የመለኮታዊ ሥርዓት ውበት

ከሥነ-ፍጥረት (ኮስሞሎጂ) አድማስ ባሻገር

ትርጓሜው

ለዘመናት በርካታ አንባቢዎች የዘፍጥረት ምዕራፍ 1ን ጽሑፍ እንደ ሥነ-ፍጥረት የጦር ሜዳ አድርገው ሲመለከቱት ኖረዋል። አንዳንዶች በሳይንስ መነጽር ሊሟገቱለት ሲሞክሩ፣ ሌሎች ደግሞ እንደ ቅድመ-ሳይንስ አፈ-ታሪክ በመቁጠር ወደ ጎን ሊገፉት ይቃጣቸዋል። ይሁን እንጂ፣ እነዚህ ሁለት ጽንፎች የቱንም ያህል ሞጋች ቢመስሉም፣ የክፍሉን መሠረታዊ መንፈሳዊ ዘውግ እና መለኮታዊ ዓላማ ይስታሉ። የዘፍጥረት መጽሐፍ የተጻፈው ስለ ጽንፈ ዓለማችን አካላዊ አሠራር፣ የዕድሜ መጠን፣ ወይም ቁስ አካል እንዴት ራሱን እንዳደራጀ የሚጠይቁትን ሳይንሳዊ ጥያቄዎች ለመመለስ አይደለም። ይልቁንም እጅግ ጥልቅ ለሆኑት የሥነ-መለኮት ማንነትና የጥሪ ጥያቄዎች ምላሽ ይሰጣል፦ "ይህ ሁሉን ቻይ ፈጣሪ ማነው? ዓለምስ ከምን ዓላማ አኳያ ተፈጠረች? የሰው ልጅስ በዚህ መለኮታዊ ዕቅድ ውስጥ ያለው ስፍራ ምንድን ነው?" ከሁሉም በላይ ደግሞ፣ "እግዚአብሔር ከትርምስ፣ ከቅርጽ አልባነትና ከድቅድቅ ጨለማ ጋር ያለው መስተጋብር ምን ይመስላል?" ለሚለው ወሳኝ ጥያቄ ብርሃን ይፈነጥቃል።

ዘፍጥረት 1፡2፣ ቅርጽ ወደሌለውና ባዶ ወደሆነ፣ በድቅድቅ ጨለማ ወደተዋጠ፣ እና በጥልቁ የውኃ መዛባት ውስጥ ወደተዘፈቀ ዓለም ይወስደናል። ወዲያውኑ ግን በቁጥር 2 ሁለተኛ አጋማሽ ላይ፣ ሕይወት ሰጪ የሆነው የእግዚአብሔር መንፈስ በውኃዎች ላይ ሲሰፍፍና ሲያቅፍ እናያለን። በቁጥር 3 እና 4 ላይ ደግሞ የመጀመሪያው መለኮታዊ የቃል አዋጅ ይሰማል፦ "ብርሃን ይሁን!" ይህንንም ተከትሎ የመጀመርያው መለኮታዊ ምልከታና ምዘና ይቀርባል፦ "እግዚአብሔርም ብርሃኑ መልካም እንደሆነ አየ።" በመቀጠልም የመጀመርያው መለኮታዊ የመለየትና የማስማማት ድርጊት ተፈጸመ፤ እግዚአብሔር ብርሃኑንና ጨለማውን ለየ። በእነዚህ አራት አጫጭር መለኮታዊ ሐረጎች ውስጥ፣ ጽሑፉ የተቀረውን የሥነ-ፍጥረት ትረካ ብቻ ሳይሆን፣ የመላውን የቅዱሳት መጻሕፍት የድነት ታሪክ የሚመራ ምት (Rhythm) ይዘረጋል፦ መንፈስ ቅዱስ ይሰፍፋል፣ መለኮታዊው ቃል ይነገራል፣ ሥርዓትና ሕይወት ይወጣል፣ እግዚአብሔር በሥራው ይደሰታል፣ በመጨረሻም ቅዱስ የሆነ የመለየት ሥራ ይከናወናል።

