የእምነት መግለጫ

መሠረታዊ እምነቶች

†

ይህ ገጽ ስለ መጽሐፍ ቅዱስ፣ ስለ እግዚአብሔር፣ ስለ ሥላሴ፣ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ማንነትና ሥራ፣ ስለ ድነት እና ስለ ክርስቲያናዊ ሕይወት ያሉንን መሠረታዊ እምነቶች፣ ከፕሮቴስታንት ታሪካዊ ተሐድሶና መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም አንጻር በዝርዝር ይገልጻል።

መጽሐፍ ቅዱስ

መጽሐፍ ቅዱስ፣ የብሉይና የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት፣ እግዚአብሔር የድነት ታሪኩን ለሰው ልጆች የገለጠበት፣ በመንፈስ ቅዱስ ምሪትና እስትንፋስ ሙሉ በሙሉ ተጥብቆ የተጻፈ ፍጹም ቃሉ መሆኑን እናምናለን። ይህ ቃል በዋና ቅጂዎቹ ስሕተት የሌለበት ፣ የማይሻር ፣ እንዲሁም ለእምነትና ለሕይወት ልምምድ የመጨረሻው የበላይ ባለሥልጣን ነው።

"ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፥ ዳሩ ግን የእግዚአብሔር ቅዱሳን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ።" (2 ጴጥ. 1:21)።

"የእግዚአብሔር ሰው ፍጹም እንዲሆን ለበጎም ሥራ ሁሉ የተዘጋጀ እንዲሆን፥ የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል።" (2 ጢሞ. 3:16)።

የቃሉን አፈታት በተመለከተ፣ ጤናማ የሆነ ታሪካዊና ሰዋሰዋዊ የአተረጓጎም ሥርዓትን እንከተላለን። በዚህም መሠረት የዘፍጥረት የፍጥረት ታሪክ ምሳሌያዊ ሳይሆን እውነተኛና ታሪካዊ ክስተት መሆኑን፣ እንዲሁም አዳምና ሔዋን የሰው ዘር ሁሉ ታሪካዊ ቀዳማውያን ወላጆች መሆናቸውን እናምናለን። መጽሐፍ ቅዱስ የክርስቲያናዊ አስተምህሮ ብቸኛ ምንጭና ፍጹም መለኪያ ነው።

እግዚአብሔር

እግዚአብሔር የፍጥረት ሁሉ ጀማሪና ደጋፊ፣ በራሱ የሚኖር ፣ የማይለወጥ ፣ ብቸኛና ሕያው አምላክ መሆኑን እናምናለን። እርሱ ጊዜንና ታሪክን የሚገዛ፣ ከፍጥረት ሁሉ በላይ የሆነ ልዑል አምላክ ነው። "ተራሮች ሳይወለዱ፥ ምድርና ዓለም ሳይሠሩ፥ ከዘላለም እስከ ዘላለም ድረስ አንተ ነህ።" (መዝ. 90:2)።

መለኮታዊ ባሕርዩም ፍጹም ቅዱስ (ራዕ. 4:8)፣ ዘላለማዊ (ኢሳ. 57:15)፣ እና ማለቂያ የሌለው ነው። እርሱ ሁሉን ቻይ "እነሆ፥ እኔ የእግዚአብሔር የሥጋ ሁሉ አምላክ ነኝ፤ የሚሳነኝ ነገር አለን?" (ኤር. 32:17, 27)፣ በሁሉ ሥፍራ የሚገኝ (መዝ. 139:7)፣ እና የሰውን ልብና የታሪክን ፍጻሜ የሚያውቅ ሁሉን አዋቂ (1 ዮሐ. 3:20) ነው።

እግዚአብሔር በመለኮታዊ ማንነቱ መንፈስ (ዮሐ. 4:24)፣ ፍቅር (1 ዮሐ. 4:8, 16)፣ ብርሃን (1 ዮሐ. 1:5) እና እውነት (መዝ. 117:2) ነው። የድነት ታሪክ ታላቅ መሐንዲስ እንደመሆኑ መጠን፣ እርሱ ብቻውን በፍጥረት ሁሉ ሊመለክ (ዘፍ. 24:26)፣ ሊገለገል (ማቴ. 4:10)፣ እና ወንጌሉ በዓለም ሁሉ ሊታወጅ (የሐዋ. 1:8) የሚገባው የታሪክ ሁሉ ጌታ ነው።

ሥላሴ

በእግዚአብሔር ሥሉስ አሐዳዊነት እናምናለን። እግዚአብሔር በመለኮታዊ ባሕርዩ፣ በኅልውናው እና በዘላለማዊነቱ አንድ አምላክ ሲሆን፣ ይህ አንድ መለኮታዊ ባሕርይ በአብ፣ በወልድ (ኢየሱስ ክርስቶስ)፣ እና በመንፈስ ቅዱስ ሦስት የተለዩ፣ ነገር ግን የማይነጣጠሉ ዘላለማዊ አካላት ይገለጣል። ሦስቱም አካላት በሥልጣን፣ በክብርና በመለኮታዊ ሙላት ፍጹም እኩል ናቸው። ይህ ማለት ሦስት አማልክት አሉ ማለት ሳይሆን፣ አንዱ አምላክ በሦስት አካላት ለዘላለም ይኖራል ማለት ነው። እንዲሁም አንድ አካል በተለያዩ ዘመናት ሦስት ዓይነት የሥራ ድርሻዎችን፣ ሥልጣኖችን ወይም ቅርጾችን ይዞ ተገለጠ ማለት አይደለም።

"እኔ ፊተኛው ነኝ እኔም መጨረሻው ነኝ፥ ከእኔም በቀር አምላክ የለም።" (ኢሳ. 44:6)።

"እግዚአብሔርም አለ። ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር..." (ዘፍ. 1:26-27)።

"እነሆም፥ ድምፅ ከሰማይ። በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው አለ።" (ማቴ. 3:17)።

"የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ፥ የእግዚአብሔርም ፍቅር፥ የመንፈስ ቅዱስም ኅብረት ከሁላችሁ ጋር ይሁን። አሜን።" (2 ቆሮ. 13:14)።

ታሪካዊ ማረጋገጫ፡ የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጉባኤዎችና ኦርቶዶክሳዊ አቋም

የፕሮቴስታንት ተሐድሶ የካቶሊክን የድነት ትምህርት በጥብቅ ቢቃወምም፣ ስለ እግዚአብሔር ማንነት እና ስለ ሥላሴ ያለውን የጥንታዊቷን ቤተ ክርስቲያን ፣ በተለይም የመጀመሪያዎቹን አራት ዓለም አቀፍ ጉባኤዎች፣ ኦርቶዶክሳዊ ትምህርት ሙሉ በሙሉ ይቀበላል። በኒቅያ (325 ዓ.ም) እና በቁስጥንጥንያ (381 ዓ.ም) ጉባኤዎች፣ እንዲሁም በአትናቴዎስ የሃይማኖት መግለጫ በተብራራው መሠረት፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ ከአብ ጋር በመለኮታዊ ባሕርይ አንድ መሆናቸውን እናምናለን። ጆን ካልቪን እና ማርቲን ሉተርን የመሳሰሉ የተሐድሶ አባቶች፣ ክርስቶስ ፍጡር ነው የሚለውን የአርዮስን ክህደት ፣ እንዲሁም አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ የአንድ አካል ሦስት የተለያዩ መገለጫዎች ብቻ ናቸው የሚለውን የሰባልዮስን ስሕተት አጥብቀው በማውገዝ፣ የሥላሴ ትምህርት በቀጥታ ከመጽሐፍ ቅዱስ የሚመነጭ የማይናወጥ የክርስትና ማዕዘን መሆኑን ደንግገዋል።

