ጥልቅ የጽሑፍ ፍቺ (Exegesis) ስልቶች

እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ቃሉን ለቅዱሳን ጸሐፍት ሲሰጥ፣ ያለ ልፍስፍስነት፣ እያንዳንዱን ቃል በጥንቃቄና በልዩ መለኮታዊ ዓላማ የመረጠ ነው። በዚህ ምክንያት የቃላት ትንተና የጽሑፍ ፍቺ የመጀመሪያውና ደረቅ ምድር በስተጀርባ የቆመ መንፈሳዊ መሠረት ነው። ተርጓሚው ላዩን በሚንሳፈፍ አሳሳች የሥርወ-ቃል ግምት ከመጠለፍ ይልቅ፣ ቃሉ በጥንታዊው የዕብራይስጥ ወይም የግሪክ ቋንቋ ውስጥ ይይዘው በነበረው ሰፊ የትርጉም አድማስ ውስጥ ዘልቆ በመግባት፣ በተወሰነው ዐውድ ውስጥ የቃሉን ፍጹም ትክክለኛ ፍቺ ለማውጣት በጸሎትና በትጋት ይተጋል። ይህ ሥራ ቀላል የቋንቋ ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ቅዱስ ድምፅ ከምንም ዓይነት ሰብዓዊ መዛነፍ ጠብቆ ወደ ልብ የማድረስ ታላቅ አደራ ነው። ቃል በቃል፣ ሐረግ በሐረግ፣ ተርጓሚው ከመንፈስ ቅዱስ ጋር በትሕትና እየተመካከረ የሚራመድበት ጎዳና ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ የተሳሳተ ወይም ችኮላ የተሞላበት የቃል ፍቺ፣ ወደ ሙሉ ዶክትሪናዊ መዛነፍ ሊያመራ የሚችል ከባድ መንፈሳዊ ተጠያቂነት ስላለው ነው።

ቁልፍ ቃላትን የምንለይባቸው መለኮታዊና ሥነ-ጽሑፋዊ ባሕርያት

ማንኛውም ጽሑፍ ውስጥ ያሉ ቃላት ሁሉ በእኩል ደረጃ የትርጓሜ ክብደት አይሸከሙም። ትጉህ ተርጓሚ የቃላት ትንተናውን በቅድሚያ በሚያተኩርባቸው ቃላት ላይ ብቻ ሲወስን፣ ጊዜውንና ጉልበቱን በጥበብ ይጠቀማል። መንፈስ ቅዱስ አጽንዖት ሰጥቶ በጽሑፉ ውስጥ ደጋግሞ የሚያነሳቸው ቃላት፣ ስለ ደኅንነትና ስለ እግዚአብሔር ባሕርይ ጥልቅ ነገረ-መለኮታዊ ክብደት ያላቸው ቃላት (እንደ ጸጋ፣ ጽድቅ፣ ቤዛነት ያሉ)፣ በችኮላ ቢተረጎሙ ወደ ኑፋቄ ሊመሩ የሚችሉ አሻሚ ቃላት፣ እንዲሁም ለክፍሉ ማዕከላዊ የሆኑ የሕይወት ቃላት — እነዚህ ሁሉ ልዩ ትኩረት የሚያስፈልጋቸው ናቸው። ተርጓሚው እነዚህን ቃላት ለይቶ ካወቀ በኋላ፣ የተሟሉ የቃላት ማውጫዎችን፣ መደበኛና ጥልቅ መዝገበ-ቃላትን (እንደ አዲስ ኪዳን ግሪክ ለ BDAG፣ ብሉይ ኪዳን ዕብራይስጥ ለ HALOT ያሉ)፣ እንዲሁም የትርጉም-አድማስ ማጣቀሻዎችን በዋነኛ መሣሪያነት ይጠቀማል። ይሁን እንጂ የአንድን ቃል ትክክለኛ ትርጉም በመጨረሻ የሚወስነው ቃሉ በዚያ ልዩ ዐውድ ውስጥ ያገለገለበት መንገድ ብቻ እንጂ፣ ቃሉ በሌሎች ገለልተኛ ጽሑፎች ውስጥ ያለው አማካይ ትርጉም አይደለም።

ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 1፡17 እና በገላትያ 3፡11 ላይ የዕንባቆም 2፡4ን ቃል ሲጠቅስ የተጠቀመበትን "ፒስቲስ" (እምነት) የሚለውን ጥልቅ የግሪክ ቃል ስንመረምር፣ ላዩን የሚደረግ ቀላል ንባብ ቃሉን ከ"ማመን" (mental belief) ከሚለው ጠባብ ጽንሰ-ሐሳብ ጋር ብቻ ሊያስተካክለው ይችላል። ነገር ግን ጥልቅ የቃላት ትንተና እንደሚያሳየው፣ ቃሉ ታማኝነትን፣ ፍጹም መታመንን እና የቃል-ኪዳን ጽናትን የሚያካትት እጅግ የበለጸገ የትርጉም አድማስ አለው። ከዚህ በታች ያሉት የተለያዩ ጥቅሶች፣ ይህንን አንድ ቃል በተለያየ ብርሃን ሲያንጸባርቁ እናያቸዋለን፤ እያንዳንዱም ለተጠራው ልብ የራሱ ልዩ ማጽናኛ ይይዛል።

ሮሜ 1፡17 እና ገላትያ 3፡11 — "ጻድቅ በእምነት ይኖራል" የሚለው የዕንባቆም ጥቅስ ጳውሎስ ለጠቅላላው ወንጌል መከራከሪያ መሠረት አድርጎ ሲጠቅሰው፣ "ፒስቲስ" የሚለው ቃል ውስጥ ያለው ትርጉም ከቅጽበታዊ ውሳኔ ይልቅ ወደ ቀጣይነት ያለው የሕይወት አቅጣጫ ያመለክታል፤ "ይኖራል" የሚለው የአሁን-ጊዜ ግስ ራሱ ይህንን ቀጣይነት ያጠናክራል። ስለዚህ ጻድቁ ሰው በአንድ ወቅት ብቻ አምኖ የሚቀር ሳይሆን፣ በየዕለቱ በእምነት ተመርኩዞ የሚኖር ነው፤ ይህ ደግሞ ለታመነ ልብ ትልቅ ማጽናኛ ነው — ድነታችን በአንድ ጊዜ ብቻ የተደረገ ውሳኔ ሳይሆን፣ በእያንዳንዱ ቀን በክርስቶስ ላይ ተመርኩዘን የምንኖርበት ቀጣይ የልብ አቅጣጫ ነው።

ያዕቆብ 2፡19 — "አንተ እግዚአብሔር አንድ እንደ ሆነ ታምናለህ፤ መልካም ታደርጋለህ፤ አጋንንት ደግሞ ያምናሉ ይንቀጠቀጡማል" የሚለው ጥቅስ፣ "ፒስቲስ" ብቻውን ሲቆም ምን ያህል ደካማ ሊሆን እንደሚችል የሚያሳይ አስፈሪ ማስጠንቀቂያ ነው። አጋንንት እንኳ ትክክለኛውን የዶክትሪን እውነት ያውቃሉ፣ ያምናሉም — ነገር ግን ይህ እውቀት ራሱን ለእግዚአብሔር ከማስረከብ ጋር ስላልተያያዘ፣ ወደ ፍርሃትና ንቅናቄ እንጂ ወደ ድነት አይመራቸውም። ይህ ጥቅስ ልባችንን ይመረምራል፦ የምናምነው እምነት ትክክለኛ ትምህርት መያዝ ብቻ ሳይሆን፣ ራስን ሙሉ በሙሉ ለታመነው ጌታ ማስረከብ ጭምር መሆኑን እንድናስተውል ያደርገናል።

ገላትያ 2፡20 — "አሁን ግን እኔ አልኖርም ክርስቶስ በእኔ ይኖራል እንጂ፤ አሁንም በሥጋ የምኖርበት ኑሮ በወደደኝና ስለ እኔ ራሱን በሰጠው በእግዚአብሔር ልጅ ማመንን በማመን ነው የምኖረው" የሚለው የጳውሎስ ግላዊ ምስክርነት፣ "ፒስቲስ"ን ወደ ጥልቅ ግንኙነታዊ መታመን ያሸጋግረዋል። እዚህ ላይ እምነት ስለ ክርስቶስ የያዝነው መረጃ ብቻ ሳይሆን፣ ክርስቶስ ራሱ በእኛ ውስጥ የሚኖርበት፣ የዕለት ተዕለት ትንፋሻችን የሆነ ሕያው ግንኙነት ነው። ይህ ጥቅስ አንባቢውን ወደ ልብ ምርመራ ይጋብዛል፦ እምነታችን "ስለ ክርስቶስ" የያዝነው መረጃ ብቻ ነው ወይስ ክርስቶስ ራሱ በውስጣችን የሚኖርበት ሕያው ኅብረት ሆኗል?

