የሐዋርያው ጳውሎስ መልዕክቶች

"በእናንተ መልካሙን ሥራ የጀመረ እስከ ኢየሱስ ክርስቶስ ቀን ድረስ እንዲፈጽመው ተረድቼአለሁ።" — ፊልጵስዩስ 1፡6

†

ሐዋርያው ጳውሎስ፣ ቀደም ሲል ሳኦል በመባል ይታወቅ የነበረው፣ በ5-10 ዓ.ም አካባቢ በዛሬዋ ቱርክ ውስጥ ተወለደ። እርሱ ለአይሁድ እምነት ቀናተኛ ፈሪሳዊ የነበረ ሲሆን፣ በመጀመሪያ የክርስትናን እንቅስቃሴ ለአይሁድ ሃይማኖት ስጋት አድርጎ ስለሚመለከት ቀደምት ክርስቲያኖችን በብርቱ ያሳድድ ነበር። ሆኖም ህይወቱ በደማስቆ መንገድ ላይ አስገራሚ ለውጥ አገኘ። በዚያም፣ ከትንሣኤው ኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ባደረገው መለኮታዊ ገጠመኝ ተለወጠ፤ ይህ ወሳኝ ክስተት ከአሳዳጅነት ወደ ቀናተኛና ጥልቅ ሚስዮናዊነት አሸጋገረው።

የተሰጠውን “የአሕዛብ ሐዋርያ” የሚል ማዕረግ በመቀበል፣ ጳውሎስ በሮም ግዛት ውስጥ ሰፊ ሚስዮናዊ ጉዞዎችን አደረገ። በእነዚህ ጉዞዎችም የክርስቲያን ማኅበረሰቦችን በንቃት መስርቶ፣ የኢየሱስን ትምህርት በተለይም ለአሕዛብ (አይሁድ ላልሆኑ) ሕዝቦች በትጋት አስፋፋ። የእሱ የጽሑፍ ሥራዎች፣ በዋናነት መልእክቶቹ (ደብዳቤዎቹ)፣ የአዲስ ኪዳንን አብዛኛውን ክፍል የሚይዙ ሲሆን፣ በእምነት መዳን እና የጸጋ ሚና የሚሉ ቁልፍ የክርስትና ትምህርቶችን በግልጽ አስቀምጠዋል። እነዚህ መልእክቶች የክርስትናን ሥነ-መለኮትና እድገት በከፍተኛ ደረጃ ቀርፀዋል። የጳውሎስ የማያቋርጥ ሥራ ክርስትናን ከመጀመሪያው የአይሁድ ዘርፍ ወደ ሁለንተናዊ እምነት በመቀየር ረገድ ትልቅ ሚና ተጫውቷል።

መንፈሳዊ ነጸብራቅ፡ ከጠላት ወደ አገልጋይ

የጳውሎስ ታሪክ ራሱ ስብከቱ ነው። ክርስቶስ ኢየሱስ ኃጢአተኞችን ሊያድን ወደ ዓለም እንደመጣ ሲናገር፣ ጳውሎስ ራሱን “ከኃጢአተኞች ዋና እኔ ነኝ” (1ጢሞ 1፡15) ብሎ ይመሰክራል። ይህ የእግዚአብሔር ጸጋ ማንንም ሰው ከመጥራት ወደኋላ እንደማይል የሚያሳይ ሕያው ማስረጃ ነው፤ አሳዳጅ ወደ ሐዋርያ፣ የደም ጠማቂ ወደ የፍቅር ሰባኪ ተለውጦአል። ይህ ለእያንዳንዱ አንባቢ የተስፋ መልእክት ነው፦ ያለፈ ታሪክ የወደፊት ጥሪን አይሽርም፤ የእግዚአብሔር ጸጋ ካለፈው በላይ ኃያል ነው።

ታሪካዊ እና ሥነ-ጽሑፋዊ ዳራ

ደራሲነት እና ቀኖናዊ ሁኔታ

በሐዋርያው ጳውሎስ ስም የሚገኙት 13 መልእክቶች በአዲስ ኪዳን ውስጥ የክርስትናን ሥነ-መለኮት በመቅረጽ ረገድ ማዕከላዊ ሚና ይጫወታሉ። የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን፣ የቃላት አጠቃቀምን፣ የአጻጻፍ ዘይቤንና የሥነ-መለኮት አቀራረብን መሠረት በማድረግ እነዚህን መልእክቶች በሦስት ዋና ዋና ክፍሎች ይከፍሏቸዋል፦

ሮሜ፣ 1ኛ እና 2ኛ ቆሮንቶስ፣ ገላትያ፣ ፊልጵስዩስ፣ 1ኛ ተሰሎንቄ እና ፊልሞና። እነዚህ ሰባቱ መልእክቶች በጳውሎስ እንደተጻፉ ከፍተኛ የሆነ ምሁራዊ ስምምነት አለ። የአጻጻፍ ስልታቸው፣ የቃላት ምርጫቸውና ሥነ-መለኮታዊ ጭብጦቻቸው ወጥነት ያለው ነው። (ለምሳሌ ሮሜ 1:1፤ 1ኛ ቆሮንቶስ 1:1)።
ኤፌሶን፣ ቆላስይስ እና 2ኛ ተሰሎንቄ። የእነዚህ መልእክቶች ደራሲነት አከራካሪ የሆነው እንደ “የክርስቶስ አካል” (Body of Christ) ያሉ ጽንሰ-ሐሳቦች ይበልጥ በዳበረ መልኩ ስለቀረቡበትና የአጻጻፍ ስልታቸው ከማያከራክሩት መልእክቶች መጠነኛ ልዩነት ስለሚያሳይ ነው።
1ኛ እና 2ኛ ጢሞቴዎስ እና ቲቶ። እነዚህ መልእክቶች ከሌሎቹ በተለየ መልኩ፣ በዳበረ የቤተ ክርስቲያን መዋቅር (የኤጲስ ቆጶሳትና የዲያቆናት ሚና) እና በሐሰተኛ ትምህርቶች ላይ በማተኮራቸው፣ በጳውሎስ ሕይወት መጨረሻ እንደተጻፉ በስፋት ይታመናል።

ምንም እንኳን በደራሲነታቸው ላይ ምሁራዊ ክርክሮች ቢኖሩም፣ ሁሉም 13 መልእክቶች ከጥንት ጀምሮ በቤተ ክርስቲያን ዘንድ እንደ ቅዱሳት መጻሕፍት (ቀኖና) ሙሉ ተቀባይነት አግኝተዋል፤ ቤተ ክርስቲያንም በእነዚህ ገጾች ውስጥ የመንፈስ ቅዱስን ድምፅ ሰምታ፣ የእግዚአብሔርን ቃል እንደ ሕያውና የማይለወጥ እውነት ተቀብላ ኖራለች።

የጳውሎስ 13 መልእክቶች ሦስት ክፍሎች

እያንዳንዱ ቡድን ለቤተ ክርስቲያን ግንባታ የራሱ ልዩ የመንፈሳዊ ሚና አለው

የጳውሎስ አገልግሎት ታሪካዊ አውድ

ጳውሎስ በ1ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የሮም ግዛት በሰላም (Pax Romana) በነበረበት ወቅት ያገለገለ ሲሆን፣ ይህም በግዛቱ ውስጥ በነጻነት ለመንቀሳቀስ አስችሎታል። የእርሱ አገልግሎት ስኬታማ እንዲሆን ወሳኝ ከሆኑት ምክንያቶች መካከል ልዩ ማንነቱና ያደገበት ሁኔታ ይገኙበታል፦

የተቀላቀለ ማንነት (Hellenistic Jew)፡ ጳውሎስ የግሪክ ባህልና ፍልስፍና የዳበረባት በጠርሴስ ተወለደ። እንደ ፈሪሳዊ ደግሞ በኢየሩሳሌም ከታዋቂው መምህር ገማልያል እግር ሥር የኦሪትን ሕግ ተምሯል። ይህ ሁለት ዓይነት አስተዳደጉ፣ በአይሁድ ምኩራቦች ውስጥ ከብሉይ ኪዳን እየጠቀሰ እንዲያስረዳ፣ እንዲሁም ለአሕዛብ የግሪክን የንግግርና የማሳመን ዘዴ ተጠቅሞ እንዲሰብክ አስችሎታል።
የሮም ዜግነት፡ የሮም ዜግነቱ ሕጋዊ ጥበቃ ሰጥቶታል። ለምሳሌ፣ በፊልጵስዩስ ያለጥፋቱ ሲገረፍ መብቱን ተጠቅሞ ባለሥልጣናቱ እንዲፈሩት አድርጓል፤ እንዲሁም በኢየሩሳሌም ሊገደል ሲል ወደ ቄሳር ይግባኝ የማለት መብቱን ተጠቅሟል።
የቤተ ክርስቲያን የሽግግር ወቅት፡ ጳውሎስ ያገለገለው ክርስትና ከይሁዲነት ወደ ዓለም አቀፋዊ እምነት በሚሸጋገርበት ወሳኝ ወቅት ነበር። ዋነኛው ጥያቄ “አሕዛብ ክርስቲያን ለመሆን መገረዝና የሙሴን ሕግ መጠበቅ አለባቸው ወይ?” የሚለው ነበር።

ከዚህ ሁሉ በስተጀርባ ግን የሚንቀሳቀስ አንድ መለኮታዊ እጅ ነበር። እግዚአብሔር ጳውሎስን ከመወለዱ በፊት ለዚህ ተልእኮ እንደለየው ራሱ ይመሰክራል፦ “ከእናቴ ማኅፀን ለየኝ በጸጋውም ጠራኝ” (ገላ 1፡15)። ታሪክ፣ ባህል፣ ትምህርትና ዜግነት ሁሉ በእግዚአብሔር እጅ ውስጥ ላሉት ዘላለማዊ ዓላማዎች የተዘጋጁ መሣሪያዎች ነበሩ።

የጳውሎስ መልእክቶች ሥነ-ጽሑፋዊ አወቃቀር እና ቅጽ

የጳውሎስ መልእክቶች የጥንቱን የግሪክ-ሮማውያን የደብዳቤ አጻጻፍ ቅርጽ የሚከተሉ ሲሆን፣ መልእክቱን በኃይል ለማስተላለፍ የንግግር (Rhetoric) ዘዴዎችን በስፋት ይጠቀማል።