በ20ኛው ክፍለ ዘመን የተነሳው ዓለም አቀፉ የጴንጤቆስጤ እና የወንጌላውያን ንቅናቄም ይህንኑ ታሪካዊና መጽሐፍ ቅዱሳዊ የሥላሴ ትምህርት የክርስትና እምነት የደም ሥር አድርጎ አጥብቆ ይዟል። ምንም እንኳን "ኢየሱስ ብቻ" (Oneness Pentecostalism) የሚባሉና ከታሪካዊው ክርስትና ያፈነገጡ ጥቂት የኑፋቄ ቡድኖች ቢነሱም፣ ጤናማውና ዋናው የወንጌላውያን ንቅናቄ ግን አብን፣ ወልድንና መንፈስ ቅዱስን በአንድነት የሚያምንና የሚያመልክ ነው።

ክርስቶሎጂ እና የድነት ሥራ

†

ኢየሱስ ክርስቶስ

ኢየሱስ ክርስቶስ ከዘላለም የነበረ፣ በዘመን ፍጻሜ ሥጋን የለበሰ የእግዚአብሔር ቃል ነው። "በመጀመሪያ ቃል ነበረ፥ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፥ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ።" (ዮሐ. 1:1)። "ቃልም ሥጋ ሆነ፥ በእኛም አደረ።" (ዮሐ. 1:14)። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ የተገለጠ እውነተኛ አምላክ መሆኑን፣ በመንፈስ ቅዱስ ግብር ከድንግል ማርያም መወለዱን፣ መለኮታዊ ባሕርዩን ሳያጎድል ኃጢአት የሌለበት ፍጹም ሰው ሆኖ በምድር ላይ መኖሩን እናምናለን። እርሱ ታሪካዊና መለኮታዊ ተአምራትን አድርጓል፣ የሰው ልጆችን ኃጢአት ለማስተሰረይ በፈቃዱ በመስቀል ላይ ሞቷል፣ በሦስተኛው ቀን በሥጋዊ አካሉ ከሙታን ተነስቷል፣ ወደ ሰማይ አርጓል፣ ብቸኛ የአዲስ ኪዳን መካከለኛ ሆኖ በአብ ቀኝ ተቀምጧል፣ እንዲሁም በሕያዋንና በሙታን ለመፍረድ በክብር ዳግመኛ ይመለሳል።

በታሪካዊቷ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን የኬልቄዶን ጉባኤ (451 ዓ.ም) ውሳኔ መሠረት፣ ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አምላክና ፍጹም ሰው ነው። በመሆኑም መለኮታዊና ሰብአዊ ባሕርያት ሳይቀላቀሉ፣ ሳይለወጡ፣ ሳይከፋፈሉና ሳይነጣጠሉ በአንድ አካል ለዘላለም ይኖራሉ። "እርሱ በእግዚአብሔር መልክ ሲኖር ሳለ ከእግዚአብሔር ጋር መተካከልን መቀማት እንደሚገባ ነገር አልቈጠረውም፥ ነገር ግን የባሪያን መልክ ይዞ በሰውም ምሳሌ ሆኖ ራሱን ባዶ አደረገ..." (ፊልጵ. 2:5-7)። ይህ ራሱን ባዶ ማድረጉ መለኮታዊ ባሕርዩን መተዉን ሳይሆን፣ የሰውን ሥጋና የባሪያን መልክ በፈቃዱ መጨመሩን ያሳያል። ኢየሱስ አሁንም በከበረ የሰውነት አካሉ ለዘላለም ሕያው ሆኖ፣ እንደ መልከ ጼዴቅ ሹመት ሊቀ ካህናችን በመሆን ስለ እኛ ይማልዳል (ዕብ. 7:25)።

የፕሮቴስታንት ዳራ

የ16ኛው ክፍለ ዘመን የተሐድሶ አባቶች የክርስቶስን ብቸኛ አዳኝነትና መካከለኛነት በጽኑ አስተምረዋል። በመካከለኛው ዘመን የነበረችው የሮም ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ማርያምንና ቅዱሳንን እንደ "አማላጅ" ወይም "የጸጋ አከፋፋይ" በማቅረቧ፣ ማርቲን ሉተርና ጆን ካልቪን ይህ የክርስቶስን ክብር የሚጋፋ ጣዖት አምልኮ ነው ብለው ኮነኑት። "በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው መካከለኛ አንድ ነው፥ እርሱም ሰው የሆነው ክርስቶስ ኢየሱስ ነው" (1 ጢሞ. 2:5) የሚለውን ሐዋርያዊ እውነት በማጽናት፣ ማንም ሰው ያለ ምንም ሌላ ምድራዊም ሆነ ሰማያዊ አማላጅ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ በኩል ብቻ በቀጥታ ወደ እግዚአብሔር የጸጋ ዙፋን መቅረብ እንደሚችል አወጁ።

ቅጣታዊ የምትክ መሥዋዕትነት

እግዚአብሔር አብ በሉዓላዊ ፍቅሩ ልጁን ኢየሱስ ክርስቶስን የኃጢአት ማስተሰረያ እንዲሆን ልኮታል። የሰው ልጅ በውድቀቱ ምክንያት ካተረፈው የዘላለም ሞትና የእግዚአብሔር ቍጣ (ሮሜ 1:18) ሊድን የሚችለው ፍጹም በሆነ ሕጋዊ ምትክ ብቻ ነው። ቃል ሥጋ ሆነ፣ ኃጢአታችንን በሥጋው በመስቀል ላይ ተሸክሞ (1 ጴጥ. 2:24) በእኛ ምትክ ሞተ። ኢየሱስ ሥጋዊ ሞትን ብቻ ሳይሆን፣ የዓለምን ኃጢአት በመሸከም የእግዚአብሔርን ፍትሐዊ የቅጣት ፍርድ በራሱ ላይ ተቀበለ። እርሱ ስለ እኛ ኃጢአት ሆነ (2 ቆሮ. 5:21)፤ በዚህም "ድርብ ውክልና" ተፈጸመ፤ የእኛ ኃጢአት በእርሱ ላይ፣ የእርሱም ፍጹም ጽድቅ በእኛ ላይ ተቆጠረ። በውጤቱም የእግዚአብሔር ፍትህ ሙሉ በሙሉ ረክቷል፣ የዕዳ ጽሕፈትም ተደምስሷል (ቆላ. 2:14)።

የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ሰዎች በራሳቸው የመንጽሔ ስቃይ (Purgatory) እና በመልካም ሥራ ቀሪ ዕዳቸውን መክፈል ይችላሉ ስትል፣ የተሐድሶ አባቶች ግን የክርስቶስ ሞት ቅጣታዊ ምትክ መሆኑን፣ ማለትም የእግዚአብሔር ፍትህና ቁጣ ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ ላይ በመፍሰሱ የሰው ልጅ ዕዳ 100% በመስቀል ላይ መከፈሉንና ምንም የሚጨመርበት የሰው ሥራ እንደሌለ አበክረው አስተምረዋል።