ዕብራውያን ምዕራፍ 11 — "የእምነት ምዕራፍ" ተብሎ በሚታወቀው በዚህ ምዕራፍ ውስጥ፣ "ፒስቲስ" ወደ ቃል-ኪዳናዊ ጽናት ትርጉም ይሰፋል። አብርሃም ወደማያውቀው ምድር ሲወጣ፣ ሙሴ የፈርዖንን ቤት ክብር ትቶ ከእግዚአብሔር ሕዝብ ጋር መከራ ሲቀበል፣ ሌሎችም ብዙዎች መከራንና ስደትን ሲቀበሉ — ይህ ሁሉ "እምነት" ተብሎ ተመዝግቧል፤ ምክንያቱም "የማይታየውን እንደሚታይ አድርጎ" መጽናት ስለሆነ ነው። ይህ ትርጉም ለዘመናችን ምዕመናን ልዩ ጥንካሬ ይሰጣል፦ እምነት ማለት ችግር በማይኖርበት ጊዜ ብቻ የሚኖረን ስሜት ሳይሆን፣ በመከራና በስደት መካከል እንኳ በእግዚአብሔር ተስፋ ላይ ጸንተን የምንቆምበት የልብ ጥንካሬ ነው።

ሮሜ 3፡28 እና ኤፌሶን 2፡8 — እነዚህ ጥቅሶች "ፒስቲስ"ን ወደ መጨረሻው ትርጉሙ ያደርሱታል፦ ጽድቅን የምንቀበልበት ብቸኛ መሣሪያ። እዚህ ጋር ጳውሎስ "ፒስቲስ" ራሱ ድነትን የሚያስገኝ ኃይል እንዳልሆነ አጥብቆ ያሳያል፤ ይልቁንም ድነቱን ወደ እኛ የሚያመጣው ባዶ እጅ ነው — እጅ የያዘችው ነገር ስለሆነች ኃይል ያላት ሳትሆን፣ የምትቀበለው ስጦታ ስለሆነ ኃይል ያለው ነው። ጳውሎስ "ፒስቲስ"ን የተጠቀመው ለእግዚአብሔር ታማኝነት የሚሰጥ ንቁ ግንኙነታዊ ምላሽ አድርጎ እንጂ፣ ሕይወት-አልባ የሆነ አእምሯዊ ስምምነት አድርጎ አይደለም፤ ይህም እውነት የተሐድሶውን "ሶላ ፊደ" (እምነት ብቻ) ዶክትሪን ጥልቅ ትርጉም ያበራልናል፦ የምናምነው እምነት ራሱ ቀዝቃዛ የአዕምሮ ስምምነት ሳይሆን፣ ራስን ሙሉ በሙሉ ለታመነው አዳኝ አሳልፎ የመስጠት ሕያው የልብ ተግባር ነው። ይህን ስንረዳ፣ "በእምነት እንድናለን" የሚለው ቃል ልባችንን ወደ ጥልቅ የግንኙነት እርካታ ይመራዋል፤ የእግዚአብሔር ጸጋ ለታመነው ልብ ብቻ ሳይሆን ራሱን ለሙሉ ሰውነታችን ለሚያስረክብ ልብ የሚሰጥ ሕያው ስጦታ መሆኑን እናስተውላለን። ስድስቱም ጥቅሶች አንድ ላይ ሲነበቡ፣ "ፒስቲስ" ምን ያህል ብዙ-ገጽታ ያለው ቅዱስ ቃል እንደሆነ እናያለን፤ እያንዳንዱ ገጽታ ደግሞ ለተለያየ የልብ ሁኔታ የሚስማማ የእግዚአብሔር ቃል ማጽናኛ ይዞልናል።

የሥነ-ቅርጽ ትንተና እና አደገኛ የቃላት ጥናት ወጥመዶች

ይህንን መለኮታዊ አደራ መሸከምና የእግዚአብሔርን እውነት ቃል ያለ ነቀፋ መፍታት፣ ላዩን ከሚንሳፈፍ አሳሳች የሥርወ-ቃል ግምት እጅግ የጠለቀ ነው። ትጉህ ተርጓሚ ሕያዉን ቃል ከሚያዛቡ ከሦስት አደገኛ ወጥመዶች ነቅቶ መጠበቅ አለበት። የመጀመሪያው "የሥርወ-ቃል ማታለያ" (Root Fallacy) ሲሆን፣ ይህም ቃሉ የተመሠረተበትን ጥንታዊ ሥር ብቻ በመነጠል፣ በጊዜ ሂደት የተለወጠውንና በተወሰነው ዐውድ ውስጥ የተሰጠውን ሕያው ትርጉም የመግደል አደገኛ ስህተት ነው። ሁለተኛው "የጅምላ ትርጉም ጫና" (Illegitimate Totality Transfer) ተብሎ የሚታወቅ ሲሆን፣ አንድ ቃል በሌሎች የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ውስጥ ያሉትን የተለያዩ ሰፊ ትርጉሞች በሙሉ ሰብስቦ በአንድ ልዩ ዐውድ ላይ በግድ ማሸከም ነው። ሦስተኛው ደግሞ "ዘመንን ያላገናዘበ የትርጉም ግጭት" (Anachronism) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ የዘመናችንን የቃላት ፍቺዎችና ፍልስፍናዊ ጽንሰ-ሐሳቦች በጥንታዊው ቃል ላይ ወደ ኋላ በመመለስ በግድ የመጫን ስህተት ነው።

