መገለጥ
መጽሐፍ ቅዱሳዊ መገለጥ የሰውን ልጅ ምሁራዊ ጥረትና ፍልስፍናዊ ምርምር ወደ ኋላ የሚተው፣ ከሰማያት ሰማያት በሉዓላዊ ፈቃድ የፈሰሰ የጸጋ ስጦታ ነው። የሰው ልጅ ውብና ግርማ ሞገስ ያለውን የተፈጥሮ ሥነ-ፍጥረት በመመልከት፣ የፈጣሪን ታላቅነትና ጥበብ በከፊል ማድነቅ ቢችልም (ሮሜ 1፡20)፤ በኃጢአት በጨለመውና በወደቀው አእምሮው (ኤፌ. 4፡18) ወደ ዘላለም ሕይወትና ወደ እውነተኛው የድነት ብርሃን የሚያደርሰውን አዳኝ እውነት በራሱ ጥረት ፈጽሞ ሊደርስበት አይችልም። እግዚአብሔር በምሕረቱና በዘላለም ፍቅሩ ወደ እኛ ካልመጣ፣ ራሱንም ካልገለጠልን በቀር፣ እኛ የቱንም ያህል በምድራዊ ጥበብ ብንመራመር ከቶውንም ልናገኘው አንችልም (ኢዮብ 11፡7)። ስለዚህ መገለጥ ማለት፣ የሰው ልጅ በእውቀቱ ተመራምሮ የደረሰበት የፍልስፍና ግኝት ሳይሆን፤ ታላቁ፣ ቅዱሱና የማይደረስበት አምላክ በፍቅር ሲጠራን የምንሰማበትና የምንድንበት ሕያው መለኮታዊ ድምፅ ነው። እኛ በምናባችን ጣዖት እንደሚቀርጽ ሰው አምላክን በአእምሯችን አንፈጥረውም፤ ይልቁንም እርሱ በጸጋው ብርሃን ጠርቶ፣ ከጨለማ አውጥቶ የራሱ ልጆች ያደርገናል።
በክርስቲያናዊ ሕይወታችን የምንገነባው የነገረ-መለኮት ሕንጻና የእምነት ግንብ ሁሉ የሚቆመው፣ "እግዚአብሔር ተናግሯል!" በሚለው በዚህ የማይናወጥ የመገለጥ ዓለት ላይ ነው። ስለ አምላካችን ቅድስና፣ ነፍሳችንን ከሲኦል ፍርድ ስለዋጀበት የጎልጎታ የማዳን ሥራ፣ ስለ ቤተ ክርስቲያን መንፈሳዊ ውበት፣ ወይም ስለ መጨረሻው ዘመን የክብር ተስፋ ከመናገራችን በፊት፣ "ይህን ሁሉ ድንቅ የሰማይ ምስጢር ከየት አወቅን?" ብለን ብንጠይቅ፣ ምላሻችን አንድና አንድ ብቻ ነው፦ "እግዚአብሔር ራሱ ስለ ራሱ በቃሉ ነግሮናል!" ይህ እውነት ነፍሳችንን ከሰው ልጅ ተለዋዋጭ ስሜት፣ ከዘመኑ የፍልስፍና ንፋስ እና ከግላዊ ግምት ነፃ አውጥቶ በጽኑ መልሕቅ ያስራታል። ስለ እግዚአብሔር ያለን እውቀት እውነተኛ፣ ሕያውና አዳኝ የሚሆነው፣ በሰዎች የተለዋዋጭ ጥበብ ላይ ሳይሆን፣ ሰማይና ምድር ቢያልፉም ፈጽሞ በማያልፈውና ስሕተት አልባ በሆነው በሕያው ቃሉ ላይ ሲመሠረት ብቻ ነው።
ይህንን ታላቅ የእግዚአብሔርን ራሱን ዝቅ ማድረግ በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን ስናስተውል፣ የልባችን ትዕቢት ይሰበራል፤ ነፍሳችንም በጥልቅ ትሕትናና በማያልቅ የአምልኮ ምስጋና ትሞላለች። ትሕትናችን የሚመነጨው፣ ያገኘነው የብርሃን እውቀት የራሳችን የብቃት፣ የጽድቅ ወይም የምርምር ውጤት ሳይሆን የነጻ ጸጋው ስጦታ መሆኑን ከማወቅ ነው፤ ምስጋናችን ደግሞ፣ ከሰማያት ሰማያት በላይ ከፍ ያለው፣ ኪሩቤልና ሱራፌል በፊቱ የሚንቀጠቀጡለት ቅዱሱ አምላካችን፣ አፈርና ትቢያ ለሆንነው ለእኛ ሲል ራሱን ዝቅ አድርጎ እኛ ልንረዳው በምንችለው የሰውኛ ቋንቋ ስለተናገረን ነው። ከኤደን ገነት የ"አዳም ሆይ ወዴት ነህ?" ድምፅ ጀምሮ እስከ ራእይ መጽሐፍ የ"አሜን ጌታ ኢየሱስ ሆይ ቶሎ ና" ፍጻሜ ድረስ የምናየው፣ ይህንኑ የእግዚአብሔርን ዝቅ ማለትና የጠፋውን የሰው ልጅ ለመፈለግ በፍቅር ወደ ምድር መምጣት ነው። ይህ ወደር የሌለው መለኮታዊ ፍቅር፣ ዘላለማዊው ቃል ሥጋ በሆነውና ጸጋንና እውነትን ተሞልቶ በእኛ መካከል ባደረው በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል (ዮሐ. 1፡14) በሚታይ፣ በሚዳሰስና በሚያድን ሁኔታ ፍጹም ሆኖ ተገለጠልን።
አሁን ደግሞ በዚህ መንፈሳዊና ጥልቅ የነገረ-መለኮት ጉዞ ውስጥ፣ ይህንን ታላቅ የመገለጥ ታሪክ በስድስት አበይት እርከኖች አብረን እንመለከተዋለን። በመጀመሪያ የሰው ልጅን ሁለንተናዊ ውድቀትና የኃጢአት መጋረጃ ስናይ፣ የመገለጥን ፍጹም ወሳኝነት በጥልቀት እንረዳለን፤ አጠቃላይ ፍጥረትንና ሕሊናን ስንቃኝ፣ የአምላክን የማይካድ የጣት አሻራ እናያለን፤ ከዚያም ወደ ልዩ መገለጥ ስንሸጋገር፣ የመገለጥ ሁሉ ጫፍ፣ ማዕከልና ፍጻሜ ከሆነው ከክርስቶስ ጋር ፊት ለፊት እንገናኛለን። ቅዱሳት መጻሕፍትንና የቃሉን እስትንፋስነት (Inspiration) የሠራውን የመንፈስ ቅዱስን ሥራ ስንመረምር እውነቱ እንዴት ያለ ስሕተት እንደተጠበቀልን እናያለን፤ እንዲሁም የእምነትን እርምጃ፣ እግዚአብሔር ራሱን ቀስ-በቀስ የገለጠበትን መለኮታዊ ጥበብ፣ እና የመገለጥን የባሕልና የመጨረሻ ዘመን ፋይዳ በጥልቀት እንቃኛለን።
የጥናቱ ክፍሎች
ለጥልቅ ንባብ አንዱን ክፍል ይጫኑ
የመገለጥ መሠረትና ባሕርይ
Foundation & Nature
የሰው ልጅ ህልውናዊ ውስንነት፣ ኃጢአተኝነት፣ የፈጣሪና ፍጡር ርቀት፣ መገለጥ ግላዊና ጸጋዊ መሆኑ።
አጠቃላይ መገለጥ
General Revelation
ፍጥረት፣ ሕሊና፣ ጥበቃ — ዓላማውና ድነታዊ ውስንነቱ።
ልዩ መገለጥና ክርስቶስ
Special Revelation & Christ
ቴዎፋኒ፣ ራእይ፣ ትንቢት፣ ተአምራት፣ ቅዱሳት መጻሕፍት፤ በክርስቶስ የመገለጥ ሙላት።
ቅዱሳት መጻሕፍትና መንፈስ ቅዱስ
Scripture & the Spirit
መነሳሳት፣ ሁለትዮሽ ጸሐፊነት፣ ቀኖና፣ ግልጽነት፣ አብርሆት።
እምነት፣ ደረጃ-በደረጃ መገለጥና ትውፊት
Faith, Progressive Revelation & Tradition
እምነት ለመገለጥ የሚሰጥ ምላሽ፣ ከዘፍጥረት እስከ ክርስቶስ ያለው እድገት፣ ትውፊት።
ባሕልና የመጨረሻው ዘመን
Culture & Eschatology
የኒበር አምስት ሞዴሎች፣ ሁኔታዊ መግለጫ፣ "አሁን የተጀመረ ገና ያልተጠናቀቀ" ውጥረት።
የመገለጥ መሠረትና ባሕርይ
እውነተኛ፣ ሕያውና ነፍስን የሚያድን የእግዚአብሔር ዕውቀት ምንጩና መነሻው የሰው ልጅ ምሁራዊ ምርምር ሳይሆን፣ ፍጹም ከሆነው ከመለኮታዊው ሉዓላዊ ፈቃድ ብቻ የሚመነጭ የጸጋ ዝናብ ነው። የሰው ልጅ በተፈጥሮው ካለበት የፍጡርነት ህልውናዊ ውስንነት፣ እንዲሁም በአዳም ውድቀት ምክንያት በአእምሮው፣ በፈቃዱና በስሜቱ ላይ ካረፈው የኃጢአት አጥፊ ተጽዕኖ አኳያ፣ በራሱ ምክንያታዊ ፍልስፍና ወይም በተሞክሮአዊ የሃይማኖት ጥረቱ ታላቁን ፈጣሪውን በሙላት ሊገነዘበው ከቶ አይችልም። የሰው ልጅ የምርምር አድማስና የሳይንስ ጥበብ ምንም ያህል ቢሰፋና ቢረቅ፣ እግዚአብሔር ራሱ በምሕረቱ ተነሳስቶ የልቡን መጋረጃ ካልገለጠና ራሱን ካላሳወቀ በቀር፣ ማንም ትክክለኛና አዳኝ የሆነ የእግዚአብሔር ዕውቀት ሊኖረው አይችልም። ስለዚህም፣ መገለጥ ማለት የሰው ልጅ በአእምሯዊ ጉጉት ተገፋፍቶ የሚደርስበት የፍለጋ ግኝት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በራሱ ሉዓላዊ ምርጫና ዘላለማዊ ፍቅር ለሰው ልጆች የሚያቀርበው እጅግ ውድ የጸጋ ስጦታ ነው። ይህ ጥልቅ መንፈሳዊ እውነት በታሪካዊው የነገረ-መለኮት ትውፊት ውስጥ "እግዚአብሔር ተናግሯል!" በሚል ኃይለኛ መርህ ተጠቃሎ ይገለጻል፤ ይኸውም የክርስቲያናዊ እውቀት ሁሉ የመጀመሪያ መሠረትና የማዕዘን ድንጋይ የሰው ገለልተኛ አመክንዮ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱ በመንፈሱ የተናገረው ሕያው ቃል ነው።
ማቴዎስ 11፥27 — "ወልድም ሊገለጥለት ከሚፈቅድ በቀር"
ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ "ከወልድ በቀር አብን የሚያውቅ የለም፤ ወልድም ሊገለጥለት ከሚፈቅድ በቀር" ሲል የተናገረው ይህ ኃይለኛ ቃል፣ የመላውን የክርስቲያናዊ ትምህርተ-መገለጥ የማዕዘን ድንጋይ በጽኑ ይጥላል። እዚህ ላይ "ሊገለጥለት ከሚፈቅድ" የሚለው ሐረግ እጅግ ወሳኝ ሚስጥርን ይዟል፤ ይኸውም የእግዚአብሔርን አዳኝ ዕውቀት ማግኘት በሰው ልጅ መንፈሳዊ ጥማት፣ በራሱ ብቃት፣ ወይም በትጋት የተሞላ ጥረት ላይ የተንጠለጠለ ሳይሆን፣ ሙሉ በሙሉ በወልድ ሉዓላዊ፣ ነጻና መለኮታዊ ፈቃድ ላይ ብቻ የተመሠረተ መሆኑን በሚገባ እንረዳለን። ይህ ማለት፣ አንድ ሰው የትኛውም ያህል የረቀቀ ብልህ ፈላስፋ፣ የሃይማኖት ሊቅ ወይም ትጉህ ተመራማሪ ቢሆን፣ የክብር ጌታ የሆነው ክርስቶስ ካልፈቀደለትና የልቡን አይን ካላበራለት በቀር፣ አብን በእውነትና በሕይወት ሊያውቀው ፈጽሞ አይችልም ማለት ነው። ይህ ጥልቅ ቃል የሰውን ኩራት ሰባብሮ ልብን ወደ ፍጹም መንፈሳዊ ትሕትና ይመራዋል፤ ምክንያቱም የእግዚአብሔርን እውቀትና መዳን እንደራሳችን የግል ስኬት፣ የጽድቅ ውጤት ወይም የአእምሮ ብስለት ልንቆጥረው ሳይሆን፣ ሙሉ በሙሉ እንደማይገባን ሆኖ የተሰጠ የጸጋ ስጦታ አድርገን በእልልታ ልንቀበለው እንደሚገባን ስለሚያስተምረን ነው። በዚህ ሰማያዊ ብርሃን ስንመለከተው፣ ማንኛውም ስለ እግዚአብሔር ያለን እውቀት ትሕትናን፣ አምልኮን፣ ምስጋናንና ማያቋርጥ አድናቆትን በልባችን ሊያፈልቅ ይገባል እንጂ፣ ከቶውንም መንፈሳዊ ኩራትን ሊያመጣ አይችልም ፤ ምክንያቱም ይህ ያገኘነው የብርሃን እውቀት የተገኘው በራሳችን ሰዋዊ ጥበብ ሳይሆን፣ ክርስቶስ ራሱን በፈቃደኝነትና በፍቅር ስለገለጠልን ብቻ ነውና።
