Apocalyptic Literature

የዳንኤልና የራዕይ አፖካሊፕስ

የዳንኤል መጽሐፍ ለዮሐንስ ራእይ መሠረትና የትርጓሜ ቁልፍ ሆኖ ያገለግላል። በዮሐንስ ራእይ ውስጥ የምናገኛቸው አራዊት፣ ቀንዶች፣ የዘመን ስሌቶች እና የፍርድ ትዕይንቶች በሙሉ ሥረ-መሠረታቸው ከዳንኤል ትንቢቶች ውስጥ ናቸው። ይሁን እንጂ፣ የዮሐንስ ራእይ በዳንኤል ላይ የነበሩትን ምስጢራት ክርስቶስን ማዕከል ባደረገ መለኮታዊ ግልጽነት ይፈታችዋል። ዳንኤል "የሰው ልጅ" በሚል አገላለጽ በጥላ መልክ ያየውን መሲሕ፣ ዮሐንስ በራእይ 1 ላይ በግርማው እንደተገለጠው ጌታ፣ እንዲሁም በራእይ 5 ላይ መጽሐፉንና ማኅተሞቹን ለመክፈት የተገባው ‘የታረደው በግ’ አድርጎ በግልጽ ያሳየናል። ዳንኤል በባቢሎን፣ በፋርስና በግሪክ መንግሥታት ታሪካዊ አውድ ውስጥ የተመለከታቸውን ምሳሌያዊ ትንቢቶች፣ ዮሐንስ በሮም ግዛትና በቤተክርስቲያን መንፈሳዊ ተጋድሎ ላይ በማስፋት ይተገብራቸዋል። ሁለቱ መጻሕፍት እርስ በርስ ሲጣመሩ ፍጹም የተዋሃደ እና እርስ በርስ የሚተረጎም ሥነ-ፍጻሜያዊ ትንቢት ይፈጥራሉ፦ ይኸውም በዳንኤል መጽሐፍ "እስከ ፍጻሜ ዘመን ድረስ" ተዘግተው ከታተሙት ራእዮች (ዳን. 12፥4)፣ በዮሐንስ ራእይ መጋረጃው ተገልጦ እስከሚታየው የዓለም ፍጻሜ ድረስ ያለውን መለኮታዊ ዕቅድ የሚያሳይ ነው።

በመጽሐፍ ቅዱስ ቀኖናዊ ማዕቀፍ ውስጥ፣ የዳንኤል ትንቢት ከምዕራፍ 2 እስከ 12፣ እንዲሁም የዮሐንስ ራእይ ከምዕራፍ 4 እስከ 22 ያሉት ክፍሎች፣ የአፖካሊፕሳዊ (ራእያዊ) ሥነ-ጽሑፍ ልዕለ-አብነቶች ተደርገው ይወሰዳሉ። ምንም እንኳ በሁለቱ መጻሕፍት ድርሰት መካከል ከስድስት መቶ ዓመታት በላይ የዘመን ክፍተት ቢኖርም፣ ጸሐፍቶቹ በልዩ ስነ-ጽሑፋዊ ዘውግ ፣ በጋራ ተምሳሌታዊ የቃላት ሥርዓት ፣ እንዲሁም በተመሳሳይ የቤዛዊ-ታሪክ መዋቅር በጥብቅ የተሳሰሩ ናቸው። ይህ ሥነ-ጽሑፋዊ ቅርጽ በመላእክት አስተላላፊነት አማካይነት ከተፈጥሮ-አካላዊ ዓለም ባሻገር ያለውን ተሻጋሪ እውነታና የፍጻሜ-ዘመን ታሪክ የሚገልጥ ነው። የዚህ ትንቢታዊ ትረካ ወሳኝ ነጥብ፣ ከጊዜ ሰሌዳ ስሌት ይልቅ ክርስቶስን ግብ ባደረገው የመጨረሻ ፍጻሜ ላይ ያተኩራል፦ በዕብራውያን 1፡1–2 ላይ “እግዚአብሔር ከጥንት ጀምሮ በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ... በዚህ ዘመን መጨረሻ ግን በልጁ ተናገረን” ተብሎ እንደተጻፈው፣ በዳንኤል የተጀመረው ትንቢታዊ መገለጥ በዮሐንስ ራእይ ሙላቱን የሚያገኝበት ጥልቅ ቀኖናዊ ትስስር ጎልቶ ይታያል።

ከሥነ-ዘዴ አኳያ፣ ይህ ጥናት የቤዛዊ-ታሪክ ሄርሜኒዩቲክስን መሪ-ሐሳብ ይከተላል። ይኸውም እያንዳንዱ ትንቢታዊ ራእይ በነጠላና በተነጠለ መልኩ ሳይሆን፣ ይልቁንም ከመላው መጽሐፍ ቅዱሳዊ ታላቅ ትረካ አውድ አንጻር ይዳሰሳል፤ ይህም ከፍጥረት እስከ አዲስ ፍጥረት፣ ከውድቀት እስከ ቤዛነት፣ እንዲሁም ከቃል ኪዳኑ ተስፋ እስከ መጨረሻው ፍጻሜ ያለውን የትረካ ቀጣይነት ያቅፋል። “አስቀድሞ የመጣ፣ ነገር ግን ገና ያልተጠናቀቀ” (already/not yet) የተሰኘው ትምህርተ-መጨረሻዊ ጽንሰ-ሐሳብ ለሁለቱም መጻሕፍት ወሳኝ የሆነ የሥነ-ትርጓሜ ማዕቀፍ ይዘረጋል፦ ዳንኤል የእግዚአብሔር መንግሥት በወደፊቱ ዘመን እንደሚመጣ በትንቢት ሲያመለክት፤ ራእይ ደግሞ ይኸው የእግዚአብሔር መንግሥት በክርስቶስ ቤዛዊ ሞትና ድል አድራጊ ትንሣኤ አማካይነት በታሪክ ውስጥ አሁን መመሥረቱን (ራእይ 1፡5–6፤ 5፡9–10) እያረጋገጠ፣ የመጨረሻውን የክብር ሙላትና ፍጻሜ ግን ወደፊት እንደምንጠባበቅ (ራእይ 11፡15፤ 21–22) በጉልህ ያስረዳል። ከዚህ በታች የቀረቡት ሠንጠረዦችና ስዕላዊ መግለጫዎች፣ ይህንን ጥልቅና ውስብስብ ትይዩነት በሥርዓት ለማብራራት የተዘጋጁ ናቸው።

ምልክት/ጭብጥ	ዳንኤል	ራዕይ	ተሐድሶ-ነገረ-መለኮታዊ ማብራሪያ
አራት አራዊት/መንግሥታት	ዳን. 7፡ ከታላቁ ባሕር አራት አራዊት ይወጣሉ (አንበሳ፣ ድብ፣ ነብር፣ እና አራተኛው ልዩ አውሬ)፤ አራት ተከታታይ ግዛቶችን ይወክላሉ።	ራዕይ 13፣ 17፡ የተቀናጀ አውሬ (ሰባት ራሶች፣ አሥር ቀንዶች) ይታያል፤ የዮሐንስ አውሬ የዳንኤልን አራዊት ገጽታዎች ያዋህዳል። ቀይ ዘንዶ (ሰይጣን) ቅዱሳንን ያሳድዳል (ራዕይ 12)።	ይህ ምሳሌያዊ ድግግሞሽ ነው፦ ዮሐንስ የዳንኤልን ተከታታይ ግዛቶች ወደ አንድ የመጨረሻ፣ የተጠናከረ ፀረ-እግዚአብሔር ሥርዓት ያጠቃልላል፤ ይህም የክፋት ኃይላት በታሪክ ውስጥ ብዙ ገጽታ ቢኖራቸውም በመሠረቱ አንድ መንፈስ (የሃሰተኛው ክርስቶስ መነፈስ, 1ዮሐ. 4፡3) እንዳላቸው ያስተምራል።
ቀንዶች (ኃይል/ነገሥታት)	ዳን. 7፡ አራተኛው አውሬ አሥር ቀንዶች አሉት፣ ትንሽ ቀንድም ሦስት ቀንዶችን ይነቅላል (ዳን. 7፡7–8)፤ ቀንዶች = ነገሥታት (ዳን. 7፡24)።	ራዕይ 13፣ 17፡ አውሬው 10 ቀንዶችና 7 ራሶች አሉት፤ አሥሩ ቀንዶች አሥር ነገሥታት ናቸው (ራዕይ 17፡12)።	የተሐድሶ ተንታኞች ይህንን እንደ intensification (የኃይል መባባስ) ምልክት ያዩታል፦ የዳንኤል ትንሽ ቀንድ ወደ ራዕይ ሙሉ አውሬ ኃይል ያድጋል፣ ይህም ፀረ-ክርስቶስ ባህርይ በታሪክ ውስጥ ደጋግሞ እንደሚገለጥ ያመለክታል።
"ዘመን፣ ዘመናት፣ የዘመንም እኩሌታ"	ዳን. 7፡25፣ 12፡7፡ የእግዚአብሔር መንግሥት ከመምጣቱ በፊት "ለዘመን፣ ለዘመናት፣ ለዘመንም እኩሌታ" ይቆያል።	ራዕይ 11፡2–3፣ 13፡5፤ 12፡6,14፡ 42 ወራት እና 1,260 ቀናት (3½ ዓመታት)።	አብዛኞቹ ተሐድሶ idealist/amillennial ተንታኞች ይህን ቁጥር ምሳሌያዊ (symbolic) አድርገው ይመለከቱታል፦ ፍጹም የሆነውን "7" ግማሽ በመቁረጥ የተገደበውን፣ ያልተሟላውን የቤተ ክርስቲያን ዘመን የመከራ ጊዜ ያመለክታል፣ እንጂ ፍጹም ቀጥተኛ የቀን ቆጠራ አይደለም።
ቅዱሳን/ቅዱሳን ሕዝብ	ዳን. 7፡18፣ 22፡ "የልዑል ቅዱሳን" መንግሥቱን ይወርሳሉ።	ራዕይ 12፡17፤ 13፡7፤ 14፡12፤ 20፡4፡ ታማኝ ቅዱሳን መከራን ይጸናሉ፣ በመጨረሻም ይነግሣሉ።	ሁለቱም ጽሑፎች የ"remnant theology" (የቀሪዎች ትምህርት) ያንጸባርቃሉ፤ ማለትም እግዚአብሔር ሁልጊዜ ለራሱ ታማኝ ቀሪዎችን (a faithful remnant) እንደሚጠብቅ የብሉይ ኪዳን ነቢያዊ ዘይቤ ቀጣይነት ነው (ኢሳ. 10፡20–22፣ ሮሜ 11፡5)።
የሰው ልጅ	ዳን. 7፡13–14፡ "እንደ ሰው ልጅ ያለ" ከደመናት ጋር ይመጣል፣ የዘላለም ግዛትም ይሰጠዋል።	ራዕይ 1፡13፤ 14፡14፡ ዮሐንስ "እንደ ሰው ልጅ ያለ" ያያል፤ የክርስቶስ ክቡር አካል (ዓይኖቹ እንደ እሳት ነበልባል)።	ይህ ከፍተኛ ክርስቶሎጂያዊ ማረጋገጫ ነው፦ ኢየሱስ ራሱ ራሱን "የሰው ልጅ" (ማር. 14፡62) ብሎ በመጥራት የዳንኤል 7 መጠሪያ በራሱ ላይ እንደሚፈጸም አረጋግጧል፣ ይህም የመለኮትና ሰብዓዊነት ውህደት ትምህርት ቀጥተኛ የመጽሐፍ ቅዱስ ማጠናከሪያ ነው።
የፍርድ ትዕይንቶች	ዳን. 7፡9–10፣ 26፡ "የዘመናት ጥንታዊ" በእሳት ዙፋን ላይ ተቀምጧል፤ መጻሕፍት ይከፈታሉ።	ራዕይ 20፡11–15፤ 14፡6–7፡ ታላቁ ነጭ ዙፋን ፍርድ፤ መጻሕፍት ይከፈታሉ።	ይህ የመጨረሻውን ፍርድ አስመልክቶ የተሐድሶ ቀኖናዊ ትምህርት ማዕከል ነው፦ ፍርድ በሥራ ላይ የተመሠረተ ግልጠት (evidentiary, ራዕይ 20፡12) ቢሆንም፣ የመዳን መሠረት ግን በክርስቶስ ጽድቅ (2ቆሮ. 5፡21) ላይ ብቻ ነው።
የእግዚአብሔር መንግሥት	ዳን. 2፡34–35፣ 44፤ 7፡14፣ 18፡ ድንጋይ ምስሉን ያጠፋል፤ ምድርን የሚሸፍን ተራራ ይሆናል።	ራዕይ 11፡15፤ 21–22፡ "የዓለም መንግሥት የጌታችን ሆኗል"፤ አዲሲቷ ኢየሩሳሌም።	ይህ የቃል ኪዳን ነገረ-መለኮት ማዕከላዊ ተስፋ ፍጻሜ ነው፦ የአብርሃም ቃል ኪዳን (ዘፍ. 12፡1–3)፣ የዳዊት ቃል ኪዳን (2ሳሙ. 7)፣ እና የአዲስ ቃል ኪዳን (ኤርምያስ 31፡31–34) ተስፋዎች ሁሉ በራዕይ 21–22 አዲስ ፍጥረት ውስጥ ወደ አንድ ውህድ ፍጻሜ ይመጣሉ።