ለምሳሌ፣ "ኤክሌሲያ" (ቤተ ክርስቲያን) የሚለውን ቃል እንመልከት። ብዙ ሰባኪያን "ኤክ" (ከ...) እና "ካሌዖ" (መጥራት) የሚሉትን ሁለት ክፍሎች ብቻ ተመርኩዘው፣ "ኤክሌሲያ" ሁልጊዜ "ተጠርተው የወጡ ሰዎች" ማለት ብቻ ነው ብለው ይሰብካሉ፤ ከዚያም ይህንን የሥርወ-ቃል ፍቺ ወደ ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም (እንደ "ተጠርተን ከዓለም ተለይተናል") ይመልሱታል። ይህ ግን ስሕተት ነው፤ ምክንያቱም በጳውሎስ ዘመን "ኤክሌሲያ" የሚለው ቃል በተራ የግሪክ ተናጋሪ ማኅበረሰብ ውስጥ ማንኛውንም ኦፊሴላዊ ስብሰባ ወይም ጉባኤ ለማመልከት ይውል ነበር (ለምሳሌ በሐዋ 19፡32 ላይ የከተማ ጉባኤ ስብሰባ ተብሎ ተጠቅሷል) — ምንም ዓይነት "ከዓለም መለየት" የሚል መንፈሳዊ ትርጉም ሳይኖረው። ጳውሎስ ይህንን የተለመደ ቃል ወስዶ ለክርስቲያኖች ጉባኤ ሲጠቀምበት፣ ትርጉሙን የሚወስነው በያዘው ሥርወ-ቃል ሳይሆን፣ በተጠቀመበት ልዩ ዐውድ ውስጥ — ማለትም የክርስቶስ አካል የሆነችው፣ በመንፈስ ቅዱስ የተጠራችው፣ ለአምልኮና ለአገልግሎት የተሰበሰበችው ማኅበረሰብ ማለት ነው። ታሪካዊና አውዳዊ ፍቺውን ወደ ጎን በመተው፣ በማንኛውም የጽሑፍ ክፍል ላይ "ተጠርተው የወጡ" የሚለውን ሥርወ-ቃል ብቻ እንዲያመለክት አድርጎ መጫን፣ ሕያው የሆነውን ቃል በሰው ሠራሽ አጥር ውስጥ የማሰር ያህል የከፋ ስህተት ነው። ትጉህ ተርጓሚ ስለዚህ ሁልጊዜ "ይህ ቃል ምን ማለት ይችላል?" ከሚለው ጥያቄ ይልቅ "ጸሐፊው በዚህ ልዩ ዐረፍተ ነገር ውስጥ ይህንን ቃል ምን ለማለት ተጠቀመበት?" የሚለውን ጥያቄ ማስቀደም አለበት።

ይህንን መለኮታዊ ጥንቃቄ በተግባር ለማየት፣ በሐዋርያው ጳውሎስ መልእክቶች ውስጥ በስፋት የሚገኘውን "ሳርክስ" (Sarx — ሥጋ) የሚለውን ጥልቅ ቃል እንመልከት። ይህ ቃል እንደየአውዱ ቢያንስ አራት የተለያዩ ፍቺዎችን ይይዛል፦ ተፈጥሯዊ አካላዊ ሥጋ፣ ሰብዓዊ ውሱንነትና ድክመት፣ በኃጢአት የወደቀ ዓመጸኛ ተፈጥሮ፣ እንዲሁም ዘርን ወይም ብሔራዊ ማንነትን። በሮሜ 8፡1-8 ባለው ኃይለኛ የዶክትሪን አውድ ውስጥ ግን፣ ቃሉ የሚያመለክተው ከክርስቶስ ኢየሱስ የጸጋ አዳኝነት ተለይቶ በኃጢአት የሞት አገዛዝ ሥር የወደቀውንና እግዚአብሔርን ማስደሰት የማይችለውን ጠላት የሆነ ተፈጥሮ ነው። ይህንን ልዩነት ካላወቅን፣ ጳውሎስ "ስለ ሥጋ" ሲናገር ሰውነታችንን እንደሚንቅ አድርገን ልንረዳው እንችላለን፤ ይህ ግን ከጽሑፉ ትክክለኛ መልእክት እጅግ የራቀ ነው። ይልቁንም ጳውሎስ የሚያስተምረው፣ ከውጭ ስለሚደረግ የአካል ተግሣጽ ሳይሆን፣ ከውስጥ ስለሚነሳው የኃጢአት ሥር ነቀል ባርነትና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ብቻ ስለሚገኘው ነጻነት ነው። ከምንም በላይ ይህ ጥብቅ የትንታኔ ሥነ-ዘዴ፣ በመንፈስ ቅዱስ እስትንፋስነት በተጻፈው የጥንታዊው ቃል ልዕልና ፊት "ፍጹም መንፈሳዊና ጽሑፋዊ ትሕትናን" ይጠይቀናል። ይህ ቅዱስ ትሕትና እኛ ቃሉን እንደፈለግን እንድንጠመዝዘው ወይም የዘመናችንን ዓለማዊ ፍልስፍናዎች በጥንታዊው ጽሑፍ ላይ በግድ እንዳንጭን እንደ ጽኑ ግንብ ሆኖ ይታደገናል። እውነታው ይህ ነው፦ ሕያዉ ቃል እኛን እና ዘመናችንን ይተረጉመናል እንጂ፣ እኛ ቃሉን አንፈጥረውም!

