የአጠቃላይ መልእክቶች ዳሰሳ

ምዕራፍ 1፡ የልጁ ልዕልና ከመላእክት በላይ

መልእክቱ የሚጀምረው ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ፥ ሁሉን ወራሽ ባደረገው ደግሞም ዓለማትን በፈጠረበት በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረ በማወጅ ነው (1፡1–3)። ይህ የመክፈቻ ዝማሜ ክርስቶስን "እርሱም የክብሩ መንጸባረቅና የባሕርዩ ምሳሌ" አድርጎ ያቀርበዋል፤ ይህ አገላለጽ የሚያመለክተው ኢየሱስ የእግዚአብሔርን ማንነት በትክክል የሚያንጸባርቅ ፍጹም አካል መሆኑን ነው። ጸሐፊው ወዲያውኑ ክርስቶስ ከመላእክት (የብሉይ ኪዳን ሕግ አስገኚዎች ተደርገው ከሚታሰቡት) እጅግ እንደሚበልጥ ተከታታይ የብሉይ ኪዳን ጥቅሶችን (መዝሙር 2፣ 45፣ 102፣ 110 ወዘተ) በመጥቀስ ያሳያል፤ መላእክት የሚያገለግሉ መናፍስት ሲሆኑ፣ ልጁ ግን በዙፋን ላይ ተቀምጦ ሁሉን የሚገዛ ነው።

ከዚህም አልፎ፣ ጸሐፊው ስለ ልጁ የፍጥረት ሥራ ተናግሮ "ሁሉንም በስልጣኑ ቃል እየደገፈ" (1፡3) ይላል፤ የግሪኩ ቃል "ፌሮን" የያዘውን ትርጉም ስንመለከት፣ ክርስቶስ ፍጥረትን ከፈጠረ በኋላ ተለይቶ የቆመ ሩቅ ፈጣሪ አይደለም፤ ይልቁንም በእያንዳንዱ ቅጽበት ፍጥረትን ያለ እርሱ ንቁ ጥገና ወደ ብትንትን ከመውደቅ የሚጠብቅ፣ የሚደግፍና የሚመግብ ሕያው ኃይል ነው። ይህ እውነት ራሱ ለምድራችን ላይ ላለ አማኝ ትልቅ ማጽናኛ ነው፤ ኮከቦችን በምድብ ውስጥ የሚይዘውና ፀሐይን በምህዋሯ የሚያዞረው ያ ኃይል ራሱ፣ ዛሬም በእያንዳንዱ የሕይወታችን ዝርዝር ውስጥ ንቁ ጥገና እያደረገ ይገኛል። ጸሐፊው በምዕራፍ 1 ፍጻሜ ላይ ደግሞ መላእክትን "ሁሉ መዳንን ይወርሱ ዘንድ ስላላቸው ለማገልገል የሚላኩ የሚያገለግሉም መናፍስት" (1፡14) ብሎ ይገልጻል፤ ይህም ራሱ የመልእክቱን ንባብ ያዳምጡ ለነበሩት ስደተኛ አማኞች ትልቅ ዋስትና ይሰጣል፤ በሚታየው ዓለም ብቻቸውን የሚመስላቸው ቢሆንም፣ በሚታየው ዓለም ጀርባ ግን የማይታይ የመላእክት ሠራዊት ራሳቸውን ለማገልገል በእግዚአብሔር ተልኮ ይንቀሳቀሳል።

ምዕራፍ 2፡ ታላቅ ድነትና የክርስቶስ ትሕትና

በምዕራፍ 2 ላይ ግን፣ ክርስቶስ ለጥቂት ጊዜ ከመላእክት አንሶ (በሰው ልጅነት) እንደታየ፣ ይህም ለሰው ልጅ ድነት ሲል ራሱን ዝቅ ማድረጉን የሚያሳይ ጥልቅ ምስጢር እንደሆነ ያብራራል። ይህ ክፍል "እኛስ እንዲህ ያለውን ታላቅ መዳን ቸል ብንለው፥ እንዴት እናመልጣለን?" በሚል ኃይለኛ ጥያቄ ይከፈታል (2፡3)፤ ይህም የመልእክቱ የመጀመሪያው ማስጠንቀቂያ ክፍል ነው። ቀጥሎም ጸሐፊው ኢየሱስ ከወንድሞቹ ጋር ደምና ስጋ ስለተካፈለ፣ ሞትንም ስለቀመሰ፣ በሞት ላይ ስልጣን ያለውን ዲያብሎስን በሞት እንዲሽር እንዳደረገ ያውጃል፤ ይህም ኢየሱስ በሁሉ መንገድ እንደ ወንድሞቹ መሆን የነበረበት በምሕረት የሚራራና የታመነ ሊቀ ካህናት ለመሆን እንደሆነ ያስረዳል (2፡17-18)።

በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ካሉት እጅግ ልብ የሚነኩ ጥቅሶች አንዱ "ነገር ግን በእግዚአብሔር ጸጋ ስለ ሰው ሁሉ ሞትን ይቀምስ ዘንድ ከመላእክት ይልቅ በጥቂት አንሶ የነበረውን ኢየሱስን ከሞት መከራ የተነሣ የክብርና የምስጋናን ዘውድ ተጭኖ እናየዋለን።" (2፡9) የሚለው ነው። "ሞትን ይቀምስ ዘንድ" የሚለው ግሳዊ አገላለጽ ክርስቶስ ሞትን ላዩን ወይም በዘፈቀደ አላገጠመም፣ ይልቁንም ሙሉውን የሞት ጽዋ ቀምሶ አጠናቀቀ ማለት ነው። ልክ ጽዋን ቀምሶ የሚያውቅ ሰው ጣዕሙን ሙሉ በሙሉ እንደሚያውቅ ሁሉ፣ ክርስቶስም የሞትን ምሬት፣ የመተውን ብቸኝነት፣ የኃጢአትን ቅጣት ክብደት ሙሉ በሙሉ ተለማምዷል። ይህ ደግሞ "ስለ ሰው ሁሉ" የተደረገ ተላላፊ ተግባር ነው፤ ለራሱ ፍላጎት ወይም ኃጢአት ሳይሆን፣ ለእኛ ምትክ የተከናወነ የፍቅር ተግባር። ጸሐፊው ወዲያውኑ ይህንን ወደ ተጨማሪ ጥልቅ እውነት ያሳድገዋል፦ ክርስቶስ ሞትን በመቅመሱ፣ "በሞት ላይ ሥልጣን ያለውን በሞት እንዲሽር፥ ይኸውም ዲያብሎስ ነው" (2፡14)። ይህ ትምህርት ራሱ የክርስቶስን ድል አያዎ (paradox) ያሳየናል። ድሉ የመጣው ሞትን በማምለጥ ሳይሆን፣ ሞትን ራሱ በመግጠምና በማሸነፍ ነው፤ እርሱ በገዛ ሞቱ የሞትን ኃይል ራሱ ከውስጡ አፈረሰው። ስለዚህ ዛሬ ሞትን የሚፈሩ ሁሉ በክርስቶስ በኩል ነጻነትን ያገኛሉ (2፡15)፤ ሞት ከእንግዲህ ጨለማ ግድግዳ ሳይሆን፣ ወደ ክርስቶስ ፊት የሚያደርስ በር ብቻ ሆኗል።

ምዕራፍ 3–4፡ ልዕልና ከሙሴ በላይና ወደ ዕረፍት መግባት

በምዕራፍ 3 ላይ ትኩረቱ ወደ ሙሴ ይሸጋገራል፤ ሙሴ ታላቅ ነቢይና መሪ ቢሆንም፣ በእግዚአብሔር ቤት ውስጥ እንደ "አገልጋይ" ታማኝ ነበር፣ ክርስቶስ ግን በራሱ ቤት ላይ እንደ "ልጅ" የተሾመ ነው። ይህ ንጽጽር እስራኤላውያን በምድረ በዳ በአለማመናቸው ምክንያት ወደ እግዚአብሔር ዕረፍት እንዳልገቡ ወደ ማስታወስ ይመራል፤ ጸሐፊው ይህንን ታሪካዊ ማስጠንቀቂያ በመጥቀስ (መዝ. 95)፣ የአዲሱ ኪዳን አማኞችም ልባቸውን እንዳያደነድኑና በእምነት ጸንተው ወደ እግዚአብሔር ዕረፍት እንዲገቡ ያሳስባል (ምዕራፍ 4)። ይህ "ዕረፍት" ከሰንበት ዕረፍት ባለፈ፣ አማኝ ራሱን ከራስ-ጥረት ወደ እግዚአብሔር ሙሉ መታመን የሚያስተላልፍበት መንፈሳዊ ልምምድ ተደርጎ ይተረጎማል።

