የመለኮታዊ ቃል ትርጓሜ መሠረቶች ዳሰሳ

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሥነ-ትርጓሜ እና ማብራሪያ

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ በቀዳሚነት ስለ እርሱ እንደሚመሰክሩ (ዮሐ 5፥39) አረጋግጧል። ወደ ኤማሁስ በተጓዘበት ታሪክ (ሉቃ 24፥27፣ 44) ሕጉ፣ ነቢያትና መዝሙራት ስለ እርሱ መከራ፣ ሞትና ትንሣኤ እንደሚናገሩ በማብራራት ይህን የትርጓሜ ማዕቀፍ ለቤተ ክርስቲያን ቋሚ መሠረት አድርጎታል። ክርስቶስ ከብዙ የነገረ-መለኮት ርዕሶች አንዱ ሳይሆን፣ የመላው መለኮታዊ መገለጥ ዘንግና የፍጻሜ መደምደሚያ ነው።

የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ ባሕርይ

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሥነ-ትርጓሜ (Hermeneutics) በጠባቡ መልኩ ስለ ትርጓሜ መርሆች የሚያጠና ሥርዓት ያለው ትምህርት ሲሆን፣ ከትንተናዊ ሥራው (Exegesis) እና ከተግባራዊ አተገባበሩ (Application) ጋር ሦስት አካላትን ይመሠርታል። ይህ የነገረ-መለኮት ንዑስ ዘርፍ ለሊቃውንት ብቻ የተተወ የአካዳሚክ ቅንጦት ሳይሆን፣ "የእውነትን ቃል በቅንነት የሚናገር" (2 ጢሞ 2፥15) የአማኙ ማኅበረሰብ ሁሉ ማዕከላዊ ኃላፊነት ነው። ቤተ ክርስቲያን በጥንቃቄና በመንፈስ ቅዱስ መሪነት የተቃኘ ሥርዓት ያለው ትርጓሜ ሳይኖራት፣ በክርስቶስ ራስነትና በመጽሐፍ ቅዱስ ባለሥልጣንነት ሥር በታማኝነት መኖር አትችልም።

ቅዱሳት መጻሕፍት የእግዚአብሔር እስትንፋስ እንደመሆናቸው በራሳቸው ባለሥልጣን ቢሆኑም፣ በተጨባጭ ሰውኛ ቋንቋ፣ ሰዋስውና ታሪካዊ አውድ ውስጥ ተገልጠዋል፤ ይህም የመጽሐፍ ቅዱስን "ኢንካርናሽናዊ" ባሕርይ ያመለክታል ፤ ማለትም መለኮታዊ እውነት በተወሰነ የሰው ቋንቋና ባህል ውስጥ ራሱን እንደለበሰ። ስለዚህ የቃሉን ትርጉም ከታሪካዊ፣ ባህላዊና ቋንቋዊ መዋቅሩ ነጥሎ መረዳት የእግዚአብሔርን መገለጥ ሐሳብ ወደ ማዛባት ያመራል። ሥነ-ትርጓሜ በጸሐፊው/በተቀባዩ ዓለም (የቀደመው) እና በዛሬው አንባቢ ዓለም (የአሁኑ) መካከል የሚገነባ ሥነ-መለኮታዊ ድልድይ ነው፤ ይህ ሂደት ብዙ ጊዜ "ሄርመኒዩቲካል ሰርክል" ወይም በተሻለ አገላለጽ "ሄርመኒዩቲካል ስፒራል" ተብሎ ይጠራል። ምክንያቱም ተርጓሚው ከጽሑፉ ወደ ግንዛቤ፣ ከግንዛቤ ተመልሶ ወደ ጽሑፉ እየተመላለሰ፣ በእያንዳንዱ ዙር እየጠለቀና እያደገ ወደ ትክክለኛው ትርጉም ስለሚቃረብ ነው።

የሄርመኒዩቲካል ስፒራል

የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ ታሪካዊነት

ከብሉይ ኪዳን እስራኤል ጀምሮ እስከ ሐዋርያዊት ቤተ ክርስቲያን ድረስ፣ የእግዚአብሔር ሕዝብ መለኮታዊውን ቃል በመተርጎም ላይ ጸንተዋል። ይህን በግልጽ ለማየት የንጉሥ ኢዮስያስን ዘመን (2 ነገሥት 22) እና የነህምያን ተሃድሶ (ነህምያ 8) ማነጻጸር ጠቃሚ ነው።

የጠፋው ቃል ሲገኝ (2 ነገሥት 22)፡ በንጉሥ ኢዮስያስ ዘመን የሕጉ መጽሐፍ በቤተ መቅደስ ውስጥ ተጥሎ ተገኘ። የእግዚአብሔር ቃል ሳይነበብና ሳይተረጎም ሲቀር ሕዝቡ ወደ ጣዖት አምልኮና የሥነ-ምግባር ውድቀት አምርቶ ነበር። ቃሉ ሲነበብ ግን፣ ንጉሡ ልብሱን ቀደደ፤ ንስሐም ገባ። ይህ ክስተት ትርጓሜ የግል ትምህርታዊ ልምምድ ብቻ ሳይሆን የብሔራዊ ተሃድሶ ማዕከል ሊሆን እንደሚችል ያሳያል።
የዕዝራ ማብራሪያ (ነህምያ 8፥8)፡ ከባቢሎን ምርኮ በኋላ ሕዝቡ የዕብራይስጥ ቋንቋቸውና ባህላቸው ተዳክሞ ነበር። ስለዚህ ዕዝራና ሌዋውያን የሕጉን ጽሑፍ ከማንበብ አልፈው "ፍቺውን ሰጡ"፣ ትክክለኛውን ትርጉም አብራሩ፤ ይህም የመጀመሪያው ጥንታዊ የ"ኤክስፖዚቶሪ" ስብከት አምሳያ ሆኖ ይታያል። ይህ ሞዴል የትርጓሜ ተግባር ሁለት እርከኖችን ፣ ንባብ እና ማብራሪያ (exposition) እንደሚያካትት ያስተምረናል፣ ይህም ዛሬ በኤክስፖዚቶሪ ስብከት ውስጥ ቀጥሏል።

የትርጓሜ ትምህርት ቤቶች ታሪካዊ ንጽጽር

የቤተ ክርስቲያንን ታሪክ ስንመረምር፣ የተለያዩ የትርጓሜ አቀራረቦች ተፈራርቀው መጥተዋል። የሚከተለው ሠንጠረዥ ዋና ዋናዎቹን ትምህርት ቤቶች፣ ባሕርያቸውንና የወንጌላዊያንን ግምገማ ያቀርባል፦