ዮሐንስ 1፥18 — "እርሱ ተረከው"
"መቼም ቢሆን እግዚአብሔርን ያየው አንድ ስንኳ የለም፤ በአባቱ እቅፍ ያለ አንድ ልጁ እርሱ ተረከው" የሚለው የወንጌላዊው ዮሐንስ ቃል፣ መለኮታዊ መገለጥ በሥላሴያዊ ፍቅርና ዘላለማዊ ግንኙነት ውስጥ ሥር የሰደደ መሆኑን እጅግ በሚማርክ ጥልቀት ያሳያል። እዚህ ላይ "ተረከው" ተብሎ የተተረጎመው የግሪክ ቃል "ኤክሴጌሳቶ" ሲሆን፣ ይህ ቃል ልዩና እጅግ ጥልቅ የሆነ የትርጓሜ ሚስጥር አለው። ቃሉ በጥሬ ትርጉሙ "ወደ ውጭ ማውጣት፣ በሚገባ ማብራራት፣ በዝርዝር መተርጎም ወይም ማሳየት" ማለት ሲሆን፣ ዛሬ በነገረ-መለኮት ትምህርት "ኤክስጀሲስ" (Exegesis - የጽሑፍ ፍቺ) ብለን የምንጠራው ቃል ራሱ የፈለቀው ከዚሁ ግስ ነው። ይህ ማለት ወልድ ራሱ የማይታየው የአብ ሕያው "ኤክስጀሲስ" (ትርጓሜ) ነው ። በሰው ልጅ አእምሮ ሊደረስበት የማይችለውን ረቂቁን አብ ወደ ሰው ልጆች ዓለም የሚያወጣ፣ የእግዚአብሔርን የልብ ትርታ የሚያብራራና፣ መለኮታዊ ባሕርዩን በተግባር የሚተረጉም ፍጹም የጸጋ መግለጫ ማለት ነው። "በአባቱ እቅፍ ያለ" የሚለው ማራኪ ሐረግ ደግሞ፣ በአብና በወልድ መካከል ያለውን የዘላለም፣ የቅርብ፣ የማይነጣጠልና የፍቅር የተሞላ ምስጢራዊ ግንኙነት ይገልጻል። አንድ ልጅ ከአባቱ ልብ ውስጥ ሆኖ የአባቱን ጥልቅ ሐሳብና ፈቃድ ጠንቅቆ ስለሚያውቅ ብቻ ነው አባቱን በትክክል ለሌሎች ሊገልጠው የሚችለው። ይህ ኃይለኛ ጥቅስ በጨለማ ለምንመላለስ ለሁላችንም ትልቅ ተስፋና ማጽናኛ ይሰጠናል፦ በሥጋ አይናችን ፈጽሞ የማናየውን፣ በአእምሮአችን ልንደርስበት የማንችለውን ታላቁንና የማይታየውን አምላክ ለማወቅና ከእርሱ ጋር ኅብረት ለማድረግ አንድና ብቸኛ ሕያው መንገድ አለን ፤ እርሱም ከዘላለም ከአባቱ እቅፍና ልብ ወጥቶ ወደ እኛ የመጣው፣ ቃል ሥጋ የሆነው፣ ሕያዉ ወልድ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ነው!
የመገለጥ ሁለት ስፋቶች፦ አጠቃላይና ልዩ
| ገጽታ | አጠቃላይ መገለጥ | ልዩ መገለጥ |
|---|---|---|
| ተቀባይ | ሰው ልጅ ሁሉ፣ ያለምንም ልዩነት | የተመረጡ ግለሰቦችና ኪዳናዊ ማኅበረሰብ |
| መንገድ | ፍጥረት፣ ሕሊና፣ ጥበቃ (Providence) | ቴዎፋኒ፣ ትንቢት፣ ተአምራት፣ ቅዱሳት መጻሕፍት፣ ሥጋዌ |
| ይዘት | የእግዚአብሔር ህልውና፣ ኃይል፣ ሥነ-ምግባራዊ ፍርድ | የቤዛነት እቅድ፣ ወንጌል፣ የኢየሱስ ክርስቶስ ማንነት |
| ለድነት በቂነት | የለም — ተጠያቂነትን ብቻ ይሰጣል | አዎ — ብቸኛው የድነት መንገድ ይገልጣል |
የሰው ልጅ ህልውናዊ ውስንነት
የመለኮታዊ መገለጥ አጣዳፊነት፣ አስፈላጊነትና አስገዳጅነት፣ ሥር የሰደደው እርስ በርስ በጥብቅ በተሳሰሩ ሁለት መሠረታዊ የሥነ-ሰብእ እውነታዎች ላይ ነው፦ እነርሱም የሰው ልጅ የተፈጥሮ ህልውናዊ ውስንነት እና በኃጢአት ውድቀት የመጣው ሁለንተናዊ ብልሹነት ናቸው። የሰው ልጅ በተፈጥሮው የፍጡርነት ድንበር ያለው፣ በጊዜ ዑደት፣ በቦታ ገደብ እና በእውቀት አቅሙ እጅግ የተገደበ ውስን ፍጡር ሲሆን፤ በአንጻሩ እግዚአብሔር ዘላለማዊ፣ ረቂቅ፣ በቦታ የማይወሰንና ሁሉን አዋቂ የሆነ ወሰን-አልባ ሉዓላዊ አምላክ ነው። በዚህ መሠረታዊ የፈጣሪና የፍጡር የህልውና ልዩነት ምክንያት፣ ውስን የሆነው የሰው ልጅ አእምሮ ያለምንም መለኮታዊ እገዛና ራስን መግለጥ፣ ወሰን-አልባውን አምላክ ሊረዳው ቀርቶ ሊያስበውም ከቶ አይችልም። የሰው ልጅ በኤደን ገነት በኃጢአት ባይወድቅና አእምሮው ባይበላሽ ኖሮ እንኳ፣ እንደ ፍጡርነቱ ፈጣሪውን ማወቅ የሚችለው እግዚአብሔር በሚሰጠው መለኮታዊ መገለጥ አማካይነት ብቻ ነበር።
ዘፍጥረት 2፥16-17 — ከውድቀት በፊት የነበረ መገለጥ
"እግዚአብሔር አምላክም ሰውን እንዲህ ብሎ አዘዘው..." የሚለው ይህ የመጀመሪያ መለኮታዊ ትእዛዝ፣ እጅግ ጥልቅ የሆነ የነገረ-መለኮት ትምህርት ይይዛል፦ አዳም ገና በንጹህ፣ ኃጢአት-አልባ እና ፍጹም በሆነ ሁኔታ ውስጥ በነበረበት ጊዜ እንኳ፣ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ፈቃድ ማወቅ የቻለው በራሱ የአእምሮ ማስተዋል፣ ወይም ዛፎችን በመመራመር ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በልዩ ሁኔታ በቃል (በመገለጥ) ስለተናገረውና ስለነገረው ብቻ ነው። ይህ እውነታ ታላቅ መንፈሳዊ ትምህርት ያስተምረናል፦ ፍጹም ንጹህና ያልወደቀ አእምሮ እንኳ፣ ያለ እግዚአብሔር ራስን መግለጥ በራሱ ወደ እግዚአብሔር ፈቃድ ሊደርስ አይችልም። ስለዚህ፣ ዛሬ በቤተ ክርስቲያን የምናደርገው የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት፣ ኃጢአተኞችና ደካሞች ስለሆንን ብቻ የተሰጠን ጊዜያዊ ማካካሻ ሳይሆን፣ ከፍጥረት ጅማሬ አንስቶ ፍጡር ለፈጣሪው ባለው የጥገኝነት ግንኙነት ውስጥ የተቀመጠ ዘላለማዊ የመግባቢያ ሥርዓት ነው።
1 ቆሮንቶስ 2፥11 — የአእምሮ ውስንነትና የመንፈስ ቅዱስ መገለጥ
ሐዋርያው ጳውሎስ፣ "በእርሱ ውስጥ ካለው ከሰው መንፈስ በቀር የሰውን ነገር የሚያውቅ ሰው ማን ነው? እንዲሁም ደግሞ ከእግዚአብሔር መንፈስ በቀር ለእግዚአብሔር ያለውን ማንም አያውቅም" ሲል፣ ተራ የቋንቋ ንጽጽር ብቻ እያቀረበ አይደለም፤ ይልቁንም ጠንካራና የማይሰበር የስነ-ዕውቀት አመክንዮ እየሰጠን ነው። ልክ የአንድን ሰው ጥልቅ ውስጣዊ ሐሳብ፣ ፍላጎትና ሚስጥር ለሌላ ሰው ሊነግር የሚችለው የሰውየው የራሱ መንፈስ ብቻ እንደሆነ ሁሉ፣ የእግዚአብሔርንም ጥልቅ ልብ፣ ፈቃድና የድነት እቅድ ለሰው ልጆች ሊያሳውቅ የሚችለው የእግዚአብሔር መንፈስ ብቻ ነው። ይህ ኃይለኛ ጥቅስ ማናቸውንም ተርጓሚ በትሕትና ወደ ጸሎት ይመልሰዋል፤ ምክንያቱም ማንኛውም የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ያለ መንፈስ ቅዱስ አብርሆት ቢደረግ፣ ቃላትን ብቻ የመተንተን ደረቅ አካዳሚያዊ ልምምድ ሆኖ ይቀራል፤ ከመንፈስ ቅዱስ ጋር ሲደረግ ግን ቃሉ ወደ ሕያውና ነፍስ አድን መገለጥ ይለወጣል።
ዘዳግም 29፥29 — መገለጥ የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ስጦታ መሆኑ
"ምሥጢሩ ለአምላካችን ለእግዚአብሔር ነው፤ የተገለጠው ግን... ለእኛና ለልጆቻችን ነው" የሚለው ይህ ወርቃማ የሙሴ ቃል፣ ፍጹም ትህትናንና ታላቅ ጸጋን በአንድ ላይ አዋሕዶ ያሳየናል። ትህትናን ያሳየናል ምክንያቱም አእምሮአችን ሊረዳቸው የማይችሉ፣ ከእኛ አቅም በላይ የሆኑና ለእኛ ፈጽሞ ተሰውረው የሚቀሩ መለኮታዊ ምሥጢራት እንዳሉ እንድናውቅ ያደርገናል፤ ጸጋን ደግሞ ያሳየናል ምክንያቱም ለድነታችን፣ ለሕይወታችንና ለታዛዥነታችን የሚያስፈልገንን በቂ እውቀት ሁሉ እግዚአብሔር በነጻ በቃሉ ስለገለጠልን ነው። ይህ ሰማያዊ ሚዛን ለክርስቲያን ልብ ትልቅ እረፍት ይሰጣል፦ እግዚአብሔር በሰወረውና በማናውቀው ነገር ላይ አጉል ተመራምረን ልንጨነቅ አይገባንም፤ ይልቁንም በልጁ በኩል ስለተገለጠልን እውነት በጥልቅ ምስጋና ልንታዘዘው ይገባናል።
ኢዮብ 11፥7 — የፈጣሪና የፍጡር የህልውና ርቀት
"የእግዚአብሔርን ጥልቅ ነገር ልትመረምር ትችላለህን? ወይስ ሁሉን የሚችለውን አምላክ ፍጹምነት ልትደርስበት ትችላለህን?" የሚለው የናዕማታዊው የጾፋር ጥያቄ፣ ምንም እንኳ በኢዮብ መጽሐፍ ውስጥ ከጓደኞቹ አንደበት የመጣ ቢሆንም፣ ራሱ ጥያቄው ግን የማይናወጥ ዘላለማዊ እውነትን ይይዛል። ወሰን-የለሹን፣ ሁሉን ቻዩንና ረቂቁን አምላክ፣ ውስን በሆነው የሰው ልጅ አእምሮ ተመራምሮ ማወቅና መድረስ ፈጽሞ የማይቻል ነው። ይህ ጥያቄ ዛሬም በዘመናዊው ትዕቢተኛ ትውልድ ፊት ይቀርባል፤ ልባችንንም ከእውቀት ትዕቢት ወደ ጥልቅ አድናቆትና አምልኮ ይለውጠዋል ። የእግዚአብሔርን ጥልቀት ማወቅ ያልቻልነው ማወቅ ስለማንፈልግ ሳይሆን፣ እርሱ ራሱ በጸጋው ስለገለጠልን ብቻ የምናውቀውን ያህል እንደምናውቀው ስለምንረዳ ነው።
በታላቁ ፈጣሪና በደካማው ፍጡር መካከል ያለው ይህ ጥልቅ የህልውና ገደል፣ እግዚአብሔር ራሱን ዝቅ በማድረግ በቃሉ በዘረጋው የመገለጥ ድልድይ ካልተሻገረ በቀር፣ የሰው ልጅ በራሱ ተፈጥሯዊ አቅም፣ ሳይንሳዊ ምርምርና ምክንያታዊ ፍልስፍና ወደ እውነተኛውና አዳኙ የእግዚአብሔር እውቀት ፈጽሞ ሊደርስ አይችልም።
የሰው ልጅ ኃጢአተኝነት