ዘፍጥረት 1፡2-4፣ የድነት ውበት አዋጅ፣ እግዚአብሔር ትርምስን ወደ ውብ መንፈሳዊ ጥበብ የሚቀይርበት መለኮታዊ አሠራር፣ ብለን ልንጠራው የምንችለውን ታላቅ የአሠራር ንድፍ ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ነው። ይኸውም፣ እግዚአብሔር ከትርምስና ከመመሰቃቀል ጋር በሚገናኝበት ጊዜ፣ ዋነኛ መንገዱ ማጥፋት ሳይሆን መለወጥና ማደስ ነው። ቅርጽ አልባ የሆነው ፍጥረት አይጠፋም፤ ይልቁንም ግርማ ሞገስ ያለው ቅርጽ ይሰጠዋል። ባዶነት አይጣልም፤ በሕይወት ሙላት ይሞላል። ጨለማውም በአንዴ ተደምስሶ አይጠፋም፤ ይልቁን ከብርሃን ተለይቶ፣ በእግዚአብሔር ሰፊ የፍጥረት ስምምነት ውስጥ ትክክለኛውንና የበታች ስፍራውን እንዲይዝ ይደረጋል።

የሚያቅፍ ህልውና፣ የሚፈጥር ቃል፣ እና ከዚህ የሚመነጭ እጅግ የላቀ ውበት፣ በመላው የድነት ታሪክ ውስጥ የመንፈስ ቅዱስን ቀጣይነት ያለው የማዳን አገልግሎት ለመረዳት ቁልፍ ነው። ይኸው መንፈስ በእስራኤል የባርነት ትርምስ ውስጥ፣ በግዞት ዘመን ቅርጽ አልባነት፣ በሰው ልጅ የኃጢአት ድቅድቅ ጨለማ፣ በጸጋ ባልተጎበኘ ልብ ባዶነት፣ እንዲሁም አዲሱን ሰማይና አዲሱን ምድር በሚቀድመው የፍጻሜ ዘመን ትርምስ ውስጥ ጣልቃ ይገባል። በዘፍጥረት 1 በጥልቁ ውኃ ላይ የሰፈፈው ያ ሕያው መንፈስ፣ በድነት ታሪክ ውስጥ በሚነሳው በማንኛውም የሕይወት ማዕበልና ትርምስ ላይ የሚያቅፍ፣ በትዕግሥት የሚጠባበቅ፣ እንዲሁም ሥርዓትን፣ መለኮታዊ ውበትንና ሕይወትን የሚያስገኘውን የክርስቶስን ቃል (ሎጎስን) የሚጠራ ያው አንድ መንፈስ ቅዱስ ነው።

የመጀመሪያው ብርሃን የመጨረሻውን ብርሃን ይተነብያል

ወንጌላዊው ዮሐንስ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ሲናገር ሆን ብሎ ወደ ዘፍጥረት 1 ተመልሶ "በመጀመሪያ ቃል ነበረ" በማለት ይጀምራል፤ ይህም በአጋጣሚ የተከሰተ ሥነ-ጽሁፋዊ ምርጫ ሳይሆን ጥልቅ የነገረ መለኮት ማሳሰቢያ ነው። ዮሐንስ እንዲህ ሲል ጽፏል፦ "በእርሱ ሕይወት ነበረች፥ ሕይወትም የሰው ብርሃን ነበረች። ብርሃንም በጨለማ ይበራል፥ ጨለማም አላሸነፈውም" (ዮሐንስ 1፡4-5)። በዘፍጥረት ውስጥ "ብርሃን ይሁን" ብሎ የተናገረው ያው ዘላለማዊ ቃል፣ በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ ደግሞ ራሱ ሥጋ ለብሶ በዓለም መካከል "አደረ" (ዮሐንስ 1፡14)። ስለዚህም፣ ዘፍጥረት 1፡3 ላይ የተነገረው ብርሃን፣ በኋላ ላይ ሐዋርያው ጳውሎስ በሚናገረው ታላቅ የወንጌል እውነት ውስጥ የመጨረሻ ትርጉሙን ያገኛል፦ "ብርሃን ከጨለማ ይብራ ያለ እግዚአብሔር በክርስቶስ ፊት ያለውን የእግዚአብሔርን ክብር እውቀት ብርሃን ለማብራት በልባችን አበራ" (2ኛ ቆሮንቶስ 4፡6)። በዚህ አኳኋን፣ የመጀመሪያው የፍጥረት ብርሃን፣ በክርስቶስ በኩል በልባችን ውስጥ ለሚበራው መንፈሳዊ ብርሃን ጥላና ትንቢት ሆኖ እናገኘዋለን።