ትምህርት ቤት / ዘመን	ዋና ተወካዮች	ማዕከላዊ መርህ	ወንጌላዊ ግምገማ
አሌክሳንድሪያዊ ምሳሌያዊነት (Allegorical)	ኦሪገን፣ ክሌመንት	ከቃል በስተጀርባ ያለውን መንፈሳዊ ትርጉም መፈለግ	የክርስቶስን ማዕከልነት አጽንዖት ቢሰጥም፣ ታሪካዊ-ሰዋስዋዊ ቁጥጥር ስለሚጎድለው ተጨባጭ ትርጉምን ወደ ተርጓሚው ልቦለድ ሊለውጥ ይችላል።
አንጾኪያዊ ትምህርት ቤት (Literal-Historical)	ዮሐንስ አፈወርቅ፣ ቴዎድሮስ ዘሞፕሱስትያ	ቀጥተኛና ታሪካዊ ትርጉምን ማስቀደም	ለወንጌላዊው ሥነ-ትርጓሜ ቅድመ-ተምሳሌት ሲሆን፣ ነገር ግን ስለ ትንቢታዊ ፍጻሜ በበቂ ጥልቀት ያልዳሰሰ ውስንነት ነበረበት።
የመካከለኛው ዘመን አራት-ትርጉም (Quadriga)	ቅዱስ ቶማስ አኩዊናስ	ቀጥተኛ፣ ምሳሌያዊ፣ ሥነ-ምግባራዊ፣ ኤስካቶሎጂያዊ ትርጉሞች	ውስብስብና ተጨባጭ ቁጥጥር የጎደለው ዘዴ በመሆኑ፣ ተርጓሚው ወደ ግላዊ ፍልስፍና እንዲያዘነብል በር ይከፍታል።
የተሃድሶ ሰዋስዋዊ-ታሪካዊ ትርጓሜ	ማርቲን ሉተር፣ ዣን ካልቪን	"Sensus Literalis" — የጽሑፉ ነጠላ፣ ግልጽ፣ ታሪካዊ ትርጉም	ወንጌላዊው ሥነ-ትርጓሜ መሠረት፤ የቃሉን ሥልጣንና ግልጽነት ያረጋግጣል፤ ዛሬም ተጠናክሮ ቀጥሏል።
ታሪካዊ-ትችታዊ ዘዴ (Historical-Critical)	ኤፍ. ሽላየርማኸር፣ ቡልትማን	ጽሑፉን እንደ ንጹሕ ሰብአዊ ሰነድ በምክንያታዊነት (naturalistic) መተንተን	ጠቃሚ ታሪካዊ መሣሪያዎችን ቢያበረክትም፣ የመጽሐፍ ቅዱስን መለኮታዊ ምንጭና ተአምራዊ ይዘት ስለሚያጣጥል ወንጌላውያን ሙሉ በሙሉ ውድቅ ያደርጉታል።
ቀኖናዊ/ክርስቶሳዊ ትርጓሜ (Redemptive-Historical)	ገርሃርደስ ቮስ፣ ኸርማን ሪደርቦስ፣ ግርኤም ጎልድስዎርዚ	እያንዳንዱ ጽሑፍ በጠቅላላው የቤዛነት ታሪክ ውስጥ፣ ወደ ክርስቶስ እያመራ ይነበባል	የተሃድሶውን ሰዋስዋዊ-ታሪካዊ ጥብቅነት ከቀኖናዊ አንድነት ጋር በማዋሃድ፣ ወቅታዊው ወንጌላዊ ምርጥ አቀራረብ ተደርጎ ይወሰዳል።

የኤማሁስ መንገደኞች

የታማኝ ትርጓሜ ዋነኛው አርአያ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ነው። በኤማሁስ መንገድ ላይ የተፈጸመው ታሪክ (ሉቃ 24፥13-35) ለመጽሐፍ ቅዱስ ሥነ-ትርጓሜ ጥልቅ ማዕቀፍ ይሰጠናል። ደቀ መዛሙርቱ የብሉይ ኪዳንን ታሪክ የሚያውቁ ቢሆኑም፣ የትንቢቶቹን የመጨረሻ ግብ ግን አልተረዱም ነበር።

"ከሙሴና ከነቢያት ሁሉ ጀምሮ ስለ እርሱ በመጻሕፍት ሁሉ የተጻፈውን ተረጎመላቸው።" (ሉቃ 24፥27)

ክርስቶስ እዚህ ላይ እያደረገ ያለው 'ሥነ-መለኮታዊ ትርጓሜን' ነው። መጽሐፍ ቅዱስ የተበታተኑ የሥነ-ምግባር ሕግጋት ስብስብ ወይም ታሪካዊ መዝገብ ሳይሆን፣ አንድ ወጥ የሆነ የድነት ታሪክ መሆኑን አሳያቸው። እያንዳንዱ የብሉይ ኪዳን መሥዋዕት፣ የዳዊት ዙፋን፣ የነቢያት ጩኸት የሚያበቃውና ፍጻሜውን የሚያገኘው በክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ መሆኑን አብራራላቸው። የትርጓሜያችን ትክክለኛነት የሚለካው፣ ጽሑፉ እንዴት ወደ ክርስቶስ እንደሚያመላክት በማሳየት ላይ ነው።

መንፈስ ቅዱስና የትርጓሜ ማኅበረሰብ

የቤርያ ሰዎች መጻሕፍትን የመረመሩት (ሐዋ 17፥11) ይህንኑ መለኮታዊ እውነት ለማረጋገጥና በሐዋርያዊ ትምህርት ውስጥ ለመጽናት ነው። ትርጓሜ የግለሰብ ብቻ ሳይሆን የማኅበረሰብም ጭምር ነው ። ይህም "እኔ ብቻ በራሴ ብቃት እተረጉማለሁ" የሚለውን ግለሰባዊ ስሕተት ከ"መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ የመጨረሻ ሥልጣን ነው" ከሚለው ትክክለኛ የተሃድሶ መርህ ይለያል። የፊልጶስና የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ታሪክ (ሐዋ 8፥26-40) ለዚህ ግሩም ማሳያ ነው።

ጃንደረባው የኢሳይያስን ትንቢት (ኢሳ 53) እያነበበ ነበር፤ ጽሑፉ በእጁ ቢኖርም ትርጉሙ ግን ተሰውሮበት ነበር። ፊልጶስ "የምታነበውን ታስተውለዋለህን?" ብሎ ሲጠይቀው፣ ጃንደረባው "የሚመራኝ ሳይኖር ይህ እንዴት ይሆንልኛል?" በማለት መለሰ (ሐዋ 8፥30-31)። ይህ ታሪክ "ከጽሑፍ ወደ ክርስቶስ መሻገር"ን ፣ ፊልጶስ "ከዚሁ መጽሐፍ ጀምሮ ስለ ኢየሱስ ወንጌልን ሰበከለት" (ቁ. 35) በማለት የመምህራንን (ኤፌ 4:11) አስፈላጊነት በግልጽ ያሳያል። ትክክለኛ ሥነ-ትርጓሜ ሐሳብን ከመተንተን አልፎ ወደ ወንጌል ስብከት የሚያመራ ነው።