ከአዳም ውድቀት በኋላ ግን የመገለጥ አስፈላጊነት ከመቼውም ጊዜ ይበልጥ አጣዳፊ፣ ወሳኝና የሞትና የሕይወት ጉዳይ ሆኗል። ኃጢአት የሰውን ልጅ መንፈሳዊ ዕይታ በማሳወር ከማጨለሙም ባሻገር፣ አእምሯዊ የመረዳት አቅሙን ክፉኛ በማዛባቱ፣ በአጠቃላይ መገለጥ ውስጥ በሚታየው የተፈጥሮ ሥርዓትና በኅሊናው ውስጥ ያለውን የእግዚአብሔርን ክብር እንኳ በትክክል እንዳያስተውል አድርጎታል። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 1፥18-23 ላይ ይህንን የወደቀውን የሰው ልጅ ተፈጥሮ ሲያጋልጥ፣ ሰው እውነትን በዓመፅ እንደሚያፍን (እንደሚጨቁን) ያስተምረናል። እዚህ ላይ ችግሩ የሰዎች የመረጃ እጥረት ወይም የተፈጥሮ ማስረጃ ማነስ ሳይሆን፣ የልብ ዓመፅና የፈቃድ መበላሸት መሆኑን ያሳየናል ። ሰው እውነትን አያውቅም ብቻ ሳይሆን፣ የተገለጠለትን የሚያውቀውን እውነት ሆን ብሎ ወደ ታች ገፍቶ ያፍነዋል፤ ልክ በውሃ ውስጥ ያለን ኳስ በኃይል እንደመግፋት ማለት ነው። ስለዚህ፣ እግዚአብሔር በሕያው ቃሉና በመጨረሻው ዘመን በልጁ በኩል ልዩና አዳኝ መገለጥን በመስጠት፣ የጠፋውንና አእምሮው የታወረውን የሰው ልጅ ፈልጎ ወደ ብርሃን ካልመለሰው በቀር፣ የሰው ልጅ በምንም ዓይነት ሰብዓዊ ጥረት ደኅንነትን ሊያገኝ አይችልም። ይህ መራራ እውነት ደግሞ የወንጌልን ጸጋ ይበልጥ ውድና ጣፋጭ ያደርገዋል፤ ምክንያቱም እግዚአብሔር የታወረውን የሰውን ልጅ አእምሮ ብቻ ሳይሆን፣ ያንን ልብ በዓመፅ የያዘውን የተበላሸ ፈቃድ ራሱ በሚያድነው ጸጋው አሸንፎ ስለሚለውጠው ነው።
አጠቃላይ መገለጥ
አጠቃላይ መገለጥ ሲባል፣ እግዚአብሔር በሁለንተናዊ መልኩ፣ የጂኦግራፊ፣ የታሪክና የባሕል ድንበሮችን በመሻገር ለሰው ልጆች ሁሉ ራሱን ያሳወቀበትን ሥነ-መለኮታዊ ክንውን ያመለክታል። በተወሰኑ ታሪካዊ የማዳን ተግባራት፣ በነቢያት እና በቅዱሳት መጻሕፍት ብቻ ከተሰጠውና አዳኝ ከሆነው ልዩ መገለጥ በተለየ መልኩ፣ አጠቃላይ መገለጥ በአንድ የተወሰነ የቃል-ኪዳን ማኅበረሰብ ወይም ታሪካዊ ወቅት ውስጥ የተገደበ አይደለም። በዚህ የመገለጥ ማዕቀፍ አማካኝነት፣ እግዚአብሔር መኖሩን፣ ዘላለማዊ ኃይሉን፣ ረቂቅና ፈጣሪያዊ ጥበቡን፣ እንዲሁም ፍጹም የሥነ-ምግባር ባሕርዩን ይፋ ያደርጋል፤ ይህ መለኮታዊ ተግባር፣ እግዚአብሔር ራሱን በሕዝቦች መካከል "ያለ ምስክር እንዳልተወ" (ሐዋ. 14፥17) በግልጽ ያረጋግጣል።
የአጠቃላይ መገለጥ ሦስት መንገዶች
| መንገድ | የሚገልጠው ይዘት | ዋቢ ጥቅስ | ውስንነት |
|---|---|---|---|
| ፍጥረት (ተፈጥሮአዊ ሥርዓት) | የእግዚአብሔር ዘላለማዊ ኃይልና መለኮትነት፣ ጥበቡ | መዝ 19፥1-4፤ ሮሜ 1፥19-20 | ስለ ቤዛነት ወይም ስለ ክርስቶስ ምንም አይናገርም |
| ሕሊና (የሥነ-ምግባር ግንዛቤ) | የእግዚአብሔር ጻድቅነትና የሰው ተጠያቂነት | ሮሜ 2፥14-15 | በኃጢአት ተዛብቶ ፍጹም መመሪያ ሊሆን አይችልም |
| ጥበቃ (Providence) | የእግዚአብሔር ቸርነትና ታሪክን የመግዛት ሉዓላዊነት | ሐዋ 14፥16-17፤ 17፥26-27 | ልዩ የቤዛነት እቅድን በዝርዝር አይገልጥም |
ገበታ፦ አጠቃላይ መገለጥ ምን ይሰጣል፣ ምንስ አይሰጥም
ገበታው ስለ አጠቃላይ መገለጥ ሁለቱን ውጤቶች ለትምህርታዊ ማሳያ ያነጻጽራል፤ ተጠያቂነትን ሙሉ በሙሉ ይሰጣል፣ ድነትን ግን ፈጽሞ አይሰጥም።
ፍጥረትና ተፈጥሮአዊ ሥርዓት
መዝሙረኛው ዳዊት በመዝሙር 19፥1-4 ላይ "ሰማያት የእግዚአብሔርን ክብር ይናገራሉ፤ የሰማይ ጠፈርም የእጁን ሥራ ያወራል" ብሎ ሲዘምር፣ ይህ ቅኔያዊ አገላለጽ ፍጥረት ራሱ ድዳና ዝም ያለ ግዑዝ አካል ሳይሆን፣ ፈጣሪውን የሚያከብርና ያለማቋረጥ የሚመሰክር ሕያው "ድምፅ" እንዳለው በግልጽ ያሳየናል። ይህ የፍጥረት "ንግግር" የሰው ልጆችን ቋንቋና ቃላት አይጠቀምም፤ ነገር ግን ድምፁ ከቋንቋ ገደብ አልፎ በምድር ዳርቻ ሁሉ ያስተጋባል፤ ይህ ማለት ማንኛውም የሰው ልጅ በምድር ላይ የትም ቢኖር የፈጣሪውን ታላቅነት ምስክርነት ሳያይና ሳይሰማ ሊኖር አይችልም ማለት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 1፥19-20 ላይ ደግሞ ይህንን እውነት ከቅኔ አልፎ ወደ ጥልቅ የነገረ-መለኮት ትንታኔ ያሸጋግረዋል፦ "የማይታየው ባሕርይ እርሱም የዘላለም ኃይሉ አምላክነቱም ከዓለም ፍጥረት ጀምሮ ተሠርተው በሚታዩ ነገሮች ግልጥ ሆኖ ይታያል" ብሎ በታላቅ ድምፅ ያውጃል። እዚህ ላይ ትኩረት ልንሰጠው የሚገባው ቁልፍ ሐረግ "ግልጥ ሆኖ ይታያል" የሚለው ነው፤ ይህ ማለት እግዚአብሔር በፍጥረት ውስጥ ያለው ምስክርነት በማያሻማ ሁኔታ ግልጽ እንጂ፣ ለማየት የሚያስቸግር፣ ደብዛዛ ወይም ግልብ አይደለም ማለት ነው። ስለዚህ ማንም የሰው ልጅ በፍርድ ቀን በታላቁ ዙፋን ፊት ቀርቦ "ስለ እግዚአብሔር ምንም መረጃ አላገኘሁም" ብሎ ራሱን ከጥፋተኝነት ነጻ ሊያደርግ አይችልም፤ ለዚህም ነው ጳውሎስ ራሱ ሰዎች "ምክንያት የላቸውም" ሲል ይህንኑ የሚያረጋግጠው። ይህ ኃይለኛ ጥቅስ ለምናምን አማኞች ደግሞ ትልቅ መንፈሳዊ ማጽናኛና ትምህርት ይሰጠናል፦ በየቀኑ በዓይናችን የምንመለከተው ጸሐይ፣ ከዋክብት፣ ተራራ፣ ውቅያኖስና ተፈጥሮ ሁሉ፣ የነፍሳችን አፍቃሪ የሆነውን ፈጣሪያችንን ታላቅነት በዝምታ ግን በኃይል እየሰበኩልን ነው፤ ይህንን የፍጥረት ስብከት ማስተዋል፣ ልባችንን ከመሬት አውጥቶ ወደ ሰማያዊ አምልኮ ሊመራው ይገባል።
የሰው ልጅ ሕሊና እና የሥነ-ምግባር ግንዛቤ
ጳውሎስ በሮሜ 2፥14-15 ላይ እንደሚያስተምረው፣ የሙሴ የጽሑፍ ሕግ ያልደረሳቸውና ያላወቁ አሕዛብ እንኳ ሳይቀሩ፣ በልባቸው ጽላት ላይ የተቀረጸና ተፈጥሮአዊ የሆነ የሥነ-ምግባር ግንዛቤ አላቸው። "ሕሊናቸው ሲመሰክርላቸው አሳባቸውም እርስ በርሳቸው ሲካሰስ ወይም ሲያመካኝ" የሚለው ቃል ደግሞ၊ በእያንዳንዱ ሰው ልብ ውስጥ የተቀመጠውን ይህንን ኃይለኛ ውስጣዊ ፍርድ ቤት ያሳየናል። ማንኛውም የሰው ልጅ፣ ምንም ያህል ከወንጌል ብርሃን ርቆ በጨለማ ቢኖርም፣ በውስጡ መልካምና ክፉን የሚለይ የሞራል ዳኛ አለው ። ይህ ዳኛ ደግሞ ሰውየው ራሱ የፈጠረው ሥርዓት ሳይሆን፣ ከፈጣሪው የተቀበለው መለኮታዊ ስጦታ ነው። ሆኖም፣ ሕሊና ራሱን የቻለ፣ የሥነ-ምግባር ፈጣሪ ወይም ሉዓላዊ ሕግ ሰጪ አይደለም፤ ይልቁንም፣ ሕሊና ማለት ከእግዚአብሔር ቅዱስ ባሕርይ ከሚመነጨው ዘላለማዊ የሥነ-ምግባር ሥርዓት ጋር የተጣመረ፣ ያንን ሥርዓት ለይቶ የማወቅና በእርሱ ላይ ምላሽ የመስጠት ተፈጥሮአዊ አቅም ነው። ሕሊና በሰው ነፍስ ውስጥ የሚገኝ የመለኮት ድምፅ አስተጋቢ እንጂ፣ ራሱ የሥነ-ምግባር እውነት የመጨረሻ ምንጭና መስፈሪያ አይደለም። ስለዚህም፣ ኃጢአት በሰፈነበትና በታወረ ልብ ውስጥ ሕሊና ራሱ ሊደነዝዝ፣ ሊታወር (1 ጢሞ. 4፡2)፣ ወይም መጥፎውን እንደ መልካም ቆጥሮ ስህተትን ሊያጸድቅ ይችላል። ለዚህም ነው፣ ክርስቲያኖች እንደመሆናችን መጠን፣ የራሳችንን ሕሊና ብቻ እንደ መመሪያ ሳንይዝ፣ ከሕሊናችን በላይና ፍጹም ዳኛ የሆነውን የተጻፈውን የእግዚአብሔር ቃል ልንታዘዝና ሕሊናችንን በቃሉ ልንቀኝ የሚገባን።
ጥበቃ (Providence)
አጠቃላይ መገለጥ በፍጥረትና በሕሊና ብቻ የሚወሰን ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ፍጥረትን በሚያስተዳድርበትና ታሪክን በሚመራበት ዕለታዊ ጥበቃው አማካኝነትም ለሰው ልጆች ሁሉ ይተላለፋል። በሐዋርያት ሥራ 14፥16-17 ላይ፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በልስጥራ ከተማ ለነበሩ አረማውያን ሲሰብክ፣ እግዚአብሔር ራሱን ያለ ምስክር እንዳልተወ አስረግጦ ሲናገር፣ "ዝናብን ከሰማይ ፍሬያማንም ወራት" ለምድር በመስጠት፣ ልባችንንም "በመብልና በደስታ" በመሙላት መግቦቱን አሳይቷል ይላል። ይህ ቀላልና የተለመደ የሚመስል ዝርዝር ፣ ማለትም ዝናብ፣ ምግብ፣ እና ደስታ እጅግ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፦ ዕለታዊ በረከቶቻችን ሁሉ በተፈጥሮ አጋጣሚ ወይም በዘፈቀደ የተገኙ አይደሉም፤ ይልቁንም ክፉዎችንም ሆነ ደጎችን እኩል ከሚያይ ከሰማይ ደግ አባት እጅ የፈለቁ የጸጋ ስጦታዎች ናቸው (ማቴ. 5፡45)። በሐዋርያት ሥራ 17፥26-27 ላይ ደግሞ፣ ጳውሎስ በአቴና ለነበሩ ፈላስፎች ሲናገር፣ እግዚአብሔር የሰው ልጆች ሁሉ "ይፈልጉትና ምናልባትም እየዳሰሱ ያገኙት እንደሆነ" አስቦ፣ የሕዝቦችን ዘመንና የኑሮአቸውን ወሰን (የጂኦግራፊና የታሪክ ድንበር) በሉዓላዊነቱ እንደወሰነ ይገልጻል። ይህ አስደናቂ እውነት የሚያሳየው፣ የሰው ልጆች ታሪክ፣ የነገሥታት መነሳትና መውደቅ፣ በዘፈቀደ የሚንከባለል ዕውር ዑደት ሳይሆን፣ ራሱ እግዚአብሔር ሰዎች ወደ እርሱ እንዲመለሱና እንዲፈልጉት አድርጎ በጥበቡ ያዘጋጀው ታላቅ የድነት መድረክ መሆኑን ነው!