የዘፍጥረት 1፡1-5 ሥነ-ጽሑፋዊ ቅርጽ

ዘፍጥረት 1፡1 ርዕስ እንጂ መጀመሪያ ክስተት ብቻ አይደለም

ወደ ሁለተኛው ቁጥር ጥልቅ ምሥጢር ከመሻገራችን በፊት፣ በመጀመሪያውና በሁለተኛው ቁጥሮች መካከል ያለውን ሥነ-መለኮታዊና ትረካዊ ድልድይ በሚገባ ማስተዋል የግድ ይላል። ዘፍጥረት 1፡1 "በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ፈጠረ" የሚለው ታላቅ አዋጅ፣ በበርካታ የዕብራይስጥ ቋንቋና የሥነ-መለኮት ሊቃውንት አረዳድ መሠረት፣ በጊዜያዊ ቅደም ተከተል የተፈጸመን የመጀመሪያ ድርጊት ከማመልከት ይልቅ፣ ቀጥሎ ለሚመጣው የፍጥረት ሥራ በሙሉ እንደ አጠቃላይ መሪ ርዕስ ሆኖ ያገለግላል። ይህን ቁጥር የፍጹም ጊዜ መነሻ (ከምንም ወደ መኖር ማምጣት) አድርገን ብናነበውም ሆነ፣ መላውን ምዕራፍ እንደሚያጠቃልል አብይ ርዕስ አድርገን ብንወስደው፣ የዘፍጥረት 1፡2 ሥነ-መለኮታዊ መልእክትና ክብደት ግን አሁንም ሳይዛነፍ ጸንቶ ይቆማል፦ እግዚአብሔር የሥርዓትና የሕይወትን ቃል ከመናገሩ በፊት፣ ቅርጽ አልባነት ይነግሣል፤ የሕያው እግዚአብሔር መንፈስ ከመስፈፉና ከማቀፉ በፊት፣ በጥልቁ ላይ ድቅድቅ ጨለማ ሰፍኖ ይገኛል። ነገር ግን ይህ ክፍል መለኮታዊው መፍትሔ በብርሃን አዋጅ፣ የፈጣሪን ብርሃን ሰጪ ቃልና የሕይወት መንፈስ ጣልቃ-ገብነት ምን ያህል ወሳኝ እንደሆነ እንድንጠማና እጅግ እንድናደንቅ ያደርገናል።

ዘፍጥረት 1፡3 በመላው የፍጥረት ምዕራፍ ውስጥ ደጋግሞ የሚስተጋባውንና እጅግ ኃያል የሆነውን የመለኮታዊ ንግግር-ድርጊት ያስተዋውቀናል፦ "ዋዮሜር ኤሎሂም" - "እግዚአብሔርም አለ"። ይህ መለኮታዊ ንግግር ተራ የድምፅ ሞገድ ሳይሆን፣ የፍጥረትን መሠረት የሚያናውጥ፣ ከምንም መኖርን የሚያስገኝ እና የሕይወት ሁሉ ምንጭ የሆነው የፈጣሪ ቃል (ሎጎስ) ነው። ይህ ኃያል አዋጅ ሲነገር፣ ሥነ-ፍጥረት ለፈጣሪው ሉዓላዊ ፈቃድ ወዲያውኑ ያለምንም መዘግየት እጅ ሲሰጥ እናያለን፦ "ዋየሂ ኬን" - "እንዲሁም ሆነ" / "ብርሃንም ሆነ"። በእግዚአብሔር አሠራር ውስጥ ቃሉና አፈጻጸሙ ፈጽሞ የማይነጣጠሉ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታዎች ናቸው። መዝሙረኛው ይህንኑ እውነት በሚከተለው ቃል ያረጋግጣል፦ "በእግዚአብሔር ቃል ሰማያት ጸኑ፥ በአፉም እስትንፋስ ሠራዊታቸው ሁሉ። እርሱ ተናገረ ሆነም፤ እርሱ አዘዘ ጸናም" (መዝሙር 33፡6, 9)።