ማስጠንቀቂያ፡ የ"መንፈሳዊ ሞት" የኑፋቄ ትምህርት

በዘመናችን በተለይም በ"እምነት ቃል" ንቅናቄ አራማጆች ዘንድ፣ ኢየሱስ "በመንፈስ ሞተ" የሚል አደገኛ የኑፋቄ ትምህርት ተስፋፍቷል። ይህ አስተምህሮ፣ ኢየሱስ አምላክነቱን እንዳጣ፣ የሰይጣንን ኃጢአተኛ ተፈጥሮ እንደተላበሰ፣ እና የኃጢአት ክፍያ ሥራው በመስቀል ላይ ሳይሆን በሲኦል ውስጥ በሰይጣን እየተሰቃየ እንደተጠናቀቀ በስህተት ያስተምራል። ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ያልሆነ አመለካከት፣ የክርስቶስን መለኮታዊ ባሕርይ የማይለወጥ መሆን የሚክድና የመስቀሉን ሥራ በቂነት የሚያቃልል ከባድ ስሕተት ነው። ኢየሱስ በመስቀል ላይ "ተፈጸመ!" (ዮሐ. 19:30) ሲል፣ የድነት ሥራ በሙሉ በዚያች ቅጽበት አብቅቷል። "አምላኬ፣ አምላኬ፣ ስለ ምን ተውኸኝ?" የሚለው ጩኸት፣ መለኮታዊ የሥላሴ መለያየትን ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ቅዱስ ቁጣና የኃጢአትን ፍርድ በምትካችን እየተቀበለ መሆኑን የሚያሳይ ነው።

ድንግል መወለድ

ኢየሱስ ክርስቶስ በተአምር ተፀንሶ ከድንግል ማርያም ተወልዷል። በመንፈስ ቅዱс ኃይል ተፀነሰ። "እናቱ ማርያም ለዮሴፍ ታጭታ ሳለች፥ ሳይገናኙ በመንፈስ ቅዱስ ፀንሳ ተገኘች።" (ማቴ. 1:18)። "ከአንቺ የሚወለደው ቅዱስ የእግዚአብሔር ልጅ ይባላል።" (ሉቃ. 1:35)።

ትንሳኤ እና እርገት

ኢየሱስ በሦስት ቀናት ውስጥ ከመቃብር ተለይቶ በዚያው ሥጋ ተነሥቷል። ከትንሣኤው በኋላ በክብር በሥጋዊ አካል የታየ ሲሆን፣ በጎኑና በእጆቹ የነበሩት የስቅለት ቁስሎችም ነበሩ (ዮሐ. 20፡25-28)። ኢየሱስ በአካል ወደ ሰማይ አርጓል፤ በአብ ቀኝ ተቀምጦ ሰማይንና ምድርን ይገዛል። ልክ እንደዚሁ እኛ ክርስቲያኖችም በአካል ከሙታን እንነሳለን (1ቆሮ. 15:35)።

ድነት እና ጸጋ

የሰው ልጅ ፍጹም ውድቀት

የሰው ልጅ በአዳም የኃጢአት ውድቀት ምክንያት ሙሉ በሙሉ በኃጢአት የተበከለ፣ በመንፈሳዊ ሞት ውስጥ ያለ እና በተፈጥሮው የቁጣ ልጅ መሆኑን እናምናለን (ኤፌ. 2:1-3)። በመሆኑም ሰው በራሱ ነጻ ፈቃድና ጥረት እግዚአብሔርን መፈለግም ሆነ ወደ ድነት መቅረብ ፈጽሞ አይችልም ። "የላከኝ አብ ከሳበው በቀር ወደ እኔ ሊመጣ የሚችል የለም" (ዮሐ. 6:44)። የተፈጥሮ ሰው የእግዚአብሔርን መንፈስ ነገር መቀበልም ሆነ መረዳት አይችልም (1 ቆሮ. 2:14)። የኃጢአት ደመወዝ ሞትና ዘላለማዊ የገሃነም ቅጣት (ሮሜ. 6:23) በመሆኑ፣ የሰው ልጅ መዳን የሚችለው በእምነትና በመልካም ሥራ ድምር ሳይሆን፣ በእምነት በኩል በሚገኝ ጸጋ ብቻ ነው (ኤፌ. 2:8-9)።

የፕሮቴስታንት ተሐድሶ አባቶች፣ የሰው ልጅ ፈቃድ በኃጢአት የታሰረ በመሆኑ፣ እግዚአብሔር በመንፈስ ቅዱስ አሠራር አስቀድሞ ልቡን ካላደሰውና መንፈሳዊ ሕይወትን ካልሰጠው በቀር፣ ማንም በራሱ አቅም መዳንን ሊመርጥ እንደማይችል በጽኑ አስተምረዋል። የድነት ጅማሬ ሙሉ በሙሉ የእግዚአብሔር ጸጋ ሥራ ነው።

መለኮታዊ ምርጫ

እግዚአብሔር ዓለም ከመፈጠሩ በፊት፣ በራሱ ሉዓላዊ እና ምስጢራዊ የጸጋ ፈቃድ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ለዘላለም ሕይወት እንደመረጠ እናምናለን። "እግዚአብሔር በመንፈስ መቀደስ እውነትንም በማመን ለመዳን እንደ በኵራት መርጦአችኋልና" (2 ተሰ. 2፡13)። "ዓለም ሳይፈጠር፥ በፊቱ ቅዱሳንና ነውር የሌለን በፍቅር እንሆን ዘንድ በክርስቶስ መረጠን" (ኤፌ. 1:4-5)። ይህ መለኮታዊ ምርጫ በሰው ልጅ ሥራ ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ "ምሕረት ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ" (ሮሜ 9፡16) እንደሚል፣ በፍጹም የእግዚአብሔር ምሕረት ላይ ብቻ የተመሠረተ ነው።

ይህንን መጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነት "ቅድመ-ሁኔታ የሌለው ምርጫ" ብሎ ይጠራዋል። እግዚአብሔር ሰዎችን የመረጠው ወደፊት ያምናሉ፣ ወይም መልካም ይሆናሉ ብሎ አስቀድሞ ስላየ አይደለም ። ይልቁንም፣ ምርጫው የተመሠረተው በራሱ በእግዚአብሔር ሉዓላዊ በጎ ፈቃድና አስገራሚ ፍቅር ላይ ብቻ ነው።

መጽደቅ በእምነት ብቻ

በእግዚአብሔር ፊት መጽደቅ የሚገኘው በጸጋ ብቻ፣ በእምነት ብቻ ፣ እና በክርስቶስ ሥራ ብቻ መሆኑን አጥብቀን እናምናለን። መጽደቅ ማለት እግዚአብሔር በአንድ ጊዜ ኃጢአተኛውን ጻድቅ ብሎ የሚያውጅበት ሕጋዊ የፍርድ ቤት አዋጅ ነው። "ነገር ግን ለማይሠራ፥ ኃጢአተኛውንም በሚያጸድቅ ለሚያምን ሰው እምነቱ ጽድቅ ሆኖ ይቆጠርለታል።" (ሮሜ 4፡5)።