የአጠቃላይ መገለጥ ዓላማ እና ድነታዊ ውስንነት
የአጠቃላይ መገለጥ ዋነኛ ዓላማ፣ እግዚአብሔር የራሱን ሉዓላዊ ህልውና በሁለንተናዊ፣ በተጨባጭና በማያከራክር ሥነ-ዕውቀታዊ መንገድ ለሰው ልጅ ሁሉ ማረጋገጥና ማሳየት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 1፥20 ላይ እንዳስቀመጠው፣ ይህ መገለጥ የሰውን ልጅ በፈጣሪው የፍርድ ዙፋን ፊት ሲቀርብ "መለኮታዊ መረጃ አላገኘሁም፣ አላወቅሁም" ለማለት አንዳችም ምክንያት እንዳይኖረው ያደርገዋል። በተጨማሪም፣ አጠቃላይ መገለጥ እግዚአብሔር ለሰው ልጆች ሁሉ በሰጠው "የአጠቃላይ ጸጋ" ሰፊ ማዕቀፍ ውስጥ፣ በዓለም ላይ ክፋትን ለመግታት፣ ማኅበራዊ ሥርዓትን ለመጠበቅ፣ ስነ-ምግባርን ለማበረታታትና፣ የሰው ልጅ ማኅበረሰብ ሙሉ በሙሉ ወደ ጥፋት እንዳይወርድ ለመታደግ ያገለግላል። ይሁን እንጂ፣ ምንም እንኳ አጠቃላይ መገለጥ ግልጽ፣ ቋሚና በመላው ዓለም የሚታይ ሁለንተናዊ ቢሆንም፣ የሰውን ልጅ ከኃጢአት አዘቅት ለማውጣትና ለማዳን ግን ፈጽሞ፣ ፈጽሞ በቂ አይደለም! አጠቃላይ መገለጥ (ተፈጥሮና ሕሊና)፣ ስለ ሎጎስ (ክርስቶስ) ሥጋዌ፣ በጎልጎታ ስለተፈጸመው የመስቀሉ የኃጢአት ስርየት፣ ስለ ትንሣኤው ሥነ-ፍጻሜያዊ ድል፣ ወይም በእምነት ብቻ ስለ መጽደቅ ታላቅ ምስጢር አንዳችም ሊናገር አይችልም። ስለዚህ አጠቃላይ መገለጥ የሰውን ልጅ በፈጣሪው ፊት ተጠያቂና "ምክንያት አልባ" የሚያደርገው ቢሆንም፣ ግለሰቡ ከኃጢአቱ ዕዳ እንዲነጻ፣ ይቅርታ እንዲያገኝና ከእግዚአብሔር ጋር እንዲታረቅ ግን ልዩና አዳኝ መገለጥ ማለትም ወንጌል የግድ አስፈላጊ ነው። ይህ ጥልቅ እውነት ሁላችንንም ወደ ወንጌል ስብከት አጣዳፊነት ይመራናል፤ ፍጥረት ራሱ ስለ እግዚአብሔር ህልውና ቢመሰክርም፣ ስለ አዳኙ ስለ ክርስቶስ ግን ማንም አፉን ከፍቶ ካልነገራቸው በቀር፣ ማንም የሰው ልጅ ራሱ ተመራምሮ ሊሰማና ሊድን አይችልም (ሮሜ 10፥14)።
ልዩ መገለጥና በክርስቶስ የመገለጥ ሙላት
ልዩ መገለጥ ሲባል፣ ታላቁ እግዚአብሔር ራሱን በተወሰነ ታሪካዊ ወቅት፣ በልዩ መንገድ፣ ለተወሰኑ ግለሰቦች ወይም ማኅበረሰቦች የማዳን ፈቃዱን፣ ሉዓላዊ ሐሳቡንና ጥልቅ ምሥጢሩን ለመግለጥ ሆን ብሎና አቅዶ የሚያደርገውን መለኮታዊ ተግባር ያመለክታል። ይህ ልዩ መገለጥ፣ የሰው ልጅ በተፈጥሮ እይታው፣ በገዛ አቅሙ ወይም በአእምሮው ምርምር (በአጠቃላይ መገለጥ) ሊደርስባቸው ፈጽሞ የማይችላቸውን ጥልቅ መለኮታዊ እውነታዎች ብርሃን ይፈነጥቅባቸዋል፦ ለምሳሌ የቤዛነትን መንገድ፣ እግዚአብሔር ከሕዝቡ ጋር የገባባቸውን የቃል ኪዳን ተስፋዎች፣ ስለ ኃጢአት ስርየት፣ እና በዋናነት በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል ብቻ የሚገኘውን ዘላለማዊ ደኅንነት ይገልጣል። ዘዳግም 29፥29 በጥልቀት እንደሚያሳየው፣ ልዩ መገለጥ እግዚአብሔር የራሱን ሰማያዊ ምስጢር ለሰው ልጆች በማካፈል፣ ሰውን ከጨለማ ወደ ብርሃን፣ ከክህደት ወደ እምነት፣ ከአመጽ ወደ ታዛዥነትና ወደ ጥልቅ የቃል ኪዳን ፍቅር ግንኙነት ለመጥራት የሚያደርገው እጅግ ልዩና ወደር የሌለው የጸጋ አቅርቦት ነው።
የልዩ መገለጥ ዓይነቶች
ቴዎፋኒ እና መለኮታዊ መገለጦች
ቴዎፋኒ (Theophany) ማለት የማይታየው እግዚአብሔር ለሰው ልጅ በሚታይ، በሚዳሰስ ወይም ሥጋዊ በሆነ ሁኔታ ራሱን ለጊዜው መግለጡ ነው። ለምሳሌ፦ እግዚአብሔር ለሙሴ በኮሬብ ተራራ በነደደ ቁጥቋጦ ውስጥ መታየቱ (ዘጸ. 3፥1-6) እጅግ ትልቅ የነገረ-መለኮት ትምህርት ይይዛል ። ቁጥቋጦው በእሳት ይነድድ ነበር፣ ነገር ግን ተቃጥሎ አያልቅም (አይጠፋም) ነበር፤ ይህ አስደናቂ ምልክት የሚያሳየው፣ እግዚአብሔር ራሱ ንጹህና የሚበላ እሳት ሆኖ ወደዚህ ኃጢአተኛ ዓለም ቢመጣም፣ ያንን ዓለም (ወይም ቁጥቋጦውን/እስራኤልን) የማያጠፋ ነገር ግን የሚያነጻና የሚቀድስ ሉዓላዊ አምላክ መሆኑን ነው። እንዲሁም፣ በሲና ተራራ በእሳት፣ በጭስ፣ በመብረቅና በደመና መገለጡ (ዘጸ. 19፥16-25) የእግዚአብሔርን አስፈሪ ቅድስና እና ሊቀረብ የማይችል ክብር ለሕዝቡ በጥልቀት ያስተምር ነበር።
ሕልሞችና ራእዮች
እግዚአብሔር በመንፈሱ አማካኝነት፣ ሰዎች በእንቅልፍ ላይ እያሉ በሕልም፣ ወይም ነቅተው እያለ በራእይ አማካኝነት ፈቃዱን፣ ማስጠንቀቂያውንና ትንቢታዊ ዓላማውን ይገልጣል። በብሉይ ኪዳን ለዮሴፍ ስለ ወደፊቱ ታላቅነትና ስለ ቤተሰቡ መዳን (ዘፍ. 37)፣ እንዲሁም ለነቢዩ ዳንኤል ስለ ዓለም መንግሥታት መነሳትና መውደቅ፣ እና ስለ መጨረሻው ዘመን የክርስቶስ መንግሥት (ዳን. 7) መመሪያን፣ ማስጠንቀቂያንና ጥልቅ ትንቢታዊ ግንዛቤን ሰጥቷል፤ እነዚህ ራእዮች ብዙ ጊዜ በተሰጡበት ወቅት ምስጢራቸው ሙሉ በሙሉ ግልጽ ባይሆንም፣ በኋለኛው የዓለም ታሪክ ውስጥ የእግዚአብሔርን ታማኝ ዕቅድና ሉዓላዊነት በተጨባጭ ሲፈጽሙ ታይተዋል።
የነቢያት ንግግር ("እግዚአብሔር እንዲህ ይላል")
በመንፈስ ቅዱስ የተቃኘው የነቢያት ሕያው ቃል የልዩ መገለጥ ዋነኛና ማዕከላዊ አካል ነው። የነቢያት ንግግር ብዙውን ጊዜ "እግዚአብሔር እንዲህ ይላል" በሚል መለኮታዊ የማረጋገጫ ቀመር የሚጀምር ሲሆን፣ ይህም የሚነገረው ቃል የሚመነጨው ከሰማያዊው አምላክ እንጂ ከተናጋሪው ነቢይ የግል ሐሳብ አለመሆኑን በግልጽ ያሳያል (ኤር. 1፥7-9)፤ ለምሳሌ ነቢዩ ኤርምያስ የጥሪው ታላቅነት አስፈርቶት "ብላቴና ነኝ" ብሎ ሲያመነታ፣ እግዚአብሔር "ወደምልክህ ሁሉ ትሄዳለህ፣ የማዝዝህንም ሁሉ ትናገራለህ" ሲል ኃይለኛ መልስ ሰጠው ። ይህ ደግሞ የነቢይነትና የቃል አገልጋይነት ሥልጣን ከሰውየው የግል ብቃት፣ ዕድሜ ወይም አንደበተ ርቱዕነት ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር መለኮታዊ ጥሪና ሉዓላዊ ቃል ብቻ የሚመነጭ መሆኑን በጽኑ ያስተምረናል።
ተአምራት እንደ ገላጭ ምልክቶች
በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የሚገኙ ተአምራት ተራ አስደናቂ ድርጊቶች ብቻ ሳይሆኑ፣ ከድርጊቱ ባሻገር ወደ እግዚአብሔር መገኘት፣ ኃይልና የድነት ሥራ የሚያመለክቱ መለኮታዊ "ምልክቶች" ናቸው። ለምሳሌ የእስራኤል ሕዝብ ባሕሩን ተሻግረው እንዲድኑ የቀይ ባሕር በሁለት መከፈል (ዘጸ. 14) የእግዚአብሔርን ታላቅ ኃይልና የቃል ኪዳን ታማኝነት ገልጧል፤ እዚህ ላይ ተአምሩ ራሱ የመጨረሻ ግብ አልነበረም፣ ይልቁንም ሕዝቡን (እስራኤልን) ከባርነት ነጻ አውጥቶ፣ ወደ እግዚአብሔር ታማኝነት አምልኮና እምነት ለመምራት የተደረገ ታላቅ የድነት ምልክት ነበር።
ቅዱሳት መጻሕፍት እንደ ተጻፈ መገለጥ
ከላይ ከተጠቀሱት የመገለጥ ዓይነቶች ሁሉ በላይ ዘላቂ፣ አስተማማኝ፣ የማይሳሳት እና ሁሉን አቀፍ የሆነው የልዩ መገለጥ ዓይነት፣ በመንፈስ ቅዱስ እስትንፋስነት በጸጋ የተጻፈው የእግዚአብሔር ቃል (መጽሐፍ ቅዱስ) ነው (2 ጢሞ. 3፥16-17)፤ ይህ የተጻፈው መለኮታዊ መገለጥ፣ እንደ ሌሎች የመገለጥ መንገዶች (እንደ ራእይ ወይም ቴዎፋኒ) ጊዜያዊ ወይም ግላዊ ሳይሆን፣ ለትውልድ ትውልድ ሁሉ ዘላቂ ምስክርነት፣ መመሪያና የድነት ብርሃን ሆኖ የቀጠለ፣ ፍጹምና በቂ የሆነ ብቸኛው የመጨረሻ የልዩ መገለጥ ዓይነት ነው።
| የመገለጥ ዓይነት | ዘመን | ዛሬ ይቀጥላል? | ቀኖናዊ ደረጃ |
|---|---|---|---|
| ቴዎፋኒ | ብሉይ ኪዳን (በተለይ) | የለም — ከቀኖና መዘጋት ጋር አብቅቷል | በጽሑፍ ተመዝግቦ ተጠብቋል |
| ሕልምና ራእይ | ብሉይና አዲስ ኪዳን | ተመሳሳይ የቀኖና-ደረጃ መገለጥ የለም | የቀኖናዊ ትንቢት አካል ብቻ ስልጣን አለው |
| የነቢያት ቃል | እስከ ወንጌላውያን/ሐዋርያት ዘመን | የነቢያዊ ቢሮ ተዘግቷል (ዕብ 1፥1-2) | ቀኖናዊ፣ ሙሉ ሥልጣን ያለው |
| ተአምራት | በተለይ በመሠረት-ጣይ ወቅቶች | እግዚአብሔር ዛሬም ሊሠራ ይችላል፣ ቀኖና-መሥራች ሥልጣን ግን የለውም | ቀኖናዊ ማረጋገጫ ተግባር ነበር |
| ቅዱሳት መጻሕፍት | ተጠናቅቋል (ቀኖና ዝግ ነው) | ዘላቂ፣ ሁሌም ሥልጣን ያለው | የመጨረሻውና ብቸኛው የተጻፈ ደንብ (norma normans) |