በመቀጠልም፣ ቁጥር 4 ሁለት ተጨማሪና እጅግ ጥልቅ የሆኑ መለኮታዊ ድርጊቶችን ይከፍትልናል፦ "እግዚአብሔርም አየ" እና "እግዚአብሔርም ለየ"። አምላክ "አየ" ሲባል፣ የፈጠረውን ነገር ዓላማና ፍጹምነት መገምገሙን፣ እንዲሁም በፍጥረቱ ውበትና "መልካምነት" መደሰቱን ያመለክታል። "ለየ" የሚለው መለኮታዊ ተግባር ደግሞ፣ እግዚአብሔር ድንበር የሌለውን ትርምስ በማስተካከል፣ የብርሃንና የጨለማን ወሰን በማስቀመጥ በዓለም ውስጥ ቅዱስ ሥርዓትን ማበጀቱን ያሳያል። ይህ ባለ አራት-ደረጃ መለኮታዊ እንቅስቃሴ ማለትም ንግግር (ቃል)፣ አፋጣኝ ውጤት (መታዘዝ)፣ መለኮታዊ ምልከታ (ምዘና)፣ እና ቅዱስ መለየት (ሥርዓት ማበጀት)፣ በቀሪዎቹ አምስት የፍጥረት ቀናት ውስጥ እግዚአብሔር የሚሠራበትን የመለኮታዊ ፈጠራ "ሰዋሰው" መሠረት ነው። ይህ ቋሚ የሆነ የእግዚአብሔር የአሠራር ምት፣ ቅርጽ አልባውን ፍጥረት ወደ ማራኪነት፣ ባዶነቱንም ወደ ዘላለማዊ የክብር ሙላት ያሸጋገረው ጥበባዊ ሥርዓት ነው።

የሥላሴ አሻራ በፍጥረት ውስጥ

በጥንቃቄ ስንመረምረው፣ በእነዚህ ጥቂት ቁጥሮች ውስጥ የሦስቱ አካላት ተባባሪ ተግባር በግልጽ ይታያል፦ አብ በዓላማው ይናገራል፣ ቃሉ (ወልድ) ይነገራል፣ መንፈስ ቅዱስም በውኃ ላይ ይሰፍፋል። ኢዮብ ይህንኑ የሥላሴ አብሮነት በፍጥረት ሥራ ውስጥ እንዲህ ሲል መስክሯል፦ "የእግዚአብሔር መንፈስ ፈጠረኝ፥ የቻሉም እስትንፋስ ሕይወትን ሰጠኝ" (ኢዮብ 33፡4)። ስለዚህም፣ ዘፍጥረት 1፡2-4 ብቸኛ አምላክ ብቻውን የፈጸመው ተግባር ሳይሆን፤ ከዘላለም ጀምሮ በፍቅር አንድነት ውስጥ ያለው አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ በኅብረት የፈጸሙት የፍቅር ሥራ ፍንትው ብሎ የሚታይበት ራዕይ ነው። ይህ የሥላሴ ተባባሪነት፣ በኋላም በኢየሱስ ክርስቶስ ጥምቀት ላይ በድጋሚ ይገለጣል፤ ወልድ በውኃ ውስጥ ሲወርድ፣ መንፈስ ቅዱስ እንደ ርግብ ወርዶ ሲያርፍበት፣ የአብም ድምፅ ከሰማይ ይሰማል (ማቴዎስ 3፡16-17)፤ ይህም የፍጥረትን ሥርዓት ያቆመው ያው ሥላሴአዊ ፍቅር በአዲስ ፍጥረት ሥራ ውስጥ እንደገና ሲገለጥ ያሳየናል።

ትንታኔ

"ባዶ እና ቅርጽ የለሽ"

"ቶሁ ዋ-ቦሁ" የሚለው ጥልቅ የዕብራይስጥ ሐረግ፣ አንድን ከባድ እውነት ይበልጥ ለማጠንከር ሁለት ቃላት የሚጣመሩበት የቋንቋ አጠቃቀም ነው። "ቶሁ" የሚለው ቃል በብሉይ ኪዳን ውስጥ ወደ ሃያ ጊዜ ያህል የተጠቀሰ ሲሆን፣ ትርጉሙም ከቅርጽ አልባነትና ከበረሃማነት አንስቶ፣ እስከ መፈታታት፣ ከንቱነትና የትርምስ መደናገር ድረስ ይሰፋል። "ቦሁ" ደግሞ እጅግ አልፎ አልፎ የሚገኝና ሁልጊዜም ከ"ቶሁ" ጋር ተቆራኝቶ የሚመጣ ቃል ነው። ነቢዩ ኢሳይያስ ይህችኑ ቃል በኤዶም ላይ ስለሚመጣው ፍርድ ሲናገር ተጠቅሞባታል፦ "የምድረ በዳንም ገመድ በእርስዋ ላይ የባዶነትንም ማዕዘን ድንጋይ ይዘረጋባታል" (ኢሳይያስ 34፡11)። ነቢዩ ኤርምያስም ስለ ኢየሩሳሌም መፍረስ ራዕይ ሲናገር ተመሳሳይ ቃል ተጠቅሟል፦ "ምድርን አየሁ እነሆም፥ ባዶና ቅርጽ የለሽ ነበረች፤ ወደ ሰማይም ተመለከትሁ ብርሃንም አልነበረውም" (ኤርምያስ 4፡23)። እነዚህ ሁለት ትይዩ ጥቅሶች የሚያሳዩን፣ ትርምስና ባዶነት ሁልጊዜ ከፍርድና ከመለኮታዊ ተቃውሞ ጋር ተያይዘው ቢመጡም፣ የመጨረሻው ቃል ግን ለዚያው ለፈጠረው አምላክ ብቻ የተሰጠ መሆኑን ነው። "ምድርም ባዶ ነበረች፥ አንዳችም አልነበረባትም" ተብሎ የተቀመጠው ውብ ትርጉም፣ መለኮታዊው እጅ ሥርዓት እስኪያበጅላት ድረስ የነበረውን ፍጹም መፈታታትና የመኖርን ባዶነት ፍንትው አድርጎ ያሳያል።