መክፈቻ፡ ላኪውን፣ ተቀባዩን እና ሰላምታን ያካትታል (ለምሳሌ፣ 1ኛ ቆሮ. 1:1–3)።
ምስጋና እና ጸሎት፡ ለአንባቢዎቹ እምነት እግዚአብሔርን ያመሰግናል (ለምሳሌ፣ ፊልጵ. 1:3–5)።
ዋና አካል፡ የሥነ-መለኮት ትምህርት (Indicative - እኛ በክርስቶስ ማን ነን) እና ተግባራዊ ምክር (Imperative - እንዴት መኖር እንዳለብን) ያቀርባል። ለምሳሌ፣ ሮሜ 1–11 (ትምህርት) እና ሮሜ 12–15 (ምክር)።
መዝጊያ፡ የግል ሰላምታዎችን፣ ቡራኬን እና የመጨረሻ ማሳሰቢያን ያካትታል (ለምሳሌ፣ ሮሜ 16)።
የንግግር (Rhetorical) አጠቃቀም፡ ጳውሎስ አንባቢዎቹን ለማሳመን፣ የተሳሳተ ትምህርትን ለማረምና ለማበረታታት የተለያዩ ዘዴዎችን ይጠቀማል። ለምሳሌ፣ “ዳያትሪብ” (Diatribe) የተባለውን የአጻጻፍ ስልት በመጠቀም፣ ምናባዊ ተከራካሪን ጥያቄ እየጠየቀ ራሱ ይመልሳል። በተጨማሪም፣ ክርስቶስ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ፍጻሜ መሆኑን ለማሳየት ጥቅሶችን በስፋት ይጠቀማል።

ይህ የ«ትምህርት-ወደ-ተግባር» (Indicative→Imperative) ንድፍ ራሱ ጥልቅ መንፈሳዊ እውነት ይሸከማል፦ ክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር የሚጀምረው በእኛ ጥረት ሳይሆን፣ በክርስቶስ ማን እንደሆንን በማወቅ ነው። መጀመሪያ ጸጋ፣ ቀጥሎ ምላሽ።

የጳውሎስ መልእክቶች አወቃቀርና ይዘት

የሮሜ መልእክት

የሮሜ መልእክት የሐዋርያው ጳውሎስ የሥነ-መለኮት ማጠቃለያና እጅግ ስልታዊ (Systematic) የሆነ ወንጌላዊ መግለጫ ነው። ጳውሎስ ይህንን መልእክት የጻፈው ሮም ከመድረሱ በፊት ለቤተ ክርስቲያኒቱ ራሱን ለማስተዋወቅና ወደ ስፔን ለሚያደርገው የሚስዮናዊ ጉዞ ድጋፍ ለመጠየቅ ነው።

ምዕራፍ 1–3:20፡ የሰው ልጅ ሁለንተናዊ ውድቀት

ጳውሎስ መልእክቱን የሚጀምረው የሰው ልጅ (አሕዛብም ሆኑ አይሁድ) በእግዚአብሔር ፊት ኃጢአተኛና ፍርድ የሚገባው መሆኑን በማረጋገጥ ነው። አሕዛብ በተፈጥሮ መገለጥ እግዚአብሔርን ማወቅ ሲገባቸው ጣዖትን ስላመለኩ፣ አይሁድ ደግሞ የተሰጣቸውን ሕግ ስለጣሱ ሁሉም ከእግዚአብሔር ክብር ጎድለዋል። በዚህ ክፍል፣ "ጻድቅ ማንም የለም፣ አንድም ስንኳ" (ሮሜ 3:10) በማለት የሕግ ሥራ ማንንም እንደማያጸድቅ ይደመድማል።

ምዕራፍ 3:21–5፡ በእምነት መጽደቅ

የሰው ልጅ ከራሱ ማምለጥ ስለማይችል፣ መፍትሔው በእግዚአብሔር ጸጋ በክርስቶስ ኢየሱስ ቤዛነት በኩል የሚገኝ መጽደቅ መሆኑን ያውጃል። ጳውሎስ አብርሃምን እንደ ታላቅ የእምነት አባት በማቅረብ፣ መጽደቅ የሕግ ሥራ ሳይሆን የእምነት ውጤት መሆኑን ያስረዳል። በምዕራፍ 5 ደግሞ በአዳም አለመታዘዝ ምክንያት ወደ ዓለም የገባውን ሞትና ኃጢአት፣ በክርስቶስ (በሁለተኛው አዳም) ፍጹም ታዛዥነት በኩል ከመጣው ሕይወትና ጸጋ ጋር በማነጻጸር ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ ይሰጣል።

ምዕራፍ 6–8፡ የቅድስና ሕይወት በመንፈስ ቅዱስ

በጸጋ መዳን ለኃጢአት ፈቃድ አለመሆኑን ይከራከራል። አማኞች ከክርስቶስ ጋር በሞቱና በትንሣኤው በጥምቀት ተባብረዋልና ኃጢአት ሊገዛቸው አይገባም (ምዕ. 6)። ሕግ ኃጢአትን ያጋልጣል እንጂ ኃጢአትን የማሸነፍ አቅም አይሰጥም (ምዕ. 7)። በምዕራፍ 8፣ በመንፈስ ቅዱስ ስለሚመራው የድል ሕይወት፣ ስለ መለኮታዊ ልጅነትና "ከእግዚአብሔር ፍቅር ሊለየን የሚችል ምንም ነገር የለም" ስለሚለው ታላቅ የዘላለም ተስፋ በስፋት ያስተምራል።

ምዕራፍ 9–11፡ የእግዚአብሔር ሉዓላዊነትና እስራኤል

ብዙዎቹ አይሁድ ወንጌልን አለመቀበላቸው መለኮታዊውን ዕቅድ እንዳላስቀረና፣ ይልቁንም ይህ የአይሁድ እምቢተኝነት የአሕዛብን መዳን እንዳመጣ ይተነትናል። እግዚአብሔር ለህዝቡ የገባው ቃል ኪዳን እንደማይጠፋና፣ በመጨረሻውም "እስራኤል ሁሉ ይድናል" በማለት የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነትና የማይመረመር ጥበብ ያወድሳል።

ምዕራፍ 12–16፡ ተግባራዊ የክርስቲያን ሕይወት

ሥነ-መለኮቱን ወደ ተግባር በመቀየር፣ አማኞች ሰውነታቸውን ሕያውና ቅዱስ መሥዋዕት አድርገው እንዲያቀርቡ ያዛል። መንፈሳዊ ስጦታዎቻቸውን በፍቅር እንዲጠቀሙ፣ ለባለሥልጣናት እንዲገዙ (ምዕ. 13)፣ እና ደካማ የሆኑትን በእምነት እንዲደግፉና እርስ በርስ እንዳይፈራረዱ ይመክራል፤ በመጨረሻም ሰፊ የግል ሰላምታዎችን በማቅረብ መጽሐፉን ይደመድማል።

መንፈሳዊ ነጸብራቅ፦ ሮሜ ከሁሉም በላይ ግዙፉ የጸጋ ካቴድራል ነው። ከጠፋንበት ጥልቅ ጉድጓድ (ምዕ. 1-3) ወደ ተስፋ ተራራ ጫፍ (ምዕ. 8) ድረስ የሚወስደን ጉዞ፣ ራሱ የወንጌልን ቅርጽ ይመሰርታል፦ ጸጋ ከፍርድ በላይ ትልቅ ናት፣ ፍቅርም ከሁሉ ኃያል ናት።

1ኛ ቆሮንቶስ

ይህ መልእክት በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን ለተፈጠሩ ማኅበራዊ፣ ሥነ-ምግባራዊና ሥነ-መለኮታዊ ችግሮች የተሰጠ ተግባራዊና ሐዋርያዊ ምላሽ ነው። ቆሮንቶስ በንግድና በብልግና የምትታወቅ የግሪክ ከተማ ነበረች፤ የቤተ ክርስቲያኒቱም አባላት የዚህን ዓለም ባሕል ወደ ጉባኤው አምጥተውት ነበር።

ምዕራፍ 1–4፡ መከፋፈልና የመስቀሉ ጥበብ

በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን "እኔ የጳውሎስ ነኝ፣ እኔ የአጵሎስ ነኝ፣ እኔ የኬፋ ነኝ" በሚል የተፈጠረውን የቡድንተኝነት ክፍፍል አጥብቆ ይገሥጻል። የዓለምን ጥበብ በሚያሳፍረው "በመስቀሉ ሞኝነት" ላይ በማተኮር፣ እውነተኛ ጥበብ ክርስቶስ መሆኑን ያስረዳል። አገልጋዮች የእግዚአብሔር እርሻ ሠራተኞች እንጂ የክብር ባለቤቶች አለመሆናቸውን ያሳስባል።

ምዕራፍ 5–6፡ የሥነ-ምግባር ብልሹነትና ክስ

በቤተ ክርስቲያን ውስጥ የታየውን የአባትን ሚስት የማግባት ኃጢአት (ከባድ ዝሙት) በዝምታ ማለፋቸውን ወቅሶ፣ ግለሰቡን ከኅብረታቸው እንዲያስወግዱ ያዛል። በተጨማሪም፣ አማኞች እርስ በርስ በአረማውያን ፍርድ ቤት መካሰሳቸው የቤተ ክርስቲያንን ክብር ዝቅ ማድረግ መሆኑን ያርማል። "ሥጋችሁ የመንፈስ ቅዱስ ቤተ መቅደስ ነው" በማለት ከዝሙት ሸሽተው እግዚአብሔርን በሥጋቸው እንዲያከብሩ ያስተምራል።

ምዕራፍ 7–10፡ ለጥያቄዎቻቸው የተሰጠ ምላሽ

የቆሮንቶስ ሰዎች በደብዳቤ ለጠየቁት ጥያቄዎች ምላሽ ይሰጣል። ስለ ጋብቻ፣ ፍቺ፣ እና ላጤነት ዝርዝር መመሪያ ይሰጣል። ለጣዖት የተሠዋ ሥጋን ስለመብላት ሲያብራራ፣ ክርስቲያናዊ ነጻነት ከሌሎች አማኞች ሕሊና (ከፍቅር) አንጻር መመዘን እንዳለበት አጽንዖት ይሰጣል። "ነገር ሁሉ ተፈቅዶልኛል፣ ነገር ግን ሁሉ አያንጽም" የሚለውን ታላቅ የነጻነት መርህ ያስቀምጣል።

ምዕራፍ 11–14፡ የአምልኮ ሥርዓትና መንፈሳዊ ስጦታዎች

በሕዝብ አምልኮ ሥርዓት (የራስ መሸፈኛን ጨምሮ) እና የጌታ እራት አከባበር ላይ የታዩትን የሥርዓትና የፍቅር ጉድለቶች (ሀብታሞች ድሆችን መናቃቸውን) ያርማል። ስለ መንፈሳዊ ስጦታዎች (ካሪስማታ) አጠቃቀም በስፋት ካስተማረ በኋላ፣ ከሁሉም የሚበልጠው የፍቅር መንገድ (ታዋቂው ምዕራፍ 13) እንደሆነ ያውጃል። በምዕራፍ 14 ትንቢትን ከልሳን ጋር በማነጻጸር "ሁሉ በአግባብና በሥርዓት ይሁን" ይላል።