ጸሐፊው በምዕራፍ 3 ውስጥ "ወንድሞች ሆይ፥ ምናልባት ሕያው እግዚአብሔርን የሚያስክድ ክፉና የማያምን ልብ ከእናንተ በአንዳችሁ እንዳይኖር ተጠንቀቁ፤ ነገር ግን ከእናንተ ማንም በኃጢአት መታለል እልከኛ እንዳይሆን፥ ዛሬ ተብሎ ሲጠራ ሳለ፥ በእያንዳንዱ ቀን እርስ በርሳችሁ ተመካከሩ፤" (3፡12-13) በማለት ደጋግሞ ይመክራል። "በእያንዳንዱ ቀን" የሚደረግ ተግባር መሆኑን ያጎላል። ይህ ደጋግሞ የመመካከር ትእዛዝ የክርስቲያናዊ ሕይወት ግላዊ ልምምድ ብቻ ሳይሆን፣ የማኅበረሰብ ኃላፊነት መሆኑን ያሳየናል፤ ልብ በራሱ ላይ ብቻ ተመስርቶ በኃጢአት እንዳይታለል፣ የወንድሞችና የእህቶች ደጋግሞ ማበረታታት ያስፈልገዋል። ከዚያ ወደ ዕረፍት ትምህርት ስንሸጋገር፣ ጸሐፊው "ወደ ዕረፍቱ የገባ፥ እግዚአብሔር ከሥራው እንዳረፈ፥ እርሱ ደግሞ ከሥራው አርፎአልና።" (4፡10) ይላል፤ ይህ ንጽጽር ጥልቅ ነው። የፍጥረት ሰንበት እንደ ናሙና ብቻ ሆኖ፣ አማኙ ራሱን ከድነት ለማግኘት ከሚደረግ ደክማ ራስ-ጥረት ወደ ክርስቶስ ፍጹም ሥራ ላይ ወደ ተመሠረተ ዕረፍት ሲገባ የሚያገኘውን ትልቅ መንፈሳዊ ዕረፍት ይተነብያል። ምዕራፉ በሚያምር ሁኔታ "እንግዲህ ምሕረትን እንድንቀበል በሚያስፈልገንም ጊዜ የሚረዳንን ጸጋ እንድናገኝ ወደ ጸጋው ዙፋን በእምነት እንቅረብ።" (4፡16) በሚል ግብዣ ይደመደማል። ይህ ግብዣ ራሱ የመላው ምዕራፍ ፍሬ ነው፤ ፍጹም ሊቀ ካህናት ስላለን፣ ፍርድ ዙፋን ብቻ ሳይሆን የጸጋ ዙፋን ወደ ሆነው ወደ እግዚአብሔር ፊት በድፍረት መቅረብ እንችላለን።

ምዕራፍ 5–7፡ የመልከ ጼዴቅ ሥርዓት ክህነት

ይህ የመልእክቱ ማዕከላዊ ክፍልና ረጅሙ ክፍል ነው። ጸሐፊው የኢየሱስን ክህነት ከአሮን ዝርያ ሳይሆን "እንደ መልከ ጼዴቅ ሥርዓት" ለዘላለም የጸና ፍጹም ክህነት እንደሆነ በጥልቀት ይተነትናል፤ መልከ ጼዴቅ በዘፍጥረት 14 ላይ የተጠቀሰ፣ ያለ የትውልድ ሐረግ የቀረበ፣ የሰላም ንጉሥና ካህን በመሆኑ ለክርስቶስ ዘላለማዊ ክህነት ትንቢታዊ ምሳሌ ሆኖ ያገለግላል። ጸሐፊው በምዕራፍ 5 ላይ አንባቢዎቹ በእምነት እንደታመሙና ገና ወተት ብቻ ሊጠጡ የሚችሉ ሕፃናት እንደሆኑ በመግሠጽ፣ ወደ ጠንካራ ትምህርት እንዲራመዱ ያበረታታል፤ ይህ ትችት ወደ ሦስተኛው ማስጠንቀቂያ ክፍል (5:11–6:12) ይመራል፣ ኋላ የተመለሱ ሰዎችን ተግባር ጨርሶ ወደ ንስሐ መመለስ እንደማይቻል በሚያስፈራ ቃል ይገልጻል፤ ይህ ጥቅስ ብዙ ትርጓሜዎችን ያስነሳ ቢሆንም፣ በአጠቃላይ ግን የመልእክቱ ዓላማ ማስፈራራት ሳይሆን ወደ ብስለት እንዲራመዱ ማበረታታት ነው። ምዕራፍ 7 ደግሞ አብርሃም ራሱ ለመልከ ጼዴቅ አስራት እንደሰጠ በማስታወስ፣ የመልከ ጼዴቅ ክህነት ከአሮናዊው ክህነት እንደሚበልጥ ያሳያል፤ ክርስቶስም "የማያልፍ ክህነት አለው" ስለሆነም በእርሱ ወደ እግዚአብሔር የሚመጡትን ፈጽሞ ሊያድናቸው ይችላል (7፡25)።

ጸሐፊው ይህንን ክፍል ከመዝጋቱ በፊት፣ ስለ ተስፋ ቃል የማይናወጥ ተስፋ ምስል በሚያምር ሁኔታ ይገልጻል፦ "ይህም ተስፋ እንደ ነፍስ መልሕቅ አለን እርሱም እርግጥና ጽኑ የሆነ ወደ መጋረጃውም ውስጥ የገባ ነው፤" (6፡19)። "መልህቅ" የሚለው ዘይቤ ራሱ ለተነጠቀ የባህር ተጓዥ ምስል ትልቅ ትርጉም አለው። መልህቅ የመርከብን መንቀሳቀስ የሚያደናቅፍ ብቻ ሳይሆን፣ ማዕበል ውስጥ ስትወዛወዝ የመርከቧን ደህንነት የሚያረጋግጥ ነው። ይህ ተስፋ ደግሞ የተለየ ነው፤ ወደ ምድራዊ ወደብ ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ሰማያዊው መቅደስ "መጋረጃ ውስጥ" ገብቶ የደረሰ መልህቅ ነው፤ ማለትም ተስፋችን ራሱ ክርስቶስ ወደ ገባበት ወደ እግዚአብሔር ፊት ራሱ ደርሶ ተስሮ ተይዟል። ይህ ራሱ ስለ ክርስቶስ ክህነት ለሚነገረው ሁሉ ተግባራዊ ማረጋገጫ ነው፦ የክርስቶስ ዘላለማዊ ክህነት ረቂቅ ንድፈ ሐሳብ አይደለም፣ ይልቁንም አማኙ በህይወት ማዕበል ውስጥ ተስፋ ቆርጦ እንዳይናወጥ የሚያደርግ ተጨባጭ፣ ተስሮ የተያዘ ማረጋገጫ ነው።

ምዕራፍ 8–10፡ አዲሱ ኪዳንና ፍጹም መሥዋዕት

ምዕራፍ 8–10 የአዲሱን ኪዳን ብልጫ በዝርዝር ያቀርባሉ። ብሉይ ኪዳን በምድራዊው ማደሪያ ድንኳን ውስጥ ይፈጸም የነበረ፣ ደጋግሞ የሚደገምና ፍጹም ሊያደርግ የማይችል "ጥላ" ብቻ ነው። ጸሐፊው ኤርምያስ 31 ላይ የተነገረውን "አዲስ ኪዳን" ትንቢት በመጥቀስ፣ ይህ ኪዳን ሕጉን በልብ ላይ የመጻፍና ኃጢአትን ፈጽሞ ያለማስታወስ ተስፋ እንደያዘ ያሳያል። ክርስቶስ ግን ራሱ ካህንም፣ መሥዋዕትም ሆኖ የገዛ ደሙን ይዞ ወደ እውነተኛዋ ሰማያዊት መቅደስ በመግባት፣ በአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ኃጢአትን አስወግዷል። "የኮርማዎችና የፍየሎች ደም ኃጢአትን እንዲያስወግድ የማይቻል ነውና።" (10፡4) የሚለው ጥቅስ የብሉይ ኪዳን መሥዋዕቶች ውስንነት ላይ ትኩረት ያደርጋል፤ የክርስቶስ መሥዋዕት ግን ፍጹምና ዘላለማዊ ስርየትን ያመጣል። ምዕራፍ 10 በአራተኛው ማስጠንቀቂያ ይደመደማል፤ ሆን ብሎ ኃጢአትን መቀጠል ስለ ኃጢአት የሚቀር መሥዋዕት እንደሌለ በማስጠንቀቅ፣ "ለፍቅርና ለመልካም ሥራም እንድንነቃቃ እርስ በርሳችን እንተያይ፤ ... በአንድነት መሰብሰባችንን አንተው" (10፡24-25)።