ሠንጠረዥ ፡ በዳንኤልና በራዕይ መካከል ያሉ ቁልፍ ምሳሌያዊ ትይዩዎችና ተሐድሶ-ነገረ-መለኮታዊ ትርጓሜያቸው።

የፕሮቴስታንት ትርጓሜ ትምህርት ቤቶች፡ አራት አቀራረቦች

ከተሐድሶ (ተሐድሶ-ወንጌላዊ) ወግ ውስጥ የራዕይን መጽሐፍ ለመተርጎም አራት ዋና ዋና የትርጓሜ ትምህርት ቤቶች ተነሥተዋል፦ ፕሪተሪስት ፣ ሂስቶሪሲስት ፣ ፉቱሪስት ፣ እና አይዲያሊስት/ምሳሌያዊ ። እነዚህ አራት አቀራረቦች እያንዳንዳቸው በተከበሩ ወንጌላዊ ምሁራን ዘንድ ደጋፊዎች አሏቸው፣ እናም ልዩነታቸው በዋናነት ስለ "መቼ" (ትንቢቱ የሚፈጸምበት ጊዜ) እንጂ ስለ "ማን ያሸንፋል" አይደለም። የቀኖናዊ ስልጣንን ጠብቆ ለማስተማር፣ የተለያዩ አመለካከቶችን በሐቀኝነት ማቅረብ አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም መጽሐፍ ቅዱስ ራሱ ስለ ትክክለኛው የዘመን ስሌት በዝርዝር ስለማይወስን ነው።

የትርጓሜ ትምህርት ቤት	ሥነ-መለኮታዊ እና ኤስካቶሎጂያዊ መሠረተ-ሐሳብ	ዋነኛ አራማጆች እና የሥነ-መለኮት ወጎች	የዳንኤል-ራእይ የጽሑፍ ትስስር ትንታኔ
ፕሪተሪስት	የራእይ ትንቢቶች በ1ኛው ክ.ዘ. የሮም ኢምፓየር ስደትና በ70 ዓ.ም. በኢየሩሳሌም ውድቀት ታሪካዊ ፍጻሜያቸውን አግኝተዋል የሚል ታሪክ-አውዳዊ አቀራረብ ነው።	ከፊል-ፕሪተሪስት የተሐድሶ ምሁራን እና ኦርቶዶክሳዊ ካልቪኒስቶች (ለምሳሌ አር.ሲ. ስፕሮል)።	የዳንኤል አዋልድ ትንቢቶች በማካቢስ ዘመን (አንጾኪያ ኤጲፋነስ) እና በሮማውያን የኢየሩሳሌም መፍረስ ላይ ፈጣን ታሪካዊ ፍጻሜ እንዳላቸው በጽኑ ይሞግታሉ።
ሂስቶሪሲስት	ራእይ ከሐዋርያት ዘመን አንስቶ እስከ ዳግም ምጽአት ድረስ ያለውን የቤተ ክርስቲያን ታሪካዊ ጉዞ በተከታታይ የሚያሳይ የዘመናት ካርታ ነው።	የማግስተሪያል ተሐድሶ አባቶች (ሉተር፣ ካልቪን)፣ ፒዩሪታኖች እና የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስት (SDA) ኤስካቶሎጂስቶች።	የ1,260 ቀናትን ትንቢት "የቀን-ለዓመት" መርህ በመጠቀም፣ የዳንኤልን የጊዜ ቀመሮች ከመካከለኛው ዘመን እስከ ዘመናዊው ክንውኖች ጋር በሒሳባዊ እርግጠኝነት ያዛምዳሉ።
ፉቱሪስት	ከራእይ 4 እስከ 22 ያሉት ክፍሎች በዋናነት ወደፊት ስለሚከሰቱት የፍጻሜ ዘመን ክስተቶች እና ስለ ታላቁ መከራ ይተነትናሉ።	ክላሲካል እና የተሻሻሉ ዲስፔንሴሽናሊስቶች ፣ እንዲሁም ታሪካዊ ፕሪሚሌኒያሊስቶች።	የዳንኤልን "70ኛውን ሱባዔ" የጊዜ ክፍተት (Gap Theory) በመፍጠር፣ ገና እንዳልተፈጸመ ቆጥረው ከራእይ የመከራ ዘመን ጋር ኦንቶሎጂካዊ በሆነ መንገድ ያዋህዱታል።
አይዲያሊስት/ምሳሌያዊ	ራእይ የቁስ ታሪክ የጊዜ ሰሌዳ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር መንግሥት እና በክፋት ኃይላት መካከል ያለውን ኮስሚክ መንፈሳዊ ግጭት በምሳሌያዊ የሥነ-ጽሑፍ ዘይቤ የሚገልጽ ነው።	አብዛኛዎቹ አሚሌኒያል የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ምሁራን (ለምሳሌ ጂ.ኬ. ቢል)።	የዮሐንስ ራእይ ከዳንኤል የተወሰዱ ሥነ-ምስሎችን በመበደር፣ ስለ ቤተ ክርስቲያን ዘመን ተሻጋሪ እውነቶችን ለማስተላለፍ ይጠቀምባቸዋል ብለው ያስተምራሉ።

ግራፍ 1

የትርጓሜ ትምህርት ቤቶች የትኩረት አድማስ (ምሳሌያዊ ንጽጽር)

ይህ ግራፍ እያንዳንዱ ትምህርት ቤት ትኩረቱን በየትኛው የታሪክ ዘመን ላይ በብዛት እንደሚያደርግ በምሳሌያዊ መንገድ ያሳያል፤ ትክክለኛ የቁጥር መለኪያ ሳይሆን የማስተማሪያ እይታ ነው።

የዳንኤል የአፖካሊፕስ ራእዮች

የዳንኤል ራእዮች (ዳን. 7–12) በባቢሎን፣ በሜዶ-ፋርስና በግሪክ ባዕድ አገዛዝ ሥር ባለ የስደት አውድ ውስጥ የተቀመጡ ሲሆኑ፣ ይህ ታሪካዊ መቼት በራሱ ጥልቅ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ አንድምታ አለው። ይኸውም፣ እግዚአብሔር ከተስፋይቱ ምድር ርቆ በአረማውያን ነገሥታት ግዛት ውስጥ እንኳ ፍጹም ሉዓላዊ መሆኑን በጉልህ ያሳያል (ዳን. 4፡17፣ 25፣ 32)። የራእዩ ሙሉ ምስጢር በኋለኛው ዘመን እስኪገለጥ ድረስ ዳንኤል "እስከ ፍጻሜ ዘመን መጽሐፉን እንዲዘጋውና እንዲያትመው" (ዳን. 12፡4፣ 9) መታዘዙ፣ ጥልቅ የሆነ ቀኖናዊ ትስስርን ይፈጥራል። በተለይም በራእይ 5–6 ላይ የታረደው በግ ይህንኑ ማኅተም ሲፈታው የሚታየው ትዕይንት፣ አስደናቂ የሆነ ሥነ-ጽሑፋዊ ተገላቢጦሽ በመፍጠር መለኮታዊውን መገለጥ ያሟላዋል። የአፖካሊፕቲክ ሕልሞቹ በዓለም መድረክ ላይ የሚነሡትንና የሚወድቁትን አራት ተከታታይ አሕዛባዊ ግዛቶች ፍንትው አድርገው ያሳያሉ። የናቡከደነፆር የሐውልት ሕልም (ዳን. 2) እና የዳንኤል የአራቱ አራዊት ራእይ (ዳን. 7) አንድን መለኮታዊ መልእክት በሁለት የተለያዩ ሥነ-ጽሑፋዊ ዘውጎች (በምስልና በእንስሳት) የሚያጠናክሩ አስደናቂ ትንቢታዊ ትይዩዎች ናቸው። ዳንኤል 7 ከታላቁ ባሕር የሚወጡ አራት አስፈሪ አራዊትን እንዲህ በማለት ይገልጻል፦

የመጀመሪያው፦ እንደ አንበሳ ሆኖ የንስር ክንፍ ያለው፤
ሁለተኛው፦ በአንድ ጎኑ ያዘነበለና በአፉ ሦስት የጎድን አጥንቶችን የያዘ ድብ፤
ሦስተኛው፦ አራት ክንፎችና አራት ራሶች ያሉት እንደ ነብር ያለ አውሬ፤
አራተኛው፦ ከቀደሙት ፈጽሞ የተለየ፣ እጅግ የሚያስፈራ፣ የብረት ጥርሶችና አሥር ቀንዶች ያሉት (እንዲሁም በመካከላቸው ትንሽ ቀንድ ያበቀለ) አውሬ ነው።

እነዚህ አራት አራዊት በናቡከደነፆር ሕልም ውስጥ ከታየው ሐውልት (የወርቅ ራስ፣ የብር ደረት፣ ወዘተ.) ጋር ፍጹም ትይዩነት ያላቸው ሲሆን፣ በዳንኤል ትርጓሜ መሠረት በእስራኤል ላይ የሚነሡትን አራት ተከታታይ አፋኝ መንግሥታት ያመለክታሉ (ዳን. 7፡17፣ 23)። ከቀደምት የቤተ ክርስቲያን አባቶች ጀምሮ እስከ አብዛኞቹ የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ምሁራን ድረስ፣ እነዚህ ግዛቶች ታሪካዊ ቅደም ተከተላቸውን ጠብቀው ባቢሎን፣ ሜዶ-ፋርስ፣ ግሪክና ሮም መሆናቸውን በሰፊው ያምናሉ። ይሁን እንጂ፣ እንደ ጆን ጎልዲንጌይ ያሉ አንዳንድ ዘመናዊ ምሁራን አራተኛውን ግዛት ግሪክ ብቻ አድርገው የሚተረጉሙበት አማራጭ ምልከታም አለ። የዳንኤልን ትረካ በልህቀት የሚያጠቃልለው አንድ መሪ ሐሳብ እንዲህ ይላል፦ ከ'ታላቁ ባሕር' ከሚወጡት አራት ታላላቅ አራዊት መካከል የመጀመሪያዎቹ ሦስቱ በባሕርያቸው የሚታወቁ አዳኞች (አንበሳ፣ ድብ፣ ነብር) ሲሆኑ፣ አራተኛው ግን ከየትኛውም ፍጡር የተለየ ጭራቅ ነው። በመጨረሻም የሰው ልጅ የሚመስለውና "ቅዱሳን" መንግሥቱን ለዘላለም እንደሚወርሱ ይገልጻል። የእነዚህ አራዊት ግዛት ዘመን ሲያበቃ ታላቅ የእግዚአብሔር ፍርድ ይከተላል፦ “በዘመናት የሸመገለው” በእሳት ዙፋኑ ላይ ተቀምጦ በአራዊቱ ላይ ይፈርዳል፤ የሰው ልጅ የሚመስለውም ዘላለማዊውን ግዛት ይቀበላል (ዳን. 7፡9–14)።