ምዕራፍ 15–16፡ የሙታን ትንሣኤና ማጠቃለያ

አንዳንድ የቆሮንቶስ ሰዎች "የሙታን ትንሣኤ የለም" ማለታቸውን በመቃወም፣ የክርስቶስ ትንሣኤ የክርስትና መሠረትና ለአማኞች የወደፊት አካላዊ ትንሣኤ የማይናወጥ ዋስትና መሆኑን በጥልቀት ያስረዳል። ለኢየሩሳሌም ቅዱሳን ስለሚሰበሰበው መዋጮ መመሪያ ሰጥቶ መልእክቱን ያጠናቅቃል።

2ኛ ቆሮንቶስ

ከጳውሎስ መልእክቶች ሁሉ እጅግ ግላዊ፣ ስሜታዊና የሐዋርያነት ሥልጣኑን አጥብቆ የሚከላከልበት መጽሐፍ ነው። ጳውሎስ በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን ዘንድ ከነበረው "የሚያሳዝን ጉብኝት" እና "በእንባ ከተጻፈው ደብዳቤ" በኋላ፣ ግንኙነታቸው በመታደሱ የተሰማውን ደስታና ቀሪ ቅሬታዎችን ይገልጻል።

ምዕራፍ 1–7፡ የሐዋርያዊ አገልግሎት ባሕርይና የዕርቅ አገልግሎት

ጳውሎስ በእስያ ስለደረሰበት ከባድ መከራና "የመጽናናት አምላክ" ስለሆነው እግዚአብሔር አቅርቦት ይናገራል። የአዲሱን ኪዳን አገልግሎት ክብር (በመንፈስ የሚሠራውን) ከአሮጌው የፊደል አገልግሎት ጋር ያነጻጽራል። እኛ የእግዚአብሔር ክብር ያለን "በሸክላ ዕቃ" ውስጥ እንደሆንን በማሳየት፣ የኃይሉ ታላቅነት ከእግዚአብሔር እንጂ ከሰው እንዳልሆነ ያስረዳል። "ማንም በክርስቶስ ቢሆን አዲስ ፍጥረት ነው" (5:17) በማለት ታላቁን የዕርቅ አገልግሎት ጥልቀት ያስተምራል።

ምዕራፍ 8–9፡ ለቅዱሳን የሚደረግ መዋጮ (የልግስና ጸጋ)

የመቄዶንያን አብያተ ክርስቲያናት በከባድ ድህነት ውስጥ ሆነው ያሳዩትን እጅግ አስደናቂ ልግስና እንደ ምሳሌ በማንሳት፣ የቆሮንቶስ አማኞችም በኢየሩሳሌም ለሚገኙ ድሆች በደስታና በልግስና እንዲሰጡ ያበረታታል። "በጥቂት የሚዘራ በጥቂት ያጭዳል... በደስታ የሚሰጠውን እግዚአብሔር ይወዳል" የሚለውን መለኮታዊ የልግስና መርህ ያስተምራል።

ምዕራፍ 10–13፡ ሐዋርያነትን መከላከልና በድካም የሚገለጥ ኃይል

የመልእክቱ ቃና በድንገት በመቀየር፣ ራሳቸውን "ታላላቅ ሐዋርያት" እያሉ የሚጠሩትንና የጳውሎስን አገልግሎት የሚያጣጥሉትን ሐሰተኛ መምህራን አጥብቆ ይቃወማል። ጳውሎስ ትምክህቱ በንግግር ብቃት ወይም በስኬቱ ሳይሆን፣ ለክርስቶስ ሲል በተቀበለው መከራ፣ እስራትና ድካም መሆኑን ይገልጻል። ስለተሰጠው ልዩ ሰማያዊ ራእይና ስለተሰጠው "የሥጋ ወጊ" (Thorn in the flesh) ከተናገረ በኋላ፣ "ጸጋዬ ይበቃሃል፣ ኃይሌ በድካም ይፈጸማል" የሚለውን መለኮታዊ ድምፅ በማካፈል፣ ኃይል በመስቀሉ መንገድ እንደሚገለጥ አበክሮ ያስተምራል።

መንፈሳዊ ነጸብራቅ፦ “ጸጋዬ ይበቃሃል” የሚለው ቃል የቤተ ክርስቲያንን ብዙ ትውልዶች ያጽናና ታላቅ ኑባሬ ነው። እግዚአብሔር ድካማችንን የሚያስወግድልን ሁልጊዜ ላይሆን ይችላል፤ ነገር ግን በዚያው ድካም ውስጥ ራሱን በኃይል ይገልጣል። ይህ ለዘመናዊው ምዕመናን፣ ሕመም፣ ኪሳራ ወይም ድካም ሲያጋጥመው፣ የእግዚአብሔር ቅርበት ምልክት እንጂ የመተው ማረጋገጫ አለመሆኑን ያስተምራል።

የገላትያ መልእክት

"የክርስቲያን ነጻነት አዋጅ" (Magna Carta) በመባል የሚታወቀው ይህ መልእክት፣ የይሁዲነት አቀንቃኞችን (Judaizers) ኑፋቄ በጥብቅ የሚሞግት ኃይለኛ ደብዳቤ ነው። እነዚህ ሐሰተኛ መምህራን አሕዛብ ክርስቲያኖች ለመዳን በክርስቶስ ከማመን በተጨማሪ መገረዝና የሙሴን ሕግ መጠበቅ አለባቸው እያሉ ያስተምሩ ነበር።

ምዕራፍ 1–2፡ የወንጌሉ መለኮታዊ ምንጭና የጳውሎስ ሐዋርያነት

ጳውሎስ የሰበከው ወንጌል ከሰው የተማረው ሳይሆን በቀጥታ ከኢየሱስ ክርስቶስ መገለጥ መሆኑን አጥብቆ ይሞግታል። ሌላ ወንጌል የሚሰብክ ቢኖር "የተረገመ ይሁን" በማለት ማስጠንቀቂያ ይሰጣል። በአንጾኪያ ሐዋርያው ጴጥሮስን ከአሕዛብ ጋር በመብላት ባሳየው ግብዝነት ፊት ለፊት የገሠጸበትን ታሪክ በማንሳት፣ ወንጌል አድልዎ እንደሌለውና ማንም በሕግ ሥራ እንደማይጸድቅ ያሳያል። "ከክርስቶስ ጋር ተሰቅዬአለሁ..." (2:20) የሚለው ታላቅ የእምነት ቃል የሚገኘው እዚህ ላይ ነው።

ምዕራፍ 3–4፡ በእምነት እንጂ በሕግ አለመጽደቅ

የገላትያ አማኞች በመንፈስ ከጀመሩ በኋላ ወደ ሥጋ (ወደ ሕግ ሥራ) መመለሳቸውን፣ "የማታስተውሉ የገላትያ ሰዎች ሆይ..." በማለት ይወቅሳል። አብርሃም ሕግ ሳይሰጥ በእምነት መጽደቁን፣ ሕግ ደግሞ ወደ ክርስቶስ የሚያደርስ "ሞግዚት" ብቻ እንደነበረ ያስረዳል። አማኞች አሁን የባሪያ ልጆች ሳይሆኑ በክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጆችና ወራሾች መሆናቸውን በሣራና በአጋር ታሪክ (ምሳሌያዊ ትርጓሜ) ያረጋግጣል።

ምዕራፍ 5–6፡ የክርስቲያን ነጻነትና የመንፈስ ፍሬ

"በነጻነት እንድንኖር ክርስቶስ ነጻ አወጣን" በማለት፣ ይህ ነጻነት ግን ለሥጋ ምኞት መዋል እንደሌለበት ያስጠነቅቃል። የሥጋን ሥራ ከመንፈስ ፍሬ (ፍቅር፣ ደስታ፣ ሰላም፣ ትዕግሥት፣ ቸርነት፣ በጎነት፣ እምነት፣ የዋህነት፣ ራስን መግዛት) ጋር በማነጻጸር በመንፈስ እንዲመላለሱ ያዛል። "ሰው የሚዘራውን ያንኑ ያጭዳል" በማለት እርስ በርስ መልካም እንዲያደርጉ መክሮ ይደመድማል።

የፊልጵስዩስ መልእክት

"የደስታ መልእክት" የሚባለው ይህ ደብዳቤ ጳውሎስ በእስር ቤት ሆኖ የጻፈው ሲሆን፣ ለፊልጵስዩስ ቤተ ክርስቲያን ያለውን ጥልቅ ፍቅርና ምስጋና ይገልጻል። መጽሐፉ ምንም እንኳ በእስራትና በመከራ ውስጥ የተጻፈ ቢሆንም፣ "ደስታ" የሚለው ቃል በተደጋጋሚ ይንጸባረቅበታል።

ምዕራፍ 1፡ በመከራ ውስጥ ያለ ደስታ

ጳውሎስ መታሰሩ ወንጌልን ከማገድ ይልቅ ይበልጥ በቤተ መንግሥቱ ዘብ (Praetorian Guard) ውስጥ እንዲስፋፋ እንዳደረገው በደስታ ይገልጻል። በሕይወት ቢኖር ለክርስቶስ ፍሬ እንደሚያፈራ፣ ቢሞት ደግሞ ከክርስቶስ ጋር መሆን ከሁሉ እንደሚሻል በመግለጽ፣ "ለእኔ ሕይወት ክርስቶስ ነው፣ ሞትም ጥቅም ነው" (1:21) በማለት ጽኑ የክርስቶስ ተስፋውን ያካፍላል።

ምዕራፍ 2፡ የክርስቶስ ትሕትናና ዝቅ ማለት (Kenosis)

አማኞች በአንድነትና በትሕትና የክርስቶስን አእምሮ እንዲይዙ ይመክራል። ክርስቶስ በእግዚአብሔር መልክ ሲኖር ሳለ፣ ራሱን ባዶ አድርጎ የባሪያን መልክ እንደያዘና በመስቀል ላይ እስከ መሞት ድረስ እንደታዘዘ፣ በዚህም እግዚአብሔር ከስም ሁሉ በላይ የሆነ ስም እንደሰጠው የሚያሳይ ጥልቅና ውብ የክርስቶሎጂ መዝሙር (2:5-11) ይዟል። ጢሞቴዎስንና አፍሮዲጡን እንደ ትሕትናና የአገልግሎት አርአያ አድርጎ ያቀርባቸዋል።