"ጨለማ"

"ሖሼክ" ቃል በቃል አካላዊ ጨለማን የሚያመለክት ቢሆንም፣ በመላው ቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ግን የጥፋት፣ የመለኮታዊ ፍርድ፣ የመንፈሳዊ ዕውርነትና የሞት ተምሳሌት ሆኖ ያገለግላል። በግብፅ ላይ ከመጣው ዘጠነኛው መቅሰፍት ጋር ተያይዞ እንዲህ ተብሎ ተጽፏል፦ "ሙሴም እጁን ወደ ሰማይ ዘረጋ፤ ጭለማም ሸፈነ በግብፅም ምድር ሁሉ ሦስት ቀን ድቅድቅ ጨለማ ሆነ። ሰው ወንድሙን አላየም፥ ማንም ከስፍራው ሦስት ቀን አልተነሣም፤ ለእስራኤል ልጆች ሁሉ ግን በመኖሪያቸው ብርሃን ነበራቸው" (ዘጸአት 10፡22-23)። ይህ ትይዩ ታሪክ የሚያስተምረን፣ ጨለማ የእግዚአብሔር ፍርድ ምልክት ሲሆን፣ ብርሃን ግን ሁልጊዜም የእርሱ የቅርብ ሕዝብ ድርሻ መሆኑን ነው። ነቢዩ ኢሳይያስም ስለ መሲሑ ሲናገር፣ "በጨለማ የሚሄድ ሕዝብ ብርሃን ያያል፤ በሞት ጥላ አገር ለሚቀመጡ ብርሃን ያበራላቸዋል" (ኢሳይያስ 9፡2) በማለት ተንብዮአል። ይሁን እንጂ፣ በዘፍጥረት 1፡2 ላይ የተጠቀሰው ጨለማ ክፉ ኃይል ወይም ሌላ አማልክት ተደርጎ አልተሳለም። እዚህ ላይ ጨለማ መለኮታዊው ቃል እስኪነገር ድረስ የሚጠብቅ፣ ገና ያልተስተካከለ የዓለም ሁኔታ ነው፤ ጨለማ የብርሃን እጦት እንጂ የራሱ ገለልተኛ ጉልበት ያለው ኃይል አይደለም። ፈጣሪ አምላክ በሉዓላዊነቱ ሲናገር ብርሃን ይፈነጥቃል፤ ጨለማም በጦርነት አይሸነፍም፤ ይልቁንም ያለምንም ትግል በቀጥታ ይገደባል፣ የራሱ ሥፍራ ይሰጠዋል፣ ስምም ይወጣለታል።

"ጥልቁ"

"ተሆም" የሚያመለክተው መልክ ያልያዘውን የጥንቱን የጠፈር ውቅያኖስና የቅድመ-ፍጥረት ጥሬ የትርምስ ቁስ ነው። በዘፍጥረት ዕፁብ ድንቅ ትረካ ውስጥ፣ "ተሆም" አምላክ አይደለም፤ በቀላሉ ግዑዝ ውኃ ነው። የእግዚአብሔር መንፈስ ያለምንም ትግልና ጥረት፣ ፍጹም በሆነ ሉዓላዊ ሥልጣኑ የሚሰፍፍበት የፍጥረት ጥሬ ዕቃ ብቻ ነው። በቅዱስ ጽሑፉ የሥነ-ፍጥረት ትረካ ውስጥ ምንም ዓይነት የአማልክት የደም መፋሰስ ወይም የጠፈር ላይ ጦርነት የለም፤ ያለው ፍጹም መለኮታዊ ጸጥታና የበላይነት ብቻ ነው። ኢዮብ ይህችኑ የእግዚአብሔርን በጥልቁ ላይ ያለውን ፍጹም ሥልጣን እንዲህ ሲል መስክሯል፦ "በኃይሉ ባሕርን ያናውጣል፥ በጥበቡም ትዕቢተኛውን ይመታል" (ኢዮብ 26፡12)።