ይህ ክፍል ግብዣ ሆኖ የሚደመደመው በ10፡19-22 ላይ በሚገኘው ውብ ጥሪ ነው፦ "እንግዲህ፥ ወንድሞች ሆይ፥ በመረቀልን በአዲስና በሕያው መንገድ ወደ ቅድስት በኢየሱስ ደም በመግባት ድፍረት ስላለን፥ ... ከክፉ ሕሊና ለመንጻት ልባችንን ተረጭተን ሰውነታችንንም በጥሩ ውኃ ታጥበን በተረዳንበት እምነት በቅን ልብ እንቅረብ፤"። ይህ ጥቅስ የመላውን የመልእክቱ ማዕከላዊ እውነት በአንድ ምዕራፍ ውስጥ ጠቅልሎ ይይዛል። በብሉይ ኪዳን ማደሪያ ውስጥ ይገኝ የነበረው መጋረጃ (ዘፀ. 26፡33) ካህኑን ከቅድስተ ቅዱሳን ይለይ ነበር፣ አንድ ጊዜ በዓመት ብቻ ሊቀ ካህናቱ ብቻውን ወደዚያ ይገባ ነበር። ክርስቶስ ግን የገዛ ሥጋውን በመስቀል ላይ ሰጥቶ ይህንን መጋረጃ ገለጠ (ማቴ. 27፡51 ላይ የመቅደሱ መጋረጃ ከላይ እስከ ታች እንደተቀደደ ልብ ይሏል)፤ በዚህም ማንኛውም ትሑት አማኝ፣ ካህን ወይም ተራ ሰው ይሁን፣ ራሱ በክርስቶስ ደም ብቁ ሆኖ ወደ እግዚአብሔር ቅድስት ፊት በቀጥታ በድፍረት ሊቀርብ ይችላል። ይህ እውነት ራሱ ለጸሎት ሕይወታችን ትልቅ ነጻነት ይሰጠናል፤ ወደ እግዚአብሔር ስንቀርብ በራሳችን ብቁነት ወይም በተከናወነ ስርዓት ላይ ተስፋ ሳናደርግ፣ በክርስቶስ ፍጹም ሥራ ላይ ብቻ ተመስርተን ነው።

ምዕራፍ 11፡ የእምነት ጀግኖች

በታዋቂው "የእምነት ምዕራፍ" (ምዕራፍ 11)፣ ጸሐፊው ከአቤል፣ ከሄኖክ፣ ከኖኅ፣ ከአብርሃም ጀምሮ እስከ ነቢያት ድረስ ያሉትን የብሉይ ኪዳን የእምነት አባቶች ታሪክ በዝርዝር ይዘረዝራል። "እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው።" (11፡1) በሚል ትርጉም ይጀምርና፣ እያንዳንዱን የእምነት አባት ምሳሌ በተከታታይ "በእምነት..." በሚል ተደጋጋሚ ስልት ያቀርባል፤ ይህ የስነ-ጽሑፍ ቅርፅ አንባቢው የእምነትን ተግባራዊ ባህርይ በተጨባጭ ታሪኮች እንዲረዳ ይረዳል። እነዚህ ሁሉ ጀግኖች "በእምነት ሞቱ እንጂ የተሰጣቸውን የተስፋ ቃል አላገኙም" ብሎ በማጠቃለል፣ የተስፋ ፍጻሜ ከክርስቶስ ጋር ብቻ እንደሚመጣ ያሳያል፤ ይህም ብሉይ ኪዳን ብቻውን ያልተሟላ፣ ወደ ክርስቶስ የሚያመለክት ተስፋ ብቻ እንደነበረ ያጎላል።

ጸሐፊው ይህንን ምዕራፍ በሚያስደንቅ የነገረ-መለኮት ምስል ይደመድማል፦ "እነዚህም ሁሉ በእምነታቸው ተመስክሮላቸው ሳሉ የተሰጠውን የተስፋ ቃል አላገኙም፤ ያለ እኛ ፍጹማን እንዳይሆኑ እግዚአብሔር ስለ እኛ አንዳች የሚበልጥ ነገርን አስቀድሞ አይቶ ነበርና።" (11፡39-40)። ይህ ጥቅስ ራሱ ስለ የቤዛነት ታሪክ አንድነት ጥልቅ ትምህርት ይሰጠናል—የብሉይ ኪዳን ቅዱሳን የተስፋ ቃል ፍጻሜውን ማየት ያልቻሉት፣ እግዚአብሔር ፍጹምነታቸውን ከእኛ ተለይተው ብቻቸውን እንዲያገኙ ስላልፈለገ ነው፤ ይልቁንም መላውን የቤዛነት ታሪክ (ከአቤል እስከ ዛሬ ያለውን የቤተ ክርስቲያን ትውልድ) አንድ ላይ በክርስቶስ ውስጥ ፍጹም ሊያደርገው ወሰነ። ይህ ማለት እኛ ራሳችን የእምነት ታሪክ ገና ያልተጠናቀቀ ምዕራፍ ውስጥ እንገኛለን። የአብርሃም፣ የሙሴ፣ የዳዊት እምነት ጉዞ ገና በእኛ ውስጥ ይቀጥላል፤ ይህ ራሱ ለዛሬው ተርጓሚ ትልቅ ኃላፊነትና ትልቅ መከበር ይሰጠዋል፦ በዚህ ታላቅ የምስክሮች ቀጣይ ታሪክ ውስጥ የራሳችንን ምዕራፍ በእምነት እንድንጨምር ተጠርተናል።

ምዕራፍ 12–13፡ ጽናትና ተግባራዊ ማሳሰቢያዎች

ይህ ታላቅ የምስክሮች ደመና እንደ ማበረታቻ ተጠቅሶ፣ ምዕራፍ 12 "እንግዲህ እነዚህን የሚያህሉ ምስክሮች እንደ ደመና በዙሪያችን ካሉልን... የእምነታችንንም ጀማሪና ፈጻሚውን ኢየሱስን እንመልከት" በማለት ወደ ውድድር ምስል ይሸጋገራል። አንባቢዎቹ የክርስቶስን መስቀል ታግሰው ጽናትን እንዲማሩ፣ የእግዚአብሔርን ተግሣጽ በአባትነት ፍቅር እንዲቀበሉ ይመክራል፤ ጸሐፊው "እግዚአብሔር የሚወደውን ይቀጣልና" የሚለውን የምሳሌ 3 ጥቅስ በመጥቀስ፣ ተግሣጽ የመናቅ ወይም የመፍራት ምልክት ሳይሆን የልጅነት ማረጋገጫ መሆኑን ያስረዳል። ምዕራፉ በአምስተኛው ማስጠንቀቂያ ይደመደማል፤ እስራኤላውያን በሲና ተራራ የፈሩትን አስፈሪ ትዕይንት ከአማኞች ወደ ጽዮን ተራራ፣ ወደ ሕያው እግዚአብሔር ከተማ ከመቅረብ ጋር በማነጻጸር፣ "ለሚናገረው እምቢ እንዳትሉ ተጠንቀቁ" ብርቱ ማስጠንቀቂያ ይሰጣል። በመጨረሻው ምዕራፍ (13) ተግባራዊ ማሳሰቢያዎችን ይሰጣል፤ የወንድማማችነት ፍቅር እንዲቀጥል፣ እንግዶችን መቀበልን፣ በእስር ያሉትን ማሰብን፣ ጋብቻን ማክበርን እና ገንዘብን አለመውደድን ያዛል፤ በመጨረሻም "ኢየሱስ ክርስቶስ ትናንትና ዛሬ እስከ ዘላለምም ያው ነው።" (13፡8) በሚል ማይለወጥ የክርስቶስ ማንነት ማረጋገጫ ይደመድማል።