በመንፈስ ቅዱስ እስትንፋስነት የተሰጠው ቃል፣ ቃላቱ ብቻ ሳይሆኑ ቃላቱ እርስ በርስ የሚተሳሰሩበት ሰዋሰዋዊ መዋቅር ጭምር ፍጹምና ስህተት የሌለበት ነው። እግዚአብሔር ራሱን የገለጠው በተበታተኑ ቃላት ስብስብ ብቻ ሳይሆን፣ በተጠነቀቀ ሰዋሰዋዊ ሕንፃ ውስጥ ነው፤ ይህም ሕንፃ የመልእክቱን ትክክለኛ ክብደት፣ ቅደም ተከተልና አጽንዖት ይሸከማል። በመሆኑም የሰዋሰው ትንተና በታሪካዊ-ሰዋሰዋዊ የትርጓሜ ስልት ውስጥ የቃሉን መለኮታዊ ሐሳብ ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ የጀርባ አጥንት ነው። በዚህ የትንተና እርከን፣ ትጉሁ ተርጓሚ የሕይወት ቃል ግሦችን (ጊዜ፣ ድምፅ፣ ሁኔታና አመለካከት) ይመረምራል፣ የስም ሙያዎችንና (ባለቤት፣ ተሳቢ፣ የባለቤትነት) ሉዓላዊ መስተጋብራቸውን ይተነትናል፣ መለኮታዊውን የሐሳብ ትስስር የሚያሳዩ የመስተዋድድ ሐረጎችን ይከታተላል፣ አሳዳሪዎችን፣ አርእስተ-ግሦችን እና ጥገኛ አረፍተ-ነገሮችን በትክክል ይለያል፣ እንዲሁም መንፈስ ቅዱስ ለአጽንዖት ሲል ያደረገውን ልዩ የቃላት ቅደም-ተከተል (Word Order) በጥንቃቄ ያጠናል። እያንዳንዱ ግስ ጊዜና ድምፅ በዘፈቀደ የተቀመጠ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ዘላለማዊ ጥበብ የተመረጠ የመልእክት ተሸካሚ ነው።

የግስ ትንተና ሰንጠረዥ፦ ፊልጵስዩስ 2፡6-11 (ክርስቶሎጂካዊ መዝሙር)

የግሪክ ቃል	ጊዜ / ድምፅ / ሁኔታ	ትርጉም	ነገረ-መለኮታዊ ፋይዳ
hyparchōn	የአሁን፣ ንቁ፣ አሳዳሪ	"ሲኖር" (ቀጣይነት ያለው)	ክርስቶስ ከትስጉት በፊት የነበረው ዘላለማዊ፣ ቅድመ-ኅልውና ያለው ፍጹም አምላክነት ያሳያል።
hēgēsato	ያለፈ (Aorist)፣ ንቁ	"ቆጠረ / ወሰነ"	በሥላሴያዊ ምክር ውስጥ የተደረገ ነጠላ፣ ሉዓላዊና ፈቃደኝነት የተሞላ መለኮታዊ ውሳኔ።
ekenōsen	ያለፈ (Aorist)፣ ንቁ	"ራሱን ባዶ አደረገ"	የመለኮትን ባሕርይ መተው ሳይሆን፣ የክብሩን መገለጫ በፈቃዱ መግፈፍና የባሪያን መልክ መያዝ (Kenosis)።
etapeinōsen	ያለፈ (Aorist)፣ ንቁ	"ራሱን አዋረደ"	እስከ መስቀል ሞት ድረስ ያሳየው ፍጹም ታዛዥነት።
hyperypsōsen	ያለፈ (Aorist)፣ ንቁ	"እጅግ ከፍ ከፍ አደረገው"	የእግዚአብሔር አብ የከበረ ምላሽ፤ ስለ ፍጹም ታዛዥነቱ ለወልድ የተሰጠ የድል ዙፋን!