ክርስቶስ የመገለጥ ሙላትና ማጠቃለያ
ዮሐንስ 1፥14-18 — "ቃልም ሥጋ ሆነ"
"ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ" የሚለው የወንጌላዊው ዮሐንስ አዋጅ (ዮሐ. 1፡14)፣ ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ካሉት እጅግ ድንቅና ክብደታቸው ወደር ከሌላቸው የነገረ-መለኮት ጥቅሶች አንዱ ነው። "ቃል" ማለትም ዘላለማዊው፣ ፈጣሪው፣ ከእግዚአብሔር አብ ጋር የነበረውና ራሱ አምላክ የሆነው ሎጎስ "ሥጋ ሆነ"፤ ይህ ማለት በቦታና በጊዜ የማይወሰነው ገደብ የሌለው አምላክ ወደ ጊዜያዊ የሰው ልጅ ገደብ ውስጥ ገባ፣ በፍጡር አይን የማይታየው መለኮት በሰውነት ተገለጠና ታየ፣ ከሰው ልጅ ኃጢአት የተነሳ እጅግ ርቆ የነበረው ቅዱስ አምላክ ከእኛ ጋር ሊሆን በጽኑ ቀረበ ማለት ነው። "በእኛ አደረ" ተብሎ የተተረጎመው የግሪክ ቃል "ኤስኬኖሰን" ሲሆን፣ በጥሬው "በመካከላችን ድንኳን ተከለ" ማለት ነው፤ ይህ ኃይለኛ ቃል አንባቢውን በቀጥታ ወደ ብሉይ ኪዳን የመገናኛ ማደሪያ ድንኳን ታሪክ ይመልሰዋል ። ልክ በዘጸአት ጊዜ የእግዚአብሔር የክብሩ ደመና በማደሪያ ድንኳኑ ውስጥ በእስራኤል መካከል ተገልጦ እንደ ኖረ ሁሉ፣ አሁን ያው ዘላለማዊና ተወዳዳሪ የሌለው መለኮታዊ ክብር በክርስቶስ የሰውነት ሥጋ ውስጥ በእኛ መካከል ሕያው ድንኳን ተከለ። "ጸጋንና እውነትን ተመልቶ" የሚለው ሐረግ ደግሞ፣ ክርስቶስ የብሉይ ኪዳንን ማዕከላዊ የእግዚአብሔር ባሕርያት፣ ማለትም "ምህረትና ታማኝነት" የተባሉትን ጸጋዎች ፍጹም አካላዊ መገለጫ መሆኑን በደማቁ ያሳያል። ይህ አንድ ጥቅስ ብቻውን የአማኙን ልብ ወደ ጥልቅ አምልኮና እንባ ይመራዋል፤ ምክንያቱም የማይታየውና የማይደረስበት አምላክ ራሱ ፈልጎን ወደ እኛ ስለ መጣ፣ እኛ በራሳችን ጥረትና ሃይማኖታዊ ሥርዓት ወደ እርሱ ለመድረስ የምናደርገው አድካሚ ትግል ሁሉ አላስፈላጊና ከንቱ ሆኗል ፤ የሰማዩ ንጉሥ ራሱ በጸጋው ወደ እኛ መጥቶልናልና!
ዕብራውያን 1፥3 እና ዮሐንስ 14፥9 — "የባሕርዩ መግለጫ"
ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር አብ የክብሩ መንጸባረቅ "አምሳል" እና የባሕርዩ ፍጹም "መግለጫ" ነው (ዕብ. 1፥3)፤ እዚህ ላይ "መግለጫ" ተብሎ የተተረጎመው ቃል በጥንቱ ዘመን አንድ ማህተም በሰም ወይም በጭቃ ላይ ሲታተም የሚተወውን ፍጹምና ትክክለኛ ምስል ለማመልከት ይሠራበት ነበር። ልክ ማህተም በሰም ላይ ሲያርፍ የማህተሙን ትክክለኛ ቅርጽ ምንም ሳያጎድል እንደሚያሳርፍ ሁሉ፣ ክርስቶስም የዘላለም የአብን ትክክለኛ ማንነትና ባሕርይ በፍጹም ትክክለኛነት በምድር ላይ ያሳየናል፤ ከእግዚአብሔርነት ባሕርይ አንዳችም አይጎድልበትም፣ አንዳችም የሰውኛ ፈጠራ አይጨመርበትም። ይህ አስደናቂ እውነት፣ በዮሐንስ 14፥9 ላይ ጌታ ኢየሱስ ለደቀ መዝሙሩ ለፊልጶስ በሰጠው የማያሻማ መልስ ይበልጥ ግልጽ ሆኖ ያበራል፦ "እኔን ያየ አብን አይቷል" ብሏልና። ይህ ቃል ለፊልጶስ ብቻ የተነገረ ሳይሆን၊ ዛሬ ለምናምን ለእያንዳንዳችን ነፍስ እጅግ ትልቅ ማጽናኛና ዐለት ነው፤ የእግዚአብሔር ልብና ማንነት ምን እንደሚመስል ማወቅ ብንፈልግ፣ ወደ ራቅ ያለ የፍልስፍና ጥናት፣ ወደ ረቂቅ የነገረ-መለኮት ክርክር ወይም ወደ ተለያዩ ሃይማኖታዊ ግምቶች መሄድ አያስፈልገንም ። የልባችንን አይን ወደ ጌታ ወደ ኢየሱስ ብቻ እናቅና፤ እርሱ ኃጢአተኞችን እንዴት እንደሚወድ፣ የወደቁትን እንዴት እንደሚምር፣ ግብዞችን እንዴት እንደሚገሥጽ፣ እና ኃጢአትን እንዴት አጥብቆ እንደሚጠላ ወንጌል ላይ ስንመለከት፣ ታላቁ አብ ራሱ ልክ እንደዚሁ መሆኑን በፍጹም ልበ-ሙሉነት እናውቃለን።
ዕብራውያን 1፥1-2 — "በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና... በልጁ"
"ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ፣ ሁሉን ወራሽ ባደረገው ደግሞም ዓለማትን በፈጠረበት በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን" የሚለው የዕብራውያን መልእክት ኃይለኛ መግቢያ ቃል፣ ምናልባትም በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ስለ መገለጥ ማንነት ከተጻፉት ማጠቃለያ ጥቅሶች ሁሉ እጅግ የላቀውና ሥዕላዊው ነው። "በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና" የሚለው ሐረግ፣ የብሉይ ኪዳንን የመገለጥ ብዝሃነትና ደረጃ በደረጃ መሆን ያሳየናል። እግዚአብሔር በሕልም፣ በራእይ፣ በመላእክት በኩል፣ በቀጥታ ንግግር፣ በምሳሌና በተአምራት ይናገር ነበር። እያንዳንዱ የነቢያት ዘዴ ከሰማያዊው እውነት ላይ ከፊል ብርሃን ብቻ ይሰጥ ነበር፤ ልክ በአንድ ትልቅ አዳራሽ ላይ የተሠሩ ብዙ ትናንሽ መስኮቶች በተለያየ አቅጣጫ ላይ ብርሃን እንደሚያስገቡ ማለት ነው። ነገር ግን "በዚህ ዘመን መጨረሻ ግን በልጁ" የሚለው ንጽጽር፣ በታሪክ ውስጥ የተደረገን እጅግ ታላቅና ወደር የሌለው የድነት ለውጥ ያመለክታል፦ ብዙ ትናንሽና ከፊል ብርሃን ከሚያስገቡ መስኮቶች ፋንታ፣ አንድ ታላቅ የብርሃን በር ተከፈተ ። ያ የሰማይ በር ደግሞ ራሱ ሥጋ የለበሰው ወልድ ነው። ነቢያት ስለ እግዚአብሔር (ስለ ጌታቸው) ተናገሩ፤ ወልድ ግን ራሱ ቃል የሆነው እግዚአብሔር ተናገረ። ይህ መሠረታዊ የባሕርይ ልዩነት ለምናምን አማኞች ሁሉ ትልቅ መተማመኛና ሰላም ይሰጠናል፤ በክርስቶስ አካልና ሕይወት የተነገረን ቃል ከየትኛውም ቀደምት የብሉይ ኪዳን መገለጥ የላቀ፣ የመጨረሻና ፍጹም ሙሉ ስለሆነ፣ ከእርሱ ውጭ ተጨማሪ "የመጨረሻ ቃል"፣ አዲስ ነቢይ፣ ወይም አዲስ ራእይ ፍለጋ ወደ ግራና ወደ ቀኝ ልንቅበዘበዝ አያስፈልገንም።
የክርስቶስ መገለጥ የመጨረሻነትና ብቁነት
በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ የተሰጠው ልዩ መገለጥ የመጨረሻው የሰማይ ቃል ሲሆን፣ ለሰው ልጅ ሁለንተናዊ ደኅንነትና የዘላለም ሕይወት ደግሞ ፍጹም በቂ ነው። ቀዳሚዎቹ የብሉይ ኪዳን መገለጦች ማለትም የነቢያት የዘመናት ትንቢቶች፣ የካህናት የሥርዓተ አምልኮ ደንቦች፣ የመሥዋዕት ደም፣ እና የተለያዪ ቴዎፋኒዎች (የእግዚአብሔር መገለጦች) ሁሉ ወደ ክርስቶስ የሚያመለክቱና ስለ መምጣቱ የሚመሰክሩ ጊዜያዊ "ጥላዎች" ነበሩ (ቆላ. 2፥17)። አንድ ጥላ የራሱ የሆነ ራሱን የቻለ ገጽታና ቅርጽ የለውም፤ ጥላ የሚያሳየው ነገር (አካሉ) ራሱ ካልመጣ በቀር፣ የጥላው ትክክለኛ ገጽታና ግልጽ ትርጉም ፈጽሞ ሊታወቅ አይችልም። ክርስቶስ ግን መላው ብሉይ ኪዳን የሚጠብቀው ራሱ መለኮታዊ "አካሉ"፣ ዋናው እውነት ወይም እውነተኛውና ዘላለማዊው ገጽታ ነው ። ስለዚህ የብሉይ ኪዳን ጥላዎቹን (እንደ የእንስሳት መሥዋዕት ሥርዓት፣ የሌዋውያን ክህነት አገልግሎት፣ ወይም የሰንበትና የበዓላት ሥርዓቶችን) ዛሬም ወደ ኋላ ተመልሰን ልንፈልጋቸውና በዚያ እንድንጸድቅ ልንታገል አይገባም፤ ይልቁንም ወደ ፊት ወደ ተፈጸመላቸው ወደ አንዱ አካል ፣ ወደ ክርስቶስ መስቀል ብቻ ልንመለከት ይገባናል። ምንም እንኳ መንፈስ ቅዱስ ዛሬም በእያንዳንዷ ቤተ ክርስቲያንና በምእመናን ሕይወት ውስጥ፣ አስቀድሞ በቃሉ የተሰጠውን የክርስቶስን እውነት እያበራ ቢመራንም፣ ለደኅንነትም ሆነ ለመንፈሳዊ ብስለት አስፈላጊ ሆኖ፣ ከመጽሐፍ ቅዱስና ከክርስቶስ ውጭ የሚሰጥ ምንም ዓይነት "አዲስና ተጨማሪ መገለጥ" ፈጽሞ የለም። ክርስቶስ የሁሉ መገለጥ ብቸኛው የመጨረሻ መስፈርት እና የቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ የመጨረሻው ሉዓላዊ ተርጓሚ ነው። ይህ ኃይለኛ እውነት የአማኙን ልብ ወደ ፍጹም እረፍትና እርካታ ይመራዋል፤ ከክርስቶስ ቃል ውጭ ተጨማሪ ራእይ፣ አዲስ ነቢይ፣ ወይም ተጨማሪ ምስጢራዊ ልምምድ ፈልገን መጨነቅና መባከን አያስፈልገንም ። በልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ የተገለጠው የጸጋ እውነት ሁሉ በእኛ ደኅንነት፣ በቅድስና ጉዟችን እና በእግዚአብሔር አምልኮ ላይ ፍጹም በቂና የተሟላ ነውና።