መልእክቱ ራሱ በሚያምር የምስጋና ቃል (13፡20-21) ይጠናቀቃል፦ "በዘላለም ኪዳን ደም ለበጎች ታላቅ እረኛ የሆነውን ጌታችንን ኢየሱስን ከሙታን ያወጣው የሰላም አምላክ፥ ፈቃዱን ታደርጉ ዘንድ በመልካም ሥራ ሁሉ ፍጹማን ያድርጋችሁ፥ በእርሱ ፊት ደስ የሚያሰኘውን በኢየሱስ ክርስቶስ በእናንተ ውስጥ ያድርግ፤"። ይህ ጸሎት ራሱ የመላውን መልእክት ትምህርተ-መለኮት በአንድ ላይ ያጠቃልላል፦ (1) እግዚአብሔር "የሰላም አምላክ" ነው—ልክ ምዕራፍ 12 ላይ የተነገረው አስፈሪ የሲና ተራራ ትዕይንት ሳይሆን፣ አማኙ የቀረበበት ጽዮን ራሱ የሰላም ስፍራ ነው፤ (2) ክርስቶስ "የበጎች ታላቅ እረኛ" ነው—የመልከ ጼዴቅ ክህነትና የመስዋዕት ምስል በአንድ የእረኝነት ምስል ውስጥ ተጠቅልሏል፤ (3) ቅድስና የራስ-ጥረት ውጤት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱ "በእኛ ውስጥ የሚያደርገው" ስራ ነው። ስለዚህ መልእክቱ ከጅምሩ እስከ መጨረሻው በአንድ ወጥ ዜማ ይዘጋል—ክርስቶስ ከሁሉ ይበልጣል፣ እርሱም ደግሞ በእኛ ውስጥ ያለውን መልካም ሥራ እስከ መጨረሻው ድረስ በታማኝነት ያጠናቅቃል።

ምዕራፍ 1፡ ሕያው ተስፋና የተፈተነ እምነት

ጴጥሮስ መልእክቱን የሚጀምረው እግዚአብሔር በክርስቶስ ትንሣኤ በኩል አማኞችን "...ለማይጠፋና እድፍ ለሌለበት የማያልፍም ርስት፥... ለሕያው ተስፋ እንደ ምሕረቱ ብዛት ሁለተኛ የወለደን..." በማወጅ ነው (1፡3-4)። ይህ ርስት "በሰማይ የተጠበቀ" በመሆኑ፣ በምድር ላይ ያለው ኪሳራ ወይም ስደት ሊነካው አይችልም። አሁን የሚያልፉበት ልዩ ልዩ ፈተና እምነታቸውን "በእሳት ምንም ቢፈተን ከሚጠፋው ወርቅ ይልቅ አብልጦ የሚከብር የተፈተነ እምነታችሁ" ለማጥራት እንደሆነ ያጽናናቸዋል፤ ይህም መከራ ትርጉም የለሽ ሳይሆን፣ ወደፊት ለሚገለጠው ክብር ማዘጋጃ ሂደት እንደሆነ ያሳያል (1፡6-7)። ጴጥሮስ ነቢያት ራሳቸው ይህንን ድነት በጥልቀት እንደፈለጉትና እንደመረመሩት፣ መላእክትም ወደዚህ ምስጢር ተመልክተው ማወቅ እንደሚፈልጉ በመግለጽ፣ የወንጌልን ታላቅነት ያጎላል (1፡10-12)። ክርስቶስ ነውርና እድፍ እንደሌለው በግ ውድ ደሙን ስላፈሰሰላቸው፣ "እኔ ቅዱስ ነኝና ቅዱሳን ሁኑ" በሚለው መለኮታዊ ጥሪ መሠረት በምግባራቸው ሁሉ ቅዱሳን እንዲሆኑ ያዛል (1፡15-16)።

ጴጥሮስ ቅድስናን ሲያዝዝ ብቻውን አይተወውም፤ ወዲያውኑ "ለሰው ፊት ሳያደላ በእያንዳንዱ ላይ እንደ ሥራው የሚፈርደውን አባት ብላችሁ ብትጠሩ በእንግድነታችሁ ዘመን በፍርሃት ኑሩ።" (1፡17) ብሎ ያክላል። ይህ ራሱ የቅድስና መንፈሳዊ ጥልቀት ያሳየናል፦ ፍርሃት ማለት ከእግዚአብሔር መደናገጥ ወይም ተስፋ ማጣት ሳይሆን፣ የተወደደ ልጅ ለወደደው አባቱ የሚያሳየው ጥንቁቅ አክብሮት ነው። ቀጥሎም ጴጥሮስ ይህንን ጥሪ በቤዛነት ውበት ያጠናክራል፦ "ከአባቶቻችሁ ከወረሳችሁት ከከንቱ ኑሮአችሁ በሚያልፍ ነገር በብር ወይም በወርቅ ሳይሆን፥ ነውርና እድፍ እንደ ሌለው እንደ በግ ደም በክቡር የክርስቶስ ደም እንደ ተዋጃችሁ ታውቃላችሁ።" (1፡18-19)። "ተዋጃችሁ" የሚለው ቃል የባርነት ገበያ ምስል ያዘለ ነው። ልክ አንድ ባርያ ዋጋ ተከፍሎለት ነጻ እንደሚወጣ ሁሉ፣ አማኝም ከከንቱ ትውፊት ባርነት ነጻ ወጥቷል፤ ዋጋውም ብርም ወርቅም ያልነበረ፣ ይልቁንም ራሱ የክርስቶስ ክቡር ደም ነበር። ይህ የቤዛነት ኪራይ ማንም ዋጋ ሊደረደርለት የማይችል በመሆኑ፣ ለተዋጀ አማኝ ያለው ምስጋናና ቅድስና የሚገባው ብቸኛ ምላሽ ነው።

ምዕራፍ 2፡ የተመረጠ ትውልድና ለክርስቶስ ተመሳሳይ መከራ

ምዕራፍ 2 ሲጀምር፣ አማኞች እንደ ሕፃናት ንጹሕ የቃል ወተትን እንዲናፍቁ ተጠርተው፣ ወደ ሕያው ድንጋይ ወደ ክርስቶስ በመቅረብ እነርሱም ራሳቸው መንፈሳዊ ቤትና ቅዱስ ክህነት እንዲሆኑ ተጠርተዋል (2፡1-5)። "እናንተ ግን... የተመረጠ ትውልድ፥ የንጉሥ ካህናት፥ ቅዱስ ሕዝብ፥ ለርስቱ የተለየ ወገን ናችሁ፤" መሆናቸውን በኩራት ያውጃል (2፡9)፤ ይህም ከጨለማ ወደ አስደናቂው ብርሃኑ የጠራቸውን የእግዚአብሔር በጎነት እንዲናገሩ ጥሪ ነው። ጴጥሮስ ከዚያ ወደ ተግባራዊ ሕይወት ይሸጋገራል፤ አማኞች እንደ መጻተኞችና እንግዶች የሥጋን ምኞት እንዲርቁ፣ በአሕዛብ መካከል መልካም ኑሮ በመኖር ተቃዋሚዎቻቸውን ራሱ በምስክርነት ዝም እንዲያደርጉ ይመክራል (2፡11-12)። ለሰው ሥርዓትና ለባለሥልጣናት ስለ ጌታ መገዛትን፣ አገልጋዮች ደግሞ ለጌቶቻቸው (ለክፉዎችም ጭምር) ትዕግስት ማድረግን ያስተምራል (2፡13-20)። በዚህ ውስጥ ኢየሱስ ራሱ ሲሰደብ እንዳልተሳደበ፣ መከራ ሲቀበልም እንዳልዛተ በማስታወስ፣ "ክርስቶስ ደግሞ ፍለጋውን እንድትከተሉ ምሳሌ ትቶላችሁ ስለ እናንተ መከራን ተቀብሎአልና።" በማለት የክርስቶስን ትሕትና እንደ ማዕከላዊ አርአያ ያቀርባል (2፡21–24)።

ጴጥሮስ ይህንን ትምህርት ወደ ኢሳይያስ 53 ጥልቅ ትንቢት በማዛመድ ያጠናክራል፦ "ለኃጢአት ሞተን ለጽድቅ እንድንኖር፥ እርሱ ራሱ በሥጋው ኃጢአታችንን በእንጨት ላይ ተሸከመ፤ በእርሱ ቍስል ተፈወሳችሁ።" (2፡24)። "ተሸከመ" የሚለው ግስ ራሱ የመስዋዕት እንስሳ ወደ መሠዊያ ላይ "ተወሰደ" ማለትን የሚያመለክት ቴክኒካዊ ቃል ነው፤ ጴጥሮስ ይህንን ተጠቅሞ ክርስቶስ ራሱ በመስቀል ላይ የመጨረሻውና ፍጹሙ መሥዋዕት ሆኖ መቅረቡን ያመለክታል። ይህ ደግሞ ራሱ ለተከራካሪ አማኝ ትልቅ ማጽናኛ ነው። ጴጥሮስ ራሱ ለስቃይ ውስጥ ላሉ አማኞች የሚናገረው፣ ስቃያቸው ትርጉም አልቦ አይደለም ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ ክርስቶስ በስቃዩ ውስጥ ስቃያቸውን ተግዷቸው እንደሚያውቅ ነው። በክርስቶስ ቁስል የተፈወስነው እኛ፣ ዛሬ በራሳችን ቁስል ውስጥ ስንኖር እንኳ ብቻችንን አልነበርንም።