ይህ መጽደቅ ያለ ምንም ሃይማኖታዊ ሥርዓት፣ ያለ ቅድመ-ጥምቀት (ሮሜ 4፡1-6)፣ እና ያለ ምንም የሕግ ሥራ በነጻ የሚሰጥ መለኮታዊ ስጦታ ነው። "ሰው ያለ ሕግ ሥራ በእምነት እንዲጸድቅ እንቆጥራለንና" (ሮሜ 3፡28)። የእኛ መጽደቅ የተመሠረተው በእኛ መልካምነት ላይ ሳይሆን፣ ከእኛ ውጪ በሆነውና ለእኛ በነጻ በተቆጠረልን ፍጹም በሆነው በክርስቶስ ጽድቅ ላይ ብቻ ነው።

የሮም ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን "ጽድቅ ማለት በምሥጢራት አማካኝነት በሰው ውስጥ የሚፈስና ሰውን በሂደት መልካም የሚያደርግ ነው" ብላ ስታስተምር፣ ማርቲን ሉተር ግን "ምንም ያህል ብጸልይም እግዚአብሔርን ላስደስተው አልቻልኩም" በማለት ይጨነቅ ነበር። ሮሜ 1:17ን በጥልቀት ሲያጠና ግን፣ "የእግዚአብሔር ጽድቅ" ማለት እኛ የምንሠራው ሳይሆን፣ ክርስቶስ የሠራውና ለእኛ በእምነት የተቆጠረልን መሆኑን ተረዳ። የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን መዳንን በገንዘብ ፣ የስርየት ወረቀት ስትሸጥ፣ ሉተር ይህን አጥብቆ በመቃወም፣ መዳን በእግዚአብሔር ጸጋ ብቻ በነጻ የሚሰጥ ሕጋዊ ስጦታ መሆኑን አወጀ።

ዳግም መወለድ እና መቀደስ

ዳግም ልደት መንፈስ ቅዱስ በኃጢአት የሞተውን የሰውን ልብ በመለወጥ መንፈሳዊ ሕይወትን የሚሰጥበት፣ የጸጋው ፈጣሪነት ሥራ ነው። ይህ ሲፈጸም አማኙ አዲስ ፍጥረት ይሆናል (2 ቆሮ. 5:17)፤ የኃጢአት ባርነት ይሰበራል፣ ለአዲሱ ሕይወትም መለኮታዊ ተፈጥሮን ይካፈላል።

መቀደስ ደግሞ፣ አማኙ ጸድቆ ዳግም ከተወለደ በኋላ፣ መንፈስ ቅዱስ ክርስቶስን ወደ መምሰል የሚያሳድግበት ቀጣይነት ያለው የሕይወት ዘመን ሂደት ነው። መጽደቅ የአንድ ጊዜ ሕጋዊ አዋጅ ሲሆን፣ መቀደስ ግን የመንፈስ ቅዱስና የአማኙ የጋራ ጉዞ ነው። መልካም ሥራና ቅድስና የመዳናችን ውጤትና ፍሬ እንጂ፣ ለመዳናችን ምክንያት ወይም መነሻ አይደለም (ኤፌሶን 2:10)።

የቅዱሳን ጽናት እና የድነት ዋስትና

በእግዚአብሔር የዘላለም ዓላማ የተመረጡ፣ በክርስቶስ ደም የጸደቁና በመንፈስ ቅዱስ ዳግም የተወለዱ አማኞች ሁሉ፣ ከጸጋው ሁኔታ ፈጽሞ እንደማይወድቁና እስከ መጨረሻው ጸንተው በመቆየት የዘላለምን ድነት እንደሚወርሱ እናምናለን። ይህ "የቅዱሳን ጽናት" የተመሠረተው በአማኙ የራስ አቅምና ጥረት ላይ ሳይሆን፣ በማይለወጠው የእግዚአብሔር ፍቅርና መለኮታዊ የጥበቃ ኃይል ላይ ነው። "በጎቼ ድምፄን ይሰማሉ... የዘላለም ሕይወትን እሰጣቸዋለሁ፥ ለዘላለምም አይጠፉም፥ ከእጄም ማንም አይነጥቃቸውም።" (ዮሐ. 10:27-28)። እንዲሁም፣ "በእናንተ መልካምን ሥራ የጀመረው እስከ ኢየሱስ ክርስቶስ ቀን ድረስ እንዲፈጽመው ይህን ተረድቼአለሁ" (ፊልጵ. 1:6) በማለት፣ ቃሉ የድነታችንን የማይናወጥ ዋስትና ያረጋግጥልናል።

በቤተ ክርስቲያን ውስጥ አብረው የነበሩ ነገር ግን ከጊዜ በኋላ እምነታቸውን የካዱ ሰዎች ፣ "ከእኛ ወገን ቢሆኑ ኖሮ ከእኛ ጋር ጸንተው ይኖሩ ነበር" (1 ዮሐ. 2:19) እንደሚለው፣ ገና ከመጀመሪያውም እውነተኛ ዳግም ልደት ያላገኙ፣ ነገር ግን በውጫዊ ሃይማኖታዊ ልምምድ ብቻ የነበሩ መሆናቸውን እንረዳለን። በሌላ በኩል፣ ይህ የዘላለም ድነት ዋስትና፣ ጸጋን እንደ ኃጢአት መሸፈኛ ለሚያደርገውና "አንዴ ድኛለሁና የፈለግኩትን ላድርግ" ለሚለው የ"ጸረ-ሕግ" አስተሳሰብ ፈጽሞ በር አይከፍትም። እውነተኛ መዳን ሥር ነቀል የልብ ለውጥንና የቅድስና ፍሬን ያመጣል እንጂ ኃጢአትን አያበረታታም (ሮሜ 6:1-2)።

የካልቪኒዝም እና የአርሚኒያኒዝም ክርክር

ይህ አስተምህሮ በታሪካዊው የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ውስጥ "የቅዱሳን ጽናት" በመባል የሚታወቀውና የታወቀው የካልቪኒዝም አምስተኛው ማዕዘን (The 'P' in TULIP) ነው። ትኩረቱም እግዚአብሔር ያዳናቸውን በመንፈስ ቅዱስ ማኅተም (ኤፌ. 1:13) እስከ ቤዛነት ቀን እንደሚጠብቃቸው ማሳየት ነው።

በአንጻሩ፣ አርሚኒያኖች የጆን ዌስሊ ተከታዮች አንድ ሰው ዳግም ከተወለደ በኋላ በገዛ ፈቃዱ እምነቱን ክዶ መዳኑን ሊያጣ ይችላል ብለው ያስተምራሉ። ምንም እንኳን ይህ ክርክር በወንጌላውያን ታሪክ የቆየ ቢሆንም፣ አብዛኛው የኢትዮጵያ ወንጌላውያን አማኞች መዳን በሰው ተለዋዋጭ ጸባይ ላይ ሳይሆን፣ ክርስቶስ በመስቀል ላይ በፈጸመው ፍጹም ሥራና በእግዚአብሔር ታማኝነት ላይ የተመሠረተ በመሆኑ ዘላለማዊ ዋስትና እንዳለው አጥብቀው ያምናሉ።