ኒውማቶሎጂያዊ ገጽታ፦ የመንፈስ ቅዱስ ብርሃን

እውነተኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማብራሪያ የቃሉን ድምፅ ከመድገም አልፎ፣ በውስጡ ያለውን መንፈሳዊ ይዘትና ሥነ-መለኮታዊ ፋይዳ የመግለጥ ተግባር ነው። ወንጌላዊው ነገረ-መለኮት በ"ኢሉሚኔሽን" እና "ተጨማሪ መገለጥ" መካከል ጥብቅ ልዩነት ያደርጋል፦ መንፈስ ቅዱስ ዛሬ ለተርጓሚው አዲስ እውነት አይገልጽም (ይህ ቀኖናው ከተዘጋ በኋላ አብቅቷል)፤ ይልቁንም አስቀድሞ በጽሑፉ ውስጥ ያለውን እውነት ለተርጓሚው ልቦና ግልጽ ያደርጋል፣ ልቡንም ለመታዘዝ ያዘጋጃል። ይህ ልዩነት ካልተጠበቀ፣ የግል ልምድ ከቀኖናዊው ቃል በላይ ሆኖ ወደ ተሳሳተ ትምህርት (mysticism) ያመራል።

ሐዋርያው ጳውሎስ "በሰው ውስጥ ካለው ከሰው መንፈስ በቀር የሰውን ነገር የሚያውቅ ማነው? እንዲሁም ደግሞ ከእግዚአብሔር መንፈስ በቀር በእግዚአብሔር ያለውን ማንም አያውቅም" (1 ቆሮ 2፥11) በማለት እንደገለጸው፣ ያለ መንፈስ ቅዱስ ረዳትነት መጽሐፍ ቅዱስ የታተመ ታሪካዊ ሰነድ ብቻ ሆኖ ይቀራል። ነገር ግን በጸሎትና በትሕትና የሚከናወን ትርጓሜ፣ ቃሉን "ሕያውና የሚሠራ" (ዕብ 4፥12) ያደርገዋል። ጤናማ ሥነ-ትርጓሜ ለጤናማ ማብራሪያ መሠረት ነው፤ መሠረቱ ሲናወጥ ግን አዋጁና ስብከቱ መለኮታዊ ሥልጣኑን ያጣል።

ያልተገራ ትርጓሜ አደጋዎች

ግምታዊ ትርጓሜ ፦

ጽሑፉንና ዐውዱን መሠረት ያላደረገ፣ በሰው ምናብና ስሜት ላይ የተደገፈ ንባብ ነው። መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማሳያ፡ በኤርምያስ ዘመን የነበሩት ሐሰተኛ ነቢያት "ትንቢት የሚናገሩላችሁን የነቢያትን ቃል አትሰሙ... ከእግዚአብሔር አፍ ሳይሆን ከገዛ ልባቸው የወጣውን ራእይ ይናገራሉ" (ኤር 23፥16) ተብለው እንደተወቀሱት፣ ግምታዊ ትርጓሜ ቃሉን ሳይሆን የሰባኪውን ሥነ-ልቦናዊ ምኞት የሚያንጸባርቅ ነው።

ርዕዮተ-ዓለማዊ ትርጓሜ (Eisegesis)፦

መጽሐፍ ቅዱስን እንደ መሣሪያ በመጠቀም የግልን፣ የፖለቲካን ወይም የባህልን አጀንዳ በቃሉ ላይ መጫን ነው። ሰይጣን በምድረ በዳ ጌታን ሲፈትን (ማቴ 4፥6)፣ መዝሙር 91፥11-12ን ከዐውዱ ውጪ በመጥቀስ ኢየሱስን ሊፈትን ሞክሯል። ቃሉን መጥቀስ ብቻውን ትክክለኛ ትርጓሜ አለመሆኑን ይህ ያሳያል።

አንጻራዊ ትርጓሜ ፦

የቃሉን ዘላለማዊና ወጥ መልእክት ወደ ጎን በመተው፣ አንባቢው እንደ ዘመኑ ወይም እንደ ግል ስሜቱ ትርጉሙን የመለዋወጥ አደጋ ነው። እባብ በኤደን ገነት "በእውኑ እግዚአብሔር... ብሎአልን?" (ዘፍ 3፥1) በማለት ግልጽ የሆነውን መለኮታዊ ትእዛዝ ጥርጣሬ ውስጥ በመክተት አንጻራዊ የትርጓሜ በር ከፍቷል።

ደረቅ ምክንያታዊነት (Rationalistic Reductionism)፦

ከተሃድሶ በኋላ ዘመን ካመጣቸው ተጨማሪ አደጋዎች አንዱ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ከተፈጥሮ በላይ የሆነውን ገጽታ ገፎ እንደ ተራ ጥንታዊ ሥነ-ጽሑፍ ብቻ የመተንተን ዝንባሌ ነው። ይህ አካሄድ ተአምራትን፣ ትንቢትንና ትንሣኤን አስቀድሞ ውድቅ በማድረግ ወደ ጽሑፉ ስለሚቀርብ፣ ትርጓሜው ገለልተኛ ሳይሆን በፍልስፍናዊ ግምት አስቀድሞ የተዛባ ይሆናል።

የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ ምሁራዊ ሥራ ብቻ ሳይሆን የተቀደሰ አምልኮ ነው። ታሪካዊ ንቃትን፣ ሥነ-መለኮታዊ ጥልቀትንና መንፈሳዊ ትሕትናን በአንድነት ይሻል። ቤተ ክርስቲያን ለዓለም የመዳን ምስክርና የነቢያት ድምፅ መሆን የምትችለው፣ ለቃሉ ሥልጣንና ለክርስቶስ ማዕከልነት በሚገዛ፣ በመንፈስ ቅዱስ በተቃኘ ታማኝ ትርጓሜ ላይ ስትቆም ብቻ ነው።

†

መለኮታዊ መገለጥ እና መለኮታዊ መሪነት

በመጽሐፍ ቅዱስ ሥነ-ትርጓሜ እምብርት ላይ የማይነጣጠሉና መዋቅራዊ መሠረት የሆኑ ሁለት ሥነ-መለኮታዊ ዶክትሪኖች ይገኛሉ፡ መለኮታዊ መገለጥ እና መለኮታዊ መሪነት (Inspiration)። ከእነዚህ ጋር በቅርብ የተያያዙ ሦስት ተጓዳኝ ባሕርያት፤ ማይሳሳት ፣ ብቁነት/በቂነት እና ግልጽነት ሲሆኑ እነዚህ የክላሲካል ወንጌላዊ የቅዱሳት መጻሕፍት ትምህርት አምስት ምሰሶዎችን ይመሠርታሉ። እነዚህ ጽኑ መሠረቶች ከሌሉ፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ መለኮታዊ ሥልጣኑን በማጣት ወደ ተራ ሰብአዊ፣ ታሪካዊ-ትችታዊ ወይም ሥነ-ጽሑፋዊ ልምምድ ብቻ ይወርዳል።