ምዕራፍ 3፡ የትዳር ሕይወትና ስለ እምነት ምላሽ መስጠት

ስለ ትዳር ሕይወትም ለሚስቶችና ለባሎች የተመጣጠነ መመሪያ ይሰጣል፤ ሚስቶች በዝምተኛና በገር መንፈስ ባሎቻቸውን በምግባራቸው እንዲያሸንፉ፣ ባሎችም ሚስቶቻቸውን በማስተዋል እንዲኖሩ፣ እንደ ደካማ እቃ እያከበሩ እንዲይዙአቸው ይመክራል (3፡1-7)። ጴጥሮስ ወደ ሁሉም አማኞች በመዞር፣ ለክፉ ክፉ ላለመመለስ፣ ይልቁንም በረከትን እንዲመልሱ ያሳስባል (3፡8-9)። "በእናንተ ስላለ ተስፋ ምክንያትን ለሚጠይቁአችሁ ሁሉ መልስ ለመስጠት ዘወትር የተዘጋጃችሁ ሁኑ፥ ነገር ግን በየዋህነትና በፍርሃት ይሁን።" (3፡15) የሚለው ጥቅስ ክርስቲያኖች ስለ እምነታቸው በገርነትና በፍርሃት (አክብሮት) ምላሽ ለመስጠት ዝግጁ መሆን እንዳለባቸው ያስተምራል፤ ይህም ለክርስቲያናዊ አፖሎጄቲክስ (ትምህርተ ተከላካይነት) ወሳኝ መሠረት ጥቅስ ነው። ምዕራፉ ክርስቶስ ስለ ኃጢአት አንድ ጊዜ እንደ ሞተ፣ በመንፈስ ግን ሕያው እንደሆነና ወደ ሰማይ በማረጉ በመላእክትና በስልጣናት ላይ ስልጣን እንደተቀዳጀ በሚገልጽ ጥልቅ የነገረ መለኮት ማብራሪያ ይደመደማል (3፡18-22)።

በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ጴጥሮስ "ነገር ግን ስለ ጽድቅ ስንኳ መከራን ብትቀበሉ ብፁዓን ናችሁ። ማስፈራራታቸውንም አትፍሩ አትታወኩም፥" (3፡14) ብሎ ያበረታታል፤ ይህ ትዕዛዝ ራሱ ኢሳይያስ 8፡12-13ን በቀጥታ በማስተጋባት፣ አማኙ ፍርሃቱን ከምድራዊ ስጋት ወደ እግዚአብሔር ቅድስና ብቻ እንዲያዞር ይመራል። የሚያስፈራሩ ሰዎችን ፍርሃት ሳይሆን፣ ጌታን በልባችን መቀደስ ብቻ ነው ትክክለኛው ፍርሃት። ይህ ደግሞ ወደ ተግባራዊ ዝግጁነት ይመራል፦ "በእናንተ ስላለ ተስፋ ምክንያትን ለሚጠይቁአችሁ ሁሉ መልስ ለመስጠት ዘወትር የተዘጋጃችሁ ሁኑ" (3፡15)። ይህ ጥቅስ ራሱ ጥያቄው ከጠላት ወይም ከተቃዋሚ ብቻ ሳይሆን ከማንኛውም "ለሚጠይቅ" ስለ መምጣቱ ያሳየናል። የክርስቲያናዊ ተስፋ በጭራሽ ሚስጥር መሆን የለበትም፣ ይልቁንም ማንኛውም አካባቢያችን ውስጥ ያለ ሰው ደፍሮ ሲጠይቀን፣ በገርነትና በአክብሮት (ፍርሃት) ዝግጁ ሆነን ልንመክር ይገባናል፤ ይህ ዝግጁነት ደግሞ ንድፈ-ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ በሕይወት ልምድ ውስጥ የተካነ ምስክርነት ነው።

ምዕራፍ 4–5፡ መከራን እንደ ክብር መቁጠርና የእረኞች ኃላፊነት

"ወዳጆች ሆይ፥ በእናንተ መካከል እንደ እሳት ሊፈትናችሁ ስለሚሆነው መከራ ድንቅ ነገር እንደ መጣባችሁ አታድንቁ፤" በማለት፣ ጴጥሮስ ስለ ክርስቶስ ስም መከራ መቀበል ሐፍረት ሳይሆን ክብር መሆኑን፣ የክብር መንፈስ በአማኞች ላይ እንደሚያርፍ ያስተምራል (4፡12-14)። "ጻድቅም በጭንቅ የሚድን ከሆነ ኃጢአተኛውና ዓመፀኛው ወዴት ይታይ ዘንድ አለው?" (4፡18) የሚለው ንግግር ፍርድ ከቤተ ክርስቲያን እንደሚጀምር በማስታወስ፣ አማኞች የመከራ ጊዜያቸውን ከመጪው ታላቅ ፍርድ አንጻር እንዲረዱ ያደርጋል። በምዕራፍ 5 ላይ ደግሞ ትኩረቱ ወደ ቤተ ክርስቲያን አመራር ይሸጋገራል፤ ሽማግሌዎች የእግዚአብሔርን መንጋ "በግድ ሳይሆን በውድ፣ በበላይነት ሳይሆን ለመንጋው ምሳሌ በመሆን" እንዲጠብቁ ጴጥሮስ አደራ ይሰጣል (5፡1-4)። ወጣቶች ለሽማግሌዎች እንዲገዙ፣ ሁሉም ደግሞ ትህትናን እንደ ልብስ እንዲለብሱ ካሳሰበ በኋላ፣ ዲያብሎስ የሚውጠውን ፈልጎ እንደሚያገሣ አንበሳ ስለሚዞር፣ አማኞች በእምነት ጸንተው እንዲቃወሙት ካሳሰበ በኋላ፣ "በክርስቶስ ኢየሱስ ወደ ዘላለም ክብሩ የጠራችሁ የጸጋ ሁሉ አምላክ ለጥቂት ጊዜ መከራን ከተቀበላችሁ በኋላ ራሱ ፍጹማን ያደርጋችኋል..." በሚል የተስፋ ቃል መልእክቱን ይደመድማል (5፡6-11)።

ጴጥሮስ ወደ መደምደሚያው ከመቅረቡ በፊት፣ ራሱ ግላዊ የትህትና ምስክርነትን ይሰጣል፦ "እንግዲህ እኔ፥ ከእነርሱ ጋር ሽማግሌ የክርስቶስም መከራ ምስክር... በመካከላችሁ ያሉትን ሽማግሌዎች እመክራቸዋለሁ፤" (5፡1) በማለት ራሱ ከሚያዛቸው ሽማግሌዎች እኩል ደረጃ ላይ ራሱን ያስቀምጣል። ትእዛዙ ከከፍታ ላይ ተጣለ ትእዛዝ ሳይሆን፣ ራሱ ተመሳሳይ መከራ ውስጥ ካለፈ ወንድም የመጣ ምክር ነው። ትዕዛዙ ራሱ "በግድ ሳይሆን በውድ" (5፡2) በሚል ንድፍ የተመሠረተ ነው፤ የቤተ ክርስቲያን አመራር ራሱ የመጨረሻው ምስክርነት "የእረኞች አለቃ" የሆነው ክርስቶስ ራሱ ሲገለጥ የክብር አክሊል የመቀበል ተስፋ ላይ የተመሠረተ ነው (5፡4)። ይህ ራሱ ለቤተ ክርስቲያን አመራር ትልቅ ማበረታቻ ነው።ዛሬ በዝቅተኝነትና በትህትና የሚያገልግል መሪ፣ ውድ ዋጋውን ችላ ሳይል ወደፊት በክርስቶስ ፊት ይታወቃል።