ቅዱሳት መጻሕፍትና መንፈስ ቅዱስ
መለኮታዊ እስትንፋስነት ወይም መነሳሳት (Divine Inspiration) ሲባል፣ ሉዓላዊው እግዚአብሔር የመንፈስ ቅዱስን ሕያውና ተአምራዊ አሠራር በመጠቀም፣ የቅዱሳት መጻሕፍት ሰብአዊ ጸሐፊዎች እርሱ ለሰው ልጆች ሊገልጠው የፈለገውን ዘላለማዊ እውነት ያለ አንዳች ስህተት በትክክል እንዲጽፉ ያደረገበትን መለኮታዊ ተግባር ያመለክታል። ይህ ጥልቅ ምስጢር "የጋራ-አሠራር" ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ ትርጉሙም እግዚአብሔር ጸሐፊዎቹን እንደ ሮቦት ወይም እንደ ግዑዝ የጽሕፈት መሣሪያ አድርጎ አልተጠቀመባቸውም ማለት ነው። ይልቁንም፣ መንፈስ ቅዱስ የእያንዳንዱን ጸሐፊ ግላዊ ማንነት፣ የቋንቋ ዘይቤ፣ የትምህርት ደረጃ፣ ስሜትና ታሪካዊ ዳራ በልዩ ጥበቡ እየተጠቀመ፣ ከማንኛውም ሰዋዊ ስህተት በመጠበቅ የመለኮትን ሐሳብ ከሰዎች ፊደል ጋር በማዋሐድ ፍጹም ቃሉን አስገኘልን።
2 ጴጥሮስ 1፥21 — "ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው"
ሐዋርያው ጴጥሮስ፣ "ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፤ ዳሩ ግን ቅዱሳን የእግዚአብሔር ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ" ሲል፣ የእስትንፋሰ-መለኮትን እውነተኛ ተፈጥሮ በሚያስደንቅ ሥዕላዊ ቋንቋ ያስረዳናል። እዚህ ላይ "ተነድተው" ተብሎ የተተረጎመው የግሪክ ግስ "ፌሮሜኖይ" ( Pheromenoi) ሲሆን፣ ይህ ቃል በዘመኑ የነበሩ መርከቦች ሸራቸውን ዘርግተው በኃይለኛ ነፋስ ሲነዱና ሲገፉ ለመግለጽ ይሠራበት ነበር (ሐዋ. 27፥15-17)። ይህ ዘይቤያዊ ምስል እጅግ አስደናቂ ነው፦ ልክ መርከበኞች ሸራቸውን እንደ ዘረጉ፣ ነገር ግን መርከቢቱን ወደ ወደቧ የሚገፋትና አቅጣጫዋን የሚወስነው ኃይለኛው ነፋስ እንደሆነ ሁሉ፤ የቅዱሳት መጻሕፍት ጸሐፊዎችም የራሳቸውን አእምሮ፣ ችሎታና ቃላት (ሸራ) ተጠቅመው ሲጽፉ፣ የመንፈስ ቅዱስ ኃይል (ነፋስ) ግን ከስህተት ጠብቆ ወደ ትክክለኛው መለኮታዊ መድረሻ ይመራቸው ነበር። ይህ ምስል ለቃሉ ያለንን አክብሮት ከፍ ያደርገዋል፤ ዛሬ የምናነበው መጽሐፍ ቅዱስ የሰው ልጅ የፍልስፍና ግምት፣ ሃይማኖታዊ አስተያየት፣ ወይም የባህል ትርክት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱ ጀምሮና መርቶ ያጠናቀቀው ፍጹም የሰማይ ቃል ነው።
የሁለትዮሽ ጸሐፊነት
መጽሐፍ ቅዱስ የሁለትዮሽ ጸሐፊነትን ያረጋግጣል፦ ሙሉ በሙሉ የእግዚአብሔር ቃል ሆኖ፣ በተመሳሳይ ሰዓት ደግሞ ሙሉ በሙሉ በሰዎች የተጻፈ መጽሐፍ ነው። ጸሐፊዎቹ የራሳቸውን ስሜት፣ ባሕልና የአጻጻፍ ስልት ተጠቅመዋል ። የጳውሎስ ክርክርና የዳዊት መዝሙር ስልት ይለያያሉ፤ ነገር ግን የእግዚአብሔር መንፈስ በጸሐፊዎቹ ላይ በማደሩና ቃላቶቻቸውን ስለመራ፣ ውጤቱ የሆነው ጽሑፍ የሰው ቃል ብቻ ሳይሆን የእግዚአብሔር ቃል ነው። በዚህ ምክንያት መጽሐፍ ቅዱስ በሚያስተምረው፣ በሚመክረውና በታሪካዊ እውነታው ሁሉ ፍጹም የታመነና ከስህተት የጸዳ ባለሥልጣን መጽሐፍ ነው (2 ጢሞቴዎስ 3፥16)።
| አረዳድ | ማዕከላዊ አባባል | ወንጌላዊ ግምገማ |
|---|---|---|
| የቃል-ትእዛዝ (Dictation) | ጸሐፊዎቹ በቃል ብቻ እንደ ጸሐፊ ተቀብለዋል | የጸሐፊዎቹን ልዩ ዘይቤ ችላ ይላል፤ ወንጌላውያን አይቀበሉትም። |
| ንጹህ ሰብአዊ ማስተዋል | መጽሐፍ ቅዱስ ጥልቅ ሰብአዊ ጥበብ ብቻ ነው | የመጽሐፍ ቅዱስን ራስ-ምስክርነት ይክዳል፤ ውድቅ ይደረጋል። |
| ፍጹም-ጠቅላላ የቃል መሪነት (Verbal Plenary) | እያንዳንዱ ቃልና መላው ጽሑፍ በእግዚአብሔር መንፈስ በሰው ጸሐፊዎች ሙሉ ተሳትፎ ተመርቷል | የክላሲካል ወንጌላዊ አቋም፤ 100% መለኮታዊና 100% ሰብአዊ ጸሐፊነትን በአንድነት ይይዛል። |
የቅዱሳት መጻሕፍት ሥልጣንና ቀኖና
የቅዱሳት መጻሕፍት ፍጹም ሥልጣን በቀጥታ የሚመነጨው ከዚህ መለኮታዊ አመጣጡና ምንጩ ነው። ታላቁ እግዚአብሔር ራሱ የመጽሐፍ ቅዱስ ባለቤትና የመጨረሻው እውነት ምንጭ በመሆኑ፣ ቃሉ በሰው ልጆች እምነት፣ ሥነ-ምግባርና የዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ የበላይ፣ የማይታጠፍ፣ የማይሻርና ብቸኛው ሉዓላዊ መስፈርት የሆነ ክብደት አለው። በዚህ መሠረት "ቀኖና" (የመለኪያ ዘንግ) ማለት፣ ቤተ ክርስቲያን በራሷ ሥልጣን ለመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣንን የሰጠችበት ወይም መጻሕፍትን የፈጠረችበት ሂደት ሳይሆን፤ ይልቁንም በመንፈስ ቅዱስ መነሳሳት አስቀድመው የተጻፉትንና ራሳቸውን የሚያስረግጡትን መጻሕፍት በትሕትና ለይታ ያወቀችበት፣ የተቀበለችበትና የታዘዘችበት መንፈሳዊ ሂደት ነው። ቤተ ክርስቲያን እነዚህን ቅዱሳት መጻሕፍት ስትሰበስብ የተጠቀመችባቸው ሦስት ዋና ዋና መለኪያዎች ነበሩ፦ አንደኛው ሐዋርያዊነት ፣ መጽሐፉ በቀጥታ በክርስቶስ ሐዋርያት ወይም ከእነርሱ ጋር የቅርብ ግንኙነት በነበራቸው (እንደ ሉቃስና ማርቆስ) ሰዎች የተጻፈ መሆኑን ማረጋገጥ፤ ሁለተኛው ኦርቶዶክሳዊነት ፣ የመጽሐፉ ትምህርት ቀደም ብሎ ከተሰጠውና በክርስቶስ ራሱ ከተረጋገጠው ጤናማ የእምነት መመሪያ ጋር ፍጹም የሚስማማ መሆኑ፤ እና ሦስተኛው ሁለንተናዊነት ፣ መጽሐፉ በሁሉም የጥንት አብያተ ክርስቲያናት ዘንድ በመንፈስ ቅዱስ ውስጣዊ ምስክርነት የታመነ፣ ሕይወት ሰጪነቱ የተረጋገጠና ተቀባይነት ያለው ሆኖ መገኘቱ ናቸው።
ግልጽነትና ብቁነት
የመጽሐፍ ቅዱስ ግልጽነት ሲባል፣ ቃሉ ምንም ምስጢር የሌለበት ጥልቀት-አልባ መጽሐፍ ነው ማለት ሳይሆን፤ ለሰው ልጅ ደኅንነትና ለታማኝ ክርስቲያናዊ ኑሮ አስፈላጊ የሆኑት ማዕከላዊና መሠረታዊ እውነታዎች፣ በትሕትና፣ በጸሎትና በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ለሚቀርቡ አንባቢዎች ሁሉ (ምሁራንም ሆኑ ተራ ምዕመናን) ግልጽና ለመረዳት ቀላል መሆናቸውን ያመለክታል (መዝ. 119፥105፣ 130)። "ቃልህ ለእግሬ መብራት፣ ለመንገዴም ብርሃን ነው" የሚለው ቅኔያዊ ምስል ትልቅ ተግባራዊ ትምህርት ይይዛል ። አንድ መብራት በጨለማ ውስጥ ያለን ትልቅ ጫካ ወይም የነገን ሩቅ ጉዞ በሙሉ ባያበራም፣ አሁን ያለንበትን ስፍራና ቀጣዩን የሕይወት እርምጃ ግን በእርግጠኝነት ያሳያል። ስለዚህ፣ ቃሉ ስለ ወደፊት ኑሮአችን ዝርዝር ምስጢር ሁሉ ባይነግረንም፣ ዛሬ በቅድስና ልንራመድበት ስለሚገባን መንገድ ግን ፍጹምና በቂ ብርሃን ይሰጠናል። በተጨማሪም፣ መጽሐፍ ቅዱስ ፈጽሞ ብቁ ነው (2 ጢሞ. 3፥16-17) ።ለአንድ ክርስቲያን እምነት፣ ደኅንነት፣ አገልግሎትና ቅዱስ ኑሮ የሚያስፈልጉትን መለኮታዊ ትጥቆች በሙሉ በውስጡ ይዟል፤ ስለዚህ ከቃሉ ውጭ የሆነ አዲስ መገለጥ፣ ተጨማሪ ራእይ፣ ወይም የሰው ሰራሽ ትውፊት ፍለጋ ልንርበተበትና ልንባዝን ፈጽሞ አይገባንም።
መገለጥ፣ መነሳሳትና አብርሆት — ሦስት የተለያዩ ግን የተያያዙ ቃላት
| ቃል | ትርጉም | ተግባሪ | ጊዜ |
|---|---|---|---|
| መገለጥ (Revelation) | እግዚአብሔር እውነትን ማሳወቁ | እግዚአብሔር | በተወሰኑ ታሪካዊ ወቅቶች፣ ከቀኖና መዘጋት ጋር ተጠናቋል |
| መነሳሳት (Inspiration) | ያ መገለጥ ያለ ስህተት በጽሑፍ እንዲመዘገብ ማድረግ | መንፈስ ቅዱስ በሰብአዊ ጸሐፊዎች | ታሪካዊ ክስተት፣ ቀኖና ሲዘጋ ተጠናቋል |
| አብርሆት (Illumination) | የተጻፈውን ቃል ለአንባቢ ልብ ግልጽ ማድረግ | መንፈስ ቅዱስ በአማኙ ውስጥ | ቀጣይነት ያለው፣ ዛሬም ይሠራል |
መንፈስ ቅዱስ የመገለጥ ፈጻሚና የአብርሆት ምንጭ