መለኮታዊ መገለጥ

መጽሐፍ ቅዱስ የሰው ልጅ ወደ እግዚአብሔር ለመድረስ ያደረገው ሃይማኖታዊ ጥረት መዝገብ አይደለም። ይልቁንም፣ ራሱን ከፍጥረቱ በላይ ከፍ አድርጎ የገለጠው፣ ነገር ግን ራሱን ዝቅ አድርጎ በጸጋው ባለጠግነት ራሱን ለሰው ልጅ ያሳወቀው ሉዓላዊ አምላክ ተግባር ውጤት ነው።

አጠቃላይ እና ልዩ መገለጥ

ስልታዊ ሥነ-መለኮት እግዚአብሔር ራሱን የገለጠበትን መንገድ በሁለት፣ አጠቃላይና ልዩ መገለጥ አድርጎ ይከፍለዋል። መዝሙር 19:1-4 እና ሮሜ 1፡19-20 እንደሚያስተምሩት፣ የሰው ልጅ በፍጥረት አማካኝነት የእግዚአብሔርን ዘላለማዊ ኃይልና መለኮትነት ያያል፤ ይህም እያንዳንዱን ሰው ተጠያቂ ያደርገዋል። ይሁን እንጂ አጠቃላይ መገለጥ ለድነት በቂ አይደለም፤ ስለዚህ እግዚአብሔር በልዩ መገለጥ ራሱን ገልጧል፣ ፍጻሜውም በኢየሱስ ክርስቶስ ተገኝቷል (ዕብ 1:1-2)። መጽሐፍ ቅዱስ የዚህ ልዩ መገለጥ የታመነ፣ የማይሳሳት ምስክር ነው።

የቅዱሳት መጻሕፍት ብቁነትና ግልጽነት

የተሃድሶ ዘመን ካስተማራቸው ውድ ትምህርቶች መካከል ሁለቱ የመጽሐፍ ቅዱስ ብቁነት እና ግልጽነት ናቸው። ብቁነት ማለት ለድነትና ለክርስቲያናዊ ሕይወት አስፈላጊ የሆነው ነገር ሁሉ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ በበቂ ሁኔታ ተገልጿል ማለት ነው (2 ጢሞ 3፥16-17)፤ ስለዚህ ተጨማሪ ትውፊት ወይም "ድብቅ እውቀት" አያስፈልገንም። ግልጽነት ደግሞ የመጽሐፍ ቅዱስ ማዕከላዊ የድነት መልእክት ለተራው አማኝ በተለመደው መንገድ፣ በጸሎትና በቤተ ክርስቲያን አገልግሎት አማካኝነት ሊታወቅ የሚችል መሆኑን ያመለክታል ። ይህ ማለት ግን ሁሉም የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል በእኩል ደረጃ ግልጽ ነው ማለት አይደለም፤ አንዳንድ ክፍሎች ጥልቅ ጥናትና የመምህራንን እርዳታ ይሻሉ (2 ጴጥ 3፥16)።

የመጽሐፍ ቅዱስ መለኮታዊ መሪነት

ከመገለጥ ጋር በቅርብ የተያያዘው የመለኮታዊ መሪነት ዶክትሪን ነው። መገለጥ እግዚአብሔር እውነቱን የማሳወቁ ሉዓላዊ ድርጊት ሲሆን፣ መለኮታዊ መሪነት ደግሞ ያ መገለጥ በታማኝነት እንዲተላለፍና በጽሑፍ ተጠብቆ እንዲቆይ የመንፈስ ቅዱስ ጥበቃ የተደረገበት መለኮታዊ አሠራር ነው።

"የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት [በእግዚአብሔር የተተነፈሰ] መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል።" 2 ጢሞቴዎስ 3፥16

የመለኮታዊ መሪነት አረዳዶች ንጽጽር

አረዳድ	ማዕከላዊ አባባል	ወንጌላዊ ግምገማ
የቃል-ትእዛዝ ንድፈ-ሐሳብ (Dictation Theory)	ጸሐፊዎቹ ቃላቱን በቃል ብቻ እንደ ጸሐፊ ሆነው ተቀብለዋል	የጸሐፊዎቹን የግል ዘይቤና ስብዕና ችላ ስለሚል፣ በጽሑፎቹ ውስጥ የሚታየውን የቋንቋ ልዩነት ለማብራራት ይቸገራል።
ፍጹም ሰብአዊ አረዳድ (Liberal/Mere Human Insight)	መጽሐፍ ቅዱስ ስለ እግዚአብሔር ያለ ጥልቅ ሰብአዊ ማስተዋል ብቻ ነው	የመጽሐፍ ቅዱስን ራስ-ምስክርነት (ራሱ "የእግዚአብሔር ቃል" ብሎ የሚናገረውን) ይክዳል፤ ወንጌላውያን ይህን ውድቅ ያደርጋሉ።
ኒዮ-ኦርቶዶክሳዊ ስብሰባ (Neo-Orthodox Encounter)	መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ቃል "ይሆናል" እንጂ በራሱ አይደለም	የቃሉን ተጨባጭ፣ ቀዋሚ ሥልጣን በግላዊ ተሞክሮ ላይ ጥገኛ ስለሚያደርገው፣ ተጨባጭ የእውቀት መሠረት ያሳጣል።
ፍጹም-ጠቅላላ የቃል መሪነት (Verbal Plenary Inspiration)	እያንዳንዱ ቃል (verbal) እና መላው ጽሑፍ (plenary) በእግዚአብሔር መንፈስ ተመርቷል፤ በሰው ጸሐፊዎች ሙሉ ተሳትፎ አማካኝነት	የክላሲካል ወንጌላዊ አቋም (Warfield, Turretin, Grudem)፤ 100% መለኮታዊና 100% ሰብአዊ ጸሐፊነትን በአንድነት ይይዛል፤ የመጻሕፍትን ትክክለኛነትና ስልጣን ያስጠብቃል።

ሥዕላዊ መግለጫ፦ ድርብ ደራሲነት (Concursive Dual Authorship)