ምዕራፍ 1፡ በመንፈሳዊ ዕድገት መትጋትና የቃሉ አስተማማኝነት

መልእክቱ እግዚአብሔር ለሕይወትና እግዚአብሔርን ለመምሰል የሚሆነውን ሁሉ በክርስቶስ ዕውቀት እንደሰጠን በማወጅ ይጀምራል (1፡3)። ጸሐፊው አማኞች በእምነታቸው ላይ በጎነትን፣ በበጎነታቸው እውቀትን፣ በእውቀታቸው ራስን መግዛትን፣ በራስ መግዛታቸው መጽናትን፣ በመጽናታቸው እግዚአብሔርን መምሰልን፣ በእግዚአብሔር መምሰላቸው የወንድማማችነትን መዋደድ፣ በዚያም ፍቅርን እንዲጨምሩ ይመክራል (1፡5–7)፤ ይህ ተከታታይ የበጎነት ሰንሰለት መንፈሳዊ ብስለት ደረጃ በደረጃ እንደሚገነባ ያሳያል፣ እያንዳንዱ ባህርይ ለሚቀጥለው መሠረት ይሆናል። ጸሐፊው እነዚህ ባህርያት የሌላቸው ሰዎች "ዕውር" ወይም ራቅ ብለው የማያዩ መሆናቸውን፣ የቀደመውን ኃጢአታቸውን መንጻት እንደረሱ ይገልጻል (1፡9)፤ ይህ ማስጠንቀቂያ መንፈሳዊ ዕድገት አማራጭ ሳይሆን የክርስቲያናዊ ማንነት አስፈላጊ ማረጋገጫ መሆኑን ያሳያል። ጸሐፊው የሰበኩት ወንጌል በብልሃት የተፈጠረ ተረት ሳይሆን፣ የክርስቶስን ግርማ በቅዱሱ ተራራ ላይ (በደብረ ታቦር መለወጥ) በገዛ ዓይናቸው ያዩት ጉዳይ መሆኑን በምስክርነት ያረጋግጣል (1፡16-18)፤ የትንቢት ቃልም በመንፈስ ቅዱስ መሪነት እንጂ ከቶ በሰው ፈቃድ እንዳልመጣ ያጸናል (1፡20-21)።

ጸሐፊው ይህንን ምዕራፍ የከፈተው ውብ በሆነ ማረጋገጫ ነው፦ "የመለኮቱ ኃይል፥ በገዛ ክብሩና በበጎነቱ የጠራንን በማወቅ፥ ለሕይወትና እግዚአብሔርን ለመምሰል የሚሆነውን ነገር ሁሉ ስለ ሰጠን..." (1፡3)። ይህ ፍጹም ጊዜ ግስ ራሱ ይህ ስጦታ ገና በዝግጅት ላይ ያለ ወይም በጥቂቱ የተሰጠ አለመሆኑን፣ ይልቁንም ፍጹምና የተጠናቀቀ ስጦታ አስቀድሞ በክርስቶስ ዕውቀት እንደተሰጠን ያሳያል፣ ማንም አማኝ ተጨማሪ ልዩ መገለጥ ወይም ምስጢራዊ ተመስጦ ፍለጋ ውጭ መሄድ ሳያስፈልገው ለቅድስናው የሚያስፈልገው ሁሉ በክርስቶስ ውስጥ አስቀድሞ ተሰጥቶታል። ይህ ደግሞ ጴጥሮስ ወደሚያቀርበው የበጎነት ሰንሰለት (1፡5-7) ተስማሚ መግቢያ ነው፣ ስንቁ ተሰጥቶናል፣ አሁን የሚጠበቅብን የስንቁን ውጤት ወደ ተግባር ማምጣት ብቻ ነው።

ምዕራፍ 2፡ የሐሰት መምህራን መገለጽና ጥፋታቸው

በጥንት ዘመን በሕዝቡ መካከል ሐሰተኛ ነቢያት እንደነበሩ ሁሉ፣ አሁንም የጥፋትን ኑፋቄ በስውር የሚያሾልኩ ሐሰተኛ አስተማሪዎች እንደሚነሱ ጸሐፊው ያስጠነቅቃል (2፡1)። እነዚህ ሰዎች የኃጢአትን ነጻነት የሚሰብኩ፣ በሥጋ ምኞት የሚመላለሱና ጌትነትን የሚንቁ ናቸው (2፡2-3, 10)። እግዚአብሔር በጥንት ዘመን ኃጢአት የሠሩ መላእክትን ሳይምር በጨለማ እስራት እንደጣላቸው፣ የኖኅን ዘመን ክፉ ዓለም በጥፋት ውኃ እንደቀጣ (ኖኅን ግን እንዳዳነ)፣ ሰዶምና ገሞራንም ወደ አመድ እንደለወጣቸው (ሎጥን ግን እንዳዳነ) በማስታወስ፣ እነዚህኑ ሐሰተኛ አስተማሪዎችም ከመለኮታዊ ፍርድ እንደማያመልጡ በአስፈሪ ቃላት ይገልጻል (2፡4-10)። ይህ ንድፍ (እግዚአብሔር ኃጢአተኞችን ይቀጣል፣ ጻድቃንን ግን ያድናል) ፍርድ ብቻ ሳይሆን ተስፋም ውስጡ ይይዛል፤ ልክ ኖኅና ሎጥ እንደዳኑ፣ በክፉ ዘመን ውስጥ ያሉ ታማኞችም ይድናሉ። ጸሐፊው በምስል-ተኮር ቋንቋ እነዚህ ሐሰተኛ አስተማሪዎችን "ውኃ የሌለባቸው ምንጮች፣ በዐውሎ ንፋስ የሚነዱ ደመናዎች" በማለት ውስጣቸው ባዶ መሆኑን ያጋልጣል (2፡17)።

ጸሐፊው ስለ እነዚህ ሐሰተኛ አስተማሪዎች መንፈሳዊ አደጋ ደግሞ በሚያሳዝን ምስል ይገልጻል፦ "በጌታችንና በመድኃኒታችን በኢየሱስ ክርስቶስ እውቀት ከዓለም ርኵሰት ካመለጡ በኋላ ዳግመኛ በእርስዋ ተጠላልፈው የተሸነፉ ቢሆኑ፥ ከፊተኛው ኑሮአቸው ይልቅ የኋለኛው የባሰ ሆኖባቸዋል።" (2፡20)። ይህ ጥቅስ ራሱ ትልቅ ማስጠንቀቂያ ነው፤ትክክለኛውን መንገድ አውቆ ወደ ኃጢአት መመለስ ከጅምሩ ያላወቀ ያነሰ ውድቀት ነው፤ ውሻ ወደ ትፋቱ እንደሚመለስ፣ የተጠበ አሳማም ወደ ጭቃው እንደሚንከባለል (2፡22) በሚል ተመሳሳይ ግልጽ ምስል ደግሞ ይህንን ያጠናከረው። ይህ ራሱ ለተርጓሚ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል። የክርስቲያናዊ እውቀት (ዕውቀት) ብቻውን በቂ ጥበቃ አይደለም፤ የልብ ውስጣዊ ተለውጦ ካልቀጠለ፣ ውጫዊ ዕውቀት ብቻ ወደ ከፋ ውድቀት ሊያመራ ይችላል።

ምዕራፍ 3፡ የጌታ ቀን መምጣት (አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር)

ዘባቾች "የመምጣቱ የተስፋ ቃል ወዴት ነው? አባቶች ከተኙበት ጊዜ ዘመን ጀምሮ ፍጥረት ከተፈጠረበት መጀመሪያ እንደ ነበረ ሆኖ ሁሉ ይኖራልና" እያሉ በመጨረሻዎቹ ቀናት እንደሚያሾፉ ጸሐፊው በትንቢት ይናገራል (3፡3-4)። ይህንን አስተሳሰብ ውድቅ ለማድረግ፣ የቀደመው ዓለም በጥፋት ውኃ እንደጠፋ ልክ እንደዚያው ወደፊት ደግሞ ሰማያትና ምድር ለእሳት ፍርድ ተጠብቀው እንዳሉ ያስታውሳል (3፡5-7)። ይሁን እንጂ እግዚአብሔር የተስፋውን ቃል የዘገየው ማንም እንዳይጠፋ ለንስሐ ጊዜ እየሰጠ በመሆኑ እንጂ፣ ቃሉን ስለረሳ አለመሆኑን ያስረዳል፤ "በጌታ ዘንድ አንድ ቀን እንደ ሺህ ዓመት፥ ሺህ ዓመትም እንደ አንድ ቀን ነውና።" (3፡8)። የጌታ ቀን "እንደ ሌባ" በድንገት እንደሚመጣ፣ ሰማያት በታላቅ ድምፅ እንደሚያልፉና የተፈጥሮ ነገሮች ሁሉ በእሳት እንደሚቀልጡ ያስጠነቅቃል (3፡10)። በመሆኑም አማኞች "በቅዱስ ኑሮ እግዚአብሔርንም በመምሰል እንደ ምን ልትሆኑ ይገባችኋል?" በጥያቄ መልክ ካስተማረ በኋላ፣ ጽድቅ የሚኖርባትን "አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር" እየጠበቁ፣ ያለ እድፍና ያለ ነቀፋ በሰላም ሆነው በቅድስና እንዲኖሩ በማሳሰብ (3፡11-14)፣ የጳውሎስን መልእክቶች እንደ ቅዱሳት መጻሕፍት ተመሳሳይ ስልጣን በመቁጠር (3፡15-16) መልእክቱን ይደመድማል።