በጽሑፍ ፍቺ መለኮታዊ ሒደት ውስጥ ሦስተኛውና ጽኑው ምሰሶ የአውድ ትንተና ነው። ይህ ትንተና፣ መንፈስ ቅዱስ ሕያዉን ቃል ሲሰጥ የተጠቀመበትን ቀዳማዊ የታሪክ መቼት፣ የሥነ-ጽሑፍ ፍሰት፣ እንዲሁም በተሟላው የቅዱሳት መጻሕፍት ቀኖናዊ መገለጥ ውስጥ ያለውን ስፍራ በጥልቀት ይመረምራል። በጤናማ ሥነ-ትርጓሜ ዓለም "አውድ የትርጓሜ ንጉሥ ነው!" የሚለው የማያወላውል መርህ፣ የእግዚአብሔርን ቃል ከዘፈቀደ የኑፋቄ ጠለፋ የሚጠብቅ የማይናወጥ አጥር ነው። ጥቅስን ከዐውዱ ነጥሎ ማንበብ፣ ልክ አንድን ደብዳቤ ግማሽ ገጽ ብቻ አንብቦ ጸሐፊውን ሙሉ ትርጉም እንደገመተ ያህል አደገኛ ነው፤ ብዙ ጊዜ ደግሞ ውጤቱ ራስን ማታለልና ሌሎችን ማሳት ብቻ ይሆናል።

የአውድ ሦስት የትርጓሜ ክቦች ንድፍ

ይህ ንድፍ ስለ አውድ ትንተና ተፈጥሮ ጥልቅ ትምህርት ይሰጠናል፦ ትርጓሜ የሚጀምረው ከውስጠኛው ክብ — ከቅርብ አንቀጹ — ነው፤ ነገር ግን ተርጓሚው በዚያ ብቻ ተወስኖ ሊቆም አይችልም። ወደ ውጭ እየሰፋ በሚሄደው በእያንዳንዱ ክብ ውስጥ አዲስ ብርሃን ይገኛል፣ እስከ መጨረሻው እስከ ቀኖናዊው ክብ ድረስ — ማለትም ከዘፍጥረት እስከ ራእይ ያለው ሙሉ የእግዚአብሔር ቃል። ይህ ማለት አንድ ጥቅስ ሙሉ ትርጉሙን የሚያገኘው ብቸኛ ሆኖ ተነጥሎ ሳይሆን፣ በሦስቱም ክቦች ብርሃን ውስጥ ተመርምሮ ነው።

የውጫዊ ምንጮች የሥልጣን ተዋረድ (ተሐድሶ-ተኮር ግምገማ)

የምንጭ ዓይነት	ተግባራዊ ምሳሌ	የዶክትሪን ሥልጣን ደረጃ
መለኮታዊ አነሳሽነት ያለው ቃል	66ቱ የቀኖና መጻሕፍት	ፍጹም ሉዓላዊ ሥልጣን (Norma Normans)
ታሪካዊ ዳራ እና ማብራሪያ	ጆሴፈስ፣ የሙት ባሕር ጥቅልሎች፣ ሚሽና	ረዳትና አገልጋይ (Ministerial)
ዘመናዊ የከፍተኛ ትችት ንድፈ-ሐሳቦች	ታሪካዊ-ሒሳዊ (Historical-Critical) ግምቶች	ለቃሉ ፍርድ ፈጽሞ የተገዛ

የነገረ-መለኮት የጥናት ማሳያዎች

የጽሑፍ ፍሰት ትንተና የተርጓሚውን አድማስ ከነጠላ አረፍተ-ነገር ወይም አንቀጽ ባሻገር በማስፋት፣ የሙሉ ንግግሮችን፣ የምንባባትን እና የመጻሕፍትን አጠቃላይ መዋቅር በጥልቀት ይመረምራል። በዚህም የቅዱሳት መጻሕፍትን ጽሑፍ እንደ ተበታተኑ የሐሳብ ቁርጥራጮች ሳይሆን፣ እንደ አንድ ወጥ እና የተሰናሰለ መልእክት አድርጎ ይቆጥረዋል። ጸሐፊው ሲጽፍ የነበረው በዘፈቀደ ሳይሆን፣ ከመግቢያ እስከ ማጠቃለያ ድረስ የተሸመነ የክርክር ስልት በአእምሮው ይዞ ነው፤ ተርጓሚው ደግሞ ይህንን የክርክር ስልት መከተል ሲችል ብቻ ነው የደራሲውን ሙሉ ሐሳብ በትክክል ሊረዳ የሚችለው።