ምዕራፍ 3፡ ወደ ፊት መዘርጋትና ሕጋዊነትን መቃወም

በሥጋ ከመመካትና የግርዘትን ሕግ ከሚሰብኩ አሳሳቾች በማስጠንቀቅ፣ ጳውሎስ የድሮ የፈሪሳዊነት ትምክህቱን ሁሉ እንደ "ጉድፍ" ቆጥሮታል። ዋናው ግቡ ክርስቶስን ማግኘትና የትንሣኤውን ኃይል ማወቅ መሆኑን ይገልጻል። "የኋላዬን እየረሳሁ የፊቴን ለመያዝ እዘረጋለሁ" በማለት ለክርስቶስ ሽልማት እንዴት እንደሚሮጥ የሕይወት መርሑን ያካፍላል።

ምዕራፍ 4፡ ምስጋና፣ ሰላምና አቅርቦት

"ሁልጊዜ በጌታ ደስ ይበላችሁ" በማለት አጥብቆ ይመክራል። በምንም ላለመጨነቅ፣ ነገር ግን በአሳብ ሁሉ እግዚአብሔርን ስለማመስገንና አእምሮን ስለሚጠብቀው የእግዚአብሔር ሰላም ያስተምራል። ፊልጵስዩሳውያን ለላኩለት የገንዘብ ስጦታ አመስግኖ፣ "ኃይልን በሚሰጠኝ በክርስቶስ ሁሉን እችላለሁ" (4:13) ብሎ በመለኮታዊ አቅርቦት ላይ ያለውን እምነት አውጆ ይደመድማል።

መንፈሳዊ ነጸብራቅ፦ ደስታ በፊልጵስዩስ ውስጥ ከሁኔታ ነጻ ነው። ጳውሎስ ደስ ያለው እስር ቤት ስለሌለ ወይም ችግር ስላልገጠመው ሳይሆን፣ ደስታው መሠረቱ ክርስቶስ ራሱ ስለሆነ ነው። ይህ ለክርስቲያን ትልቅ ትምህርት ነው፦ ሁኔታ ይለዋወጣል፣ ክርስቶስ ግን አይለወጥም፤ ስለዚህ ደስታችንም በእርሱ ላይ ተመሥርቶ ጸንቶ ሊኖር ይችላል።

1ኛ ተሰሎንቄ

ከጳውሎስ ቀደምት መልእክቶች አንዱ ሲሆን፣ አዲስ ለተመሠረተችና ከባድ ስደት ለገጠማት ቤተ ክርስቲያን መጽናናትንና የሥነ-ፍጻሜ (Eschatology) ትምህርትን ይሰጣል።

ምዕራፍ 1–3፡ ምስጋናና ሐዋርያዊ እንክብካቤ

ጳውሎስ ለተሰሎንቄ አማኞች እምነት፣ ፍቅርና ጽናት ያለማቋረጥ እግዚአብሔርን ያመሰግናል። በመካከላቸው በነበረ ጊዜ እንደ አባትና እንደ እናት ያሳየውን ንጹሕና አፍቃሪ አገልጋይነት ያስታውሳል። በስደት ምክንያት ከእነርሱ በመለየቱ ቢያዝንም፣ በጢሞቴዎስ በኩል የደረሰውን የምእመናኑን በጎ የእምነት ዜና ሰምቶ በእጅጉ መጽናናቱንና ለእነርሱ ያለውን የጸሎት ትጋት ይገልጻል።

ምዕራፍ 4–5፡ የጌታ ምጽአት ተስፋና ቅድስና

እግዚአብሔርን ደስ ስለሚያሰኝ የቅድስና ሕይወት (በተለይ ከዝሙት መራቅና እርስ በርስ መዋደድ) መመሪያ ይሰጣል። "ስለ ሞቱት (ያንቀላፉት) አማኞች ተስፋ እንዳጡ ሰዎች እንዳታዝኑ" በማለት፣ ጌታ በክብር ሲመጣ በክርስቶስ የሞቱት አስቀድመው እንደሚነሱ፣ ከዚያም ሕያዋን የሆኑት በአየር ላይ ጌታን ለመቀበል እንደሚነጠቁ ታላቁን የንጥቀት ትምህርት (4:13-18) ያስተምራል። የጌታ ቀን "እንደ ሌባ" በድንገት ስለሚመጣ፣ በብርሃን ልጆችነት በመንፈስ ንቁ ሆነው እንዲጠባበቁ ያዛል።

የፊልሞና መልእክት

በጳውሎስ ከተጻፉት እጅግ አጭሩና የግል ደብዳቤ ሲሆን፣ የክርስቶስ ወንጌል የሰዎችን ማኅበራዊ ግንኙነት ከሥር መሠረቱ እንዴት እንደሚለውጥ በተግባር የሚያሳይ መጽሐፍ ነው።

የእርቅ ልመና እና አዲስ ወንድማማችነት

ጳውሎስ ይህንን ደብዳቤ የጻፈው በእስር ቤት ሆኖ ነው። ታሪኩ የሚያጠነጥነው አናሲሞስ በተባለ ባሪያ ዙሪያ ነው፤ አናሲሞስ ከጌታው ከፊልሞና (በቆላስይስ ካለ ባለጸጋ ክርስቲያን) ገንዘብ ሰርቆ ወይም አጥፍቶ የሸሸ ባሪያ ነበር። አናሲሞስ ሮም ላይ ጳውሎስን አግኝቶ ክርስቲያን ሆነ። ጳውሎስም አናሲሞስን ወደ ቀድሞ ጌታው ወደ ፊልሞና ሲመልሰው ይህን የሽምግልና ደብዳቤ አብሮ ላከ።

ጳውሎስ ፊልሞናን የሚያስገድደው በሐዋርያዊ ሥልጣኑ ሳይሆን በፍቅር ነው። አናሲሞስን "እንደ ባሪያ ሳይሆን እንደ ተወደደ ወንድም" አድርጎ እንዲቀበለው ያቀረበው ልመና፣ የክርስቶስ ወንጌል የጥንቱን የባርነትና የመደብ ሥርዓት እንዴት ከውስጥ ወደ ውጭ እንደሚንድ የሚያሳይ ድንቅ የፍቅር ጥሪ ነው። "አንዳች በድሎህ ወይም ዕዳ ቢኖርበት በእኔ ላይ ቁጠረው" (ቁ. 18) በማለት ጳውሎስ ራሱ የክርስቶስን የቤዛነት ሥራ (ኃጢአታችንን በራሱ ላይ እንደቆጠረው) በተግባር ሲያሳይ እንመለከታለን።

ሁለተኛ-ጳውሎሳዊ መልእክቶች

እነዚህ ሦስት መልእክቶች (ኤፌሶን፣ ቆላስይስ፣ እና 2ኛ ተሰሎንቄ) የጳውሎስን ሥነ-መለኮት ይበልጥ ወደ ላቀ የጠፈር (Copic) እና የቤተ ክርስቲያን አወቃቀር የሚያሳድጉ ናቸው።

የኤፌሶን መልእክት

የኤፌሶን መልእክት የጳውሎስ ሥነ-መለኮት እጅግ የበለጸገና ጥልቅ መንፈሳዊ ራዕይ የተንጸባረቀበት መጽሐፍ ነው። መልእክቱ በተለየ የቤተ ክርስቲያን ችግር ላይ ከማተኮር ይልቅ፣ ቤተ ክርስቲያን በክርስቶስ ያላትን ዓለም አቀፋዊና ሰማያዊ ሚና ይገልጻል።

ምዕራፍ 1–3፡ በክርስቶስ ያለ መንፈሳዊ በረከትና አንድነት

መጽሐፉ የሚጀምረው እግዚአብሔር ዓለም ሳይፈጠር በክርስቶስ ስለመረጠን፣ ስለ ተቀበልነው የልጅነት መንፈስና ስለ ኃጢአት ስርየት በሚዘምር ታላቅ የምስጋና ጸሎት ነው (ምዕ. 1)። በምዕራፍ 2 ላይ "በበደላችን ሙታን" ከነበርንበት እንዴት በጸጋና በእምነት እንደዳንን፣ እንዲሁም በክርስቶስ ደም አይሁድና አሕዛብን የሚከፍለው "የጥል ግድግዳ" ፈርሶ አንድ አዲስ ሰው (ቤተ ክርስቲያን) እንደተፈጠረ ያስረዳል። በምዕራፍ 3 ጳውሎስ ይህንን ለዘመናት ተሰውሮ የነበረ "ምሥጢር" ለአሕዛብ ለማድረስ መሾሙን ገልጾ፣ አማኞች የክርስቶስን ፍቅር ስፋት፣ ርዝመት፣ ከፍታና ጥልቀት እንዲገነዘቡ ይጸልያል።

ምዕራፍ 4–6፡ ተግባራዊ የክርስቲያን ሕይወትና መንፈሳዊ ውጊያ

ከምዕራፍ 4 ጀምሮ "በተጠራችሁበት መጠራት እንደሚገባ ተመላለሱ" በማለት ወደ ተግባራዊ ምክር ይሸጋገራል። ክርስቶስ ለቤተ ክርስቲያን አንድነትና ብስለት ሐዋርያትን፣ ነቢያትን፣ ወንጌላውያንን፣ እረኞችንና አስተማሪዎችን (የአምስቱን ጸጋ ስጦታዎች) እንደሰጠ ይገልጻል። አሮጌውን ሰው አውልቆ አዲሱን ሰው ስለመልበስ (ምዕ. 4)፣ እንዲሁም በሚስቶችና ባሎች፣ በልጆችና ወላጆች፣ በባሪያዎችና ጌቶች መካከል ሊኖር ስለሚገባው ክርስቲያናዊ የቤተሰብ ሥርዓት (Household Codes) በስፋት ያስተምራል (ምዕ. 5-6)። በመጨረሻም ክርስቲያኖች ትግላቸው ከደምና ከሥጋ ጋር ሳይሆን ከጨለማ ኃይላት ጋር በመሆኑ፣ "የእግዚአብሔርን ሙሉ ዕቃ ጦር" (የእውነት ዝናር፣ የጽድቅ ጥሩር፣ የእምነት ጋሻ...) እንዲለብሱ አጥብቆ ያሳስባል (ምዕ. 6)።

የቆላስይስ መልእክት

ይህ መልእክት በቆላስይስ ቤተ ክርስቲያን የተፈጠረውንና "የቆላስይስ ስሕተት" (Colossian Heresy) በመባል የሚታወቀውን—የአይሁድን ሕጋዊነት፣ መላእክትን ማምለክና ግኖስቲካዊ ፍልስፍናን የቀላቀለ—የሐሰት ትምህርት ለመዋጋት የተጻፈ ነው።