ጸሐፊው ስለ እግዚአብሔር ትዕግስት ትልቅ ትምህርት ሲሰጥ "ለአንዳንዶች የሚዘገይ እንደሚመስላቸው ጌታ ስለ ተስፋ ቃሉ አይዘገይም፥ ነገር ግን ሁሉ ወደ ንስሐ እንዲደርሱ እንጂ ማንም እንዳይጠፋ ወዶ ስለ እናንተ ይታገሣል።" (3፡9) ይላል። ይህ ጥቅስ ራሱ የእግዚአብሔርን ባህርይ ጥልቅ ገጽታ ያሳየናል። የክርስቶስ ምጽአት "የዘገየ" መስሎ ቢታይ እንኳ፣ ይህ መዘግየት ከድካም ወይም ከግድየለሽነት ሳይሆን፣ ከልብ ከሚፈልቅ ርኅራኄ የመነጨ ነው፤ እግዚአብሔር እያንዳንዱን ተጨማሪ ቀን ለንስሐ ተጨማሪ ጊዜ አድርጎ ይሰጣል። ይህ እውነት ራሱ ለታጋሽ ላልሆነ ትውልድ ትልቅ እርማት ይሰጣል። ፍርድ ስለዘገየ አልረሳነውም ብለን ማሰብ ሳይሆን፣ ይህ መዘግየት ራሱ የእግዚአብሔር ጸጋ ተጨማሪ መገለጫ መሆኑን ልንገነዘብ ይገባናል።

ምዕራፍ 1፡ ብርሃንና ኃጢአትን መናዘዝ

ዮሐንስ መልእክቱን የሚጀምረው "ስለ ሕይወት ቃል ከመጀመሪያው የነበረውንና የሰማነውን በዓይኖቻችንም ያየነውን የተመለከትነውንም በእጆቻችንም የዳሰስነውን እናወራለን፤" (1፡1-4) በመመስከር ነው፤ ይህ የግል የዓይን ምስክርነት ማረጋገጫ በቀጥታ የዶሴቲዝምን ውሸት ይቃወማል። "እግዚአብሔር ብርሃን ነው ጨለማም በእርሱ ዘንድ ከቶ የለም" (1፡5) በማለት ይጀምርና፣ ከእርሱ ጋር ኅብረት አለን እያሉ በጨለማ የሚመላለሱ ሁሉ ውሸታሞች መሆናቸውን ያጋልጣል። ኃጢአታችንን ብንናዘዝ እርሱ ታማኝና ጻድቅ ስለሆነ ይቅር እንደሚለንና ከዓመጻ ሁሉ እንደሚያነጻን የተስፋ ቃል ይሰጣል (1፡9)፤ ይህ ጥቅስ የክርስቲያናዊ ኑዛዜ (Confession) ስርዓት ማዕከላዊ መሠረት ነው—ኃጢአት ስንናዘዝ ይቅርታ የምናገኘው በራሳችን ብቁነት ሳይሆን በእግዚአብሔር ታማኝነትና ጽድቅ ላይ በመመስረት ነው።

ዮሐንስ ይህንን መልእክት የሚጽፍበትን ዓላማ በሚያምር ሁኔታ ይገልጻል፦ "ደስታችሁም ፍጹም እንዲሆን ይህን እንጽፍላችኋለን።" (1፡4)። ይህ ዓላማ ራሱ ስለ መላው መልእክት ቃና ብዙ ይነግረናል። ዮሐንስ የሚጽፈው ዶክትሪናዊ ክርክርን ለማሸነፍ ብቻ ወይም ኑፋቄን ለማውገዝ ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ተሟላ የክርስቲያናዊ ደስታ ለመምራት ነው። ይህ ደስታ ደግሞ ከዶክትሪናዊ ትክክለኛነት ተነጥሎ የቆመ ስሜታዊ ደስታ ሳይሆን፣ ራሱ ከእውነተኛው ኅብረት ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው፦ "ከእናንተ ጋር ደግሞ ኅብረት እንዲኖራችሁ ያየነውንና የሰማነውን ለእናንተ ደግሞ እናወራላችኋለን። ኅብረታችንም ከአባት ጋር ከልጁም ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ነው።" (1፡3)። ስለዚህ ትክክለኛ ትምህርት ደረቅ ንድፈ ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ጥልቅ የግንኙነት ደስታ የሚያደርስ በር ነው። ስህተትን ስንርቅ የምናደርገው ራሳችንን ከደስታ ለመግፍ ሳይሆን ደግሞ ይልቁንም ወደ ፍጹም ደስታ ለመግባት ነው።

ምዕራፍ 2፡ ትእዛዛትን መጠበቅና የክርስቶስ ተቃዋሚዎች

በምዕራፍ 2 ላይ፣ ወንድሙን የሚጠላ ገና በጨለማ እንዳለ በመግለጽ፣ ዓለምንና በዓለም ያለውን ምኞት (የሥጋ ምኞት፣ የዓይን አምሮት፣ የኑሮ ትዕቢት) እንዳይወዱ ይመክራል (2፡9-11, 15-17)። ዮሐንስ አንባቢዎቹን በእድሜ ደረጃ በመክፈል (ልጆች፣ አባቶች፣ ጎበዞች) ይናገራል፤ ይህ ክፍፍል የመንፈሳዊ ብስለት ደረጃዎችን የሚያመለክት ሲሆን፣ እያንዳንዱ ደረጃ የተለያየ ማበረታቻ ይፈልጋል። ኢየሱስ ክርስቶስ እንደመሆኑ የሚክድ ማንኛውም ሰው "የክርስቶስ ተቃዋሚ" መሆኑን በማስጠንቀቅ፣ አንባቢዎቹ ከመጀመሪያ የሰሙትን ትምህርት እንዲጠብቁ ያሳስባል (2፡18-27)፤ "ቅባት" የተባለውን የመንፈስ ቅዱስ ውስጣዊ ምስክርነት እንደ ዋስትና ምንጭ ይጠቅሳል፣ ይህም አማኞች ስለ እውነት ውጫዊ አስተማሪ ብቻ ሳይሆን ውስጣዊ የመንፈስ ቅዱስ መመሪያ እንዳላቸው ያሳያል።

ዮሐንስ በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ኢየሱስን እንደ "መሓሪ" አድርጎ ያቀርባል፦ "ማንም ኃጢአትን ቢያደርግ ከአብ ዘንድ ጠበቃ አለን እርሱም ጻድቅ የሆነ ኢየሱስ ክርስቶስ ነው።" (2፡1)። ይህ ምስል ራሱ ስለ ክርስቲያናዊ ሕይወት ተከታታይነት ጥልቅ ትምህርት ይሰጣል። ዮሐንስ ራሱ "ኃጢአታችንን ይቅር ሊለን" ብሎ የገለጠውን ይቅርታ (1፡9) ደጋግሞ በተግባር ብንፈልገው እንኳ፣ ኢየሱስ ራሱ በዘላለም ካህንነቱ ውስጥ ለእያንዳንዱ ወደቅንበት ቅጽበት ተከናዬ ጠበቃ ሆኖ ይቆማል። ይህ ደግሞ ወደ ተሙላ ስርየት ትምህርት ያመራል፦ "እርሱም የኃጢአታችን ማስተስረያ ነው፥ ለኃጢአታችንም ብቻ አይደለም፥ ነገር ግን ለዓለሙ ሁሉ ኃጢአት እንጂ።" (2፡2)—የክርስቶስ ስርየት ስፋት ራሱ ወደ ማንም ተስፋ ቢቆርጥ ደፍሮ ተመልሶ ወደ ስርየት ሊቀርብ የሚችልበትን መጠን ያሳየናል።