ከዳንኤል 8 እስከ 12 ያሉት ምዕራፎች ደግሞ ይበልጥ ጥልቀት ወዳለው ታሪካዊና እስካቶሎጂያዊ ዘገባ ያመሩናል። ዳንኤል አውራ በጉንና የፍየሉን ራእይ (ዳን. 8) ሲያይ፣ ስለ ተመደቡት የጊዜ ወቅቶችም ሰፊ መላእክታዊ ማብራሪያዎችን ይቀበላል። በዳንኤል 9 ውስጥ የሚገኘው ዝነኛው የ'ሰባው ሱባዔ' ትንቢት (ዳን. 9፡24–27)፣ በተሐድሶ ሥነ-መለኮት ውስጥ በልዩ ልዩ አቅጣጫዎች ይተረጎማል። ይኸውም፣ ታሪካዊው ንባብ የመሲሑን የመጀመሪያ ምጽአትና የማዳን ሥራ ሲያጎላ፣ መጻዒው ንባብ ደግሞ 70ኛውን ሱባዔ ወደፊት ለሚሆነው ፍጻሜ ያስቀምጠዋል፤ ይሁንና ሁለቱም አቀራረቦች የመሲሑን ማዕከላዊነት በጽኑ ያረጋግጣሉ። የዳንኤል 10–12 ክፍሎች እስከ ዘመን ፍጻሜ ድረስ ያለውን ሰማያዊ የታሪክ ራዕይ፣ አሳዳጁ ጸረ-እግዚአብሔር ንጉሥ መነሣቱን፣ እንዲሁም የ1,290 እና የ1,335 ቀናትን (ዳን. 12፡11–12) ምስጢራዊ የጊዜ ዑደቶች ይዳስሳሉ። የመጽሐፈ ዳንኤል ማዕከላዊ ሥነ-መለኮታዊ ሐሳብ እጅግ የላቀ ነው፦ በርካታ ሰብዓዊ ግዛቶች እርስ በእርሳቸው ቢተካኩም፣ ሁሉም በፍጹሙ የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ሥር የተገደቡና ጊዜያዊ ናቸው። የታሪክ ሁሉ ፍጻሜ የዘላለም የእግዚአብሔር መንግሥት መመሥረት ሲሆን (ዳን. 2፡44፤ 7፡18)፣ ይህችንም ክቡር መንግሥት ታማኞቹ "የልዑል ቅዱሳን" በድል አድራጊነት ይወርሷታል።

ግራፍ 2

የዳንኤል አራት አራዊት እና ተዛማጅ የናቡከደነፆር ምስል ብረቶች

የባህላዊ (historicist-conservative) ትርጓሜ የአራቱን ግዛቶች ተከታታይ የኃይል ደረጃ ያሳያል፤ እያንዳንዱ ግዛት ከቀዳሚው ይልቅ በፖለቲካዊ መዋቅር የላቀ ግን በ"ክብር ብረት" እየቀነሰ እንደሚሄድ ዳንኤል 2 ያስተምራል።

የዮሐንስ ራእይ ምስጢራት (ምዕራፍ 4–22)

በ90 ዓ.ም. ገደማ በሐዋርያው ዮሐንስ የተሰነደው የዮሐንስ ራእይ፣ የክርስቶስን ልዕልና እና የታሪክን ፍጻሜ በሚያስደንቅ ምሥጢራዊ ጥልቀት የሚያንጸባርቅ ክርስቲያናዊ አፖካሊፕስ ነው። በሥነ-ጽሑፋዊ አወቃቀሩ፣ ራእይ የዳንኤልን አፖካሊፕሳዊ ንድፍ ይከተላል፤ ሆኖም ዳንኤል ያተመውን ትንቢት በመክፈትና በመግለጥ፣ ከዘውጋዊ ቀጣይነት ባሻገር ሆን ተብሎ የተዋቀረ ቀኖናዊ ንግግር መሆኑን ታላላቅ የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ምሁራን ይሞግታሉ። በራእይ 4 እና 5፣ ዮሐንስ በዙፋኑ ላይ የተቀመጠውን ልዑል እግዚአብሔርን እና በሰባት ማኅተም የተዘጋውን ጥቅልል ለመክፈት የተገባውን የታረደ በግ ይመለከታል። ይህ ትዕይንት የክርስቶስን መለኮታዊ ክብር ከመስቀል ላይ የቤዛነት መሥዋዕትነቱ ጋር (ራእይ 5፥9 "ታርደሃልና") በማዋሃድ፣ የውክልና ስርየት ትምህርትን በከፍተኛ ሥነ-መለኮታዊ እርከን ያጸናል። በመቀጠልም ምዕራፍ 6–11 የሰባቱን ማኅተሞች፣ የሰባቱን መለከቶችና የሁለቱን ምስክሮች ኃያል አገልግሎት ሲዘረዝሩ፤ ምዕራፍ 12–20 ደግሞ የጠፈር እና የምድር ዓለማቀፋዊ ግጭቶችን (ሴቲቱና ዘንዶው፣ የአውሬው መነሣት፣ ሰባቱ የቁጣ ጽዋዎች) እንዲሁም የመጨረሻውን የፍርድ ሒደት ያሳያሉ። የራእይ መጽሐፍ ሰባት ራስና አሥር ቀንድ ያለው አውሬ (ምዕ. 13) እና የባቢሎን ጋለሞታ (ምዕ. 17–18) የዳንኤልን የመንግሥታት ትንቢታዊ ምስሎች በአዲስ ኪዳን መነጽር ዳግም ይተረጉማሉ። የዚህ ታላቅ መጽሐፍ ማሳረጊያ በክርስቶስ የክብር ዳግም ምጽዓት (ምዕ. 19)፣ በሺህ ዓመቱ መንግሥት (ምዕ. 20)፣ እንዲሁም በአዲሱ ሰማይና አዲሲቱ ምድር (ምዕ. 21–22) ፍጹማዊ መደምደሚያ ያገኛል።

የዮሐንስ ራእይ የዳንኤልን ትንቢቶች በጥልቀት ያስተጋባል። በራእይ ውስጥ ከሚገኙት ወደ 550 ከሚጠጉ የብሉይ ኪዳን ማጣቀሻዎች መካከል እጅግ ጉልህ የሆነው ድርሻ ከዳንኤል የተወሰደ ነው፤ ይህም ዮሐንስ የዳንኤልን ጽሑፍ ለሥነ-መለኮታዊ ማዕቀፉ እንደ ዋነኛ መሠረት አድርጎ እንደተጠቀመበት ያረጋግጣል። ለምሳሌ ያህል፣ ራእይ 1፥12–16 በዙፋኑ ላይ ያለውን ክርስቶስን ".... ጠጉሩም እንደ ነጭ የበግ ጠጉር" እንዲሁም "ዓይኖቹም እንደ እሳት ነበልባል" በማለት ይገልጸዋል። ይህ ገለጻ ዳንኤል ያየውን "በዘመናት የሽመገለው" ራእይ (ዳን. 7፥9–10) በቀጥታ እንደሚያንጸባርቅ ያስገነዝባሉ። መጽሐፉ በመግቢያው ላይ የትንቢት ቃል መፈጸሙን ሲያበስር፣ "በቶሎ ይሆን ዘንድ የሚገባውን ነገር ለባሪያዎቹ ያሳይ ዘንድ..." (ራእይ 1፥1–3) ይላል። ይህ "በቶሎ" የሚለው ቃል በተሐድሶ ትርጓሜ ሰፊ ምሁራዊ ውይይት ያስነሣ ሲሆን፣ አብዛኞቹ የሐሳባዊነት (idealist) አተረጓጎም አራማጆች ይህ ቃል የሚያመለክተው የመልእክቱን አጣዳፊነትና እርግጠኝነት እንጂ፣ ቀጥተኛ የጊዜ ርዝመትን አይደለም በማለት ይሞግታሉ። በራእይ መግቢያ ላይ ዮሐንስ ራሱን በፍጥሞ ደሴት (ራእይ 1፥9) መገኘቱን መግለጹ፣ ከዳንኤል የባቢሎን ስደት ተሞክሮ ጋር አስደናቂ ትይዩ አለው። ራሱን "ወንድማችሁ... በኢየሱስ ክርስቶስ በመንግሥቱና በትዕግሥቱ ከእናንተ ጋር አብሮ ተካፋይ የሆነ" በማለት፣ "በእግዚአብሔር ቃልና በኢየሱስ ምስክር ምክንያት በፍጥሞ ደሴት" መታሰሩን ያውጃል። ይህ በባዕድ አገዛዝ ሥር ምርኮኛ ከነበረው ከነቢዩ ዳንኤል ሕይወት ጋር በቅርበት የሚነጻጸር ሲሆን፣ ሁለቱም ጽሑፎች "በስደት ውስጥ ያለ ተስፋ" በመባል የሚታወቀውን ጥልቅ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዘውግ በብቃት ይወክላሉ።

ዋና ዋና ራእዮች እና ፍርዶች

ሰማያዊው የዙፋን ክፍል እና የታተመው ጥቅልል (ራእይ 4–5)

የራእይ 4 የዙፋን ክፍል ራእይ የመላው መጽሐፉ የሥነ-መለኮት ማዕከል ነው። ይህ በቀጣይ ለሚመጡት የራእይ ቅደም ተከተሎች ሁሉ መቆሚያ መሠረት ነው። "ከዚህ በኋላ" (4፡1) የሚለው ሐረግ ከምድራዊ አብያተ ክርስቲያናት አግድም አድማስ ወደ ሰማያዊ እውነታ ቋሚ አድማስ መሸጋገርን ያመለክታል። "በሰማይ የተከፈተ ደጅ" (4፡1) የኢሳይያስን (6፡1-13)፣ የሕዝቅኤልን (1፡1-29)፣ እና የሚክያስን ሰማያዊ ፍርድ ቤት (1 ነገሥት 22፡19-23) የትንቢት ጥሪ ራእዮችን ያስታውሳል። ዮሐንስ "ወደዚህ ውጣ" ተብሎ ተጋብዟል እና "ከዚህ በኋላ ሊሆን የሚገባውን" (4፡1) እንዲያይ ተነግሮታል፤ ይህም በቀጥታ ከዳንኤል 2፡28-29 እና 45 የተወሰደ ቋንቋ ሲሆን የራእዩን ትንቢታዊ-አፖካሊፕቲክ መሠረት ያጠናክራል።

በዙፋኑ ላይ የተቀመጠው አምላክ ገለጻ በጥንቃቄ የተሠራ መለኮታዊ መገለጫ ነው፡- "የኢያስጲድና የሰርዲዮን ዕንቍ ይመስል ነበር" (4፡3) ፣ የሚያንጸባርቅ፣ ከሰው ልጅ የሥዕል ገለጻ ያለፈ፣ የሕዝቅኤል 1፡26-28ን መለኮታዊ "ምሳሌ" ያንጸባርቃል። "ቀስተ ደመናው" (4፡3) ዘፍጥረት 9 እና ሕዝቅኤል 1፡28ን በግልጽ ያስታውሳል ። የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ኃይል የዘፈቀደ የጥፋት ኃይል ሳይሆን በቃል ኪዳን ታማኝነት ማዕቀፍ ውስጥ የሚተገበር መሆኑን የሚያሳይ የቃል ኪዳን ምልክት ነው። "ሃያ አራቱ ሽማግሌዎች" (4፡4) በተለያዩ መንገዶች ተተርጉመዋል፡- አሥራ ሁለቱ ፓትርያርኮች እና አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት (የተሟላው የቃል ኪዳን ማኅበረሰብ)፣ ሃያ አራቱ የሌዋውያን ካህናት ምድቦች (1 ዜና 24)፣ እና የዳኑት ሰዎች ሰማያዊ ወኪሎች (መላእክት) ተብለው ይወሰዳሉ። ነጭ ልብሶቻቸውና የወርቅ አክሊሎቻቸው ድል ነሺዎች መሆናቸውን ያመለክታል ። ይህም በምዕራፍ 2-3 መልእክታት ለታማኞች ከተሰጠው ተስፋ ጋር ተመሳሳይ ነው።