በዚህ ሁሉ የመለኮታዊ መገለጥና የትርጓሜ ጉዞ ውስጥ መንፈስ ቅዱስ የማይተካ፣ ሕያውና ንቁ ሚና አለው። እግዚአብሔር አብ በታሪክ ውስጥ፣ በሥጋዌ (በክርስቶስ) እና በተጻፉት ቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ድምፁን ቢያሰማም፣ ይህንን የተጻፈ መገለጥ ለሰው ልጅ የደነዘዘ አእምሮ ንቁ በሆነ ሁኔታ የሚያስተላልፈው፣ የሚያበራውና በእምነት ልብ ውስጥ የሚያትመው መንፈስ ቅዱስ ብቻ ነው። ጌታችን ኢየሱስ፣ "እርሱ ግን የእውነት መንፈስ በመጣ ጊዜ ወደ እውነት ሁሉ ይመራችኋል" (ዮሐ. 16፥13) ሲል፣ የመንፈስ ቅዱስ ዋነኛ ሥራ ከክርስቶስ ቃል የተለየ አዲስ ትምህርት ማምጣት ሳይሆን፣ አማኞችን ወደ ክርስቶስ እውነት እየመራ፣ የተነገራቸውን ቃል እያስታወሰና (ዮሐ. 14፥26) እያብራራ ወደ ሙላት ማድረስ መሆኑን እናያለን። ይህ እውነት ዛሬ ለምናምን ለእኛ ትልቅ ማጽናኛ ነው፤ ቅዱሳት መጻሕፍትን ከፍተን ስናነብ ብቻችንን አይደለንም ። ያንን ቃል ከዘመናት በፊት ያጻፈው ኃያሉ መንፈስ ራሱ፣ አሁንም በአጠገባችንና በውስጣችን ሆኖ ያንኑ ቃል እንድናስተውልና እንድንኖርበት እያገዘን ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን ጥልቅ ምስጢር ሲያብራራ፣ "መንፈስ ግን ነገር ሁሉን እስከ እግዚአብሔር ጥልቅ ነገር ድረስ ይመረምራል" (1 ቆሮ. 2፥10) ይላል፤ ይህ ማለት የእግዚአብሔርን ጥልቅ የልብ ሐሳብ መረዳት የሚቻለው በራሳችን አካዳሚያዊ ብልህነት፣ ስልጠና ወይም ጥበብ ሳይሆን፣ ያንን ጥልቅ ልብ በሚመረምረው በመንፈስ ቅዱስ አብርሆት ብቻ ነው። እያንዳንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ ንባብና ጥናት እንደ ተራ መጽሐፍ ንባብ ሳይሆን፣ ሁልጊዜ "አቤቱ፣ ዓይኖቼን ክፈት፣ ከሕግህም ድንቅ ነገርን አውጣ" (መዝ. 119፥18) በሚል ጥልቅ፣ የጸሎትና የትሕትና መንፈስ ሊጀመር ይገባዋል።
እምነት፣ ደረጃ-በደረጃ መገለጥና ትውፊት
እውነተኛ እና ሕይወት አድን የሆነው የክርስትና እምነት፣ ከሰው ልጅ አእምሯዊ የሐሳብ ፈጠራ፣ ከባዶ ምኞት ወይም ከስሜታዊ መነሳሳት የሚመነጭ ድንገተኛ የሃይማኖት ተግባር ፈጽሞ አይደለም። ይልቁንም፣ እምነት ሁልጊዜም ታላቁ እግዚአብሔር በራሱ ሉዓላዊ ፈቃድ ራሱን ለመግለጥ በሰጠው ሕያው ቃል ላይ ብቻ በጽኑ የተመሠረተ ሰማያዊ ምላሽ ነው። እግዚአብሔር በምሕረቱ አስቀድሞ ራሱን ካልገለጠና የተስፋ ቃሉን ካልሰጠ፣ የወደቀው የሰው ልጅ የሚያምንበት፣ የሚደገፍበትም ሆነ ተስፋ የሚያደርግበት አንዳችም መንፈሳዊ መሠረት አይኖረውም ነበር። እምነት እግዚአብሔር ላሳየን የብርሃን ራእይ የምንሰጠው የአሜንታ ማህተም ነውና።
ሮሜ 10፥17 — "እምነት ከመስማት ነው"
ሐዋርያው ጳውሎስ "እንግዲያስ እምነት ከመስማት ነው መስማትም በእግዚአብሔር ቃል ነው" (ሮሜ 10፥17) ብሎ ሲያውጅ፣ በመለኮታዊ መገለጥ እና በሰው ልጅ እምነት መካከል ያለውን ፈጽሞ የማይነጠል ሕያው ዝምድና በጥልቀት ያሳያል። እዚህ ላይ የተቀመጠው መለኮታዊ ቅደም ተከተል እጅግ ወሳኝ ነው፦ በመጀመሪያ ሕይወት ሰጪ የሆነው የእግዚአብሔር ቃል (መገለጥ) ይመጣል፣ ከዚያም ያንን ቃል በመንፈስ ቅዱስ አብሪነት መስማት (ማስተዋል) ይከተላል፣ ከዚያም ያንን እውነት አቅፎ የሚይዝ አዳኝ እምነት በልብ ውስጥ ይወለዳል። ይህ ማለት፣ እምነት ራሱን የቻለ፣ ካለ ምንም መለኮታዊ ይዘት በባዶ አየር ላይ የሚንሳፈፍ ጭፍን ስሜት አይደለም። እውነተኛ እምነት ሁልጊዜ መለኮታዊ ይዘት፣ ሕያው ዒላማና ጽኑ የተስፋ ቃል ይይዛል፤ ያ ይዘት ደግሞ የሚመነጨው በቀጥታ ከእግዚአብሔር አፍ ከወጣው ቃል ብቻ ነው። ስለዚህ አንድ ሰው "እኔ በእምነት ሕይወት እየኖርኩ ነው" ሲል፣ ሊጠየቅ የሚገባው ዋነኛ ጥያቄ "እምነትህ በምን መለኮታዊ እውነት ላይ ነው የተመሠረተው?" የሚል መሆን አለበት፤ ምክንያቱም ጤናማና መጽሐፍ ቅዱሳዊ እምነት ሁልጊዜ በተገለጠው የእግዚአብሔር ቃል ዐለት ላይ የተመሠረተ እንጂ፣ በሰውኛ ስሜት፣ በዘፈቀደ ምኞት ወይም በሁኔታዎች መለዋወጥ ላይ የተገነባ የአሸዋ ቤት አይደለም።
ዕብራውያን 11፥1 — "የማናየውን ነገር የሚያስረዳ"
የዕብራውያን መልእክት ጸሐፊ፣ "እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው" (ዕብ. 11፥1) ሲል የሚሰጠው ጥልቅ የነገረ-መለኮት ትርጓሜ፣ ክርስቲያናዊ እምነት ጭፍን ወይም ዓይነ ስውር እንዳልሆነ በግልጽ ያስተምረናል። "የሚያስረግጥ" የሚለው ቃል በጥንቱ ዘመን የባለቤትነት ማረጋገጫ ሰነድን ለማመልከት የሚያገለግል ኃይለኛ የሕግ ቃል ነበር። ልክ አንድ ሕጋዊ የቤት ካርታ (ሰነድ) ገና በዓይን ያላየኸው ቤት በእርግጥም ያንተ መሆኑን እንደሚያረጋግጥልህ ሁሉ፣ እምነትም ዛሬ በሥጋ ዓይናችን ገና ያላየነውን፣ ነገር ግን እግዚአብሔር ቃል የገባልንን ሰማያዊ የተስፋ እውነታ አሁን በእጃችን እንዳለ አድርጎ በመንፈስ ያረጋግጥልናል። "የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ" የሚለው ሐረግ ደግሞ፣ እምነት ማስረጃ የሌለው ባዶ ግምት ሳይሆን፣ ራሱ እምነት ኃይለኛ ውስጣዊ ማስረጃ መሆኑን ያሳያል። ይህ መንፈሳዊ ማስረጃ የተመሠረተው በሚለዋወጠው በሚታየው ዓለም ላይ ሳይሆን፣ ተስፋውን በሰጠው፣ በማይዋሸውና በታመነው በእግዚአብሔር ባሕርይ ላይ ነው። ይህ ታላቅ እውነት ለምናምን አማኞች ሁሉ ትልቅ የነፍስ ጥንካሬን ይሰጠናል፤ የወደፊት የክብር ተስፋችን በማዕበል እንደሚናወጠው ስሜታችን መለዋወጥ ላይ ሳይሆን፣ ሰማይና ምድር ቢያልፉ እንኳ ፊደል በማይወድቅለት በማይለወጠው የእግዚአብሔር ኪዳን ላይ በጽኑ የተመሠረተ ስለሆነ ነው።
ደረጃ በደረጃ የሚገለጥ መገለጥ
እግዚአብሔር የሰጠው መለኮታዊ መገለጥ ፍጹምና አንድነቱ የተጠበቀ ቢሆንም፣ በታሪክ ዑደት ውስጥ ግን ደረጃ በደረጃ እያደገና እያበራ የሚሄድ መሆኑን ቅዱሳት መጻሕፍት ያስተምሩናል። ሐዋርያው ጳውሎስ፣ ከዘመናትና በትውልዶች ተሰውሮ የነበረው ታላቅ የድነት ምስጢር፣ አሁን በዘመኑ ፍጻሜ ለቅዱሳኑ እንደ ተገለጠ በታላቅ ደስታ ያውጃል (ቆላ. 1፥26)። የእግዚአብሔር መገለጥ ልክ እንደ ንጋት ፀሐይ ብርሃን ነው፤ መጀመሪያ በጠዋት ጭላንጭል ሆኖ ይጀምራል። በዘፍጥረት 3፥15 ላይ ለአዳምና ሔዋን የተሰጠው የመጀመሪያው የተስፋ ቃል "ፕሮቶ-ኤቫንጌሊዮን" (የመጀመሪያው ወንጌል) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ "የሴቲቱ ዘር የእባቡን ራስ ይቀጠቅጣል" የሚል አጭርና ሙሉ ገጽታው ያልታየ ትንቢት ነበር። በዚያን ዘመን የነበሩ አባቶች፣ "ይህ ኃያል ዘር ማን ነው? መቼስ ነው ይህ ታላቅ የድል ቀን የሚመጣው?" እያሉ ይጠይቁ ነበር። ነገር ግን በርካታ ዘመናት እያለፉ ሲሄዱ፣ ይህ የጭላንጭል ትንቢት ወደ ፍጹም ግልጽ ብርሃን እያደገ መጣ፤ ይህም በምሳሌ 4፥18 "የጻድቃን መንገድ ግን እንደ ንጋት ብርሃን ነው፣ እየደመቀ እስከ ቀትር ድረስ ይበራል" ተብሎ በተጻፈው መንፈሳዊ መርህ መሠረት ነው። በብሉይ ኪዳን የተዘሩት እነዚያ የትንቢት ዘሮች በአዲስ ኪዳን በቅለው፣ አብበውና ተንሰራፍተው በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋዌና ቤዛነት ፍጹም ፍሬ አፈሩ (ዕብ. 1፥1-2)። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ራሱ፣ "እኔ ሕግንና ነቢያትን ለመሻር የመጣሁ አይምሰላችሁ፤ ለመፈጸም እንጂ ለመሻር አልመጣሁም" (ማቴ. 5፥17) በማለት የመገለጥን ወጥ የሆነ ቀጣይነትና የመጨረሻ ፍጻሜውን በራሱ ላይ አረጋግጦታል። ይህ ተራማጅና እያደገ የሚሄድ የመገለጥ ባሕርይ ለተርጓሚው ትልቅ መንፈሳዊ ትምህርት ይይዛል፦ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ያሉትን ጨለምለም ያሉ፣ ምሳሌያዊና የጥላ ክፍሎች ስናጠና ተስፋ ልንቆርጥ ወይም በራሳቸው ብቻ ልንተረጉማቸው አይገባንም፤ ይልቁንም ያ የብሉይ ኪዳን ጭላንጭል ወደ አዲስ ኪዳኑ የክርስቶስ ፍጹም ብርሃን እያደገና እያመራ እንደሚሄድ በማወቅ፣ በመንፈስ ቅዱስ መሪነትና በትዕግስት ልናጠናው ይገባናል። ክርስቶስ የመገለጥ ሁሉ አክሊል ነውና!