ነጻ ፈቃድ

የሰው ነጻ ፈቃድ

ነጻ ፈቃድ ማለት አንድ ንቃተ ህሊና ያለው ፍጡር፣ ያለ ውጫዊ የኃይል ግዳጅ በራሱ ፍላጎት መሠረት ምርጫ የማድረግ ችሎታው ነው። እግዚአብሔር ሰውን እንደ ፕሮግራም የተደረገ ሮቦት ሳይሆን፣ የሞራል ውሳኔ ማድረግ የሚችልና ለድርጊቶቹ ተጠያቂ የሆነ ፍጡር አድርጎ ፈጥሮታል። እውነተኛ ነጻነት ማለት፣ ከራስ ውስጣዊ ማንነትና ተፈጥሮ ጋር ሙሉ በሙሉ ተስማምቶ መንቀሳቀስ መቻል ነው። ስለዚህ፣ የእግዚአብሔር ፍጹም ነጻነት፣ በመለኮታዊ ቅዱስ ተፈጥሮው መሠረት ሁልጊዜ መልካሙንና ቅዱሱን ብቻ የመምረጥ ፍጹም ችሎታው ነው።

ከዚህ በተቃራኒ፣ ከውድቀት በኋላ ያለው የሰው ልጅ ነጻ ፈቃድ በአዳም ኃጢአት ምክንያት የተበላሸና የታሰረ ነው። ያልዳነ የተፈጥሮ ሰው፣ እንደ ልቡ ፍላጎት ያለ ግዳጅ ኃጢአትን ቢመርጥም ፣ ልቡና አእምሮው በመንፈሳዊ ሞት ውስጥ ስለሆነ፣ በራሱ ኃይል ንስሐ ገብቶ እግዚአብሔርን መምረጥም ሆነ የጸጋውን ወንጌል መቀበል አይችልም (1 ቆሮ. 2:14)። ይህ የሰው ልጅ "ነጻ" ግን "ባሪያ" የሆነ ፈቃድ፣ ያለ መንፈስ ቅዱስ አዳሽ ኃይልና እርዳታ መንፈሳዊውን የሕይወት እውነት በፍጹም ሊረዳውም ሆነ ሊቀበለው አይችልም።

ካልቪኒዝም እና አርሚኒያኒዝም

በእግዚአብሔር ሉዓላዊነትና በሰው ነጻ ፈቃድ መስተጋብር ዙሪያ፣ በታሪካዊቷ ፕሮቴስታንት ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ትልቅ ውይይት ተደርጓል። ይህ ክርክር በ18ኛው ክፍለ ዘመን በታላቁ መንፈሳዊ መነቃቃት ጊዜ፣ በታላላቅ የወንጌል አርበኞች በጆርጅ ዊትፊልድ - የተሐድሶ/ካልቪኒስት አቋም) እና በጆን ዌስሊ - የአርሚኒያን አቋም) መካከል በስፋት ታይቷል። ዊትፊልድ መዳን ከጅምሩ እስከ ፍጻሜው የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫና የማይቋቋሙት ጸጋ ውጤት ነው ሲል፣ ዌስሊ ደግሞ እግዚአብሔር ለሰው ሁሉ በሚሰጠው "ቅድመ-ጸጋ" አማካኝነት የሰው ልጅ ነጻ ፈቃድ ታድሶ፣ ድነትን በራሱ ለመምረጥ ወይም የእግዚአብሔርን ጸጋ ለመቃወም ወሳኝ ሚና አለው ብሎ ሰበከ።

በኢትዮጵያ ያሉ አብዛኛዎቹ ወንጌላውያንና የጴንጤቆስጤ አማኞች የነዚህን ሁለት ታሪካዊ አቋሞች ውህድ ያንጸባርቃሉ። ብዙዎቹ በወንጌል ስርጭት፣ በንስሐ ጥሪ እና በሰው ልጅ ሃላፊነት ላይ እንደ አርሚኒያኒዝም አጥብቀው ሲያተኩሩ፣ በሌላ በኩል ደግሞ "ድነት አይጠፋም" በሚለው የዘላለም ዋስትና ላይ እንደ ታሪካዊው ሪፎርምድ/ካልቪኒዝም አቋም ያምናሉ። የሥነ መለኮት አቋም ልዩነት ቢኖርም፣ በሁለቱም ወንጌላውያን ካምፖች ውስጥ በእውነተኛ ንስሐና በእምነት የዳኑ፣ ክርስቶስን የሚመስሉ እውነተኛ ወንድሞችና እህቶች እንዳሉ አጥብቀን እናምናለን።

ከካቶሊክ እና ከኦርቶዶክስ ጋር ያለን ሥነ-መለኮታዊ ልዩነት

የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ስለ ቅድስት ማርያም ፣ ስለ ጳጳሱ የማይሳሳት ሥልጣን ፣ ስለ መንጻት (Purgatory)፣ እንዲሁም ጽድቅን በምሥጢራት እና በሰው መልካም ሥራ ስለማግኘት የምታስተምረው ትምህርት፣ ከመጽሐፍ ቅዱስ መሠረታዊ እውነት ጋር በጥብቅ የሚጋጭ መሆኑን እናምናለን። የ16ኛው ክፍለ ዘመን የፕሮቴስታንት ተሐድሶ ሮምን የተቃወመው፣ እነዚህ ትምህርቶች የክርስቶስን ብቸኛ አዳኝነትና የመስቀሉን ሥራ ፍጹም በቂነት ስለሚያዳክሙ ነው።

በተመሳሳይ መልኩ የምስራቅ እና የኦርየንታል ኦርቶዶክስ እምነት፣ ድነትን በምሥጢራት በኩል ከማስተማርዋም ባለፈ፣ ለሙታን ጸሎት ማድረግንና የቅዱሳንን/የመላእክትን አማላጅነት አጥብቃ ታስተምራለች። እኛ ወንጌላውያን እንደ "ብቸኛ መካከለኛ" እና "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" ያሉትን ሐዋርያዊ ትምህርቶች በማጽናት እነዚህን ተቋማዊና ትውፊታዊ ሥህተቶች አጥብቀን ብንቃወምም፣ በእነዚህ ታሪካዊ ቤተ እምነቶች ውስጥ በእግዚአብሔር ጸጋ በክርስቶስ ኢየሱስ ብቻ ታምነው የዳኑ ግለሰብ አማኞች መኖራቸውን አንክድም።

ቤተክርስቲያን እና ሥርዓቶች

ቤተ ክርስቲያን እና የአማኞች ሁሉ ካህንነት

ክርስቲያኖች በክርስቶስ ኢየሱስ አንድ አካል እንዲሆኑና በተወሰነ ስፍራ በአጥቢያ ቤተ ክርስቲያን ተሰብስበው እንዲኖሩ ተጠርተዋል። የቤተ ክርስቲያን ዋና ዓላማዎች፦ የእግዚአብሔርን ቃል በትክክል መስበክ፣ ሥርዓታትን ፣ ጥምቀትና የጌታ እራት መፈጸም፣ በመንፈሳዊ ተግሣጽና ኅብረት ደቀ መዛሙርትን ማነጽ፣ እንዲሁም ወንጌልን ለዓለም ማድረስ ናቸው (1 ተሰ. 5:11)።

በምድር ላይ "ብቸኛዋ እውነተኛ ድርጅት" የምትባል አንዲት ልዩ ተቋም የለችም። ይልቁንም፣ በየትኛውም ዘመንና ስፍራ ያሉ፣ በክርስቶስ ደም የዳኑ እውነተኛ አማኞች በሙሉ፣ ክርስቶስ ራስ በሆነላት በአንዲቱ ዓለም አቀፋዊትና "የማይታየዋ ቤተ ክርስቲያን" ውስጥ ሕያዋን ብልቶች ናቸው (ኤፌ. 1:22-23)።