የሮሜ መልእክት ማክሮ-መዋቅር (ተከታታይ የክርክር ፍሰት)

ክፍል	ምዕራፎች	ዋና ጭብጥ	ተግባር በአጠቃላይ ክርክር ውስጥ
1	1፡1-17	መግቢያና ተሲስ (ጽድቅ በእምነት)	የመልእክቱን ዐቢይ ርእሰ-ጉዳይ ያስቀምጣል
2	1፡18-3፡20	ሁለንተናዊ የኃጢአት ክስ	ሁሉም ሰው ፍርድ እንደሚገባው ያረጋግጣል
3	3፡21-5፡21	በእምነት የሚገኝ ጽድቅ	የመፍትሔው ማብራሪያ፤ የአዳምና ክርስቶስ ንጽጽር
4	6-8	የቅድስና ትግልና የመንፈስ ሕይወት	ጽድቅ የተቀደሰ ሕይወትን እንዴት እንደሚያፈራ ያሳያል
5	9-11	የእስራኤል መመረጥና የእግዚአብሔር ታማኝነት	ነገረ-መለኮታዊ ችግርን ይፈታል (የቃል-ኪዳን ተኣማኒነት)
6	12-16	ተግባራዊ የክርስትና ሕይወት	ዶክትሪን ወደ ሥነ-ምግባር ይተረጎማል

ይህንን ማክሮ-መዋቅር ስንመለከት፣ ጳውሎስ ወደ ተግባራዊ ምክር (ምዕራፍ 12 ጀምሮ) ከመግባቱ በፊት፣ አስራ አንድ ሙሉ ምዕራፎችን ለጥልቅ ዶክትሪናዊ መሠረት እንደሰጠ እናያለን። ይህ ቅደም ተከተል በራሱ ትልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትምህርት ይሰጠናል፦ ትክክለኛ ክርስቲያናዊ ኑሮ የሚመነጨው ከጠንካራ ዶክትሪናዊ መሠረት እንጂ፣ ካልተመሠረተ ስሜታዊ ቅንዓት አይደለም። "እንግዲህ" የሚለው ቃል በሮሜ 12፡1 ላይ ወደ ተግባራዊ ክፍል ድልድይ ሆኖ ሲገባ፣ ጳውሎስ የሚናገረው ስለ አዲስ ትምህርት ሳይሆን፣ ቀደም ብሎ ስለተነገረው ጥልቅ የጸጋ እውነት ተፈጥሯዊ ውጤት ነው።

ተጨማሪ የጥናት ማሳያዎች

አራቱንም የትንተና ቴክኒኮች — የቃላት፣ የሰዋሰው፣ የአውድ እና የጽሑፍ ፍሰት ትንተና — በተናጠል ከቃኘን በኋላ፣ ያላቸውን እርስ በርስ የመደጋገፍና የመመጋገብ ባሕርይ ልናነሣ ይገባል። እነዚህ አራት ስልቶች ለብቻቸው ተነጣጥለው የቆሙ ደረቅ የአካዳሚያ ደረጃዎች አይደሉም፤ ይልቁንም እያንዳንዳቸው ቀጣዩን ያበላጽጋሉ፣ ያጠናክራሉ፣ ደግሞም ይታረማሉ። የቃላት ምርጫዎች በሰዋሰዋዊ ዝምድናዎች ይረጋገጣሉ፣ እነዚህም በታሪካዊና ስነ-ጽሑፋዊ አውዶች ብርሃን ያገኛሉ፤ በመጨረሻም የጽሑፍ ፍሰት ትንተናው ሁሉንም አዋህዶ የጽሑፉን አጠቃላይ መልእክት ያወጣል። ይህ ክብ-ቅርጽ ያለው ሒደት፣ ተርጓሚው ወደ ጥልቅ የመንፈስ ቅዱስ ብርሃን በተደጋጋሚ ጉዞ እንዲያደርግ ይጋብዘዋል፤ ውጤቱም ደግሞ ደረቅ የመረጃ ስብስብ ብቻ ሳይሆን፣ ልብን የሚያነቃቃ ሕያው መገለጥ ነው።