"አራቱ ሕያዋን ፍጥረታት" (4፡6-8፤ ሕዝ 1፡5-14፤ ኢሳ 6፡2-3) የኪሩቤልና ሱራፌል ቅልቅል መልክ ያላቸው፣ አንበሳ/በሬ/ሰው/ንስር ፊት ያላቸው ሲሆኑ፣ በሥርዓተ አምልኮ አውዳቸው፣ የተፈጠረውን ዓለም በመወከል ማቋረጥ የሌለው አምልኮ የሚያቀርቡ የመለኮታዊ አምልኮ ጠባቂዎች ናችው ("በዙሪያቸውና በውስጣቸውም ዓይኖች ሞልተውባቸዋል" 4፡8 — ፍጹም ጽንፈ-ዓለማዊ ግንዛቤን ያመለክታል)። የሦስት ጊዜ "ቅዱስ፣ ቅዱስ፣ ቅዱስ" (4፡8፤ ኢሳ 6፡3) ዝማሬያቸው የመጽሐፉን አጠቃላይ የምስጋና ማዕቀፍ የሚመሠርት ዋና የሥርዓተ አምልኮ ተግባር ነው።

የታተመው ጥቅልል እና አንበሳው-በግ (ራእይ 5)

በራእይ 5 ላይ የሚገኘው የታተመው ጥቅልል (5፡1 በውስጥና በውጭ የተጻፈበትና በሰባት ማኅተም የታተመ መጽሐፍ) በመጽሐፉ ውስጥ እጅግ አከራካሪ የሆነው ምስል ነው። ይህ ጥቅልል ምን እንደሆነ የተለያዩ ሀሳቦች ቀርበዋል፡- ትርጉማቸው አሁን በክርስቶስ የተፈታ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት፣ የሮማውያን የመጨረሻ ኑዛዜ እና ኑዛዜ ፣ የፍርድ እና የድነት መለኮታዊ አዋጅ ፣ እና — እጅግ አሳማኝ በሆነው ትርጓሜ ፣ አፈጻጸሙ ለበጉ አደራ የተሰጠ፣ አጠቃላይ የድነት ታሪክን የያዘው የዕጣ ፈንታ ጥቅልል ነው። መጽሐፉ "በውስጥና በጀርባው" (5፡1፤ ሕዝ 2፡10) መጻፉ ሙሉነትን ያመለክታል፡- ምንም ዓይነት መለኮታዊ ዓላማ ሳይጻፍ አልቀረም።

በ5፡3-4 ያለው የሐዘን ስሜት — ዮሐንስ መጽሐፉን ሊከፍት የሚገባው ማንም ባለመገኘቱ ማልቀሱ ፣ የበጉን መገለጥ ትርጉም ከፍ የሚያደርግ የሥነ-ጽሑፍ ስልት ነው። "ከይሁዳ ነገድ የሆነው አንበሳ፣ የዳዊት ሥር" (5፡5 — ዘፍ 49፡9-10 እና ኢሳ 11፡1፣ 10ን መሠረት ያደረገ) የሚለው የመልአኩ ብስራት፣ አንባቢውን ድል አድራጊ ለሆነ ንጉሣዊ መሲሕ ያዘጋጃል። ከዚያም አስደናቂው የተገላቢጦሽ እይታ ይከሰታል፡- ዮሐንስ ዘወር ሲል ያየው አንበሳ ሳይሆን "እንደ ታረደ ሆኖ የቆመ በግ" (5፡6) ነው። ይህ የአንበሳ-በግ ተቃርኖ የራእይ መጽሐፍ ሥነ-መለኮታዊ ልብ ነው። ኃይል የሚገለጠው በመስዋዕታዊ ሞት ነው፤ ድል የሚገኘው በተጋላጭነት ነው። "ሰባቱ ቀንዶች እና ሰባቱ ዓይኖች" (5፡6) ፍጹም ኃይልን (ቀንዶች) እና ፍጹም ዕውቀትን (ዓይኖች፣ ሰባቱ የእግዚአብሔር መናፍስት — መንፈስ ቅዱስ በሰባት እጥፍ ሙላት) ያመለክታሉ። በጉ ጥቅልሉን ይወስዳል (5፡7)፣ ይህም ታላቁን የ5፡8-14 የምስጋና ፍሰት ያስነሳል፤ ይህ "በሰማይና በምድርም ከምድርም በታች በባሕርም ላይ ያለ ፍጥረት ሁሉ" የሚያሳትፈው ጽንፈ-ዓለማዊ አምልኮ፣ የመላው ራእይ የፍጻሜ መደምደሚያ ሆኖ ደጋግሞ የሚመጣ ነው።

የፍርድ ቅደም ተከተሎች፡ ማኅተሞች፣ መለከቶች እና ጽዋዎች

ሰባቱ ማኅተሞች (ራእይ 6፡1–8፡1)

ሰባቱ ማኅተሞች በበጉ መከፈታቸው የጥቅልሉ ይዘት መፈጸም መጀመሩን ያመለክታል። የመጀመሪያዎቹ አራት ማኅተሞች ታዋቂዎቹን አራቱን ፈረሰኞች (6፡1-8) ያስነሳሉ፤ ይህ ምስል የተወሰደው መለኮታዊ መልእክተኞች ምድርን ከሚዞሩበት ከዘካርያስ 1፡8-17 እና 6፡1-8 ነው። አራቱ ፈረሰኞች በባህላዊ መንገድ የሚከተሉትን እንደሚወክሉ ይታመናል፡- ወረራ/ድልን (ነጭ ፈረስ፣ 6፡2)፣ ጦርነትን (ቀይ ፈረስ፣ 6፡4)፣ ረሃብን (ጥቁር ፈረስ፣ 6፡5-6)፣ እና ሞትን/ሲኦልን (ሐመር/አረንጓዴማ ፈረስ፣ 6፡8)። ክሎሮስ (ሐመር/በሽታማ አረንጓዴ) የሚለው ቃል የበሰበሰ ሥጋን ቀለም የሚያስታውስ ሲሆን፣ አራተኛውን ፈረሰኛ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ የሽብር ተምሳሌት ያደርገዋል።

አምስተኛው ማኅተም (6፡9-11) የሰማዕታትን ነፍሳት "ከመሠዊያው ሥር" ይገልጣል ። የጻድቃን ነፍሳት በሰማይ መሠዊያ ሥር እንደሚቀመጡ ከሚያስበው ከረቢዎች ጽንሰ-ሐሳብ የተወሰደ አስደናቂ ምስል። "ጌታ ሆይ፣ እስከ መቼ ድረስ ነው?" (6፡10) የሚለው ጩኸታቸው የመዝሙረ ዳዊት የዋይታ መዝሙሮችን (መዝ 13፡1፤ 79፡5፤ 89፡46) እና የነቢያትን የ"እስከ መቼ" ወግ (ዕንባ 1፡2፤ ዘካ 1፡12) ያስታውሳል። እጅግ ወሳኙ ነጥብ፣ ክስተቱ ወዲያውኑ እንደሚፈጸም አለመነገሩ ነው፤ ነገር ግን ነጭ ልብስ ተሰጥቷቸው "ገና ጥቂት ዘመን" እንዲያርፉ (6፡11) ተነግሯቸዋል። ይህ መለኮታዊ ምላሽ የመጽሐፉን አጠቃላይ የእረኝነት ሥነ-መለኮት ያሳያል፡- ለመከራ የሚሰጠው መልስ መከራውን ወዲያውኑ ማስወገድ ሳይሆን፣ አስቀድሞ የሚሰጥ መለኮታዊ የማረጋገጫ ስጦታ ነው።

ስድስተኛው ማኅተም (6፡12-17) ከኢዩኤል 2፡10-11፣ ኢሳይያስ 34፡4፣ እና ሆሴዕ 10፡8 በተወሰዱ ቃላት የተገለጸ ጽንፈ-ዓለማዊ መናወጥን ያመጣል። በምሁራን ዘንድ ያለው ክርክር ይህ ቋንቋ ቃል በቃል የሚፈጸም (የወደፊቱ ጽንፈ ዓለም መፍረስ) ወይስ ምሳሌያዊ (የብሉይ ኪዳን ነቢያት የጂኦፖለቲካዊ መናወጥን "የሰማያት መናወጥ" ብለው እንደሚገልጹት ዓይነት የማኅበራዊ-ፖለቲካዊ መዋቅሮች መውደቅ) ነው በሚለው ላይ ነው። የብሉይ ኪዳን ነቢያት ለታሪካዊ ፍርዶች በቋሚነት የጽንፈ ዓለም መፍረስ ቋንቋን ይጠቀሙ ነበር (ኢሳ 13 በባቢሎን ላይ፤ ኢሳ 34 በኤዶም ላይ)፣ እና የስድስተኛው ማኅተም ጫፍ ፣ ነገሥታትና የጦር አዛዦች በዋሻ ተደብቀው ተራሮች እንዲወድቁባቸው መጮኻቸው (6፡15-16) ፣ በሆሴዕ 10፡8 ላይ በሰማርያ ላይ የተላለፈውን ፍርድ በማያሻማ ሁኔታ ያስተጋባል፤ ይህንኑም ቃል ኢየሱስ ራሱ በኢየሩሳሌም ፍርድ ላይ ተጠቅሞበታል (ሉቃ 23፡30)።

የ144,000 ሰዎች መታተም (ራእይ 7)

በስድስተኛው እና በሰባተኛው ማኅተም መካከል የሚገኘው ጣልቃ ገብ ትዕይንት (ምዕራፍ 7) ሁለት ተያያዥነት ያላቸውን ራእዮች ያቀርባል፡- አንደኛው ከአሥራ ሁለቱ የእስራኤል ነገዶች የተውጣጡ 144,000 ሰዎች መታተም (7፡1-8) ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ ከሕዝብና ከቋንቋ ሁሉ የተውጣጡ እጅግ ብዙ ሕዝቦች በዙፋኑ ፊት መቆማቸው (7፡9-17) ነው። በእነዚህ ክፍሎች ዙሪያ የሚነሳው "እነዚህ ሁለት የተለያዩ ማኅበረሰቦች ናቸው ወይስ የአንድ ማኅበረሰብ ሁለት የተለያዩ ዕይታዎች ?" የሚለው ጥያቄ፣ በዮሐንስ ራእይ ሥነ-ጽሑፋዊ ትንታኔ ውስጥ እጅግ አከራካሪ ከሆኑት ርዕሰ ጉዳዮች አንዱ ነው።

ይህንን አከራካሪ ጉዳይ በተመለከተ ሦስት ዐቢይ የስነ-መለኮት አቋሞች በጥንቃቄ ሊመረመሩ ይገባል፡-

ሁለት የተለያዩ ቡድኖች ፡- ይህ አቋም 144,000ዎቹን እንደ አይሁዳውያን ክርስቲያኖች እና እጅግ ብዙ ሕዝብ የተባሉትን ደግሞ እንደ አሕዛብ ክርስቲያኖች ይከፍላቸዋል። ይህ መከራከሪያ ሁለቱ ቡድኖች በጽሑፉ ላይ በተለያየ መንገድ መገለጻቸውን መሠረት ቢያደርግም፣ በአዲስ ኪዳን አጠቃላይ ሥነ-መለኮታዊ ማዕቀፍ ውስጥ በግልጽ የተቀመጠ የዘር ልዩነት አለመኖሩ መከራከሪያውን ያዳክመዋል።
አንድ ዓይነት ማኅበረሰብ በሁለት የተለያዩ ዕይታዎች ፡- ይህ አቋም 144,000ዎቹን በምድር ላይ ለመንፈሳዊ ተጋድሎ የተዘጋጀች "ተዋጊዋ ቤተ ክርስቲያን" (7፡1-8) አድርጎ ሲያይ፣ እጅግ ብዙ ሕዝብ የተባሉትን ደግሞ ከመከራ በኋላ በሰማያዊ ድል የምትታየው "አሸናፊዋ ቤተ ክርስቲያን" (7፡9-17) መሆኗን ያስረዳል። ይህ አተረጓጎም በመዋቅራዊ ትይዩነት ፣ ተመሳሳይ መለያ ምልክቶችን በመጠቀማቸው (14፡1-5)፣ እና ከእግዚአብሔር ፍርድ በፊት ሕዝቡ ስለመታተማቸው ከሚያትተው የሕዝቅኤል 9 ትንቢታዊ ምሳሌ ጋር በሚገባ ስለሚስማማ ጠንካራ መሠረት አለው።
ተጓዳኝ የቃል ኪዳን ሕዝብ ሥዕሎች ፡- ሦስተኛው አቋም 144,000 የሚለውን ቁጥር በምሳሌያዊ ሁኔታ መላው እስራኤልን እንደሚወክል ሲያምን፣ እጅግ ብዙ ሕዝብ የተባሉት ደግሞ ዓለም አቀፋዊቷን ቤተ ክርስቲያን ይወክላሉ ይላል። በዚህም ሁለቱን ራእዮች እንደ አንድ የቃል ኪዳን ሕዝብ አሟይ ሥዕሎች አድርጎ ይወስዳቸዋል። የ144,000 (12 ነገዶች × 12 ሐዋርያት × 1,000) አኃዛዊ ስሌት፣ ከቀጥታ የሕዝብ ቆጠራ ይልቅ ሙሉነትንና ፍጹምነትን የሚያመለክት ምሳሌያዊ ቋንቋ መሆኑን አጥብቆ ይጠቁማል።