ይህ ጥልቅ ግንዛቤ ወደ ባለሁለት ወገን ጸሐፊነት ዶክትሪን ይመራል። መጽሐፍ ቅዱስ 100% መለኮታዊ ጸሐፊም፣ በተመሳሳይ 100% ሰብአዊ ጸሐፊዎችም አሉት። እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ የመጽሐፍ ቅዱስ ዋነኛ ምንጭና አቀናባሪ ሲሆን፣ ሰብአዊ ጸሐፊዎች ደግሞ በተወሰነ ታሪካዊ፣ ባሕላዊና ቋንቋዊ አውድ ውስጥ በሙሉ አእምሯቸውና ስሜታቸው የተሳተፉ እውነተኛ ወኪሎች ናቸው። ይህ ሁለትነት የሎጂክ ቅራኔ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በሰው ልጅ ቋንቋ ለመገናኘት ያሳየው ታላቅ ትሕትናና የጸጋው ምስጢር ነው ፤ ልክ እንደ ክርስቶስ ሁለት ባሕርያት ሙሉ በሙሉ አንድ ላይ እንደሚኖሩ ሁሉ።

የመለኮታዊ መሪነት ጥልቅ ፋይዳዎች

የሰብአዊ ገጽታዎች ጥናት ፦ ሰዋስው፣ የጽሑፍ ዘይቤ፣ የቃላት ትንተና እና ታሪካዊ ዳራ ለመለኮታዊው ትርጉም እንቅፋት ሳይሆኑ፣ መንፈስ ቅዱስ መልእክቱን ያስተላለፈባቸው ቅዱስ መሣሪያዎች መሆናቸውን በመረዳት በጥልቀት ማጥናት።
የቀኖና አንድነትና ውሕደት ፦ መጽሐፍ ቅዱስ በአንድ መለኮታዊ ጸሐፊ በመንፈስ ቅዱስ የተመራ በመሆኑ፣ በ66ቱ መጻሕፍት መካከል መሠረታዊ ሥነ-መለኮታዊ አንድነት፣ ስምምነትና ክርስቶስን ማዕከል ያደረገ ትስስር እንዳለው በማመን መተርጎም።
ከጽንፎች መጠበቅ ፦ መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ተራ ታሪካዊ ሰነድ ብቻ ከሚያይ አምክንዮአዊነት እና ሰዋስዋዊና ታሪካዊ አውድ ትቶ በግል ስሜት ወይም ምሥጢራዊ ፍለጋ ላይ ብቻ ከሚደገፍ መንፈሳዊ ግላዊነት ሚዛንን በመጠበቅ መራቅ።

የቅዱሳት መጻሕፍት ሉዓላዊ ሥልጣን

የቅዱሳት መጻሕፍት ሉዓላዊ ሥልጣን ለማንኛውም ጤናማና ታማኝ የሥነ-ትርጓሜ ልምምድ መሠረታዊ ምሰሶና መነሻ ነጥብ ነው። ለመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ግልጽ የሆነ ኪዳናዊ ቁርጠኝነት ከሌለ፣ የትርጓሜያችን አቅጣጫ በግላዊ ስሜት የሚናወጥና በእግዚአብሔር ቃል ፋንታ በተለዋዋጭ ሰብአዊ ፍልስፍናዎች የሚመራ ይሆናል።

የቅዱሳት መጻሕፍት ሥልጣን ምንነት

የመጽሐፍ ቅዱስን ሥልጣን መቀበል ማለት፣ መጽሐፍ ቅዱስ ከተርጓሚው አምክንዮ፣ ከቤተ ክርስቲያን ትውፊትና ከወቅታዊው የባህል ተጽዕኖ በላይ የሆነ የመጨረሻ ሉዓላዊ ዳኛ መሆኑን ማረጋገጥ ነው። በዚህ ማዕቀፍ ውስጥ፣ ተርጓሚው ወደ ጽሑፉ የሚቀርበው የጽሑፉን ትርጉም እንደሚቆጣጠር ጌታ ሳይሆን፣ ሕያው እግዚአብሔር የተናገረውን ለመስማትና ለቃሉ ሉዓላዊነት ለመገዛት በትሕትና እንደሚቆም አገልጋይ ነው።

እውነተኛ ክርስቲያናዊ ትርጓሜ ትርጉምን ከውጭ አምጥቶ አይፈጥርም፤ ይልቁንም በጽሑፉ ውስጥ ያለውን ትርጉም ያወጣል "Exegesis" "ማውጣት"፣ በተቃራኒው "Eisegesis" "መጫን" ደግሞ ትክክለኛ ትርጓሜ ተቃራኒ ነው። ትርጉም በተርጓሚው የፈጠራ ችሎታ ወይም ርዕዮተ-ዓለማዊ ዝንባሌ የሚፈጠር አንጻራዊ ምርት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በመንፈስ ቅዱስ መሪነት በጸሐፊው አማካኝነት በጽሑፉ ውስጥ አስቀድሞ ያኖረውን ታሪካዊና ሰዋስዋዊ ትርጉም በታማኝነት ለማስተዋል የሚደረግ የተቀደሰ ጥረት ነው።

የተሃድሶው አምስት "ብቻ" (Solae) እና ትርጓሜ

የተሃድሶ ንቅናቄ የገለጻቸው አምስት መርሆች የፕሮቴስታንታዊ ሥነ-ትርጓሜን መንፈስ በጥልቀት ይገልጻሉ፦

መርህ	ትርጉም	ከትርጓሜ ጋር ያለው ግንኙነት
Sola Scriptura	መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ	የመጨረሻውና የማይሳሳት የትርጓሜ ሥልጣን ደረጃ ነው፤ ትውፊት፣ ምክንያትና ተሞክሮ በእርሱ ብርሃን ይመዘናሉ።
Sola Fide	በእምነት ብቻ	ጽድቅ የሚገኘው በሥራ ሳይሆን በእምነት ብቻ መሆኑ፣ የብሉይ ኪዳን ሕግጋትን በጸጋ መነጽር እንድናነብ ይመራናል።
Sola Gratia	በጸጋ ብቻ	የመዳን ታሪክ ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር ተነሳሽነት እንደሚመራ ስለሚያስተምር፣ ቀኖናዊ ትርጓሜ በሰው ጀብዱ ሳይሆን በእግዚአብሔር ተግባር ላይ ያተኩራል።
Solus Christus	በክርስቶስ ብቻ	ክርስቶሳዊ ማዕከልነት የትርጓሜ ቁልፍ መርህ እንዲሆን ያደርገዋል (ከዚህ በታች ይመልከቱ)።
Soli Deo Gloria	ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ	የትርጓሜ የመጨረሻ ግብ የሰውን ጥያቄ ማርካት ብቻ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ክብር ማወጅ መሆኑን ያስታውሰናል።