ምዕራፍ 1–2፡ የክርስቶስ ልዕልና እና የሐሰት ትምህርት ማስጠንቀቂያ

ጳውሎስ የክርስቶስን ፍጹም ልዕልና ለማሳየት፣ "እርሱ የማይታይ አምላክ ምሳሌ ነው፤ የሚታየውና የማይታየው... ሁሉ በእርሱና ለእርሱ ተፈጥሯል" በማለት አስደናቂ የክርስቶሎጂ መዝሙር ያቀርባል (1:15-20)። መለኮታዊ ሙላት ሁሉ በክርስቶስ በመኖሩ፣ አማኞች ከክርስቶስ ውጭ ሌላ አንዳች መንፈሳዊ አማላጅ (መላእክትም ሆኑ ፍልስፍና) እንደማያስፈልጋቸው ያረጋግጣል። በምዕራፍ 2 ላይ "በፍልስፍናና በከንቱ ማታለል ማንም እንዳይማርካችሁ" ብሎ በማስጠንቀቅ፣ የሰው ወግና የዓለምን መሠረታዊ ትምህርት ከመከተል ይጠብቃቸዋል። የክርስቶስን መስቀል ድል አድራጊነት ሲገልጽ፣ በክርስቶስ ላይ የነበረውን "የዕዳ ጽሕፈት በመስቀል ጠርቆ በመንገዱ አስወገደው" ይላል (2:14)።

ምዕራፍ 3–4፡ በክርስቶስ የሆነ አዲስ ሕይወት

"ከክርስቶስ ጋር ከተነሣችሁ... በላይ ያለውን ፈልጉ" በማለት፣ አማኞች አሮጌውን ምድራዊ ባሕርይ (ዝሙት፣ ርኩሰት፣ ቁጣ) ገድለው፣ አዲሱን ሰው (ምሕረት፣ ቸርነት፣ ትሕትና፣ እና ከሁሉ በላይ ፍቅርን) እንዲለብሱ ይመክራል (ምዕ. 3)። እንደ ኤፌሶን ሁሉ እዚህም የቤተሰብና የማኅበረሰብ መመሪያዎችን ይሰጣል። በምዕራፍ 4 ላይ በጸሎት እንዲተጉ፣ በውጭ ካሉት ጋር በጥበብ እንዲመላለሱና ንግግራቸው ሁልጊዜ በጨው እንደ ተቀመመ በጸጋ እንዲሆን አሳስቦ በሰላምታ ያጠናቅቃል።

2ኛ ተሰሎንቄ

ይህ መልእክት በ1ኛ ተሰሎንቄ ላይ የተነሱትን የሥነ-ፍጻሜ (የመጨረሻው ዘመን) ጥያቄዎች ይበልጥ ለማብራራትና፣ "የጌታ ቀን መጥቷል" በሚል ሐሰተኛ ትምህርት የተረበሹትን አማኞች ለማረጋጋት የተጻፈ ነው።

ምዕራፍ 1–2፡ በመከራ መጽናናት እና ስለ "ዓመፅ ሰው"

በመጀመሪያው ምዕራፍ ተሰሎንቄውያን ስለሚደርስባቸው መከራና ስደት ያጽናናቸዋል፤ ክርስቶስ ከሰማይ ከኃያላን መላእክቱ ጋር በእሳት ነበልባል ሲገለጥ ለእነርሱ ዕረፍት፣ ለሚያስጨንቋቸው ግን የዘላለም ጥፋት እንደሚሰጥ ፍትሐዊውን የእግዚአብሔር ፍርድ ያሳያል። በምዕራፍ 2 ላይ፣ የጌታ ቀን ከመምጣቱ በፊት ክህደት (ክህደት) መምጣት እንዳለበትና፣ ራሱን አምላክ አድርጎ በቤተ መቅደስ የሚቀመጠው "የዓመፅ ሰው" (Anti-Christ) መገለጥ እንዳለበት ታላቅ ትንቢታዊ ማብራሪያ ይሰጣል። ይህ የዓመፅ ሰው አሁን "በሚከለክለው" ታግዶ እንዳለ፣ ሲገለጥ ግን ጌታ በፊቱ ብርሃን እንደሚያጠፋው ያስተምራል።

ምዕራፍ 3፡ ስለ ሥራና ስንፍና የተሰጠ ማስጠንቀቂያ

የጌታ ቀን ቀርቧል ብለው ሥራቸውን አቁመው በስንፍና ለሚኖሩና የሌሎችን ሕይወት ለሚያውኩ አባላት ጥብቅ ተግሣጽ ይሰጣል። "ሊሠራ የማይወድ አይብላ" (3:10) የሚለውን መርህ በማስቀመጥ፣ አማኞች በጸጥታ እየሠሩ የገዛ እንጀራቸውን እንዲበሉና መልካም ከማድረግ እንዳይታክቱ አጥብቆ ይመክራል።

የእረኝነት መልእክቶች

እነዚህ ሦስት መልእክቶች (1ኛ እና 2ኛ ጢሞቴዎስ፣ እንዲሁም ቲቶ) ጳውሎስ ለግለሰብ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች የጻፋቸው የእረኝነት መመሪያዎች ናቸው። ትኩረታቸውም የቤተ ክርስቲያንን መዋቅር በማጠናከር፣ መሪዎችን በመምረጥና ጤናማ ትምህርትን ከሐሰተኛ አስተማሪዎች በመጠበቅ ላይ ነው።

1ኛ ጢሞቴዎስ

ጳውሎስ ይህንን ደብዳቤ የጻፈው፣ ወጣቱ ጢሞቴዎስ በኤፌሶን ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ያለውን የአመራር ኃላፊነት በተገቢው መንገድ እንዲወጣና ሐሰተኛ ትምህርቶችን እንዲፋለም ለማበረታታት ነው።

ምዕራፍ 1፡ ከሐሰት ትምህርት ማስጠንቀቅ

መልእክቱ የሚጀምረው ጢሞቴዎስ አንዳንዶች ልዩ ትምህርትን (ልብ ወለድንና የትውልድ ታሪክን) እንዳያስተምሩ እንዲያዛቸው በማሳሰብ ነው። የሕጉ ዓላማ ከንጹሕ ልብ፣ ከበጎ ሕሊናና ግብዝነት ከሌለበት እምነት የሚመነጭ ፍቅር መሆኑን ያስረዳል። ጳውሎስ ራሱ ቀድሞ ተሳዳቢና አሳዳጅ ሆኖ ሳለ፣ ክርስቶስ ኃጢአተኞችን ሊያድን እንደመጣ ለማሳየት "ከኃጢአተኞች ዋና እኔ ነኝ" ብሎ የእግዚአብሔርን ጸጋ ይመሰክራል (1:15)።

ምዕራፍ 2–3፡ የቤተ ክርስቲያን ሥርዓትና የመሪዎች ብቃት

በምዕራፍ 2 ስለ የሕዝብ አምልኮና ጸሎት ሥርዓት (ለነገሥታትና ለባለሥልጣናት መጸለይን ጨምሮ)፣ እንዲሁም ወንዶች ያለ ቁጣ እንዲጸልዩ፣ ሴቶችም በአለባበሳቸው ራሳቸውን እንዲገዙና በዝምታ እንዲማሩ መመሪያ ይሰጣል። በምዕራፍ 3 ላይ ለቤተ ክርስቲያን መሪዎች ማለትም ለኤጲስ ቆጶሳት (Overseers) እና ለዲያቆናት (Deacons) የሚያስፈልጉትን ጥብቅ የሥነ-ምግባርና የባሕርይ ብቃቶች (አንዲት ሚስት ያገባ፣ ራሱን የሚገዛ፣ ለማስተማር የሚችል፣ ቤቱን በሚገባ የሚያስተዳድር ወዘተ.) ይዘረዝራል። ቤተ ክርስቲያን "የእውነት ዓምድና መሠረት" መሆኗን ያረጋግጣል (3:15)።

ምዕራፍ 4–6፡ የእረኝነት ተግባር፣ እንክብካቤ እና ገንዘብ

በመጨረሻው ዘመን አንዳንዶች አጋንንታዊ ትምህርትን (ጋብቻን መከልከል፣ መብልን መከልከል) ተከትለው ከእምነት እንደሚክዱ ያስጠነቅቃል (ምዕ. 4)። ጢሞቴዎስ በንግግሩ፣ በኑሮውና በእምነቱ ምሳሌ እንዲሆንና "ማንም ታናሽነትህን አይናቀው" ብሎ ያበረታታዋል። በምዕራፍ 5 ለእውነተኛ መበለቶችና ለሽማግሌዎች ስለሚሰጠው ክብርና አስተዳደር መመሪያ ይሰጣል። በምዕራፍ 6፣ እውነተኛ እግዚአብሔርን መምሰል ከረካ ልብ ጋር ታላቅ ትርፍ እንደሆነ ገልጾ፣ "የገንዘብ ፍቅር የክፋት ሁሉ ሥር ነው" የሚለውን ኃይለኛ ማስጠንቀቂያ ያስቀምጣል፤ ባለጸጎችም በእግዚአብሔር እንጂ በሀብት እንዳይታመኑ ያዛል።

2ኛ ጢሞቴዎስ

ይህ መልእክት ጳውሎስ በሮም እስር ቤት ውስጥ ሆኖ የሞት ፍርዱን እየተጠባበቀ የጻፈው፣ እጅግ ስሜት የሚነካ የመጨረሻ "ኑዛዜ" (Farewell Letter) ነው። ወጣቱ ጢሞቴዎስ ወንጌልን በአደራ እንዲጠብቅና ለመከራ እንዲዘጋጅ ጥሪ ያቀርባል።

ምዕራፍ 1–2፡ ጽናት፣ መከራን መቀበልና አደራን ማስተላለፍ

ጳውሎስ የጢሞቴዎስን ግብዝነት የሌለበትን እምነት (ከአያቱ ከሎይድና ከእናቱ ከኤውንቄ የተወረሰውን) በማስታወስ፣ የተሰጠውን የጸጋ ስጦታ እንዲያነቃቃና በጌታ ምስክርነት እንዳያፍር ያሳስበዋል፤ "እግዚአብሔር የኃይልና የፍቅር ራስንም የመግዛት መንፈስ እንጂ የፍርሃት መንፈስ አልሰጠንምና" (1:7)። በምዕራፍ 2 ላይ ይህንን የወንጌል አደራ "ለሌሎች ማስተማር ለሚችሉ ታማኞች ሰዎች" እንዲያስተላልፍ፣ እንዲሁም እንደ በጎ ወታደር፣ እንደ ታጋይ አትሌት፣ እና እንደ ታታሪ ገበሬ መከራን በመቀበል እንዲጸና ይመክረዋል።