"የእግዚአብሔር መንፈስ"

ይህ ሐረግ የዚህ የሥነ-መለኮት ጥናት የልብ ትርታ ነው። "ሩዋህ" በዕብራይስጥ ቋንቋ እንደየአውዱ አገባብ "ነፋስ"፣ "የሕይወት እስትንፋስ" ወይም "መንፈስ" የሚል ትርጉም ይይዛል። አንዳንድ ዘመናዊ ምሁራን ይህንን ቃል "ኃይለኛ ነፋስ" ብለው አካላዊ በሆነ መንገድ ሊተረጉሙት ቢሞክሩም፣ ጥልቀት ያለው የአይሁድና የክርስቲያን የትርጓሜ ትውፊት ግን ይህ ራሱ ሕይወት ሰጪ የሆነው፣ እውነተኛው የእግዚአብሔር መንፈስ መሆኑን ያረጋግጣል። መዝሙረኛው ይህንኑ በግልጽ ያውጃል፦ "መንፈስህን ትሰድዳለህ፥ ይፈጠራሉም፤ የምድርንም ፊት ታድሳለህ" (መዝሙር 104፡30)። ይህ መንፈስ በሥነ-ፍጥረት ውስጥ በንቃት የተሳተፈው፣ የፈጣሪ የግል ህልውና ነው። ቅርጽ አልባውን ትርምስ ወደ ሕይወትና ወደ ማራኪ ውበት ለመለወጥ በጥልቁ ላይ የሚያቅፈውና የሚሰፈው ይኸው መንፈስ ቅዱስ ነው።

"መስፈፍ/ማቀፍ"

በዚህ የሥነ-ፍጥረት ክፍል ውስጥ እጅግ የላቀ ሥነ-መለኮታዊ ክብደትና ምሥጢር ያዘለው ቃል ነው። በእብራይስጡ "መራሔፌት" የሚለው ቃል፣ በዘዳግም ውስጥ አንዲት እናት ንስር በጫጩቶቿ ላይ በጥንቃቄ፣ በመንከባከብና በፍቅር እንደምትሰፍፍ ለመግለጽ በተመሳሳይ ሥርወ ቃል ውብ በሆነ ዘይቤ ተገልጿል፦ "ንስር ጐጆውን እንደሚያናውጥ በጫጩቶቹም ላይ እንደሚሰፍፍ፥ ክንፎቹንም እንደሚዘረጋ፥ እንደሚይዛቸውም፥ በክንፎቹም እንደሚሸከማቸው፥ እንዲሁ እግዚአብሔር ብቻውን መራቸው፥ ከእርሱም ጋር እንግዳ አምላክ አልነበረም" (ዘዳግም 32፡11-12)። የሕያው እግዚአብሔር መንፈስ በጥልቁ ውኃ ላይ የሚሰፍፈው እንደ ሩቅና ግድ የለሽ ታዛቢ፣ ወይም በኃይልና በጭካኔ ለመገዛት አይደለም። እርሱ ፍጹም በሆነ መለኮታዊ ትዕግሥት፣ በርኅራኄ፣ እና ጥልቅ በሆነ የፍጥረት ዓላማ ተሞልቶ ነው የሚሰፍፈው። ተመሳሳይ ምስል በኖኅ ታሪክ ውስጥም እናገኘዋለን፤ የጥፋት ውኃ ካለቀ በኋላ ኖኅ የለቀቃት ርግብ "የወይራንም ቅጠል በአፍዋ ቀጥፋ ወደ እርሱ ተመለሰች" (ዘፍጥረት 8፡11) ተብሎ ተጽፏል፤ ይህም ትርምስ ካለፈ በኋላ ሰላምና አዲስ ሕይወት መገኘቱን የሚያመለክት ትንቢታዊ ምስል ነው። ልክ አንዲት እናት ወፍ ዕንቁላሏን አቅፋ ሙቀት በመስጠት ሕይወትን እንደምታስገኝ፤ የእግዚአብሔርም መንፈስ ያን ቅርጽ የሌለውን ባዶነትና ያልተስተካከለ ትርምስ ሕይወትን፣ ሥርዓትንና ውበትን እንዲያመጣ በጥበብ ያዘጋጀዋል። ይህ የመንፈስ ቅዱስ የእናትነት እንክብካቤ፣ ፍጥረትን ከባዶነት ወደ ሙላት የሚያሸጋግረው ኃያል የጸጋ አሠራር ነው።