መጽሐፍ ቅዱስ ከተርጓሚው፣ ከቤተ ክርስቲያንና ከባህል በላይ

የቤተ ክርስቲያን ተጠያቂነት

የቤተ ክርስቲያን ተቋማዊ መዋቅሮች፣ የነገረ-መለኮት ዶክትሪኖችና ሲኖዶሳዊ ውሳኔዎች ሁሉ ለመጽሐፍ ቅዱስ የበላይ ሥልጣን ተገዢ ናቸው። ቤተ ክርስቲያን የቃሉ ፈጣሪ ወይም "እመቤት" ሳትሆን፣ ከቃሉ የተወለደች "አገልጋይና" ጠባቂ ናት።

የባህል ዳኝነት

ጠንካራ የመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ዶክትሪን መጽሐፍ ቅዱስን በዘመናዊው ወይም በድኅረ-ዘመናዊው ባህላዊ ተቀባይነት መነጽር ብቻ የማየትን ዝንባሌ አጥብቆ ይቃወማል። ባህል ቃሉን አይተረጉምም፤ ይልቁንም የእግዚአብሔር ቃል ባህልን ይፈርዳል።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጓሜ እውነተኛ የአምልኮ ተግባር የሚሆነው፣ ተርጓሚው በቃሉ ሥልጣን ሥር አእምሮውንና ፈቃዱን ዝቅ አድርጎ ሲያኖር ነው። እግዚአብሔር የተናገረው ቃል የመጨረሻውና የበላዩ የዕውቀት መሠረት መሆኑ ሲረጋገጥ፣ ትርጓሜያችን ከሰብአዊ ስሕተት ተጠብቆ የሕይወትና የለውጥ ምንጭ ይሆናል።

የትርጓሜ ሥልጣን

የመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን በይፋ የሚገለጠው "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" በሚለው የተሃድሶ መሠረታዊ መርህ ነው። ይህ መርህ መጽሐፍ ቅዱስ በእምነት፣ በሕይወትና በሥነ-ምግባር ጉዳዮች ላይ የበላይ፣ የመጨረሻና የማይሳሳት ሥልጣን መሆኑን ያረጋግጣል።

Sola Scriptura መጽሐፍ ቅዱስ ከታሪክ ተነጥሎ ብቸኛው የዕውቀት ምንጭ ነው ማለት አይደለም። ይልቁንም ሌሎች የሥልጣን ምንጮች ሁሉ፣ ማለትም የቤተ ክርስቲያን ትውፊት፣ የሰው ልጅ አምክንዮ እና የግል መንፈሳዊ ተሞክሮ ከመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን በታች መሆናቸውንና በእርሱ ብርሃን ዘወትር ሊገመገሙ እንደሚገባ ያሳስባል።

ኃላፊነት የተሞላበት ሥነ-ትርጓሜያዊ ልምምድ

የመጽሐፍ ቅዱስን ሥልጣን ማረጋገጥ ቃሉን ያለምንም አውዳዊ ጥናት በዘፈቀደ "እንደመጣልን" መተርጎም ሳይሆን፣ ከጽሑፉ ጋር በጥንቃቄ፣ በጸሎትና በታማኝነት መገናኘትን ይጠይቃል። የተሳሳተ ትርጓሜ ተራ የቃላት ወይም የሰዋስው ስህተት ብቻ ሳይሆን፣ የንጉሡን መለኮታዊ አዋጅ እንደማዛባት የሚቆጠር ከባድ ሥነ-መለኮታዊ ክህደት ነው።

የመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ለትርጓሜ ተግባር የሞራልና የመንፈሳዊ ግዴታን ይሰጣል። እርሱ የተርጓሚውን ማንነትና ቅድመ-ግንዛቤ ይገዛል፣ ትክክለኛ ተቀባይነት ያለው ትርጓሜ ወሰኖችን ያበጃል፣ እንዲሁም ማብራሪያው ለክርስቶስ ወንጌል ታማኝ ሆኖ እንዲቀጥል ያደርጋል።

ቀኖናዊ አንድነት

የመጽሐፍ ቅዱስ ቀኖናዊ አንድነት

መጽሐፍ ቅዱስ በታሪካዊ አጋጣሚዎች ወይም በሰው ሰራሽ የሃይማኖት ጉባኤዎች የተሰበሰበ የተበታተኑ ድርሳናት ስብስብ ሳይሆን፣ በመለኮታዊ ጥበቃና መሪነት የተገነባ አንድ ወጥ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ ውሕደት ያለው አካል ነው። የመጽሐፍ ቅዱስ 66 መጻሕፍት ጥልቅ አንድነት ምንጩ የሰብአዊ ጸሐፊዎቹ የዘመን ወይም የባህል ስምምነት ሳይሆን፣ የመጽሐፉ ባለቤትና ቀዳሚ ደራሲ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ራሱ መሆኑ ነው (2 ጢሞ 3፥16)።

ይህ አንድነት፣ እያንዳንዱ ጥቅስ ወይም ታሪክ ከጠቅላላው የቤዛነት ታሪክ ትረካ ጋር ባለው ሕያው ግንኙነት እንዲተረጎም ያስገድዳል። እውነተኛ ክርስቲያናዊ ትርጓሜ ከፍጥረት ውድቀት ጀምሮ እስከ አዲሱ ሰማይና ምድር መታደስ ድረስ የሚዘረጋውን የእግዚአብሔርን ታላቅ የድነት ታሪክ ግምት ውስጥ ያስገባል። ይህን አካሄድ "ባይብሊካል ቲኦሎጂ" ተብሎ ከሚጠራው ንዑስ ዘርፍ ጋር በቅርብ የተያያዘ ነው ፣ ማለትም መጽሐፍ ቅዱስን በእያንዳንዱ ዘመን ውስጥ ባለው ራሱን የቻለ ታሪካዊ እድገት ውስጥ የመከታተል ጥናት፣ ከሥርዓተ-ትምህርተ-መለኮት ተለይቶ የሚቀርብ ማሟያ ነው።

የቤዛነት ታሪክ የኪዳን እድገት

ፍጥረት

ኤደናዊ ኪዳን — ምስል-አምሳል (ዘፍ 1-2)

ውድቀት

የመጀመሪያው ወንጌል ተስፋ (ዘፍ 3፥15)

ኖኅ

አጠቃላይ ጸጋ ኪዳን (ዘፍ 9)

አብርሃም

የተስፋ ኪዳን — ዘር በረከት (ዘፍ 12፥17)

ሙሴ

ብሔራዊ ኪዳን — ሕግና ካህናዊ ሥርዓት (ዘጸ 19-24)

ዳዊት

ንጉሣዊ ኪዳን — ዘላለማዊ ዙፋን (2ሳሙ 7)

ክርስቶስ

አዲስ ኪዳን — ፍጻሜና ማዕከል (ሉቃ 22፥20፣ ዕብ 8-10)

ቤተ ክርስቲያን

የመንፈስ ቅዱስ ዘመን — ወንጌል ስርጭት

ፍጻሜ

አዲስ ሰማይና ምድር — ኪዳን ፍጹም ይሆናል (ራእይ 21-22)