የአራቱ ትንተናዎች ውህደት — ፍሰት ንድፍ

ትግበራ — የካይዘር ሦስት-እርከን ድልድይ

ተግባራዊ ትግበራ ካልተከተለ ኤክስጀሲስ ትርፍ-አልባ አካዳሚያዊ ልምምድ ብቻ ይሆናል። ጤናማ ተርጓሚ በጥንታዊው ታሪካዊ ትርጉም ላይ ብቻ ተወስኖ አይቀርም፤ ይልቁንም ጽሑፉን ወደ ዘመናዊው አውድ የሚያገናኝ ድልድይ ይዘረጋል። ይህ ድልድይ ሦስት ደረጃዎችን ይይዛል፤ በመጀመሪያ ደረጃ ተርጓሚው ጽሑፉ በቀዳማውያን አድማጮች ዘንድ ምን ታሪካዊ ትርጉም እንደነበረው በጥንቃቄ ማረጋገጥ አለበት — ይህ ደረጃ ካልተጠናቀቀ፣ ማንኛውም ትግበራ በአየር ላይ የተገነባ ቤት ይሆናል። በሁለተኛ ደረጃ፣ ከዚያ ታሪካዊ ትርጉም ውስጥ ጊዜ የማይሽራቸውን ዶክትሪናዊና ሥነ-ምግባራዊ መርሆችን መንቀስ ያስፈልጋል፤ ይህ ደረጃ ተርጓሚው ከዝርዝር ታሪካዊ ሁኔታ ወደ ዘላለማዊ መንፈሳዊ እውነት እንዲሸጋገር ይረዳዋል። በሦስተኛ ደረጃ ደግሞ፣ እነዚያን መርሆች በዘመናዊው ሕይወት ውስጥ በተጨባጭ ተግባራዊ ማድረግ ይመጣል — ይህም ጸሎትን፣ የማኅበረ-ክርስቲያናዊ ምክክርን፣ እና በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ላይ የተመሠረተ ጥበብን ይጠይቃል። ያለዚህ ሦስት-እርከን ድልድይ፣ ተርጓሚዎች ብዙ ጊዜ ወይም ወደ ደረቅ ታሪካዊ መረጃ ብቻ ተወስነው ይቀራሉ፣ ወይም ደግሞ ያለ ጥንቃቄ ወደ ዘመናዊ ትግበራ ዘለው በመዝለል የጽሑፉን ትክክለኛ ትርጉም ያዛባሉ።

ተግዳሮቶችና የነገረ-መለኮት ምላሾች

የድኅረ-ዘመናዊነት ሞግቶት፦ ትርጓሜ ሁሉ በባሕላዊና ግላዊ አመለካከቶች የተቃኘ ስለሆነ፣ ተጨባጭ ኤክስጀሲስ ሊኖር አይችልም ብለው ይሞግታሉ። ይህ ሞግተት ልብን ወደ ተስፋ መቁረጥ ወይም ወደ ግላዊ ትርጓሜ ነጻነት ሊጎትት ይችላል፤ ነገር ግን የጽሑፉ ታሪካዊና መለኮታዊ ማንነት እንዲሁም የመንፈስ ቅዱስ ምስክርነት ወደ እውነተኛና ተጨባጭ መረዳት ያደርሰናል፤ ትርጉም ከጸሐፊው "ተግባር" (Communicative Act) ጋር የተያያዘ እንጂ ከአንባቢ ስሜት ብቻ አይደለም። እግዚአብሔር ራሱ ወደ ታሪክ ውስጥ ገብቶ በተጨባጭ ቋንቋ የተናገረ ስለሆነ፣ ያ ንግግር ተጨባጭ ትርጉም ሊኖረው ግድ ነው።

የአንባቢ-ምላሽ፦ ለአንባቢው ግላዊ ምላሽ ወይም ለማኅበራዊ የነፃነት ትርክቶች ቅድሚያ ይሰጣሉ። ታሪካዊ-ሰዋሰዋዊ ዘዴው ግን፣ የትኛውንም ዘመናዊ ልምምድ ወይም ርዕዮተ-ዓለም ለጸሐፊው ቀዳማዊ ዓላማ ያስገዛል፤ ይህ ደግሞ ተርጓሚው ራሱን ከጽሑፉ በላይ ከማድረግ ይጠብቀዋል፤ ይልቁንም ራሱን ለጽሑፉ ባለሥልጣንነት በትህትና እንዲያስገዛ ይረዳዋል።

የጥንት ቋንቋዎችን ማጥናት፦ ለተራው ምዕመን ይህን የማጥናት አዋጭነት ጥያቄ ውስጥ ቢገባም፣ ጥልቅ ማብራሪያ ያላቸው የጥናት መጽሐፍ ቅዱሶች፣ የመስመር-በመስመር ትርጉሞች፣ እና ሰፊ የቃላት መፍቻዎች የቃሉን ማስተዋል ለሁሉም ሰው ተደራሽ ያደርጋሉ። ይህ ማለት ጥልቅ ኤክስጀሲስ ለልዩ ሊቃውንት ብቻ የተጠበቀ ልምምድ ሳይሆን፣ በጸሎትና በትጋት ለተነሳ ማንኛውም አማኝ ክፍት የሆነ መንፈሳዊ ስጦታ ነው ማለት ነው።