢት፡ ከጥፋት ውኃ በኋላም ቢሆን፣ የሰው ልጆች "ኑ፥ ስማችንን እናስጠራ..." በማለት በእግዚአብሔር ላይ አደሙ። ይህ በቡድን ደረጃ የተደገመ ትዕቢትና አመጽ ነበር።

የጥንተ አብሶ መዘዝ

• በኃጢአት ተፈጥሮ ላይ፡ የሰው ልጅ አሁን ኃጢአተኛ የሚሆነው ኃጢአት ስለሠራ ብቻ ሳይሆን፣ ኃጢአተኛ ሆኖ ስለተወለደ ጭምር ነው። (መዝሙር 51:5)
• በሰው ልጅ ነጻ ፈቃድ ላይ፡ የሰው ልጅን ፈቃድ አበላሽቶታል ። ያለምንም መለኮታዊ ጸጋ ወደ እግዚአብሔር የመዞር ችሎታ አጥተዋል (ሙሉ በሙሉ መበላሸት)።
• በሞት ላይ፡ የአዳም ኃጢአት አካላዊና መንፈሳዊ ሞትን ወደ ዓለም አመጣ (ሮሜ 5:12)።

የውርስ ኃጢአት ትምህርት የሰው ልጅ በሥነ ምግባር ደካማ ወይም በማኅበራዊ ደረጃ የተበላሸ ብቻ ሳይሆን በመንፈሳዊ የሞተ፣ ከእግዚአብሔር የተገለለ እና ራሱን ማዳን የማይችል መሆኑን ያሳያል። ይህ ሁኔታ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሁሉም መጻሕፍት ውስጥ የሚገኝ የድነትን አስቸኳይ ፍላጎት ይነግረናል።

ከዘፍጥረት እስከ ራዕይ ድረስ፣ ቅዱሳት መጻሕፍት ድነትን እንደ ሰው ስኬት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ጸጋ ላይ የተመሠረተ፣ በክርስቶስ የተፈጸመ፣ እና ለሚያምኑ ሁሉ የተዘረጋ መለኮታዊ የማዳን ተልዕኮ አድርገው ያቀርባሉ።

የሕግን ማዳን አለመቻል

የሙሴ ሕግ፣ ቅዱስና መልካም ቢሆንም፣ የሰውን ልብ ሊለውጥ ወይም የኃጢአትን ውጤት ሊሽር አይችልም። “ይህም የሕግን ሥራ በመሥራት ሥጋ የለበሰ ሁሉ በእርሱ ፊት ስለማይጸድቅ ነው፤ ኃጢአት በሕግ ይታወቃልና።” (ሮሜ 3:20) ሕጉ ችግሩን ይመረምራል እንጂ አያድነውም። የሰውን ኃጢአተኝነት ለማጋለጥ፣ የእግዚአብሔርን ቅድስና ለማሳየት፣ እና የተሻለ ጽድቅ አስፈላጊነትን ለማመልከት ያገለግላል።

በክርስቶስ ያለው ድነት፡ የእግዚአብሔር መድኃኒት

የወንጌል እምብርት እግዚአብሔር እኛ ለራሳችን ማድረግ የማንችለውን ለእኛ ማድረጉ ነው። ድነት በእግዚአብሔር የተጀመረ (ዮሐንስ 3:16)፣ በክርስቶስ የተፈጸመ (ሮሜ 5:6-10)፣ እና በመንፈስ የተተገበረ (ቲቶ 3:5) ነው። በክርስቶስ ፍጹም ታዛዥነት፣ ተተኪ ሞት፣ እና አሸናፊ ትንሣኤ አማካኝነት እግዚአብሔር ጽድቅን፣ እርቅን እና ዳግም መወለድን ይሰጣል።

“ነገር ግን እግዚአብሔር በምሕረቱ ባለ ጠጋ ስለ ሆነ፥ ከወደደን ከትልቅ ፍቅሩ የተነሣ በበደላችን ሙታን እንኳ በሆንን ጊዜ ከክርስቶስ ጋር ሕይወት ሰጠን፥ በጸጋ ድናችኋልና፥”

ጸጋ እንጂ ሥራ አይደለም

ጳውሎስ ድነት በሰው መልካም ሥራ ሳይሆን፣ በእምነት እንደሆነ አጥብቆ ያስረዳል። ኤፌሶን 2:8-9 ላይ እንደተገለጸው፣ ድነት የእግዚአብሔር የጸጋ ስጦታ ነው። "ሰው ያለ ሕግ ሥራ በእምነት እንዲጸድቅ እንቆጥራለንና።" (ሮሜ 3:28)። ድነት ለጻድቃን ሽልማት ሳይሆን፣ ለጥፋተኞች ስጦታ ነው። ይህ ጸጋ ጥፋተኝነትን ይሰርዛል፣ የኃጢአትን ኃይል ይሰብራል፣ እና የለውጥ ሂደትን ይጀምራል።

አዲስ ፍጥረት

በክርስቶስ ያለው ድነት ይቅርታ ብቻ ሳይሆን፣ ዳግም መወለድም ነው። ይህ እርሱ የሰውን ልጅ ሙሉ ማንነት የሚነካ መሠረታዊ ለውጥና መንፈሳዊ ዳግም መወለድ ነው። ኃጢአት ይቅር መባሉ ከእግዚአብሔር ቁጣና ከኃጢአት ቅጣት ነጻ መውጣትን ያመለክታል፤ ነገር ግን የድሮው ኃጢአተኛ ተፈጥሮ ይሞታል፤ በክርስቶስ ውስጥ ደግሞ አዲስ ተፈጥሮ ይነሳል።

“ስለዚህ፥ ማንም በክርስቶስ ቢሆን አዲስ ፍጥረት ነው፤ አሮጌው ነገር አልፎአል፤ እነሆ፥ ሁሉም አዲስ ሆኖአል።”