ሰባቱ መለከቶች (ራእይ 8፡2–11፡19)

ሰባቱ መለከቶች በግልጽ የተቀረጹት በዘጸአት መቅሰፍቶች (ዘጸ 7-12) መሠረት ነው፤ እነዚህ መቅሰፍቶች በራሳቸው የቃል ኪዳን የሕግ ክርክር ማዕቀፍ ውስጥ ይሠሩ ነበር፡- እግዚአብሔር በግብጽ ላይ ያመጣው ፍርድ፣ በተመሳሳይ ጊዜ ለእስራኤል የነጻነት ተግባር እና ከግብጽ አማልክት በላይ ያለውን መለኮታዊ የበላይነት ማሳያ ነበር። የመለከት መቅሰፍቶችም በተመሳሳይ ሁኔታ ይሠራሉ፡- እነርሱ በከፊል የሚመጡ ፍርዶች ናቸው (በዒላማዎቻቸው ላይ አንድ ሦስተኛውን ብቻ ያጠፋሉ፤ ይህም ጽዋዎች ከሚያመጡት ሙሉ ጥፋት ጋር ይቃረናል)፤ ዓላማቸውም ምድርን ወደ ንስሐ መጥራት ነው እንጂ ማጥፋት ብቻ አይደለም (9፡20-21)። በ9፡20-21 ላይ የተጠቀሰው የንስሐ አለመኖር በሥነ-መለኮት ረገድ ትልቅ ትርጉም አለው፡- መለኮታዊ ፍርድ እግዚአብሔር የሚፈልገውን የሰው ልጅ ንስሐ በራስ-ሰር አያመጣም፤ ይህ ጥልቅ የሆነ የእረኝነት እና የሚስዮናዊ አንድምታ ያለው አሳሳቢ ሥነ-መለኮታዊ ምልከታ ነው።

አምስተኛው እና ስድስተኛው መለከት (9፡1-11 እና 9፡13-21) በመጽሐፉ ውስጥ እጅግ አስገራሚ የሆኑ ምሳሌያዊ ምስሎችን ይጠቀማሉ፡- ከጥልቁ የወጡት አንበጣዎች (9፡1-11)፣ ንጉሣቸውም አብዶን/አጶልዮን የተባለው፣ እና የአንበሳ ራስና የእባብ ጭራ ባላቸው ፈረሶቻቸው ከኤፍራጥስ የመጡት ፈረሰኞች ናቸው። የአንበጣዎቹ ሥቃይ "አምስት ወር" መቆየቱ (9፡5፣ 10) — ይህም የአንበጣ የሕይወት ዘመን ነው — አሁንም ምሳሌያዊ ጊዜን ይጠቁማል። ከኤፍራጥስ የመጣው ጦር (9፡14-16) የብሉይ ኪዳንን የ"ሰሜን ጠላት" ወግ (ኤር 1፡14፤ ሕዝ 38-39) እና በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ሮማውያንን ሲያሸብር የነበረውን የፓርቲያውያንን ሥጋት ያስተጋባል። "ሁለት መቶ ሚሊዮን" (እልፍ ጊዜ እልፍ - 9፡16) የሚለው የፈረሰኞች ቁጥር በጥንታዊው ዓለም ይህን የሚያህል ጦር አልነበረም ፣ ይህ የሚያሳየው የጥፋት ኃይሎቹ የአጋንንት ልኬት ያላቸው መሆኑን ነው።

ሁለቱ ምስክሮች (ራእይ 11፡1-14)

በዮሐንስ ራእይ ምዕራፍ 11 ላይ የተገለጹት ሁለቱ ምስክሮች በራእይ መጽሐፍ የትርጓሜ ታሪክ (Hermeneutics) ውስጥ እጅግ አከራካሪ ከሆኑት ክፍሎች አንዱ ናቸው። እነዚህ ምስክሮች ለ1,260 ቀናት የትንቢት ቃል የማወጅ ሥልጣን የተሰጣቸው ሲሆን (ራእይ 11፡3፤ 12፡6)፣ የሙሴን (መቅሰፍትን የማውረድ) እና የኤልያስን (ሰማይን የመዝጋትና እሳትን የማውረድ) ተአምራዊ ኃይል ይላበሳሉ። ከጥልቁ በሚወጣው አውሬ ከተገደሉ በኋላ፣ አስከሬናቸው መንፈሳዊ ትርጉሟ "ሰዶምና ግብጽ" በተባለችው እንዲሁም ጌታቸው በተሰቀለባት "ታላቂቱ ከተማ" አደባባይ ሳይቀበር ለሦስት ተኩል ቀናት ይቆያል (ራእይ 11፡8)፤ ከዚያም በመለኮታዊ ኃይል ከሞት ይነሳሉ (ራእይ 11፡11) ። ማንነታቸው በተለያዩ መንገዶች ተለይቷል፡- ኤልያስ እና ሄኖክ (የቀደምት አባቶች ወግ፤ ቃል በቃል የተወሰደ)፣ ሙሴ እና ኤልያስ (ብዙ የወደፊት ተመልካቾች) ወይም በነቢይነት ሚናዋ የምትመሰክረው ቤተክርስቲያን ራሷ ናት ።

ይህንን እንደ ቤተክርስቲያን ለማንበብ የሚረዱ መሠረቶች፡- (1) የወይራ ዛፎች እና የመቅረዞች ምስል (11፡4) የማኅበረሰብን ምሥክርነት በሚገልጸው አውድ ውስጥ ዘካርያስ 4፡2-4ን በቀጥታ ያስተጋባል፤ (2) "ሁለት ምስክሮች" ሕጋዊ ምስክርነት ለመስጠት የብሉይ ኪዳን መሥፈርት ነው (ዘዳ 17፡6፤ 19፡15)፣ ይህም የተሟላ ክርስቲያናዊ ምስክርነትን ይጠቁማል፤ (3) የተገደሉባት "ታላቂቱ ከተማ" ክርስቶስ የተሰቀለባት ቦታ መሆኗ በግልጽ የተነገረ ቢሆንም "ሰዶምና ግብጽ" ተብላም ተጠርታለች ። ይህም ሦስት የተለያዩ ምሳሌያዊ ስያሜዎችን ለአንድ ከተማ በመስጠት፣ ቃል በቃል የተወሰደ ጂኦግራፊን ሳይሆን ከእግዚአብሔር ጋር የሚቃረን መንፈሳዊ ሁኔታን ያመለክታል፤ (4) ከሦስት ተኩል ቀን ሞት በኋላ ትንሣኤ መኖሩ የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ ያስተጋባል፣ ይህም ቤተክርስቲያን በክርስቶሎጂያዊ ንድፍ ውስጥ ያላትን ተሳትፎ ይጠቁማል። ስለዚህ ክፍሉ ስለ ቤተክርስቲያን ጥሪ የሚናገር የሥነ-መለኮት መግለጫ ይሆናል፡- ታማኝ ምስክርነት፣ ውጫዊ ሽንፈት፣ እና በመጨረሻ በትንሣኤ በኩል የሚመጣ መለኮታዊ ማረጋገጫ ።

ሰባቱ ጽዋዎች (ራእይ 15–16)

ሰባቱ ጽዋዎች (16፡1 — የቁጣ ጽዋዎች) ከማኅተሞችና ከመለከቶች የሚለዩት ተጽዕኖአቸው ሙሉ (በከፊል ያልሆነ) በመሆኑ ነው፤ ይህም ቀጣይነት ካለው ታሪካዊ ቅጣት ይልቅ የፍጻሜ ዘመን መጨረሻን ያመለክታሉ። "የእግዚአብሔር ቁጣ በእነርሱ ስለሚፈጸም፣ ሰባቱ የኋለኞች መቅሰፍቶች" (15፡1) ተብለው በግልጽ ተገልጸዋል። በምዕራፍ 15 ላይ ያለው የመግቢያ ራእይ የጽዋዎቹን ፍርድ እንደ አዲስ ዘጸአት አድርጎ ያቀርበዋል፡- በእሳት በተቀላቀለው የብርጭቆ ባሕር ላይ የቆሙት ድል ነሺዎች (15፡2-4) የሙሴንና የበጉን ቅኔ ይዘምራሉ (15፡3-4፤ ዘጸ 15)፤ ይህም ጽዋዎቹን የመጨረሻው ነጻነት የሚያመጣቸው ፍጹም፣ አጠቃላይ መቅሰፍቶች አድርጎ ያስቀምጣቸዋል። ሰባተኛው ጽዋ (16፡17-21) ከፍተኛውን የመሬት መንቀጥቀጥና በረዶ፣ የ"ታላቂቱ ከተማ" (ባቢሎን) በሦስት መከፈል፣ እና ደሴቶችና ተራሮች መሸሻቸውን ያመጣል ።ይህ የጽንፈ-ዓለማዊ መፍረስ ቋንቋ የባቢሎንን ውድቀት ወደሚናገረው ወደ ምዕራፍ 17-19 ትንቢት ያሸጋግረናል።

ራእይ 12–14: ጽንፈ ዓለማዊ ድራማ

ሴቲቱ፣ ዘንዶው እና ሕፃኑ (ራእይ 12)

ራእይ 12 የራእይ መጽሐፍ ሥነ-መለኮታዊ እና መዋቅራዊ ማዕከልን ይወክላል። ከቅደም ተከተላዊ የፍርድ ትረካዎች ወደ ኋላ በመመለስ የፍርዶቹን መሠረት የሆነውን ጽንፈ ዓለማዊ ቅድመ-ታሪክ ያጋልጣል፡ ይኸውም በዘንዶው (በ12፡9 ላይ “ዲያብሎስና ሰይጣን የሚባለው ታላቁ ዘንዶ እርሱም የቀደመው እባብ” ተብሎ የተገለጠው — በአዲስ ኪዳን እጅግ ግልጽ የሆነው መታወቂያ) እና በሴቲቱ እንዲሁም በዘሯ መካከል ያለውን ጥንታዊ ግጭት ያሳያል። ጽንፈ ዓለማዊቷ ሴት (ፀሐይን ተጎናጽፋ፣ ጨረቃ ከእግሯ በታች፣ አሥራ ሁለት ከዋክብት ያሉበት አክሊል ደፍታ፣ 12፡1) በርካታ ምሳሌያዊ ወጎችን በአንድ ላይ አጣምራ ትይዛለች፡ የዮሴፍን ሕልም በዘፍጥረት 37፡9-10 (ፀሐይ፣ ጨረቃ፣ አሥራ አንድ ከዋክብት — የፓትርያርኩ ቤተሰብ)፣ የንጉሣዊቷ ጽዮን ወግ (የዳዊት ነገድ ንጉሥ እናት)፣ እና መሲሑን የወለደችውን ማኅበረሰባዊቷን እስራኤል ትወክላለች። እሷን እንደ ማርያም (የሮማ ካቶሊክ ትውፊት) ወይም እንደ ቤተክርስቲያን (የፕሮቴስታንት ንባብ) አድርጎ ለማንበብ የሚደረገው ሙከራ ከፊል ትርጉም ብቻ የሚሰጥ ነው፡ እርሷ ይበልጥ በተሟላ ሁኔታ የመሲሐዊ ተስፋ ምንጭ የሆነውን የእግዚአብሔርን ሕዝብ እስራኤልን ትወክላለች。