ይህ ገበታ የኪዳናትን ተራማጅነት (progressive) እንጂ መተካካትን አያሳይም፤ እያንዳንዱ ኪዳን በቀጣዩ ላይ ይገነባል፣ ሁሉም በክርስቶስ ይፈጸማሉ (2 ቆሮ 1፥20)።

የብሉይ ኪዳን ጥቅሶች በአዲስ ኪዳን አጠቃቀም

የሚከተለው ገበታ ብዙውን ጊዜ በምሁራን የሚጠቀሱ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት አዲስ ኪዳን ውስጥ ጥቅም ላይ በዋሉበት ግምታዊ ድግግሞሽ ደረጃ ያሳያል፤ ይህ ትክክለኛ ስታትስቲክስ ሳይሆን የአንጻራዊ ክብደትን ለማስተማር የቀረበ አብነታዊ ውክልና ነው። ይህ ስርጭት ራሱ የክርስቶሳዊ ትርጓሜ አንድ ማረጋገጫ ነው፦ ትንቢታዊ (ኢሳይያስ)፣ ንጉሣዊ-አምልኮታዊ (መዝሙር) እና ኪዳናዊ-ሕጋዊ (ዘዳግም) ጽሑፎች የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎችን ትኩረት በእጅጉ ስበዋል፣ ምክንያቱም ስለ መሢሑ ተስፋና ስለ ኪዳናዊ ታዛዥነት ስለሚናገሩ ነው።

ከቀኖናዊ አንድነት የሚመነጩ የሥነ-ትርጓሜ መርሆዎች

መጽሐፍ ቅዱስ ራሱን ይተረጉማል

ይህ "የእምነት ንጽጽር" በመባልም የሚታወቀው የተሃድሶ ዘመን መርህ፣ ማንኛውም የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል አጠቃላይ መጽሐፍ ቅዱስ ከሚያስተምረው ግልጽና ቀጥተኛ ትምህርት ጋር ሊቃረን እንደማይችል ያረጋግጣል። ግልጽ ያልሆኑ ክፍሎች ትክክለኛ ብርሃን የሚያገኙት፣ ግልጽና ቀጥተኛ በሆኑት የቅዱሳት መጻሕፍት ምስክርነቶች ነው።

ይህ መርህ ተርጓሚውንም ሆነ ሰባኪውን፣ ጥቅሶችን ከዐውዳቸው ውጪ ለግል አጀንዳው ማጠናከሪያ ብቻ ከመጠቀም ይጠብቀዋል። ጤናማ ትምህርተ-መለኮት የሚቀዳው ከተቆራረጡ ጥቅሶች ሳይሆን፣ "ከጠቅላላው የእግዚአብሔር ምክር" (ሐዋ 20፥27) ውሕደት ነው።

እያደገ የሚሄድ መገለጥ

እግዚአብሔር የቤዛነት ዕቅዱን በአንድ ጀምበር አላጠናቀቀም፤ ይልቁንም በታሪክ ሂደት ውስጥ ከጥላነት ወደ አካል፣ ከተስፋ ቃል ወደ ታሪካዊ ፍጻሜ እያደገና እየበራ እንዲመጣ አድርጓል። ቅዱስ አውግስጢኖስ በአጭሩ እንደገለጸው፣ አዲስ ኪዳን በብሉይ ኪዳን ውስጥ ተሰውሮ ነበር፣ ብሉይ ኪዳን ደግሞ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ተገልጧል።

የብሉይ ኪዳን መሥዋዕቶች፣ የክህነት ሥርዓቶች፣ በዓላትና ታሪካዊ ጥላዎች በክርስቶስ ኢየሱስ አካልና ሥራ እንዴት ፍጹም ቴሌሎጂያዊ ፍጻሜያቸውን እንዳገኙ ለመረዳት ይህ መርህ ወሳኝ የትርጓሜ መሣሪያ ነው።

ምሳሌያዊነት (Typology) ማረጋገጫ መስፈርቶች

(1) ታሪካዊ ተመሳሳይነት — ምሳሌውና ፍጻሜው በተጨባጭ ታሪካዊ ገጽታ ይመሳሰላሉ፤ (2) የክብር መጨመር — ፍጻሜው ከምሳሌው በላቀ ክብር ይገለጣል፤ (3) ወደኋላ መለስ ብሎ ማረጋገጫ — የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች ራሳቸው ግንኙነቱን በግልጽ ያረጋግጣሉ። ያለዚህ ጥንቃቄ፣ ምሳሌያዊነት ወደ ያልተገራ ምናባዊ ንባብ ሊያዘነብል ይችላል።

ክርስቶሳዊ ምሳሌያዊነት እና የቤዛነት ታሪክ

ምሳሌያዊነት ማለት እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ አስቀድሞ የክርስቶስን ማንነትና ሥራ እንዲያመለክቱ የቀረጻቸውን እውነተኛ ሰዎች፣ ተቋማትና ክስተቶች መለየት ነው። ይህ ከምሳሌያዊ አነጋገር ይለያል፤ ምክንያቱም ታሪካዊ እውነታውን ሳይሽር ወደ ላቀው መለኮታዊ ፍጻሜ ያመለክታል።

የብሉይ ኪዳን ምሳሌ	ክርስቶሳዊ ፍጻሜ	የክብር መጨመር
የፋሲካው በግ	የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግደው የእግዚአብሔር በግ (ዮሐ 1፥29)	አንዴ ለዘላለም የሚቀርብ፣ ደግሞ የማያስፈልገው መሥዋዕት (ዕብ 10፥10)
ሊቀ ካህናቱ አሮን	ወደ ዘላለም ቅድስተ ቅዱሳን በገዛ ደሙ የገባው ታላቁ ሊቀ ካህናት (ዕብ 9፥11)	ኃጢአት የሌለበት፣ ዘላለማዊ ክህነት (ዕብ 7፥24-27)
የዳዊት ዙፋን	በያዕቆብ ቤት ላይ ለዘላለም የሚነግሠው የሰላም ንጉሥ (ሉቃ 1፥32-33)	ብሔራዊ ንግሥና ሳይሆን ሁለንተናዊ የክብር ንግሥና (ራእይ 19፥16)
ደመናውና የእሳት ዓምዱ	በመካከላችን ያደረው የእግዚአብሔር ክብርና የዓለም ብርሃን (ዮሐ 1፥14፣ 8፥12)	ጊዜያዊ ምሪት ሳይሆን ዘላለማዊ መገኘት (ራእይ 21፥23)