ምዕራፍ 3–4፡ የመጨረሻው ዘመን ክፋትና የጳውሎስ ኑዛዜ

በመጨረሻው ዘመን የሚያስጨንቅ ዘመን እንደሚመጣና ሰዎች ራሳቸውን የሚወዱ፣ ገንዘብን የሚወዱ፣ ከእግዚአብሔር ይልቅ ተድላን የሚወዱ እንደሚሆኑ በዝርዝር ይተነብያል (ምዕ. 3)። በዚህ ክፋት መካከል ጢሞቴዎስ በቅዱሳት መጻሕፍት ጸንቶ እንዲቆም ያዛል፤ "ቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ የእግዚአብሔር መንፈስ ያለባቸው ናቸው... ለትምህርት፣ ለተግሣጽ፣ ልብንም ለማቅናት ይጠቅማሉ" (3:16)። በምዕራፍ 4 ላይ "ቃሉን ስበክ... ጸንተህ ቁም" የሚለውን ሐዋርያዊ አደራ ከሰጠ በኋላ፣ የራሱን ሕይወት ማብቂያ በተመለከተ ታዋቂውን የድል አዋጅ ይናገራል፦ "መልካሙን ገድል ተጋድዬአለሁ፣ ሩጫውን ጨርሼአለሁ፣ እምነትን ጠብቄአለሁ፤ ወደ ፊት የጽድቅ አክሊል ተዘጋጅቶልኛል" (4:7-8)።

መንፈሳዊ ነጸብራቅ፦ ጳውሎስ ይህን ደብዳቤ የጻፈው ሞት እየተጠባበቀ ነው፤ ነገር ግን ቃላቱ የፍርሃት ሳይሆን የድል አዋጅ ናቸው። ይህ የሚያሳየው እውነተኛ የክርስቲያን ሕይወት ፍጻሜ በሞት ፍርሃት ሳይሆን በእምነት መጽናት እንደሚለካ ነው። ለእያንዳንዱ ትውልድ የተላለፈ አደራ አለ፤ የተቀበልነውን ወንጌል ለታማኝ ሰዎች የማስተላለፍ ኃላፊነትም እንዲሁ ይቀጥላል።

የቲቶ መልእክት

ይህ ደብዳቤ ጳውሎስ በቀርጤስ ደሴት (Crete) ላለው ወጣቱ አገልጋይ ቲቶ የጻፈው ሲሆን፣ ዓላማውም በዚያች ፈታኝ ደሴት ላይ ያሉትን አብያተ ክርስቲያናት በሥርዓት እንዲያደራጅና ሽማግሌዎችን እንዲሾም መመሪያ ለመስጠት ነው።

ምዕራፍ 1፡ የመሪዎች ብቃትና የሐሰት አስተማሪዎችን መገሠጽ

ጳውሎስ ቲቶን በቀርጤስ የተወው "የቀረውን እንዲያደራጅና በየከተማው ሽማግሌዎችን እንዲሾም" መሆኑን ይገልጻል። እንደ 1ኛ ጢሞቴዎስ ሁሉ፣ ለሽማግሌነት የሚያስፈልጉትን የሥነ-ምግባር ብቃቶች ይዘረዝራል፤ በተለይም ጤናማውን ትምህርት በጥብቅ መያዝና ተቃዋሚዎችን ማሳመን መቻል እንዳለባቸው ያሳስባል። የቀርጤስ ሰዎች "ዘወትር ውሸታሞችና ክፉ አራዊት" በመሆናቸው፣ ቲቶ ሐሰተኛ መምህራንን (በተለይ የግርዘትን ወገን) በብርቱ እንዲገሥጻቸው ያዛል።

ምዕራፍ 2–3፡ ጤናማ ትምህርት እና በጸጋ የተመሠረተ በጎ ሥራ

በምዕራፍ 2 ላይ ቲቶ ጤናማውን ትምህርት (Sound Doctrine) ለተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች—ለሽማግሌዎች፣ ለአሮጊቶች፣ ለወጣቶችና ለባሪያዎች—እንዴት በተግባር ማስተማር እንዳለበት መመሪያ ይሰጣል። "ሰዎችን ሁሉ የሚያድን የእግዚአብሔር ጸጋ ተገልጧልና" (2:11) በማለት፣ ጸጋው ራሱ ኃጢአትን ክደን በቅድስና እንድንኖር እንደሚያስተምረን ያረጋግጣል። በምዕራፍ 3 ላይ ክርስቲያኖች ለገዥዎችና ለባለሥልጣናት እንዲገዙ፣ ሰላማውያን እንዲሆኑ ያሳስባል። መዳናችን በምናደርገው የጽድቅ ሥራ ሳይሆን፣ "በምሕረቱና በመንፈስ ቅዱስ መታደስ" (3:5) መሆኑን አውጆ፣ አማኞች መልካም ሥራን ለማድረግ እንዲተጉ አደራ ይሰጣል።

የዘመን ቅደም ተከተል ጉዞ

የሐዋርያው ጳውሎስ ሥነ-መለኮት ሥር የሰደደው ከሦስት ዋና ዋና ምንጮች በመቀዳጀት ነው፤ እነዚህም ከትንሣኤው ክርስቶስ ጋር ካለው ልምድ፣ ከዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ ጥልቅ እውቀቱ፣ እና የአሕዛብ ሐዋርያ ለመሆን ከቀረበለት ልዩ ጥሪ ይፈሳሉ።

በእምነት መጽደቅ

በሐዋርያው ጳውሎስ ወንጌል እምብርት ላይ የሚገኘው ዋነኛው ትምህርት በእምነት የመጽደቅ መርህ ነው። ጳውሎስ ይህንን ፅንሰ-ሐሳብ በደብዳቤዎቹ ውስጥ፣ በተለይም በሮሜና በገላትያ መልእክቶች ውስጥ፣ በስፋትና በጥልቀት ያብራራዋል።

ከክርስቶስ ጋር አንድነት

በሐዋርያው ጳውሎስ ሥነ-መለኮት ውስጥ ዋነኛ ከሆኑት ጭብጦች አንዱ ከክርስቶስ ጋር አንድነት ነው። ይህ ከክርስቶስ ጋር ያለው መንፈሳዊ ትስስር የአማኝ አዲስ ማንነትና ተስፋ መሠረት ነው።

የመንፈስ ቅዱስ ሚና

መንፈስ ቅዱስ አማኞችን ከኃጢአት ነፃ የሚያወጣ ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ቅድስና ሕይወት የሚመራና ለመንፈሳዊ አገልግሎት ኃይል የሚሰጥ መለኮታዊ አካል ነው።

መስቀል እና ትንሣኤ

በሐዋርያው ጳውሎስ ሥነ-መለኮት ላይ የሚገኙት የኢየሱስ ክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ ናቸው። ጳውሎስ እነዚህን ሁለት ክንውኖች የአማኞችን መዳን፣ ቅድስና እና ተስፋ መሠረት አድርጎ ያስቀምጣቸዋል።

የመጨረሻው ተስፋ

የሐዋርያው ጳውሎስ መልእክት ወደፊት ላይ ያተኮረ ነው። የክርስቶስ ዳግም ምጽአት ለቅድስና እና ለመጽናት ዋነኛ መነሳሳት ሆኖ ያገለግላል።

የጳውሎስ ሥነ-መለኮት ማዕከል፡ ክርስቶስ

አምስቱ ታላላቅ ጭብጦች ሁሉ ወደ አንድ ማዕከል ይመለሳሉ

እረኛዊ እና ሥነ-ምግባራዊ ጉዳዮች

የሐዋርያው ጳውሎስ ሥነ-መለኮት ከንድፈ ሃሳባዊ ጥልቀቱ ባሻገር፣ ጥልቅ እረኛዊ (Pastoral) ነው።

የሞራል ምክር፡ ጳውሎስ በደብዳቤዎቹ ውስጥ አማኞችን በተደጋጋሚ የሚያሳስበው የተቀበሉትን ጥሪ በሚገባ እንዲኖሩ ነው። እርሱ እንደሚለው፣ ሥነ-ምግባር ከማንነት ይፈሳል፣ እና ቅድስና የታደሰ አእምሮና የተለወጠ ሕይወት ውጤት ነው።
ተግሣጽ፡ ሐዋርያው ጳውሎስ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ስህተትን ከማረም ወደኋላ አይልም። ይህ የእረኛነት ባሕርዩ ወንጌልን የማስጠበቅና አማኞችን በጽድቅ መንገድ የመምራት ጥልቅ ፍላጎቱን ያሳያል።
ማኅበራዊ ሚናዎች፡ ሐዋርያው ጳውሎስ ያስተማራቸው ትምህርቶች በማኅበራዊ አወቃቀሮች ላይ ውስብስብ ናቸው። እርሱ በክርስቶስ መንፈሳዊ እኩልነትን አረጋግጧል፤ በተለይም በክርስቶስ የጌታና የባሪያ ወንድማማችነትን በማጉላት።

የቤተ ክርስቲያን እና የክርስትና ሕይወት

የሐዋርያው ጳውሎስ መልእክቶች የክርስትናን ሕይወት ራዕይ በዝርዝር የሚያቀርቡ ሲሆን፣ ይህ ራዕይ ከክርስቶስ ጋር ባለው አንድነት ላይ የተመሠረተና በቤተ ክርስቲያን ውስጥ በመሆን የሚገለጽ ነው።

ቤተ ክርስቲያን፡ ቤተ ክርስቲያን የክርስቶስ አካል እንደመሆኗ

ሐዋርያው ጳውሎስ ቤተ ክርስቲያንን እንደ ክርስቶስ አካል አድርጎ ይገልጻታል፤ ይህ ምሳሌያዊ አነጋገር የቤተ ክርስቲያንን አንድነትና ልዩነት በሚገባ ያሳያል። ይህ ግንኙነት የክርስቲያን እምነት ማዕከላዊ ትምህርት ሲሆን፣ አማኞች እርስ በርሳቸውና ከክርስቶስ ጋር ያላቸውን ጥልቅ ትስስር ያብራራል።

የሰውነት ዘይቤ፡ ክርስቶስ ራስ ነው፣ እያንዳንዱ አባል አስፈላጊ ነው።
ሁሉን አቀፍ ራዕይ፡ አይሁድና አሕዛብ፣ ባሪያዎችና ጌቶች፣ ወንዶችና ሴቶች በክርስቶስ እኩል ዋጋ አላቸው።

ቅዱስ ቁርባን፡ ጥምቀት እና የጌታ እራት

ሐዋርያው ጳውሎስ ጥምቀትንና የጌታን እራት እንደ መንፈሳዊ እውነቶች የሚታዩ መገለጫዎች አድርጎ ያረጋግጣል። እነዚህ ሁለቱ ሥርዓቶች ከክርስትና እምነት ጋር ጥልቅ ትስስር ያላቸው ሲሆኑ፣ የአማኝን ከክርስቶስ ጋር ያለውን ግንኙነትና በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ያለውን ቦታ የሚያሳዩ ምሳሌያዊ ድርጊቶች ናቸው።