የአማኞች ሁሉ ካህንነት፦ ማርቲን ሉተር፣ በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የነበረውን የ"ካህናት እና ምእመናን" መደባዊ ልዩነት በመስበር፣ እያንዳንዱ ዳግም የተወለደ ክርስቲያን በእግዚአብሔር ፊት "የተመረጠ ትውልድና የንጉሥ ካህን" መሆኑን (1 ጴጥ 2:9)፣ እና ያለ ምንም ሰብዓዊ አማላጅ በቀጥታ በክርስቶስ ደም ወደ ቅድስተ ቅዱሳን መግባት እንደሚችል አወጀ።

የጴንጤቆስጤ / የካሪዝማቲክ አቋም ፦ ቤተ ክርስቲያን ታሪካዊ ተቋም ብቻ ሳትሆን፣ የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች ፣ እንደ ትንቢት፣ ፈውስ፣ እና ልሳን ያሉ - 1 ቆሮ 12፣ ዛሬም ያልተቋረጡና በንቃት የሚሠሩባት ፣ ሕያውና ኃይል ያላት መንፈሳዊ ማኅበረሰብ መሆን እንዳለባት አጥብቀው ያስተምራሉ።

የአጥቢያ ቤተ ክርስቲያን አባልነት

ምንም እንኳን ሁሉም ዳግም የተወለዱ አማኞች የዓለም አቀፋዊቷ ቤተ ክርስቲያን አባላት ቢሆኑም፣ እያንዳንዱ አማኝ ራሱን ለታወቀ የአጥቢያ ቤተ ክርስቲያን ኅብረት ማስገዛት አለበት። መደበኛ የአጥቢያ ቤተ ክርስቲያን አባልነት፣ አማኞች እርስ በርስ ለመተናነጽ፣ ለተጠያቂነት ፣ እና ለመንፈሳዊ ጥበቃ የሚያደርጉት ስምምነት ነው።

የቤተ ክርስቲያን መሪዎች

እግዚአብሔር አጥቢያ ቤተ ክርስቲያንን እንዲመሩና እንዲያገለግሉ ብቁ የሆኑ ሰዎችን ይመርጣል። ሐዋርያዊው የቤተ ክርስቲያን መዋቅር በዋናነት በሁለት ይከፈላል፦ ሽማግሌዎች/መጋቢዎች (ለመንፈሳዊ አመራርና ለቃል ትምህርት) እና ዲያቆናት (ለአስተዳደርና ለምሕረት አገልግሎት)። መጋቢነትና ሽማግሌነት በእግዚአብሔር ለተጠሩና በመጽሐፍ ቅዱስ የተዘረዘሩትን ጥብቅ የሞራልና የብስለት መስፈርቶች ለሚያሟሉ ብቻ የተሰጠ አደራ ነው (1 ጢሞ. 3:1-13፤ ቲቶ 1:5-9)።

የውኃ ጥምቀት

የውኃ ጥምቀት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ያዘዘው ፣ እያንዳንዱ ዳግም የተወለደ ክርስቲያን ሊፈጽመው የሚገባ የመታዘዝ እርምጃ ነው። ጥምቀት ኃጢአትን አያጥብም፤ ለመዳንም ቅድመ-ሁኔታ አይደለም (በጥምቀት ዳግም መወለድን ፈጽሞ አንቀበልም)። ይልቁንም፣ ጥምቀት አስቀድሞ ለተፈጸመው የውስጥ መንፈሳዊ ለውጥ ውጫዊ መግለጫ ፣ እንዲሁም አማኙ ከክርስቶስ ሞት፣ ቅብርና ትንሣኤ ጋር መተባበሩን የሚያሳይ የአደባባይ ምስክርነት ነው።

የአናባፕቲስቶች አቋም፦ በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተነሱት አናባፕቲስቶች (ዳግም አጥማቂዎች)፣ በወቅቱ የነበረውን የካቶሊክና የአንዳንድ ሪፎርመሮችን "የሕፃናት ጥምቀት" በጥብቅ በመቃወም፣ ጥምቀት መሰጠት ያለበት ቃሉን ሰምተው፣ አምነው ንስሐ ለገቡ አማኞች ብቻ መሆን አለበት ብለው አስተማሩ። ይህ አቋም የዛሬዎቹ ወንጌላውያንና ጴንጤቆስጤ አብያተ ክርስቲያናት መሠረታዊ የጥምቀት አስተምህሮ ሆኗል።

የመጨረሻው ዘመን

†

መነጠቅ እና ዳግም ምጽአት

መነጠቅ፡ በክርስቶስ ያመኑ ሁሉ ወደ ደመና የሚወሰዱበት እና ጌታን በአየር ላይ የሚገናኙበት ነው (1 ተሰ. 4:16-17)። ይህ ክስተት በክርስቲያኖች ዘንድ የተለያዩ ትርጓሜዎች አሉት (የቅድመ-መከራ፣ የመካከለኛው-መከራ፣ የድህረ-መከራ መነጠቅ)፤ ሦስቱም በኦርቶዶክስ (ትክክለኛ) እምነት ወሰን ውስጥ ተቀባይነት አላቸው።

ሁለተኛ መምጣት፡ ኢየሱስ ወደ ሰማይ እንደሄደ ሁሉ፡ በአካል እና በሚታይ ሁኔታ በታላቅ ክብር ወደ ምድር ይመለሳል (ሐዋ. 1:9-11)። ኢየሱስ በ70 ዓ.ም. ተመልሷል የሚለው ትምህርት የተሳሳተ ነው።

ታሪካዊ ማስታወሻ፡ "መነጠቅ" የሚለው ሐሳብ በተለይ ከ19ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጆን ኔልሰን ዳርቢ እና በስኮፊልድ መጽሐፍ ቅዱስ አማካይነት "Dispensationalip" በተባለ ትምህርት በስፋት ተሰራጨ። የጴንጤቆስጤ እንቅስቃሴም የክርስቶስን ቶሎ መመለስ በከፍተኛ ጉጉት በመጠባበቅ ይህንን ትምህርት በስፋት አቅፎታል።

ሚሊኒየም - የሺህ ዓመት መንግስት

ስለ ሚሌኒየም የሚሰጡ ሦስት ዋና ዋና አቋሞች አሉ፦

አሚሌኒያሊዝም ፡ ታሪካዊ የተሐድሶ አባቶች (እንደ ካልቪን) ይደግፉት የነበረ ሲሆን፣ የሺህ ዓመቱ መንግስት ቃል በቃል 1000 ዓመት ሳይሆን፣ በአሁኑ ጊዜ በመንፈሳዊ ሁኔታ በክርስቶስና በቅዱሳን በሰማይ እየተከናወነ ያለ የቤተክርስቲያን ዘመን ነው ይላል።
ድህረ-ሚሌኒያሊዝም ፡ ክርስቶስ ከመመለሱ በፊት ወንጌል በዓለም በመስፋፋቱ ምድር ላይ ሰላም የሰፈነበት "ወርቃማ ዘመን" ይመጣል ብለው ያምናሉ።
ቅድመ-ሚሌኒያሊዝም፡ በዘመናዊው የጴንጤቆስጤ እና ወንጌላዊ እንቅስቃሴ በስፋት የሚታመን ሲሆን፣ ክርስቶስ ቃል በቃል ተመልሶ ለሺህ ዓመታት ምድርን በአካል ይገዛል የሚል ትምህርት ነው።