ምዕራፍ 3፡ የእግዚአብሔር ልጆች መሆንና ወንድማማች ፍቅር

"የእግዚአብሔር ልጆች ተብለን ልንጠራ አብ እንዴት ያለውን ፍቅር እንደ ሰጠን እዩ፥" በማለት ዮሐንስ በደስታ ይደነቃል (3፡1)። የእግዚአብሔር ልጆችና የዲያብሎስ ልጆች የሚለዩት ጽድቅን በማድረግና ወንድምን በመውደድ መሆኑን ያሳያል፤ ቃየን ወንድሙን እንደገደለው ሳይሆን፣ አማኞች ነፍሳቸውን ስለ ወንድሞቻቸው ሊያኖሩ ይገባል (3፡11-16)። "በሥራና በእውነት እንጂ በቃልና በአንደበት አንዋደድ።" (3፡18) የሚለው ትዕዛዝ ፍቅር ስሜታዊ ንግግር ብቻ ሳይሆን ተጨባጭ ተግባር መሆን እንዳለበት ያስተምራል፤ ይህ ልብ የሚያወግዘንን ጊዜ ስንመለከት ልባችንን በእግዚአብሔር ፊት እንድናረጋግጥ ወደ ማበረታታት ይመራል (3፡19-21)።

ዮሐንስ በዚህ ምዕራፍ ውስጥ የክርስቶስን ራስን መስዋዕት ማድረግ ለወንድማማች ፍቅር መስፈርት አድርጎ ያቀርባል፦ "እርሱ ስለ እኛ ነፍሱን አኖሮአልና በዚህ ፍቅርን አውቀናል፤ እኛም ስለ ወንድሞቻችን ነፍሳችንን ማኖር ይገባናል።" (3፡16)። ይህ ጥቅስ ራሱ ፍቅርን ከስሜት ወደ ተግባራዊ ራስን-መስዋዕትነት ደረጅ ያደርገዋል።ፍቅር ስሜት ብቻ ወይም ስሜታዊ ስሜት ብቻ ሳይሆን፣ ራስን ለሌላው ጥቅም መስዋዕት ለማድረግ ያለ ውሳኔ ነው። ዮሐንስ ወዲያውኑ ይህንን ወደ ተጨባጭ ተግባር ያወርደዋል፦ "ነገር ግን የዚህ ዓለም ገንዘብ ያለው ወንድሙም የሚያስፈልገው ሲያጣ አይቶ ምሕረቱን ከእርሱ የሚዘጋበት ማንም ቢሆን የእግዚአብሔር ፍቅር በእርሱ እንዴት ይኖራል?" (3፡17)። ስለዚህ ፍቅር ትልቅ ግርማ ባለው መስዋዕትነት ብቻ ሳይሆን፣ በዕለት ተዕለት ተግባራዊ ርኅራኄ ውስጥም ይገለጣል—ወንድምን ማየትና ችላ ማለት እግዚአብሔርን በእውነት ማወቅ አለመሆኑ ማረጋገጫ ነው።

ምዕራፍ 4፡ መናፍስትን መመርመርና "እግዚአብሔር ፍቅር ነው"

በምዕራፍ 4 ላይ "ወዳጆች ሆይ፥ መንፈስን ሁሉ አትመኑ፥ ነገር ግን መናፍስት ከእግዚአብሔር ሆነው እንደ ሆነ መርምሩ፤" በማለት፣ ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደመጣ የማይታመን መንፈስ ሁሉ ከእግዚአብሔር እንዳልሆነ ያስተምራል (4፡1-3)። "እግዚአብሔር ፍቅር ነውና" (4፡8) የሚለውን ታላቅ ማዕከላዊ ሐሳብ በማንሳት፣ ፍቅር ከእግዚአብሔር እንደመጣና እግዚአብሔር ልጁን ለኃጢአታችን ማስተስረያ እንደላከው በማስረዳት (4፡9-10)፣ ይህ ፍቅር በእኛ ውስጥ ወንድምን ወደ መውደድ እንደሚያደርሰን ያሳያል። "ፍጹም ፍቅር ፍርሃትን አውጥቶ ይጥላል እንጂ" (4፡18) የሚለው ጥቅስ፣ በእግዚአብሔር ፍቅር የተመሠረተ ግንኙነት ስለ ፍርድ ቀን ከሚነሳ ፍርሃት ነጻ እንደሚያወጣ ያበስራል።

ዮሐንስ ወደዚህ ታላቅ እውነት ከመድረሱ በፊት፣ በሚያምር ዑደት ውስጥ ፍቅርን ይገልጻል፦ "ወዳጆች ሆይ፥ ፍቅር ከእግዚአብሔር ስለ ሆነ፥ የሚወደውም ሁሉ ከእግዚአብሔር ስለ ተወለደ እግዚአብሔርንም ስለሚያውቅ፥ እርስ በርሳችን እንዋደድ።" (4፡7)። ይህ ዑደት (ፍቅር→መወለድ→ማወቅ) ራሱ ስለ መንፈሳዊ እውቀት ተፈጥሮ ጥልቅ ትምህርት ይሰጣል። እግዚአብሔርን "ማወቅ" ደረቅ ንድፈ-ሐሳብ ግንዛቤ ብቻ ሳይሆን፣ በእውነት ከተወለደ ልብ ውስጥ በተግባር የሚፈልቅ ፍቅር ማፍራት ነው። ስለዚህ ዮሐንስ "ፍቅር የሌለው እግዚአብሔርን አያውቅም፥ እግዚአብሔር ፍቅር ነውና።" (4፡8) ሲል፣ ይህ የነገረ-መለኮት ትምህርት ብቻ ሳይሆን የግላዊ ራስን ምርመራ መስፈርት ጭምር ነው። የእኔ የፍቅር ማነስ ራሱ ስለ እግዚአብሔር እውቀቴ ብዙ ይነግረኛል።

ምዕራፍ 5፡ ዓለምን የሚያሸንፍ እምነትና የዘላለም ሕይወት እርግጠኝነት

በኢየሱስ ክርስቶስ ማመን ዓለምን የሚያሸንፍ ኃይል መሆኑን ዮሐንስ ይገልጻል፤ "ዓለምንም የሚያሸንፈው ድል ይህ ነው፥ እምነታችን።" (5፡4)። ዮሐንስ ስለ ውኃ፣ ደምና መንፈስ ምስክርነት በመናገር (5፡6-8)፣ የኢየሱስን ሙሉ ሰብዓዊ ሕይወት (ጥምቀትና መስቀል) እንደ ማረጋገጫ ያቀርባል። መልእክቱ በእርግጠኝነት ቃል ይደመድማል፦ "ልጁ ያለው ሕይወት አለው፤ የእግዚአብሔር ልጅ የሌለው ሕይወት የለውም።" (5፡12)። ዮሐንስ ይህንን ጥልቅ የመተማመኛ ቃል የሚጽፍበት ዓላማ ግልጽ ነው፦ አማኞች የዘላለም ሕይወት እንዳላቸው በጥርጣሬ ውስጥ ሳይሆኑ በእርግጠኝነት እንዲያውቁ ማድረግ (5፡13)። መልእክቱ ስለ ጸሎት መተማመን (5፡14-15) እና ስለ ኃጢአት ዓይነቶች (ወደ ሞት የሚያደርስና የማያደርስ) አጭር ማብራሪያ ሰጥቶ (5፡16-17)፣ በመጨረሻም ራሳችንን ከጣዖታት እንድንጠብቅ በሚል አጭር ግን ኃይለኛ ማሳሰቢያ ይዘጋል (5፡21)።

ዮሐንስ ደግሞ ስለ ጸሎት እርግጠኝነት "በእርሱ ዘንድ ያለን ድፍረት ይህ ነው፤ እንደ ፈቃዱ አንዳች ብንለምን ይሰማናል።" (5፡14) ይላል፤ ይህ ድፍረት ራሱ የመልእክቱን ማዕከላዊ ጭብጥ ወደ ጸሎት ሕይወት ያመጣል፦ ትክክለኛ ትምህርት፣ ቅድስናና ፍቅር ያለው አማኝ ወደ እግዚአብሔር ዙፋን በፍርሃት ወይም በጥርጣሬ ሳይሆን፣ በተረጋገጠ ልጅነት ድፍረት ይቀርባል። ዮሐንስ የመላውን መልእክት በአጭር ግን ኃይለኛ ትዕዛዝ ይዘጋል፦ "ልጆች ሆይ፥ ከጣዖታት ራሳችሁን ጠብቁ።" (5፡21)። ይህ የመጨረሻ ቃል ድንገተኛ ቢመስልም፣ ራሱ የመላውን መልእክት ልብ ይይዛል።ሐሰተኛ ትምህርት፣ ሐሰተኛ ፍቅር፣ ሐሰተኛ ብርሃን ሁሉ በመጨረሻ ትንታኔ የተለያዩ ዓይነት ጣዖታት ናቸው፤ ትክክለኛው አምላክ ብቻ ልባችንን ሙሉ በሙሉ ሊይዝ ይገባዋል።