ዘንዶው (12፡3 — ታላቅ ቀይ ዘንዶ፣ ሰባት ራሶች፣ አሥር ቀንዶች፣ ሰባት ዘውዶች ያሉት) የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ተቃራኒ ነው። ሰባቱ ራሶች እና አሥሩ ቀንዶች በምዕራፍ 13 ካለው አውሬ እና በዳንኤል 7፡7-8 ላይ ካለው የባሕር አውሬ ጋር የሚያመሳስሉት ሲሆን፣ ይህም የእግዚአብሔርን ሕዝብ የሚቃወሙት የፖለቲካ ኃይሎች በመጨረሻ የዘንዶው ፈቃድ መሣሪያዎች መሆናቸውን ያረጋግጣል። በዘንዶው ጅራት የተጠረጉት "የሰማይ ከዋክብት ሲሶ" (12፡4) የመላእክት ሠራዊትን ጥንታዊ ውድቀት ያመለክታል (ዳን 8፡10)። ዘንዶው "ልትወልድ ባላት ሴት ፊት" (12፡4) መቆሙ በ12፡5 ላይ ለሚገኘው ጽንፈ ዓለማዊ ክርስቶሎጂያዊ መግለጫ መሠረት ይጥላል፡- "አሕዛብን ሁሉ በብረት በትር የሚገዛ" (መዝ 2፡9) ወንድ ልጅ መወለዱ፣ ወደ ላይ መንጠቁ እና በዙፋን ላይ መቀመጡ፣ የኢየሱስ ክርስቶስን አጠቃላይ አገልግሎት ከሥጋዌ ጀምሮ እስከ ዕርገት እና በዙፋን እስከ መቀመጥ ያለውን ሂደት በአንድ ራእያዊ ቅጽበት አጠቃልሎ ያሳያል።

በምዕራፍ 12 ውስጥ እጅግ ወሳኙ ሥነ-መለኮታዊ ቁጥር፣ የሰይጣንን መሸነፍ የሚያውጀው ሰማያዊ አዋጅ በ12፡10-11 ላይ ይገኛል፡- "የወንድሞቻችን ከሳሽ ተጥሎአልና አሁን የአምላካችን ማዳንና ኃይል መንግሥትም የክርስቶስም ሥልጣን ሆነ... እነርሱም ከበጉ ደም የተነሣ ከምስክራቸውም ቃል የተነሣ ድል ነሡት፥ ነፍሳቸውንም እስከ ሞት ድረስ አልወደዱም።" ይህ ክፍል የመላው መጽሐፉን የድነት ሥነ-መለኮታዊ አመክንዮ በአጭሩ ያቀርባል፡- መስቀሉ (የበጉ ደም) ከሳሹን ድል ያደርጋል፣ አማኞች ደግሞ እስከ ሰማዕትነት ድረስ በታማኝነት በመመስከር በዚህ ድል ይካፈላሉ።

ሁለቱ አውሬዎች (ራእይ 13)

ራእይ 13 በዮሐንስ የራእይ መጽሐፍ ሥነ-ጽሑፋዊ መዋቅር ውስጥ የክፉውን ሥላሴያዊ መዋቅር ለመግለጥ፣ የዘንዶው ወኪል የሆኑ ሁለት አፖካሊፕቲካዊ ምስሎችን ያስተዋውቃል፡- ከባሕር የወጣው አውሬ (13፡1-10) እና ከምድር የወጣው አውሬ (13፡11-18)። የመጀመሪያው አውሬ (ከባሕር — በእስያ ማይኖር እይታ ከሜዲትራኒያን የፖለቲካ አድማስ የወጣው) የዳንኤል 7፡3-8 አራቱ አውሬዎች (አንበሳ፣ ድብ፣ ነብር፣ አሥር ቀንድ ያለው ጭራቅ) ታይፖሎጂያዊ ውህድ ሲሆን፣ በዳንኤል ትንቢት የተገለጡትን ተከታታይ የዓለም መንግሥታት ወደ አንድ አጠቃላይ ጸረ-እግዚአብሔር ግሎባዊ ሥርዓት አዋህዶ ያቀርባል። የዚህ አውሬ "ለሞት የሚያደርስ ቁስል መፈወስ" (13፡3፣ 12፣ 14) በታሪካዊ-ትችታዊ ምሁራን ዘንድ ሦስት ዋና ዋና ትርጓሜዎች አሉት፡- አንደኛው፣ በወቅቱ በሮማ ግዛት በሰፊው ይናፈስ ከነበረውና የኔሮን ዳግም መመለስ ከሚያበስረው አፈ-ታሪክ ጋር ማያያዝ ሲሆን፤ ሁለተኛው፣ የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ ለመምሰል የተደረገ አስነዋሪ አስመስሎ ማቅረብ ፤ ሦስተኛው ደግሞ ሮም ከ69 ዓ.ም. የእርስበርስ ጦርነት ቀውስ በኋላ ያሳየችውን ተቋማዊ የመቋቋም አቅም የሚያሳይ ምሳሌ ተደርጎ ይወሰዳል።

ሁለተኛው አውሬ (ከምድር የወጣው፣ 13፡11-18)፣ በኋላ ላይ በጽሑፉ ውስጥ "ሐሰተኛው ነቢይ" ተብሎ የተሰየመው (16፡13፤ 19፡20፤ 20፡10)፣ በመጀመሪያው አውሬ ስም ሃይማኖታዊና ፕሮፓጋንዳዊ ሥልጣንን በመጠቀም "በምድር የሚኖሩት ለመጀመሪያው አውሬ እንዲሰግዱ" (13፡12) የማስገደድ ሚና አለው። ይህ ምስል በሮማዊቷ እስያ ክፍለ-ሀገር የንጉሠ ነገሥቱን አምልኮ እና ምስሎቹን የማምለክ ሥርዓት በኃይልና በኢኮኖሚያዊ ተጽዕኖ ያስፈጽሙ ከነበሩት የክፍለ-ሀገሪቱ የካህናት ጉባኤ ታሪካዊ እውነታ ጋር በቀጥታ ይጣጣማል። ለመግዛት ወይም ለመሸጥ "የአውሬውን ምልክት" መቀበል ማስፈለጉ (13፡16-17)፣ በአረማውያን ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ውስጥ ለመሳተፍ ፈቃደኛ ያልሆኑ ጥንታውያን ክርስቲያኖች በንግድ ማኅበራት እና በማኅበራዊ ሕይወት ውስጥ ያጋጠማቸውን ሥርዓታዊ የኢኮኖሚ ማዕቀብ እና መገለል የሚያመለክት እንጂ ቃል በቃል የሚታይ አካላዊ ምልክትን የሚያመለክት አይደለም። የ666 ቁጥር (13፡18) ደግሞ ጥልቅ የሆነ የፊደላት የቁጥር እሴት ስሌት ዘዴ ነው፡- በዕብራይስጥ ኦርቶግራፊ መሠረት "ኔሮን ቄሳር" (Nron Qsr) የሚለው ስም ሲሰላ በትክክል 666 ይሰጣል፤ ይህ ንባብ በአንዳንድ ጥንታዊ የብራና ቅጂዎች ላይ በሚገኘው የ616 ልዩነት (Textual Variant) ይበልጥ ይረጋገጣል፤ ይህም ስሙ ያለ መጨረሻዋ Nro Qsr በላቲን አጻጻፍ ስሌት ሲሰላ የሚመጣ ውጤት ነው።

የራእይ 13 ሥነ-መለኮታዊ እና ርዕዮተ-ዓለማዊ ተግባር በዮሐንስ አጠቃላይ መከራከሪያ ውስጥ የኢምፓየራዊ ኃይልን ፍጹምነት እና መለኮታዊ ነኝ ባይነት ምስጢር ማጋለጥ ነው። ራሷን እንደ ዘላለማዊ ሥርዓት፣ "ዘላለማዊቷ ከተማ" ፣ እና የዓለም ሰላምና ፍትሕ ዋስትና አድርጋ የምታቀርበው የሮም ግዛት፣ የመጨረሻ ዕጣ ፈንታዋ ጥፋት በሆነው በሰይጣናዊው ዘንዶ የምትመራ ሥርዓት መሆኗ ይጋለጣል። ይህ የፖለቲካ ትችት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ የይገባኛል ጥያቄ ነው፡- ፍጹም ታማኝነትን (ሃይማኖታዊ አምልኮንና ፍጹም ታዛዥነትን ጨምሮ) የሚጠይቅ ማንኛውም መንግሥታዊ መዋቅር፣ ለእግዚአብሔር ብቻ የሚገባውን ሉዓላዊነት ስለሚቀማ፣ የእግዚአብሔር አገልጋይ ከመሆን ይልቅ ራሱን ወደ አውሬነት ይለውጣል፤ ይህ አመለካከት በሮሜ 13፡1-7 ላይ ካለው ይበልጥ አዎንታዊና ተግባራዊ ከሆነው የሲቪክ ታዛዥነት እይታ ጋር አስደናቂ የሆነ የዲያሌክቲካዊ ውጥረት ይፈጥራል።

በጉ እና 144,000ዎቹ በጽዮን ተራራ (ራእይ 14፡1-5)

በጽዮን ተራራ ላይ የቆመው በግ እና የ144,000 ሰዎች ራእይ (14፡1-5)፣ በምዕራፍ 13 ላለው የአውሬው ራእይ ተቃራኒ የሆነ ማረጋጊያ ይሰጣል። የምድር ነዋሪዎች የአውሬውን ምልክት ሲሸከሙ (13፡16-17)፣ 144,000ዎቹ ደግሞ የበጉን እና የአባቱን ስም በግምባራቸው ላይ ተጽፎላቸዋል (14፡1)። የጽዮን ተራራ እንደ ሰማያዊቷ ኢየሩሳሌም (ዕብ 12፡22-24ን ይመልከቱ)፣ የእግዚአብሔር የዳኑ ሕዝቦች የፍጻሜ ዘመን መሰብሰቢያ ስፍራ ሆና ታገለግላለች። የ144,000 ሰዎች "ከሴቶች ጋር ያልረከሱ" ተብለው መገለጻቸው (14፡4) ብዙ የትርጓሜ ችግር ፈጥሯል። ይህ በእርግጠኝነት ዘይቤያዊ አገላለጽ ነው፡ በብሉይ ኪዳን የትንቢት ወግ፣ የሥጋዊ ዝሙት መንፈሳዊ ክህደትን እና የጣዖት አምልኮን የሚወክል መደበኛ ምሳሌ ነበር (ኤር 3፤ ሕዝ 16፤ 23፤ ሆሴዕ 1-3)። 144,000ዎቹ ከባቢሎን ጋር "ላለመዘሞት" የወሰኑ ናቸው (14፡8፤ 17፡2) — ማለትም ጣዖት አምልኮ በሞላበት የኢምፓየሩ ሃይማኖታዊና ፖለቲካዊ ሥርዓት ውስጥ ላለመሳተፍ የቆረጡ ናቸው። የእነርሱ "በኩራት" መሆን (14፡4)፣ በብሉይ ኪዳን የበኩራት ሥነ-መለኮት መሠረት ወደፊት ለሚመጣው ሰፊ ምርት ቅምሻ እና ማረጋገጫ መሆናቸውን ያሳያል።

ባቢሎን እና አዲሲቱ ኢየሩሳሌም (ራእይ 17–22)

ጋለሞታይቱ ባቢሎን (ራእይ 17–18)