"ብርሃን" እና "መልካም"

ፈጣሪ አምላክ ኃያል ቃሉን ሲናገር፣ ከምንም ተነስቶ የተፈጠረው የመጀመሪያው እውነታ ብርሃን ነው። ብርሃን አካላዊ የጨረር ክስተት ብቻ ሳይሆን፣ የመታየት፣ የተስፋ፣ የመለኮታዊ ሥርዓት እና የሕይወት ሁሉ መሠረታዊ መርህ ነው። እግዚአብሔር ይህን የመጀመሪያ የፍጥረት ሥራውን ሲያይና ሲገመግም "መልካም" ይለዋል። የዚህ ቃል ትርጉም እጅግ ሰፊ ሲሆን፣ የሥነ-ምግባር ንጽሕናንና በጎነትን፣ የተግባር ፍጹምነትንና ብቃትን፣ እንዲሁም የውበትን ማራኪነት በአንድ ጊዜ አምቆ የያዘ ቃል ነው። በመሆኑም፣ እግዚአብሔር ብርሃኑ "መልካም" ነው ሲል፣ ለዓላማው የተገባ፣ ፍጹም ሥርዓት ያለውና የፈጣሪውን ክብር የሚያንጸባርቅ መለኮታዊ የውበት መገለጫ መሆኑን ማወጁ ነው። ዮሐንስም በራእዩ ውስጥ ይህችኑ ብርሃን ወደ ፍጻሜዋ ስትደርስ ተመልክቷል፦ "ከእንግዲህ ወዲህ ሌሊት አይሆንም፤ የመብራትና የፀሐይ ብርሃንም አያስፈልጋቸውም፥ ጌታ አምላክ ያበራላቸዋልና" (ራእይ 22፡5)።

"ለየ"

በመጨረሻም፣ ዘፍጥረት 1፡4 እግዚአብሔር ብርሃንን ከጨለማ በመለየት ያበቃል። ይህ ድርጊት እጅግ ጥልቅ የሆነ የሥርዓት መለኮታዊ ሰዋሰው ነው። እግዚአብሔር በመጀመሪያው የዓለም ትርምስ ውስጥ የነበሩትን ንጥረ ነገሮች ሙሉ በሙሉ በማጥፋት አላጠፋቸውም፤ ይልቁንም ትክክለኛውን መለየት በማድረግ፣ ወሰን በማስቀመጥና ለእያንዳንዱ ትክክለኛ ቦታውን በመስጠት ሥርዓት አበጀ። ይህ መለኮታዊ "መለየት" ጨለማን አጥፍቶ መደምሰስ ሳይሆን፣ ጨለማ በብርሃን ተገዝቶ የበታች ቦታውን እንዲይዝ የማድረግ ጥበባዊ የፍጥረት ሥራ ነው። ይህም እግዚአብሔር በመላው የድነት ታሪክ ውስጥ መበላሸትን አጥፍቶ ከመጣል ይልቅ፣ በጸጋው በማስተካከልና በመለየት ወደ አዲስ ፍጥረትነት እንዴት እንደሚለውጠው የሚያሳይ ውብ አብነት ነው።