መንፈሳዊ ግዛት እና ውጊያ

መንፈሳዊው ዓለም ሁለት ዓይነት ፍጥረታት አሉት፡ መላእክት እና አጋንንት። መላእክት እግዚአብሔርን ያገለግላሉ፤ አጋንንት ደግሞ በእግዚአብሔር ላይ በማመፃቸው የወደቁ መላእክት ናቸው (2 ጴጥ. 2:4፣ ይሁዳ 6)። የወደቁ መላእክት የዘላለም ቅጣት ይጠብቃቸዋል። የጴንጤቆስጤ እንቅስቃሴ የመንፈሳዊ ውጊያን እውነታ አጥብቆ ያምናል። ሆኖም የእግዚአብሔር መንፈስ በውስጣቸው የሚኖርባቸው ዳግም የተወለዱ ክርስቲያኖች፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ስም ሥልጣን ስላላቸው፣ በአጋንንት ሊያዙ አይችሉም።

የዘላለም ፍርድ

በኢየሱስ ክርስቶስ በማመን ያልጸደቁ ሰዎች ሁሉ ከእግዚአብሔር ፊት ርቀው ዘላለማዊ፡ ንቃተ ህሊና ያለው እና አሳዛኝ ቅጣት (ገሃነም) ይጠብቃቸዋል። "እነዚያም ወደ ዘላለም ቅጣት፥ ጻድቃን ግን ወደ ዘላለም ሕይወት ይሄዳሉ።" (ማቴ. 25:46)።

ክርስቲያናዊ ሕይወት እና ሥነ-ምግባር

ወንጌላዊነት እና የመንግሥት ሥራ

የክርስትና እምነት መሰረት ከሆኑት ትዕዛዛት አንዱ የክርስቶስን ወንጌል ለሁሉም ማስተማር ነው (ማቴ. 28:19-20)። ይህ የሐሰት ትምህርቶችን በየዋህነት መቃወምን ያካትታል (1 ጴጥ. 3:15)። እያንዳንዱ ክርስቲያን በጸሎት፣ በመስጠት፣ በማስተማር፣ ወይም ወንጌልን በመመስከር የእግዚአብሔር መንግሥት እንዲስፋፋ መጣር አለበት (1 ቆሮ. 12:4-11)።

የፕሮቴስታንት የሥራ ሥነ-ምግባር ፦ ማንኛውም ሐቀኛ ሥራ ፣ ጫማ መስፋትም ሆነ ማረስ እንደ ቄስ አገልግሎት የተቀደሰ የእግዚአብሔር ጥሪ ነው። የክርስቲያን ሕይወት በቤተክርስቲያን አጥር ብቻ ሳይወሰን በሁሉም የሥራ መስክ ለእግዚአብሔርን ክብር እንድናመጣ ይጠቅብናል።

ሥነ ምግባርና ቅድስና

ግብረ ሰዶማዊነት፣ ሌዝቢያንነት፣ ሴሰኝነት፣ ዝሙት፣ ውሸት፣ እና ስስት ከእግዚአብሔር ፈቃድ ውጪ የሆኑ ኃጢአተኛ ድርጊቶች ናቸው። ሆኖም እነዚህን ድርጊቶች የሚፈጽሙ ሰዎችን አንጠላም፤ ይልቁንም የኃጢአታቸውን አሳሳቢነት በመግለጥ ወደ ንስሐ እንጋብዛለን። ጴንጤቆስጤዎች፣ ክርስቲያኖች ከዓለም ርኩሰት ራሳቸውን ለይተው በንጽሕና፣ በጸሎትና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል መመላለስ እንዳለባቸው አበክረው ያስተምራሉ።

ጋብቻ

ጋብቻ በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል ብቻ የሚመሰረት ዘላቂ ቃል ኪዳን ነው። የጋብቻ መፍረስን በተመለከተ መጽሐፍ ቅዱስ ሁለት ዋና ዋና ምክንያቶችን ይጠቅሳል፡ ዝሙት (ማቴ. 19:9) እና ክርስቲያን ያልሆነ የትዳር ጓደኛ ትዳርን ለመተው ሲወስን (1 ቆሮ. 7:15)።

መናፍቅነት እና ኑሮ

መናፍቅነት ከመጽሐፍ ቅዱስ እና ከኦርቶዶክሳዊ አቋም ያፈነገጠ ትምህርት ነው። ነገር ግን በአከራካሪ ጉዳዮች (Non-essentials) ላይ የሐሳብ ልዩነቶች መናፍቅነት አይደሉም (ሮሜ 14:1)። ክርስቲያኖች በፍቅርና በሰላም መኖር አለባቸው፤ ነገር ግን ራሳቸውን መከላከል የለባቸውም ማለት አይደለም (ሉቃስ 22:36)።

ፍጥረት እና ዝግመተ ለውጥ

የክርስትና እምነት መሠረት የሆነው እግዚአብሔር አጽናፈ ሰማይንና በውስጡ ያለውን ሁሉ በሉዓላዊ ኃይሉ መፍጠሩ ነው። "በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይና ምድርን ፈጠረ።" (ዘፍጥረት 1:1)። እነዚህ ስድስቱ ቀናት እንደ ሰባት የ24 ሰዓት ክፍለ ጊዜዎች ቢተረጎሙም፡ አንዳንዶች ደግሞ ረዘም ያለ ጊዜን ሊያመለክቱ እንደሚችሉ እናምናለን። አዳምና ሔዋን በእግዚአብሔር እጅ የተፈጠሩ እውነተኛ ሰዎች ነበሩ።

የሰው ልጅ አመጣጥ ከሌሎች ፍጥረታት በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ዓመታት በዝግመተ ለውጥ የተፈጠረ ነው የሚለውን ማክሮ-ዝግመተ ለውጥን አንቀበልም።

በተመሳሳይም ቴስቲክ ዝግመተ ለውጥን (Theistic Evolution) አንቀበልም። ሆኖም አንድ ዝርያ ከአካባቢው ጋር እንዲላመድ የሚያስችለውን ነባር የዘረመል መረጃን በማሻሻል የሚከሰተውን ማይክሮ-ዝግመተ ለውጥን መጽሐፍ ቅዱስን የማይጻረር ሂደት ስለሆነ እንቀበላለን።

ታሪካዊ ማስታወሻ፦ በ19ኛው እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ዳርዊናዊ የዝግመተ-ለውጥ ትምህርት ሲስፋፋ፣ "ሊበራል" አብያተ ክርስቲያናት መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ተረት ቆጠሩት። ነገር ግን ወንጌላውያን የመጽሐፍ ቅዱስን ቃል-በቃል መነሳሳት በማጽናት፣ እግዚአብሔር የዓለም ፈጣሪ መሆኑንና የሰው ልጅም በእግዚአብሔር መልክ መፈጠሩን አጥብቀው ተከላከሉ። ይህ አቋም የመጽሐፍ ቅዱስን ሥልጣን ከመጠበቅ የመነጨ የፕሮቴስታንት እምነት መገለጫ ነው።