በብዙ ውኃዎች (17፡1) እና በቀይ አውሬው (17፡3) ላይ የተቀመጠችው ታላቂቱ ጋለሞታ ራእይ፣ በዮሐንስ አፖካሊፕስ ውስጥ እጅግ ሰፊና ጥልቅ የኢምፓየራዊ ፖለቲካ ምሳሌ ነው። በ17፡18 ላይ ሴቲቱ "በምድር ነገሥታት ላይ የምትነግሥ ታላቂቱ ከተማ ናት" ተብላ መገለጿ ለመጀመሪያዎቹ ታሪካዊ አንባቢዎች ምንም ዓይነት አሻሚነት አላስቀረም፤ ይህች የሮማ ግዛት እራሷ ናት። የአውሬው ሰባት ራሶች ሰባት ኮረብቶች መሆናቸው መገለጡ (17፡9 — የሮም ታዋቂዎቹ ሰባት ኮረብቶች ወይም እና በሌላ በኩል ደግሞ ሰባት ነገሥታት ተብለው መተርጎማቸው የጽሑፉን ድርብ ፖለቲካዊና ታሪካዊ ትርጉም ያጠናክረዋል። ሴቲቱ "በቅዱሳን ደምና በኢየሱስ ምስክሮች ደም" ሰክራ መገኘቷ (17፡6)፣ ግዛቲቱ በቃል-ኪዳኑ ማኅበረሰብ እና በጥንታውያን ክርስቲያኖች ላይ የፈጸመችውን ሥርዓታዊ ስደትና ሰማዕትነት በግልጽ ያሳያል።

ምዕራፍ 18 የባቢሎንን/የሮምን ውድቀት የሚያውጅ እና በብሉይ ኪዳን ትንቢታዊ ሥነ-ጽሑፍ በተለይም በጢሮስ (ሕዝ 27) እና በታሪካዊቷ ባቢሎን (ኢሳ 47፤ ኤር 50-51) ላይ በተነገሩት የፍርድ ሙሾዎች ላይ የተመሠረተ ከፍተኛ የኢንተር-ቴክስቹአሊቲ ማሳያ ነው። ሦስቱ የሐዘንተኞች ማኅበራዊ ክፍሎች — ነገሥታት (18፡9-10)፣ ነጋዴዎች (18፡11-16)፣ እና የባሕር ላይ ነጋዴዎች/ሠራተኞች (18፡17-19) — በሕዝቅኤል 27፡29-36 የጢሮስን የንግድ ውድቀት የሚያለቅሱትን ሦስት ምድቦች በአይነት ያስመስላሉ። በ18፡12-13 ላይ በዝርዝር የቀረቡት የንግድ ሸቀጦች የሮማን ኢምፓየር የቅንጦትና የንግድ አውታረ-መረብ የሚወክሉ ሲሆን፤ የስም ዝርዝሩ ማክተሚያ ላይ የሚገኛው "የሰዎች አካልና ነፍስ" (18፡13) የሚለው ሐረግ፣ የሮም ሥልጣኔና የኢኮኖሚ ብልጽግና ሰብአዊነትን ባሳጣ የባሪያ ንግድ መዋቅር ላይ የተገነባ መሆኑን የሚያጋልጥ ሥር ነቀል የሶሺዮ-ኢኮኖሚ ክስ ነው። የሰማይ ማኅበረሰብ በባቢሎን ውድቀት መደሰታቸው (18፡20፤ 19፡1-5)፣ ለአንዳንዶች መለኮታዊ የድል አድራጊነት ቢመስልም፣ በዋናነት ግን ጥልቅ የሆነ የመለኮታዊ ፍትሕ ማረጋገጫ ነው፤ ይህም በኢምፓየሩ የግፍ ሥርዓት ደማቸው ለፈሰሰው ሰማዕታት የተሰጠ የፍትሕ ምላሽ ነው።

ዳግም ምጽዓት እና ሺህ ዓመቱ (ራእይ 19፡11–20፡15)

የክርስቶስ ዳግም መመለስ በ19፡11-21 ላይ እጅግ ወታደራዊ በሆነ የሚሊታሪስቲክ መልክዓ-ምስል ቢቀረጽም፣ ጽሑፉ ይህንን ምስል በሥነ-መለኮታዊ መንገድ ይገለብጠዋል ። በነጭ ፈረስ ላይ የተቀመጠው ጋላቢ፣ የእሳት ነበልባል ዓይኖች ያሉት፣ በደም የተረጨ ልብስ የለበሰ እና ከአፉ ስለታም ሰይፍ የሚወጣ ሆኖ ተገልጿል (19፡15፤ ከኢሳ 63፡1-6)። እዚህ ላይ ሦስት ወሳኝ የክርስቶስ-ማእከላዊ ትንታኔዎችን ማስተዋል ይገባል፡- (1) የጋላቢው ልብስ "በደም የተረጨው" (19፡13) ጦርነቱ ከመጀመሩ አስቀድሞ ነው፤ ይህ ታሪካዊ-ቲኦሎጂያዊ እውነታ የሚያሳየው የጠላቶቹን ደም ሳይሆን፣ በቀራንዮ የፈሰሰውን የፋሲካውን በግ የራሱን የመስዋዕትነት ደም ነው። (2) ዋነኛው የውጊያ መሣሪያ "ከአፉ የሚወጣው ስለታም ሰይፍ" ብቻ ሲሆን የጦር መሣሪያ ሳይሆን ፍርድን የሚያስፈጽመውን የእግዚአብሔርን ቃል ያመለክታል (ኢሳ 49፡2፤ ኤፌ 6፡17፤ ዕብ 4፡12)። (3) ጦርነቱ ራሱ (19፡19-20) በሚገርም ሁኔታ ምንም ዓይነት አካላዊ ውጊያ የሌለበት ነው፤ አውሬውና ሐሰተኛው ነቢይ ያለምንም የመከላከያ ፍልሚያ ተይዘው ወደ እሳት ባሕር ይጣላሉ። ይህም የጽሑፉን አጠቃላይ የድል አድራጊነት አመክንዮ ያረጋግጣል፡- ወሳኙና እውነተኛው ጦርነት አስቀድሞ በቀራንዮ መስቀል ላይ ተዋግቶ የተጠናቀቀ በመሆኑ (ራእይ 5፡5-6)፣ ዳግም ምጽዓቱ ያንን የተረጋገጠ ድል በታሪክ ፍጻሜ ላይ ይፋ የማድረግ ተግባር ነው።

የሺህ ዓመቱ የመንግሥት ሥነ-ጽሑፍ (20፡1-10)

የሺህ ዓመቱ የመንግሥት ሥነ-ጽሑፍ (20፡1-10) በመላው ክርስቲያናዊ የፍጻሜ ዘመን ሥነ-መለኮት እና በኮርፐስ ዮሐንስ ትርጓሜ ታሪክ ውስጥ እጅግ ከፍተኛ ክርክር እና የሄርሜኔቲክስ ልዩነት የሚታይበት ክፍል ነው። የሚከተለው ሰንጠረዥ እነዚህን ዋና ዋና የስነ-ፍጻሜ አቋሞች እና የስልት ልዩነቶቻቸውን በስልታዊ መንገድ ያጠቃልላል፦

ሥነ-ጽሑፋዊና ሥነ-መለኮታዊ ትስስር

የዳንኤል ትንቢታዊ ራእዮች ለዮሐንስ ራእይ ምስጠራዊ ምልክቶችና መዋቅራዊ ንድፍ መሠረታዊ ምንጭ ሆነው ያገለግላሉ። ሁለቱም መጻሕፍት የተነደፉት በስደትና በመከራ ውስጥ የሚገኙ አማኞችን፣ በእግዚአብሔር ሉዓላዊ አሸናፊነትና የመጨረሻ ድል ተስፋ ለማጽናናትና ለማበረታታት ነው። ሎንግማን በሚገባ እንዳስገነዘቡት፣ እነዚህ መጻሕፍት "በማኅበረሰቡ ዳርቻ ለሚገኙና በጭቆና ሥር ለሚማቅቁ" ቅዱሳን፣ እግዚአብሔር የታሪክን መዘውር ሙሉ በሙሉ እንደሚቆጣጠርና የመጨረሻውም ድል የእርሱ እንደሆነ ፍጹም ማረጋገጫ ይሰጣሉ። ለምሳሌ ያህል፣ ዳንኤል ራእዩን እስከ ፍጻሜው ዘመን ድረስ እንዲዘጋና እንዲያትም (ዳን. 12፥4, 9) መለኮታዊ ትእዛዝ ሲሰጠው፤ በዮሐንስ ራእይ ግን አሸናፊው በግ የታተመውን ጥቅልል ሲከፍትና የተሰወረው ምስጢር ሲገለጥ (ራእይ 5–6) እንመለከታለን። ይህ አስደናቂ የሥነ-ጽሑፍ መስተጋብርና መገለባበጥ ፣ ዳንኤል በርቀት ያመለከተውን ምሥጢር ራእይ በሙላት እንደሚፈጽመው ያሳያል። ይህ ደግሞ በቅድመ-ንድፍ ትምህርት ውስጥ ቁልፍ ማረጋገጫ ነው፦ ይኸውም አንድ የብሉይ ኪዳን ታሪካዊ ሰው፣ ተቋም፣ ወይም ክንውን፣ በአዲስ ኪዳን ውስጥ በክርስቶስ-ተኮር ትረካ በኩል የላቀና የተሻገረ ፍጻሜ እንደሚያገኝ የሚያስረዳ ነው።

ሁለቱም ቅዱሳን ጽሑፎች የሰው ልጅ ታሪክ የሚያበቃው በእግዚአብሔር ዘላለማዊ መንግሥት መመሥረት መሆኑን አበክረው ያውጃሉ። የዳንኤል ራእዮች ምድራዊ ግዛቶችንና የሰውን ኃያላን የሚያደቅቀውንና ተራራ የሚያክለውን የድንጋይ መንግሥት (ዳን. 2፥34–35)፣ እንዲሁም ለሰው ልጅ የሚሰጠውን የዘላለም ግዛት (ዳን. 7፥13–14) በተስፋ ይጠባበቃሉ። በተመጋጋቢነት የዮሐንስ ራእይ ደግሞ የእግዚአብሔር መንግሥት በኃይል መምጣቱን ሲያውጅ፣ "የዓለም መንግሥት የጌታችንና የክርስቶስ ሆናለች" (ራእይ 11፥15) ይላል፤ አዲሲቷም ኢየሩሳሌም እንደተሸለመች ሙሽራ ከሰማይ ከእግዚአብሔር ዘንድ ስትወርድ በግርማ ያሳያል (ራእይ 21፥2)። የዚህ መንፈሳዊ ትስስር ግልጽ ነው፦ ራእይ የዳንኤልን ብሉይ ኪዳናዊ ተስፋ በአዲስ ኪዳን ክርስቲያናዊ ቁልፍ ይፈታዋል፤ አልፎም ያጎላዋል። ይህ የትርጓሜ እርምጃ "ክርስቶስ-ተኮር ንባብ" ተብሎ በምሁራን የሚጠራ ሲሆን፣ ከማርቲን ሉተር ዘመን ጀምሮ በተሐድሶ ወግ ውስጥ የጸና መሠረታዊ መርሕ ነው፦ ብሉይ ኪዳን በሙሉ ወደ ክርስቶስ ይመራል፣ አዲስ ኪዳንም ክርስቶስን በሙላት ይገልጻል።