በትርምስ እና በሥርዓት መካከል መኖር

እያንዳንዱ አማኝ በምድራዊ የትዕግሥት ጉዞው ውስጥ የራሱን የግል "ቶሁ ዋ-ቦሁ" (የቅርጽ አልባነትና የባዶነት) የጨለማ ወቅቶች በሚገባ ያውቃቸዋል። የሕይወት ትርጉም በሚደበዝዝበት፣ የተስፋ ጭላንጭል በከባድ ሐዘን፣ በነፍስ ጭንቀት፣ ወይም በመንፈሳዊ ድርቀትና ጥርጣሬ ውስጥ በሚዋጥበት ጊዜ፣ ነፍሳችን ቅርጽ አልባ በሆነ በጥልቁ የትርምስ ውኃ (ተሆም) ውስጥ እንደተዘፈቀች ይሰማታል። ሆኖም፣ የዘፍጥረት 1፡2-4 መለኮታዊ ትረካ እጅግ ጥልቅና ፈውስን የሚያመጣ እውነትን ይናገራል፦ የሕያው እግዚአብሔር መንፈስ መለኮታዊውን የሥርዓትና የብርሃን ቃል ከመናገሩና መፍትሔውን ከማምጣቱ አስቀድሞ፣ ቅርጽ በሌለው የሕይወታችን ትርምስ ላይ በፍቅርና በጸጋ ይሰፍፋል፤ ያቅፋልም። በሕይወታችን ውስጥ ውጫዊ ሰላምና ሥርዓት በጠፋበት የፈተና ጊዜ እንኳ፣ ይህ ሁኔታ የመንፈስ ቅዱስን ከእኛ መራቅ ወይም ህልውናው አለመኖሩን ፈጽሞ አያሳይም። ይልቁንም፣ ያ አጽናኝ መንፈስ በዚያው በጨለማችን ማሕፀን ውስጥ ሆኖ፣ አዲሱን የሕይወት ንጋት ለማስገኘትና የእግዚአብሔርን ዓላማ ለማዋለድ በትዕግሥት እያቀፈን ይገኛል። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህችኑ የመንፈስ ቅዱስ የቅርብ ተራዳኢነት እንዲህ ሲል ገልጾአል፦ "እንዲሁም ደግሞ መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንዴት እንድንጸልይ የሚገባንን አናውቅምና፥ ነገር ግን መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል" (ሮሜ 8፡26)። ልክ በዘፍጥረት 1፡2 መንፈስ ቅዱስ በተመሰቃቀለው ውኃ ላይ እንደተንሳፈፈ፣ ዛሬም በተመሰቃቀለው የልባችን ጥልቅ ውስጥ ሆኖ በቃላት ሊገለጽ በማይችል መቃተት ይራዳናል፣ ይማልድልናልም።

በዚህ መለኮታዊ አሠራር ውስጥ እጅግ አስደናቂው እውነት፣ ሁሉን ቻይ የሆነው አምላክ ያለፈውን የጨለማ፣ የውድቀትና የስብራት ታሪካችንን በኃይል ደምስሶ ወደ መዘንጋት አለመጣሉ ነው። ከዚህ ይልቅ፣ በዘፍጥረት መጽሐፍ ፍጻሜ ላይ እንደምናየው የዮሴፍ የሕይወት ትረካ፣ እግዚአብሔር የክፋትን ሴራ፣ የጉድጓድን ጨለማና የባርነትን ሰንሰለት ሳይቀር በሉዓላዊ እጁ ጠምዝዞ ለድነት ሥርዓት ትክክለኛውን ቦታ በመስጠት፣ የሕይወታችንን ትርምስ ወደ ተቀደሰ መለኮታዊ ውበት ይለውጠዋል። ይህ የፈጣሪ ታላቅ የማዳን ጥበብ፣ በነቢዩ ኢሳይያስ እንደተነገረው የጸጋ አዋጅ፣ "ለጽዮን ለሚያዝኑ እኔ ልስጣቸው፥ ውበት በአመድ ፋንታ፥ የደስታ ዘይት በልቅሶ ፋንታ፥ የምስጋና መጎናጸፊያ በድካም መንፈስ ፋንታ እሰጣቸው ዘንድ" (ኢሳይያስ 61፡3) የሚያለብሰን፣ ባዶነታችንንም በክብሩ የሚሞላበት ዘላለማዊ አሠራሩ ነው። ጳውሎስም ይህችኑ ተስፋ በአዲስ ኪዳን ቋንቋ አረጋግጦልናል፦ "እንግዲህ በክርስቶስ ያለ ማንም ቢኖር አዲስ ፍጥረት ነው፤ አሮጌው ነገር አልፎአል፤ እነሆ፥ ሁሉም አዲስ ሆኖአል" (2ኛ ቆሮንቶስ 5፡17)። ልክ በዘፍጥረት 1 ትርምስ ወደ ሥርዓት እንደተለወጠ፣ በክርስቶስ ውስጥ ያለ እያንዳንዱ ልብም ተመሳሳይ የፍጥረት ተአምር ይካሄድበታል።

ስለዚህም፣ በትርምስና በሥርዓት፣ በጨለማና በብርሃን፣ በባዶነትና በሙላት መካከል በምንመላለስበት በዚህ ምድራዊ ጉዞ ውስጥ፣ ልንይዘው የሚገባን ጽኑ ተስፋ አለ፦ በላያችን ላይ የሚያንዣብበውና የሚያቅፈን መንፈስ ቅዱስ፣ በተገቢው ጊዜ የፈጣሪን ቃል ወደ ሕይወታችን ያመጣል፤ ያኔም ጨለማችን በብርሃኑ ይገፈፋል፣ ትርምሳችንም ወደ መልካምና ወደ ተባለለት ውበት ይለወጣል።