ዘመናዊ ተግዳሮቶች እና መናፍቅነት

በዘመናችን ቤተክርስቲያንን ክፉኛ እየፈተኗት ካሉ አደገኛ ትምህርቶች መካከል "የብልጽግና ወንጌል" እና "ሰው መንፈስ ነው" የሚለው የ"እምነት ቃል" እንቅስቃሴ ትምህርት ዋነኞቹ ናቸው። እነዚህ ትምህርቶች ከታሪካዊቷ ኦርቶዶክሳዊትና ፕሮቴስታንታዊት ቤተክርስቲያን አስተምህሮ ያፈነገጡ አደገኛ ኑፋቄዎች ናቸው።

"ሰው መንፈስ ነው"

የ"እምነት ቃል" መምህራን (እንደ ኬኔት ሄግን እና ኬኔት ኮፕላንድ) "ሰው መንፈስ ነው፣ ነፍስ አለው፣ በሥጋ ውስጥ ይኖራል" የሚል ትምህርት በስፋት ያስተምራሉ። በመጀመሪያ ሲታይ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቢመስልም፣ ይህ ትምህርት እጅግ አደገኛ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ ግብ አለው። የሰውን ልጅ አካል (ሥጋ) እንደ ጊዜያዊ ቆሻሻ እቃ (Shell) አድርጎ በማቅረብ፣ የሰውን ልጅ ማንነት በመንፈስ ላይ ብቻ ያጠነጥነዋል። ከዚህም አልፎ "ሰው ከእግዚአብሔር ጋር አንድ ዓይነት የመንፈስ ክፍል (God-class) ውስጥ የተፈጠረ ስለሆነ እኛ ትናንሽ አማልክት ነን" ወደሚል የክህደት ትምህርት ይመራል።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም

መጽሐፍ ቅዱስ ሰውን ሲገልጽ መንፈስና አካል የተዋሃዱበት ፍጹም አንድነት መሆኑን ያስተምራል። ዘፍጥረት 2:7 እግዚአብሔር ሰውን "ከምድር አፈር" እንዳበጀውና የሕይወትን እስትንፋስ እፍ እንዳለበት፣ ሰውም "ሕያው ነፍስ" እንደሆነ ይናገራል። አካል የሰው ልጅ እውነተኛ ማንነት አካል እንጂ ጊዜያዊ ማደሪያ አይደለም። ለዚህም ነው ሞት "የነፍስና የሥጋ መለየት" በመሆኑ እንደ ጠላት የሚቆጠረው (1 ቆሮ 15)። የመጨረሻው ተስፋችንም እንደ መላእክት መንፈስ ብቻ መሆን ሳይሆን፣ በክብር በአካል ከሙታን መነሳት ነው። የሰው ልጅ ፍጡር እንጂ ፈጣሪ ወይም አምላክ ፈጽሞ ሊሆን አይችልም።

ታሪካዊ ስህተት

"አካል እርባና ቢስ ነው፣ መንፈስ ብቻ ነው ቅዱስ" የሚለው ትምህርት በ1ኛው ክፍለ ዘመን ቤተክርስቲያንን የፈተናት የኖስቲሲዝም መናፍቅነት ቀጥታ ቅጅ ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ "ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደ መጣ የማያምን... የክርስቶስ ተቃዋሚ ነው" (1 ዮሐ 4:3) ሲል የተቃወመው ይህንኑ ሥጋን የሚንቅ ትምህርት ነበር። የእግዚአብሔር ልጅ ራሱ ፍጹም ሰው ሆኖ ሥጋን መልበሱ የሰውን ልጅ አካላዊ ተፈጥሮ ክቡርነት ያረጋግጣል።

የብልጽግና ወንጌል

የብልጽግና ወንጌል (Health and Wealth Gospel) እግዚአብሔር ለሁሉም አማኝ ሁልጊዜ አካላዊ ጤንነትንና ቁሳዊ (የገንዘብ) ብልጽግናን መስጠት የእርሱ ዋነኛ ፈቃድ ነው ብሎ ያስተምራል። እምነትን እንደ "መንፈሳዊ ኃይል" በመቁጠር፣ ሰዎች በሚናገሩት የአዋጅ ቃል (Positive Confession) እግዚአብሔርን በማዘዝ የፈለጉትን ማግኘት እንደሚችሉ ይሰብካሉ። ድህነትና በሽታ የእምነት ማነስ ወይም የኃጢአት ውጤት ብቻ ተደርገው ይቆጠራሉ።

የታሪክ ዳራ፡ የብልጽግና ትምህርት ከየት መጣ?

የዚህ ትምህርት ሥረ-መሠረት የመጣው ከመጽሐፍ ቅዱስም ሆነ ከተሐድሶ አባቶች አይደለም። ይልቁንም በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ አሜሪካ ውስጥ ፊኒያስ ኩይምቢ ከተባለ ሰው በተነሳው የ"አዲስ አስተሳሰብ" ፍልስፍና ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ፍልስፍና "አእምሮአችን የፈለገውን አምኖ ከነገረ፣ በተፈጥሮ ላይ ኃይል አለው" የሚል የሜታፊዚክስ (አስማታዊ) አመለካከት ነበር።

ይህንኑ ፍልስፍና ኢ.ደብሊው. ኬንየን ከክርስትና ቃላት ጋር አዋህዶ መጻፍ ጀመረ። በኋላም የዘመናዊው "እምነት ቃል" ንቅናቄ አባት በመባል የሚታወቀው ኬኔት ሄግን የኬንየንን ጽሑፎች በመቅዳት በስፋት አሰራጨው። ይህ ትምህርት "እምነት" በተባለው መሣሪያ እግዚአብሔርን የሰዎች ፍላጎት ፈጻሚ ያደርገዋል። ይህ መለኮታዊ ሉዓላዊነትን ወደ ሰው ልጅ ፍላጎት ዝቅ የሚያደርግ ከባድ ስህተት ነው።

የመጽሐፍ ቅዱስ ምላሽ

የእምነት ምንነት፡ እምነት መኪናንና ቪላን ለመፍጠር የሚያገለግል አስማታዊ ኃይል ሳይሆን፣ ምንም እንኳ መከራ ቢመጣም በእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ላይ ፍጹም መታመንና መደገፍ ነው (ዕብራውያን 11)።
የክርስቲያን መከራ (Theology of the Cross)፡ ሐዋርያው ጳውሎስ ጤና እንዲሰጠው ሦስት ጊዜ ቢጸልይም፣ የእግዚአብሔር መልስ "ጸጋዬ ይበቃሃል፤ ኃይሌ በድካም ይፈጸማል" (2 ቆሮ 12:9) የሚል ነበር። ማርቲን ሉተር የብልጽግናን ትምህርት "የክብሩ ሥነ-መለኮት" ሲለው፣ ትክክለኛውን የክርስቲያን መንገድ ግን "የመስቀሉ ሥነ-መለኮት" ይለዋል። ክርስቶስም "ሊከተለኝ የሚወድ... መስቀሉን ተሸክሞ ይከተለኝ" (ማር 8:34) እንጂ "ባለጸጋ ሆኖ ይከተለኝ" አላለም።
እውነተኛው ብልጽግና፡ የክርስቶስ ወንጌል የኃጢአት ስርየትና የዘላለም ሕይወት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ "በእውነት እግዚአብሔርን መምሰል ኑሮዬ ይበቃኛል ከሚለው ጋር ታላቅ ማትረፊያ ነው" (1 ጢሞ 6:6) በማለት፣ ምድራዊ ሀብትን ከመጠን በላይ መፈለግ ወደ ጥፋት እንደሚያስገባ አጥብቆ ያስጠነቅቃል።