ማሳሰቢያ፦ እነዚህ ምሳሌዎች በሰው ምናብ የተፈጠሩ ሳይሆኑ፣ በአዲስ ኪዳን መገለጥ የተረጋገጡ ሥነ-መለኮታዊ እውነታዎች ናቸው።

ሥነ-ምግባር በጸጋ መነጽር

መላውን መጽሐፍ ቅዱስ ክርስቶስን ማዕከል ባደረገ መለኮታዊ መነጽር መተርጎም፣ ክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባርን ከተፈጸመው የቤዛነት ሥራ ፈጽሞ አይነጥለውም። ይልቁንም፣ የብሉይ ኪዳን ጥብቅ ሕግጋትና የነቢያት ታላላቅ ተግሣጾች፣ የመጨረሻና ፍጹም ትርጉማቸውን የሚያገኙት ኃጢአት በሌለበት በክርስቶስ ፍጹም ታዛዥነትና የመስቀል ላይ የጽድቅ ሥራ ውስጥ ብቻ ነው። እውነተኛ አማኞች የእግዚአብሔርን ትእዛዝ እንዲጠብቁ የሚጠሩት ጸድቀው ለመዳን (በሥራ ለሚገኝ ጽድቅ) ሳይሆን፤ በክርስቶስ ደም ዋጋ በነጻ ለተቀበሉት አዳኝ ጸጋ በፍቅር የተሞላ የምስጋና ምላሽ ለመስጠት ነው።

በዚህም መለኮታዊ ሥርዓት መሠረት፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሥነ-ምግባር ከሰማይ የተወረወሩ ደረቅና ረቂቅ ሕግጋት ስብስብ ሳይሆን፤ የሕይወትን ራስ ክርስቶስን የመምሰል ሕያው የደቀ መዝሙርነት ጥሪ ነው። ይህ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ መዋቅር"የወንጌሉ ጸጋ እውነት እና የሥነ-ምግባር ትእዛዝ " ውህደት በመባል የሚታወቀው፣ በሐዋርያው ጳውሎስ መልእክቶች በስፋት የሚንጸባረቅ ነው (ለምሳሌ በኤፌሶን 4፥1 ላይ "እንግዲህ..." በማለት፣ በመጀመሪያዎቹ ምዕራፎች ከተብራራው የከበረ የቤዛነት ጸጋ በመነሳት ወደ ተግባራዊ ትእዛዝ ይሸጋገራል)። ይህ እምነትንና ተግባርን፣ ወንጌልንና ሕይወትን የማስተሳሰር መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዶክትሪን፣ የክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባርና የትርጓሜ ጽኑ የማዕዘን ድንጋይ ነው።

የተመጣጠነ ትርጓሜ ሞዴል

ጤናማ ሥነ-ትርጓሜ ማንኛውንም አንድ ገጽታ ብቻ ሳያጎላ፣ የሚከተሉትን ስድስት ልኮች በተመጣጠነ ሁኔታ ይይዛል፦

ክርስቶሳዊ ማዕከልነት

እያንዳንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል ትክክለኛና ሙሉ ትርጉሙን የሚያገኘው በመላው የቀኖና ማዕቀፍ ውስጥ ሲመዘን ብቻ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ በመሠረቱ "የክርስቶስ መጽሐፍ" እንደመሆኑ መጠን፣ ማንኛውም የትርጓሜ ልምምድ የጽሑፉን መልእክት ወደ ክርስቶስ የቤዛነት ሥራ ካላስጠጋ፣ ቀኖናዊ ዓላማውንና ቴሌሎጂያዊ ግቡን አልሳካም ማለት ነው።

ይህ መርህ ስብከታችንና ትምህርታችን የሰውን ልጅ ወደሚያማክል ደረቅ የሥነ-ምግባር መመሪያነት ከመውረድ ጠብቆ፣ የክርስቶስን ጸጋ፣ ክብርና ወንጌል የሚያሳውጅ ቀኖናዊ ምስክርነት እንዲሆን ያደርገዋል። ቀኖናዊ አንድነትን መረዳት ማለት፤ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚናገረውን የአንድ ሉዓላዊ አምላክ ድምፅ፣ በአንድ ተከታታይ የቤዛነት ታሪክ ውስጥ፣ ለአንድ ወጥ የክብር ግብ መስማት ማለት ነው።

ክርስቶስ፡ የቅዱሳት መጻሕፍት ትርጓሜያዊ ቁልፍ

የመጨረሻውና ወሳኙ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ መርህ፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የመላው መጽሐፍ ቅዱስ ማዕከልና ዋነኛ ትርጓሜያዊ ቁልፍ መሆኑ ነው። ቅዱሳት መጻሕፍት ከእርሱ ማዕከላዊነት ውጪ ቢጠኑ፣ እንደ ተበታተኑ ጥንታዊ የታሪክ ድርሳናት ወይም እንደ ደረቅ የሥነ-ምግባርና የሕግ መመሪያዎች ብቻ ይቆጠራሉ። ነገር ግን በክርስቶስ የጸጋ ብርሃን ሲታዩ፣ ከመጀመሪያው የዘፍጥረት መጽሐፍ እስከ መጨረሻው የራእይ መጽሐፍ ድረስ በአንድ መለኮታዊ ድምፅ "የእግዚአብሔርን የማዳን ሥራ" የሚያውጁ ሕያውና ኃያል ቃላት ይሆናሉ።

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ በቀዳሚነት ስለ እርሱ እንደሚመሰክሩ (ዮሐ 5፥39) አረጋግጧል። በተለይም ወደ ኤማሁስ መንደር ሲጓዝ በተገለጠበት ታሪክ (ሉቃ 24፥27፣ 44)፣ መላው የብሉይ ኪዳን ቀኖና ስለ እርሱ መከራ፣ ሞትና የትንሣኤ ክብር እንደሚናገር በማብራራት ይህንን የትርጓሜ ማዕቀፍ ለቤተ ክርስቲያን ቋሚ መሠረት አድርጎ አጽንቶታል። ክርስቶስ የመላው መለኮታዊ መገለጥ ዘንግና የፍጻሜ መደምደሚያ ነው።

ክርስቶስን የመጽሐፍ ቅዱስ ማዕከልና ቁልፍ አድርጎ የማይቀበል ማንኛውም ትርጓሜ፣ ምንም እንኳ አካዳሚያዊ ጥራቱ የላቀ ቢሆንም፣ የእግዚአብሔርን ቃል እውነተኛ ልብ ሳይነካ ይቀራል። እውነተኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጓሜ ቀኖናዊም ክርስቶሳዊም መሆን አለበት።

ይህ አቀራረብ ትርጓሜውን ከመረጃ ማከማቸት ወደ ሕይወት ለውጥ ያሸጋግረዋል። አማኙን ወደ መጽሐፉ ፊደላት ብቻ ሳይሆን፣ በመጽሐፉ ውስጥ ወደተገለጠው ወደ ሕያው ክርስቶስ ኅብረትና አምልኮ ይመራዋል።

†