ጥምቀት፡ በክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ ውስጥ መካፈልን፣ አዲስ ማንነትን እና የጋራ ጅማሬን ያመለክታል።
የጌታ እራት፡ የክርስቶስን ሞት ያውጃል፣ ራስን መመርመርን ይጠይቃል እና ቤተ ክርስቲያንን ወደ አንድነት ይጠራል።

የክርስትና ጥሪ፣ መከራ እና አገልግሎት

ሐዋርያው ጳውሎስ አማኞች በክርስቶስ ተልዕኮ ውስጥ ለመካፈል ተጠርተዋል የሚለውን እውነታ በደብዳቤዎቹ ውስጥ አበክሮ ያስተምራል። ይህ ጥሪ ግን ወንጌልን የማስፋፋት ደስታን ብቻ ሳይሆን መከራንም እንደሚያጠቃልል ግልጽ ያደርጋል። ጳውሎስ ራሱ ለክርስቶስ ሲል ብዙ መከራዎችን የተቀበለ በመሆኑ፣ ይህንን ትምህርት በቃሉና በሕይወቱ አሳይቷል።

በአቅም ማነስ አገልግሎት፡ የእግዚአብሔር ኃይል በድካም ይፈጸማል።
የፍቅር እና የመምሰል ሕይወት፡ የክርስትና ሕይወት መለያ ምልክት ፍቅር ነው፣ ክርስቶስን መምሰል።

ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ

የጳውሎስ መልእክቶች በርካታ የክርስትና መሠረታዊ ትምህርቶችን አቋቋሙ። በጸጋ ከመዳን ጀምሮ እስከ ቤተክርስቲያን ምንነት ድረስ፣ ትምህርቶቹ የክርስትና አስተሳሰብን እና ልምድን መቅረጽ ቀጥለዋል።

በእምነት መጽደቅ

ጳውሎስ ዋናው ትምህርቱ የሰው ልጅ በሕግ ሥራ ሳይሆን በኢየሱስ ክርስቶስ በማመን በእግዚአብሔር ፊት ጻድቅ መሆኑ ነው። ይህ መዳን በእግዚአብሔር ጸጋ የተገኘ ነጻ ስጦታ ሲሆን፣ ለሚያምኑ ሁሉ የሚገኝ ነው። ማንም በሥራው ሳይሆን በእግዚአብሔር ስጦታ እንዲድን የሚናገር ልዩ ትምህርት ነው። (ሮሜ 3:28፤ ኤፌሶን 2:8-9)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

በጳውሎስ አስተምህሮ 'መጽደቅ' ማለት እግዚአብሔር በኃጢአተኛው ሰው ላይ የክርስቶስን ፍጹም ጽድቅ በመቁጠር በሕጉ ፊት እንደ በደለኛ ሳይሆን እንደ ጻድቅ አድርጎ የሚያውጅበት ሕጋዊ ድርጊት ነው። ይህ የሰው ልጅ በራሱ ጥረት ወይም የሕግ ሥራዎችን በመጠበቅ ሊያገኘው የሚችለው ነገር አይደለም፤ ምክንያቱም መጽሐፍ ቅዱስ “ሁሉም ኃጢአትን ሠርተዋል የእግዚአብሔርም ክብር ጎድሎአቸዋል” (ሮሜ 3:23) ይላል። ሕግ የኃጢአትን ምንነት እንድናውቅ ያደርገናል እንጂ ከኃጢአት አያድነንም (ሮሜ 7:7)። ጳውሎስ ይህንን እውነት ለማስረዳት የአብርሃምን ምሳሌ ይጠቀማል። አብርሃም የሕግ ሥራ ከመሰጠቱ በፊት በእግዚአብሔር በማመኑ ጽድቅ ሆኖ እንደተቆጠረለት ያስረዳል (ሮሜ 4:3፤ ዘፍጥረት 15:6)። ስለዚህ መዳን ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር ጸጋ (ያልተገባን ስጦታ) ላይ የተመሠረተ ሲሆን፣ ይህንንም ጸጋ የምንቀበለው በክርስቶስ ኢየሱስ ላይ ባለ እምነት ብቻ ነው። ይህ እምነት መልካም ሥራን አይሽርም፤ ይልቁንም በእውነተኛ መዳን የተቀበለ ሰው ሕይወት ውስጥ እንደ ፍሬ ይታያል (ገላትያ 5:6)።

ቤተ ክርስቲያን የክርስቶስ አካል እንደመሆኗ

በ1ኛ ቆሮንቶስ ውስጥ ጳውሎስ ያስተዋወቀው ኃይለኛ ጽንሰ-ሀሳብ ቤተ ክርስቲያን የክርስቶስ አካል መሆኗን ነው። አካል ብዙ ክፍሎች እንዳሉት ሁሉ፣ እያንዳንዱ የራሱ የሆነ ልዩ ተግባር አለው፣ ቤተ ክርስቲያንም የተለያዩ አባላትን ያቀፈች ናት፣ እያንዳንዳቸው ለጠቅላላው አስተዋፅዖ ያደርጋሉ። ክርስቶስ ራሱ የዚህ አካል ራስ ሲሆን (ኤፌሶን 4:15-16)፣ አማኞች ሁሉ በክርስቶስ አንድ ሆነው በጋራ ለመንፈሳዊ እድገት እንዲሰሩ ይጠራል። (1ኛ ቆሮንቶስ 12:12-27)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

የቤተ ክርስቲያን እንደ ክርስቶስ አካል መገለጽ ጥልቅ መንፈሳዊ አንድምታ አለው። በመጀመሪያ፣ አንድነትን ያሳያል። የተለያየ አስተዳደግ፣ ባሕልና ችሎታ ያላቸው አማኞች ሁሉ በአንድ መንፈስ ተጠምቀው የአንድ አካል ብልቶች ይሆናሉ (1ኛ ቆሮንቶስ 12:13)። ሁለተኛ፣ ልዩነትንና የጋራ ጥገኝነትን ያጎላል። እያንዳንዱ የአካል ክፍል (አማኝ) የተለየ መንፈሳዊ ስጦታ (ጸጋ) አለው፤ ለምሳሌ፣ ሐዋርያነት፣ ትንቢት፣ ማስተማር፣ መፈወስ፣ ማስተዳደር (1ኛ ቆሮንቶስ 12:28)። አንድ ብልት ሲከበር ሁሉም አብረው እንደሚደሰቱ፣ አንድ ብልት ሲሰቃይም ሁሉም አብረው እንደሚሰቃዩ ጳውሎስ ያስተምራል (1ኛ ቆሮንቶስ 12:26)። ይህ የሚያሳየው ማንም አማኝ ከሌላው ተነጥሎ መኖር እንደማይችልና እርስ በርስ መደጋገፍ እንዳለባቸው ነው። ከሁሉም በላይ፣ ክርስቶስ የዚህ አካል ራስ መሆኑ ቤተ ክርስቲያን መመሪያዋን፣ ሕይወቷንና ዓላማዋን የምትቀበለው ከእርሱ መሆኑን ያረጋግጣል። ያለ ራስ አካሉ ሊንቀሳቀስ እንደማይችል ሁሉ፣ ቤተ ክርስቲያንም ከክርስቶስ ጋር ባላት ሕያው ግንኙነት ላይ የተመሠረተች ናት።

ትንሣኤ እና ተስፋ

ጳውሎስ ለክርስቲያናዊ እምነት መሠረታዊ የሆነውን የክርስቶስን ትንሣኤ እውነታ እና ለሚያምኑት ያለውን አንድምታ በብርቱ ይከላከላል። ክርስቶስ ካልተነሣ እምነት ከንቱ እንደሆነ ይናገራል። (1ኛ ቆሮንቶስ 15:3-4) የትንሣኤ እውነት ለሞቱ አማኞች የወደፊት ተስፋን ይሰጣል፣ እንዲሁም በክርስቶስ ዳግም ምጽአት ጊዜ የሚኖረውን የዘላለም ሕይወት ያረጋግጣል። (1ኛ ተሰሎንቄ 4:13-18)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

የክርስቶስ ትንሣኤ የክርስትና እምነት የማዕዘን ድንጋይ ነው። ጳውሎስ በ1ኛ ቆሮንቶስ 15 ላይ እንደሚከራከረው፣ ትንሣኤ ከሌለ ስብከት ከንቱ ነው፣ እምነት ትርጉም የለሽ ነው፣ አማኞችም አሁንም በኃጢአታቸው ውስጥ ናቸው፣ በክርስቶስ ያንቀላፉትም ጠፍተዋል (1ኛ ቆሮንቶስ 15:14-18)። የክርስቶስ ትንሣኤ በሞት ላይ የተቀዳጀው ድል ማረጋገጫ ሲሆን፣ እርሱን ለሚከተሉ ሁሉ የሚጠብቃቸው የትንሣኤ ሕይወት ዋስትና ነው። ጳውሎስ ክርስቶስን “ከሙታን በኵር” በማለት ይጠራዋል (1ኛ ቆሮንቶስ 15:20)። ይህም ማለት የእርሱ ትንሣኤ የመከር መጀመሪያ እንደሆነው ሁሉ፣ በእርሱ የሚያምኑ ሁሉ ወደፊት እንደሚነሡ የሚያረጋግጥ ነው። ይህ ተስፋ ሞትን መፍራትን ያስወግዳል፤ ምክንያቱም ለአማኝ ሞት መጨረሻ ሳይሆን ወደ ክብር የሚደረግ ሽግግር ነው። በክርስቶስ ዳግም ምጽአት ጊዜ፣ በሕይወት ያሉ አማኞች ይለወጣሉ፣ የሞቱትም የማይጠፋና የማይሞት አካል ለብሰው ይነሣሉ (1ኛ ቆሮንቶስ 15:51-54)።

የመንፈስ ቅዱስ ሚና እና ሥራ

ጳውሎስ መንፈስ ቅዱስ በእግዚአብሔር በሚያምን ሰው ሕይወት ውስጥ ያለ የእግዚአብሔር ንቁ መገኘት እንደሆነ በሰፊው ያስተምራል። መንፈስ ቅዱስ አማኞችን ለአገልግሎት ያበረታታል፣ ወደ እውነት ይመራቸዋል፣ እና እንደ ፍቅር፣ ደስታ፣ ሰላም ባሉ መንፈሳዊ ፍሬዎች በክርስቲያናዊ ባሕርይ እንዲያድጉ ያስችላቸዋል። መንፈስ ደግሞ በድካማችን ይረዳናል እና በእግዚአብሔር ፈቃድ መሰረት ይማልድልናል (ሮሜ 8:26-27)። (ገላትያ 5:22-23)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