የዳንኤል መጽሐፍ ለዮሐንስ ራእዮች የማይናወጥ ሥነ-መለኮታዊ መሠረት ሆኖ ያገለግላል። በዮሐንስ ራእይ ውስጥ የሚገኙት አራዊት፣ ቀንዶች፣ የጊዜ ወቅቶች፣ እና አስፈሪ የፍርድ ትዕይንቶች በሙሉ ሥሮቻቸው ከዳንኤል ትንቢቶች የተቀዱ ናቸው። በተመሳሳይ ጊዜ፣ ራእይ ወደር የለሽ ክርስቶስ-ተኮር ግልጽነትንና መለኮታዊ ብርሃንን በትንቢቶቹ ላይ ይጨምራል። ዳንኤል ማንነቱ ያልታወቀን "የሰው ልጅ" በራእይ ሲመለከት፣ ዮሐንስ ግን እርሱን ሞትን ድል እንዳደረገው የከበረ በግ እና የፍጥረት ሁሉ ጌታ አድርጎ በግልጽ ይለየዋል (ራእይ 1 እና 5)። ዳንኤል በፋርስና በግሪክ ታሪካዊ አውድ ውስጥ የተሸሸጉ ምሥጢራዊ ምልክቶችን ሲጋፈጥ፣ ዮሐንስ ደግሞ እነዚሁኑ ምልክቶች በሮም ግዛትና በሰማያዊው ዓለም መንፈሳዊ ግጭት ላይ ይተገብራቸዋል። ሁለቱም ቅዱሳን መጻሕፍት በአንድነት ሲገመገሙ፣ ፍጹም የተዋሃደና የጠለቀ ትንቢታዊ ትረካን ይፈጥራሉ፦ ይኸውም ከዳንኤል "የታተሙና የተዘጉ ራእዮች" አንሥቶ በዮሐንስ ራእይ እስከ ተገለጠው "የታሪክ ፍጻሜ" ድረስ የተዘረጋውን ድንቅ የእግዚአብሔር የማዳን ዕቅድ ነው።

አራዊትና መንግሥታት ውህደት

በሁለቱ መጻሕፍት መካከል ከሚታዩት እጅግ አስደናቂ ትይዩዎች አንዱ፣ በእግዚአብሔር መንግሥት ላይ የሚያምፁ ፀረ-እግዚአብሔር የሆኑ ምድራዊ ኃያላንን ለመወከል አራዊትን በምሳሌነት መጠቀማቸው ነው። በዳንኤል ምዕራፍ 7 ላይ የተጠቀሱት አራቱ አራዊት እና በራእይ ምዕራፍ 13 ላይ የተገለጠው ባለ ብዙ ራስ አውሬ የዚህ ዐቢይ ትንቢታዊ ምስል ማዕከላት ናቸው። በታሪካዊው ትርጓሜ መሠረት፣ የዳንኤል አራቱ አራዊት በምድር ላይ ተከታትለው የተነሡትን አራት ታላላቅ የዓለም ግዛቶች (ኢምፓየሮች) ይወክላሉ፦ እነርሱም ባቢሎን፣ ሜዶንና ፋርስ፣ ግሪክ፣ እና የመጨረሻው አረመኔያዊ ግዛት (በተለይም ሮም) ናቸው። ነገር ግን ዮሐንስ በራእዩ አራት የተለያዩ አራዊት ከባሕር ሲወጡ አያሳየንም፤ ይልቁንም፣ የዳንኤሉን አራቱንም አራዊት ክፉ ገጽታዎች (የነብሩን፣ የድቡን እና የአንበሳውን አምሳሎች) በአንድ ላይ አዋሕዶ የያዘ፣ ሰባት ራሶችና አሥር ቀንዶች ያሉት አንድ እጅግ ዘግናኝ የሆነ የተቀናጀ አውሬ ያሳየናል (ራእይ 13፥1)። ይህ የራእዩ አውሬ "በዳንኤል የአራቱ አራዊት ራእይ ላይ የተመሠረተ ፍጹም ቅንብር" ነው። ይህ የትንቢት ውህደት፣ የራእዩ አውሬ በታሪክ ውስጥ የተነሡትን አምባገነናዊ መንግሥታት ጭካኔና የኃይል ጥምረት በሙላት እንደወረሰና የክፋት ሁሉ ቁንጮ መሆኑን ያረጋግጣል።

ዳንኤል	ራዕይ	የተጋራ ጭብጥ
አራት ተከታታይ አራዊት (አንበሳ፣ ድብ፣ ነብር፣ አስፈሪ አውሬ) (ዳን 7፡2–7)	አንድ ሰባት ራስና አሥር ቀንድ ያለው አውሬ (ራዕይ 13፡1–2)	የተቀናጀ ክፉ ግዛት፤ የአውሬው ሰውነት የዳንኤልን የአራቱንም አራዊት ገጽታዎች ያስታውሳል።
ቀንዶች፡ በአራተኛው አውሬ ላይ ትንሽ ቀንድ (ዳን 7፡8–11)፤ የፍየል ቀንድ (ዳን 8)	የመጀመሪያው አውሬ፡ አሥር ቀንዶች (ራዕይ 13፡1፤ 17፡3,7)። ሁለተኛው አውሬ፡ ሁለት ቀንዶች (ራዕይ 13፡11)።	ቀንዶች = ገዥዎች/ነገሥታት። የዮሐንስ አራዊት ጨቋኝ ነገሥታትን ለማመልከት እንደ ዳንኤል የቀንድ ምስሎችን ይጠቀማሉ።
ትዕቢተኛ ገዥ (ዳን 7፡25 "ስድብን ይናገራል")	አውሬው "ትዕቢተኛ ቃላትንና ስድብን የሚናገር አፍ ተሰጠው" (ራዕይ 13፡5–6)።	ስድብና የእግዚአብሔርን ሕዝብ ማሳደድ።

ግራፍ 3

የአራዊት ገጽታዎች ውህደት፡ ዳንኤል 7 ወደ ራዕይ 13

የራዕይ 13 አውሬ የአንበሳ አፍ፣ የድብ እግር፣ የነብር አካል፣ እና የአራተኛው አውሬ ቀንዶች ገጽታዎችን ይይዛል፤ ይህ ራዳር ግራፍ የገጽታ ውህደቱን በምሳሌ ያሳያል።

የጊዜ ወቅቶች፡ 1,260 ቀናት እና 3½ ዓመታት

ሁለቱም መጻሕፍት ስደትንና መዳንን ለማመልከት ምሳሌያዊ ወቅቶችን ይጠቀማሉ። ዳንኤል 7፡25 እና 12፡7 "ለዘመን፣ ለዘመናት፣ ለዘመንም እኩሌታ" (እንደ 3½ ዓመታት ይተረጎማል) ይጠቅሳሉ። ዳንኤል 12፡11–12 ትክክለኛ ቀናትን ይጨምራል፡ 1,290 እና 1,335 ቀናት እንደ ትንቢቱ አካል። ራዕይ የ3½-ዓመት ጭብጥን በግልጽ ይደግማል። ዮሐንስ ስለ 42 ወራት (ራዕይ 11፡2–3፤ 13፡5) እና 1,260 ቀናት (11፡3፤ 12፡6) ይጽፋል፣ እናም "ዘመን፣ ሁለት ዘመን፣ የዘመንም እኩሌታ" የሚለውን ሐረግ በራዕይ 12፡14 ላይ ከዳንኤል ጋር በቀጥታ በማስተጋባት ይጠቀማል።

ግራፍ 4

የ"3½ ዓመታት" ጭብጥ በዳንኤልና በራዕይ ውስጥ የመታየት ብዛት

ይህ ባር-ግራፍ ተመሳሳዩ ምሳሌያዊ ጊዜ (3½ ዓመታት/42 ወራት/1,260 ቀናት) በእያንዳንዱ መጽሐፍ ውስጥ በተለያየ የቃላት አገላለጽ ስንት ጊዜ እንደተጠቀሰ ያጠቃልላል።

የቃል ኪዳን-ታሪክ ቀጣይነት

"ዳንኤልን እግዚአብሔር ታሪክን እንዴት እንደሚይዝ የሚያሳይ እንደ ንድፍ (blueprint) አድርጋችሁ አስቡ፣ ራዕይን ደግሞ ከዚያ ንድፍ እንደተገነባ፣ ክርስቶስ የማዕዘን ድንጋይ ሆኖ፣ እንደ ተጠናቀቀ ቤተ መቅደስ አድርጋችሁ አስቡ።" — ለማስተማሪያ የቀረበ ምሳሌ

605–539 ከክ.ል.በፊት (ባቢሎን)

ዳንኤል በናቡከደነፆር ሥር በስደት ላይ፤ የምስል ሕልም (ዳን 2)፣ የአራዊት ራዕይ (ዳን 7)። የአራት-ዓለም-ግዛት ጭብጥ ይመሠረታል፤ የመጀመሪያው ግዛት = ባቢሎን።

2ኛው ክፍለ ዘመን ከክ.ል.በፊት (ግሪክ/መቃብያን)

የሜዶ-ፋርስና የግሪክ ትንቢቶች (ዳን 8፡20–21) እና የክርስቶስ ተቃዋሚ አምሳል (ዳን 9፡26–27)።

1ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. (ሮም)

ዮሐንስ በፍጥሞ (ራዕይ 1፡9)፣ ለአብያተ ክርስቲያናት የተጻፉ ደብዳቤዎች (ራዕይ 2–3)፣ የመጀመሪያ ራዕይ (ራዕይ 4–5)። የዮሐንስ የንጉሠ ነገሥት ሮም አውድ የዳንኤልን የዓለም-ግዛት ጭብጦች ይነጻጸራል።

ወደፊት (ዳግም ምጽአት)

የእግዚአብሔር መንግሥት ተስፋ (ድንጋይ፣ የሰው ልጅ ይነግሣል) — የሺህ ዓመትና አዲስ ፍጥረት (ራዕይ 20–22)።

ግራፍ 5

ከዳንኤል ወደ ራዕይ ያለው ስነ-መለኮታዊ ፍጻሜ ደረጃ

ይህ የመስመር ግራፍ በእያንዳንዱ ዘመን ውስጥ የመንግሥተ እግዚአብሔር ተስፋ ግንዛቤ (revelatory clarity) እየጨመረ እንደሄደ በምሳሌ ያሳያል፤ "ቀድሞ የመጣ ግን ገና ያልተጠናቀቀ" (already/not yet) ንድፈ ሐሳብን ተከትሎ የተዘጋጀ ትምህርታዊ መርጃ ነው።

ዳንኤል 2፤ 7–12ን ከራዕይ 4–22 ጋር በማጥናት፣ ተማሪዎች ስለ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የአፖካሊፕስ ምስሎችና ትንቢቶች ጥልቅ ግንዛቤ ያገኛሉ። በአራዊትና በቀንዶች (ጨቋኝ መንግሥታትን የሚወክሉ)፣ በጊዜ ምልክቶች (3½ ዓመታት/1260 ቀናት የፈተና)፣ እና በፍጻሜ ተስፋ (የእግዚአብሔር መንግሥት ያሸንፋል፣ ቅዱሳን ዓለምን ይወርሳሉ) ጭብጦች ላይ ትይዩዎችን እናያለን። ዳንኤል መሠረቱንና ጥላውን ይሰጣል፣ ራዕይ ደግሞ ፍጻሜውንና አተገባበሩን ያቀርባል። ሠንጠረዦችን፣ ግራፎችንና የጊዜ መስመሮችን መጠቀም እነዚህን ግንኙነቶች ግልጽ ሊያደርግ ይችላል፣ ነገር ግን የመጨረሻው ግብ ትምህርታዊ ወይም ምሁራዊ ብቻ ሳይሆን መንፈሳዊ ጭምር መሆን አለበት፦ አንባቢው በፈተና ውስጥ ሆኖ በእግዚአብሔር ታማኝነት እንዲጸና ማበረታታት።

በአጠቃላይ፣ ዋናውን ተሐድሶ-ነገረ-መለኮታዊ መልእክት አጽንኦት ይስጡ፦ ከሚታየው ነገር በተቃራኒ፣ የእግዚአብሔር ዓላማዎች አስተማማኝ ናቸው (ኢሳ. 46፡10)። ዳንኤል የሚጀምረው አሕዛባዊ ገዥዎች እስራኤልን ሲጨቁኑ በሚያሳይ ራዕይ ነው፣ ራዕይም ክርስቶስ ሕዝቡን ሲያጸድቅና አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ሲፈጥር በማሳየት ይጠናቀቃል። የሁለቱም መጻሕፍት ወጥ የሆነ ምስክርነት የእግዚአብሔር መንግሥት ከማንኛውም ሰብዓዊ ኃይል በልጦ እንደሚቆይና እንደሚያበራ ነው፣ ይህም ለእያንዳንዱ ትውልድ አማኝ የጽናት ተስፋ ምንጭ ሆኖ ይቀጥላል።