በጳውሎስ አስተምህሮ፣ መንፈስ ቅዱስ የአማኙ ሕይወት ወሳኝ አካል ነው። አንድ ሰው በክርስቶስ ሲያምን፣ መንፈስ ቅዱስ በውስጡ ያድራል (ሮሜ 8:9)። ይህ መለኮታዊ መገኘት በርካታ ሥራዎችን ያከናውናል። በመጀመሪያ፣ አማኙን እንደ እግዚአብሔር ልጅነት ያረጋግጣል፤ “አባ አባት” ብለን እንድንጮኽ የሚያደርገን የልጅነት መንፈስ ነው (ሮሜ 8:15)። ሁለተኛ፣ ለመቤዠት ቀን እንደ ማኅተም ሆኖ ያገለግላል፤ ይህም የመዳናችን ዋስትና ነው (ኤፌሶን 1:13-14)። ሦስተኛ፣ አማኙ ከኃጢአት ሥጋ ፍላጎት ጋር በሚያደርገው ትግል ኃይልን ይሰጣል (ገላትያ 5:16-17)። በመንፈስ መመላለስ በሕይወታችን ውስጥ “የመንፈስ ፍሬ” እንዲያፈራ ያደርጋል፤ ይህም የእግዚአብሔርን ባሕርይ የሚያንጸባርቅ ነው (ገላትያ 5:22-23)። በተጨማሪም፣ መንፈስ ቅዱስ ቤተ ክርስቲያንን ለማነጽ ልዩ ልዩ መንፈሳዊ ስጦታዎችን ለእያንዳንዱ አማኝ ያድላል (1ኛ ቆሮንቶስ 12:4-11)። በመጨረሻም፣ ጸሎታችን ደካማ በሚሆንበት ጊዜ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል፤ ይህም ከእግዚአብሔር ጋር ያለን ግንኙነት ምን ያህል ጥልቅ እንደሆነ ያሳያል (ሮሜ 8:26)።

የመዳን ዓለም አቀፋዊነት

በኢየሱስ ማመን ለሁሉም ሰዎች፣ ከዘር እና ከሁኔታቸው ነጻ የሆነ መሆኑን የሚያሳይ አብዮታዊ መልእክት ነው። ይህ በአይሁድ እና በአሕዛብ መካከል የነበሩትን እንቅፋቶች አፍርሷል፣ እና በክርስቶስ አዲስ፣ አንድነት ያለው ማኅበረሰብ ፈጥሯል። የጳውሎስ ትምህርቶች የወንጌልን ዓለም አቀፋዊ ተፈጥሮ አፅንዖት ይሰጣሉ፣ ሁሉም በክርስቶስ ኢየሱስ አብረው እንዲሆኑ ይጋብዛሉ። (ገላትያ 3:28፤ ኤፌሶን 2:14-16)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

ጳውሎስ ወንጌልን ሲገልጽ ለረጅም ዘመናት ተሰውሮ የነበረ “ምሥጢር” እንደተገለጠለት ይናገራል (ኤፌሶን 3:4-6)። ይህ ምሥጢር አሕዛብ ከእስራኤል ጋር በክርስቶስ ኢየሱስ አብረው ወራሾች፣ የአንድ አካል ብልቶች፣ እና የተስፋው ቃል ተካፋዮች መሆናቸው ነው። ይህ ትምህርት በወቅቱ የነበረውን ማኅበራዊና ሃይማኖታዊ አመለካከት የገለበጠ ነበር። ክርስቶስ በመስቀል ላይ በፈጸመው ሥራ፣ በአይሁድና በአሕዛብ መካከል የነበረውን “የጥል ግድግዳ” አፍርሶ ሁለቱን ወገኖች በአንድ አካል ከእግዚአብሔር ጋር አስታርቋል (ኤፌሶን 2:14-16)። በዚህ አዲስ ማኅበረሰብ (ቤተ ክርስቲያን) ውስጥ፣ የቀድሞ ማንነቶች ማለትም ዘር (አይሁዳዊ ወይም ግሪካዊ)፣ ማኅበራዊ ደረጃ (ባሪያ ወይም ጨዋ)፣ እና ጾታ (ወንድ ወይም ሴት) በመንፈሳዊ ማንነት ፊት ሁለተኛ ደረጃ ይሆናሉ። “ሁላችሁ በክርስቶስ ኢየሱስ አንድ ሰው ናችሁና” (ገላትያ 3:28) የሚለው ቃል የመዳን ወንጌል ምን ያህል ሁሉን አቃፊና የሰው ልጅን አንድ የሚያደርግ ኃይል እንዳለው ያሳያል።

ሥነ-ምግባራዊ ሕይወት እና ክርስቲያናዊ ስነ ምግባር

አማኞች በጸጋ ስለዳኑ፣ ይህንን ስጦታ የሚያንፀባርቅ ሕይወት እንዲኖሩ ተጠርተዋል። የጳውሎስ መልእክቶች በመንፈሳዊ ንጽህና፣ በማኅበራዊ አንድነት፣ ለጎረቤቶች ፍቅር፣ እና ከእግዚአብሔር ጋር ያለውን ግንኙነት ለመለወጥ በተግባራዊ መመሪያዎች የተሞሉ ናቸው። እንደ ትህትና፣ ደግነት፣ ይቅርታ፣ እና ፍቅር ባሉ በክርስቶስ ውስጥ ያሉ በጎ ምግባሮችን እንዲለብሱ ያበረታታል። (ፊልጵስዩስ 2:3-5፤ ቆላስይስ 3:12-14)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

በጳውሎስ አስተምህሮ መሠረት፣ በጸጋ መዳን ለሥነ ምግባር የጎደለው ሕይወት ፈቃድ አይደለም፤ ይልቁንም ለተቀደሰ ሕይወት መሠረትና መነሳሳት ነው። አማኞች “ለበጎ ሥራ” በክርስቶስ ኢየሱስ አዲስ ፍጥረት ሆነዋል (ኤፌሶን 2:10)። ጳውሎስ አማኞች “የድሮውን ሰው” ከሥራው ጋር እንዲገፉና በእውቀት የሚታደሰውን “አዲሱን ሰው” እንዲለብሱ ያሳስባል (ቆላስይስ 3:9-10)። ይህ ለውጥ በተግባር የሚገለጽ ነው። ለምሳሌ፣ አካላችንን “ሕያው፣ ቅዱስና እግዚአብሔርን ደስ የሚያሰኝ መሥዋዕት” አድርገን እንድናቀርብ ይመክረናል (ሮሜ 12:1)። ይህ ማለት አእምሯችንን በማደስ የአምላክን ፈቃድ በመረዳት መኖርን ይጨምራል። የጳውሎስ መልእክቶች በቤተሰብ ሕይወት፣ በሥራ ቦታ፣ ለባለሥልጣናት በመታዘዝ፣ እና ከሁሉም በላይ ደግሞ በፍቅር ላይ የተመሠረተ ግንኙነት እንዲኖረን በተግባራዊ ምክሮች የተሞሉ ናቸው። ፍቅር የሕግ ሁሉ ፍጻሜ ነው (ሮሜ 13:10)፤ እናም ክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር በሙሉ በዚህ መሠረታዊ መርሕ ላይ ያተኩራል።

የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት እና ዓላማ

ጳውሎስ በእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ላይ ያለውን እምነት ያለማቋረጥ አፅንዖት ይሰጣል እርሱ በሁሉም ነገር ላይ የበላይ ቁጥጥር ያለው ነው። አይሁድንና አሕዛብን ወደ አንድ ቤተሰብ በክርስቶስ ለማምጣት ያደረገውን የእርሱን የማዳን እቅድ ያጠቃልላል። የአማኞች መዳን በእግዚአብሔር ምርጫና ጸጋ ላይ የተመሰረተ ነው፣ ይህም ማንኛውም የሰው ጥረት ወይም ኩራት የመዳን ምክንያት እንዳይደል ይናገራል። (ሮሜ 8:28-30፤ ኤፌሶን 1:4-5)

ዝርዝር መጽሐፍ ቅዱሳዊ እይታ

የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት የጳውሎስ ሥነ-መለኮት ማዕከላዊ ጭብጥ ነው። እግዚአብሔር ዓለም ሳይፈጠር በፊት በክርስቶስ በኩል አማኞችን እንደመረጠ ያስተምራል (ኤፌሶን 1:4)። ይህ ምርጫ የተመሠረተው በሰው ብቃት ላይ ሳይሆን በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ፈቃድና ጸጋ ላይ ነው። ዓላማውም “በፍቅር በፊቱ ቅዱሳንና ነውር የሌለን” እንድንሆን ነው። የእግዚአብሔር ሉዓላዊ እቅድ በአማኙ ሕይወት ውስጥ ለሚከሰቱ ነገሮች ሁሉ ትርጉም ይሰጣል። “እግዚአብሔርንም ለሚወዱት እንደ አሳቡም ለተጠሩት ነገር ሁሉ ለበጎ እንዲደረግ እናውቃለን” (ሮሜ 8:28) የሚለው ቃል ታላቅ መጽናናትን ይሰጣል። ይህ ማለት መከራና ችግር አይኖርም ማለት ሳይሆን፣ ሉዓላዊው እግዚአብሔር እነዚህን ነገሮች እንኳን ሳይቀር የመጨረሻውን በጎ ዓላማውን—ማለትም ልጁን እንድንመስል (ሮሜ 8:29)—ለማስፈጸም ይጠቀምባቸዋል ማለት ነው። ይህ እውነት ትሕትናን ያስተምራል፤ ምክንያቱም መዳናችን ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር እጅ መሆኑንና ለትምክህት ምንም ቦታ እንደሌለ ያሳያል (1ኛ ቆሮንቶስ 1:29-31)።

†

የመጨረሻ መንፈሳዊ ማጠቃለያ

የሐዋርያው ጳውሎስ 13 መልእክቶች ከሁሉ በላይ አንድ ነገር ያውጃሉ፦ ክርስቶስ ብቻ በቂ ነው። ጳውሎስ ራሱ የተሰቀለና ትንሣኤ ያገኘ ጌታ ብቻ የሚያውቅ ሰው ነበር (1ቆሮ 2:2)፤ ሕይወቱ ሁሉ ለዚያ ስም ብቻ ተሰጥቷል። አንባቢ ሆይ፣ የእነዚህ ገጾች ዓላማ መረጃ ማካፈል ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም ልብህን ወደ ተመሳሳዩ ጥሪ መጋበዝ ነው፦ ክርስቶስን ማወቅ፣ በእምነት በእርሱ ላይ ማረፍ፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል መመላለስ፣ እናም የትንሣኤውን ተስፋ አጥብቆ በመያዝ እስከ መጨረሻው መጽናት።

"ለእርሱ ከዘላለም እስከ ዘላለም ድረስ ክብር ይሁን፤ አሜን።" — ሮሜ 11፡36