ሥዕላዊ የመገለጥ ሂደት
የብሉይ ኪዳን መገለጥ፣ በዘመናት ሂደት ውስጥ በተዘረጉ ሕያዋን ምሳሌዎች፣ በነቢያት አዋጆችና በመለኮታዊ ጥላዎች ወደ ፊት ወደሚመጣው ታላቅ ብርሃን በማመልከት፣ የሰው ልጅ ለመሲሑ ለክርስቶስ መምጣት እንዲዘጋጅ ያደረገ ሰማያዊ ትምህርት ቤት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በገላትያ መልእክቱ (3፥24) ላይ፣ የሙሴ ሕግ ወደ ክርስቶስ የሚያመጣን "ሞግዚታችን" እንደሆነ በጥልቀት ይገልጻል። በጥንቱ የሮምና የግሪክ ዓለም፣ "ሞግዚት" የሚባለው አገልጋይ አንድን ታዳጊ ልጅ ከክፉ እየጠበቀና እየቀጣ ወደ ትክክለኛው መምህር ትምህርት ቤት በሰላም እንደሚያደርሰው ሁሉ፣ የብሉይ ኪዳንም ሕግ እስራኤልን በኃጢአት ኩነኔ ሥር ዘግቶና ጠብቆ፣ የጸጋው ጌታ ወደ ሆነው ወደ ክርስቶስ በጥንቃቄ አድርሷቸዋል። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ከትንሣኤው ክብር በኋላ ለደቀ መዛሙርቱ፣ "ከሙሴና ከነቢያት ሁሉ ጀምሮ ስለ እርሱ በመጻሕፍት ሁሉ የተጻፈውን ተረጎመላቸው" (ሉቃስ 24፥27) በማለት የብሉይ ኪዳን ማዕከላዊ ትርታ እርሱ ራሱ መሆኑን በልዕልና አረጋግጧል። በዚህ ዕይታ መሠረት፣ ብሉይ ኪዳን "በጥላና በምሳሌ የተሸፈነ ክርስቶስ" ሲሆን፣ አዲስ ኪዳን ደግሞ "በክብርና በጸጋ የተገለጠ ክርስቶስ" ነው። በዚህ ታላቅ የድነት ታሪክ ውስጥ መለኮታዊ ቀጣይነት የሚታየው፣ ኪዳናቱን በሰጠው በእግዚአብሔር ታማኝና የማይለወጥ ባሕርይ ውስጥ ነው ። እርሱ "ትላንትና፣ ዛሬ፣ እስከ ዘላለምም ያው ነው" (ዕብ. 13፥8)። በአንጻሩ ግን፣ ታሪካዊ መቋረጥ ወይም ለውጥ የሚታየው በክርስቶስ ፍጹም የቤዛነት ሥራ አዲስነትና በአዲሱ ቃል ኪዳን የበላይነት ላይ ነው፤ የብሉይ ኪዳን የእንስሳት መሥዋዕቶች "ሊመጣ ስላለው ስለ መልካሙ ነገር ጥላ" ነበሩ እንጂ፣ ኃጢአትን ለዘላለም የሚያስወግዱ "የነገሩ እውነተኛ አምሳል" አልነበሩም (ዕብ. 10፥1)፤ "እርሱ ግን (ክርስቶስ) ስለ ኃጢአት አንድን መሥዋዕት ለዘላለም አቅርቦ በእግዚአብሔር ቀኝ ተቀመጠ" (ዕብ. 10፥12)። ጥላው አልፎ እውነቱ በክርስቶስ ደም ጸንቷል!
መገለጥና ትውፊት
በክርስቲያናዊው ስነ-ዕውቀት ውስጥ፣ "መገለጥ" እግዚአብሔር ራሱን፣ ፈቃዱንና የድነት እቅዱን ከሰማይ ወደ ምድር ያወረደበት ቀጥተኛ፣ ስሕተት-አልባና ሉዓላዊ ተግባር ሲሆን፤ "ትውፊት" ደግሞ ያ መለኮታዊ መገለጥ በታሪክ ሂደት ውስጥ፣ በአማኞች ማኅበረሰብ (በቤተ ክርስቲያን) ሕይወት ውስጥ ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፍበትና የሚጠበቅበት ሰዋዊ መሣሪያ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ፣ "በቃልም ቢሆን ወይም በመልእክታችን የተማራችሁትን ወግ ያዙ" (2 ተሰሎንቄ 2፥15) በማለት ሲመክር፣ ሐዋርያዊውና ጤናማው ትውፊት ከመጀመሪያው መለኮታዊ መገለጥ ጋር የማይነጠል ሕያው ትስስር እንዳለውና ወንጌልን በታማኝነት ለማቆየት እንደሚያገለግል ያስረዳል። ይሁን እንጂ፣ ማንኛውም የቤተ ክርስቲያን ትውፊት ወይም ሥርዓት መንፈሳዊ ሥልጣን ሊኖረው የሚችለው፣ ብቸኛና የበላይ የሆነውን የእግዚአብሔርን የተጻፈ ቃል ሳይበረዝ በታማኝነት ሲያንጸባርቅና ለቃሉ ፍጹም ተገዥ ሆኖ ሲያገለግል ብቻ ነው። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዘመኑ የነበሩትን ፈሪሳውያንና የሃይማኖት መሪዎች፣ "ስለ ወጋችሁ የእግዚአብሔርን ቃል ትሽራላችሁ" (ማቴዎስ 15፥6) በማለት አጥብቆ የገሠጻቸውና የኮነናቸው ለዚህ ነው ። ትውፊት የእግዚአብሔርን ቃል የሚያብራራና የሚያገለግል መሣሪያ መሆኑ ቀርቶ ራሱ "ግብ" ሲሆን፣ እና በሕያው ቃሉ ላይ ቆሞ ቃሉን የሚያፍን መጋረጃ ሲሆን፣ ያ ትውፊት የቱንም ያህል ጥንታዊ ቢሆን ወደ ጣዖትነት ይቀየራል። የሰው ወግ ከእግዚአብሔር አፍ ከወጣው እስትንፋስ ጋር እኩል ሊሆን ከቶ አይችልምና!
| ትውፊት | የቅዱሳት መጻሕፍትና የትውፊት ግንኙነት | ወንጌላዊ ግምገማ |
|---|---|---|
| የሮማ ካቶሊክ | ቅዱሳት መጻሕፍትና ቅዱስ ትውፊት አንድ ላይ የመገለጥ ምንጭ ናቸው | ትውፊትንና ማጅስተሪየምን ከቃሉ ጋር በተግባር እኩል ሥልጣን በመስጠት ተቃውሞ ይገጥመዋል። |
| የምሥራቅ ኦርቶዶክስ | ቅዱሳት መጻሕፍት ከትልቁ "ቅዱስ ትውፊት" ውስጥ አንድ አካል ናቸው | የቃሉን ልዩ ስፍራ ከሌላው ትውፊት እኩል በማድረግ ቀኖናዊ ልዩነቱን ያደበዝዛል። |
| ወንጌላዊ ፕሮቴስታንት (Sola Scriptura) | ቅዱሳት መጻሕፍት ብቻ የመጨረሻ ሥልጣን አላቸው፤ ትውፊት "አገልጋይ" እንጂ "ገዥ" ሥልጣን የለውም | ትውፊትን ሙሉ በሙሉ አይጥልም፣ ነገር ግን ሁልጊዜ ለቃሉ ተገዢ ያደርገዋል። |
የቤርያ ምሳሌ — ሐዋርያት ሥራ 17፥11
በዚህ መለኮታዊ እውነት መሠረት፣ ማንኛውም ሃይማኖታዊ ትምህርት፣ የዘመናት ትውፊት፣ እንዲሁም የቤተ ክርስቲያን የሲኖዶስ ወይም የጉባኤ ውሳኔ በሙሉ፣ ያለ አንዳች ቅድመ-ሁኔታ በማይሳሳተውና ፍጹም በሆነው በመጽሐፍ ቅዱስ ሉዓላዊ ሚዛን ሥር ሊመዘን ግድ ነው። በሐዋርያት ሥራ 17፡11 ላይ እንደተመዘገበው፣ በቤርያ ከተማ የነበሩት አማኞች "ከተሰሎንቄ ሰዎች ይልቅ የከበሩ" (ወይም ልበ-ሰፊዎች) ተብለው በመንፈስ ቅዱስ የተመሰገኑት፣ የሐዋርያውን የጳውሎስን ስብከት እንኳ በጭፍንና ያለ ጥያቄ በስሜት ስለተቀበሉ አይደለም፤ ይልቁንም፣ "ነገሩ እንደዚሁ ይሆንን? ብለው ዕለት ዕለት መጻሕፍትን እየመረመሩ ቃሉን በሙሉ ፈቃድ" ስለተቀበሉ ነው። ይህ ድንቅና ዘላለማዊ ምሳሌ ለዛሬዋ ቤተ ክርስቲያንና ለእያንዳንዳችን እጅግ የከበረ ትምህርት ይይዛል፦ ማንኛውንም ታላቅ ሰባኪ፣ የቱንም ያህል ዕድሜ ያስቆጠረ ትውፊት፣ ወይም ዝና ያለው መንፈሳዊ አስተማሪ በአክብሮት ልናዳምጥ ብንችልም፤ የመጨረሻው የውሳኔና የፍርድ ሚዛን ግን ሁልጊዜ የሚመጣው ራሳችን የልባችንን ዓይን ከፍተን ቅዱሳን መጻሕፍትን ስንመረምር ብቻ ነው። እውነተኛ ደቀ መዝሙርነት እና መንፈሳዊ ብስለት ማለት፣ ሌላ ሰው የሚያጎርሰንን የሃይማኖት ትምህርት ያለ ጥያቄ እንደ በቀቀን መቀበል ሳይሆን፣ በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን ራሳችን ሕያዉን ቃል በጥልቀት ማጥናት፣ መመርመርና ሕይወታችንን በእግዚአብሔር ቃል ዐለት ላይ ብቻ መገንባት ነው።
መገለጥ፣ ባሕልና የመጨረሻው ዘመን
የእግዚአብሔር ሕያው መገለጥ በባዶ ወይም ገለልተኛ ስፍራ ላይ የሚወድቅ ሳይሆን፣ በቀጥታ የሰውን ልጅ የወደቀ አስተሳሰብ፣ የተዛባ የእምነት ሥርዓትና የባሕል ግምቶችን ፊት ለፊት የሚሞግትና የሚያነጻ ሰማያዊ ብርሃን ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ፣ "የእግዚአብሔር ፈቃድ እርሱም በጎና ደስ የሚያሰኝ ፍጹምም የሆነው ነገር ምን እንደ ሆነ ፈትናችሁ ታውቁ ዘንድ በልባችሁ መታደስ ተለወጡ እንጂ ይህን ዓለም አትምሰሉ" (ሮሜ 12፥2) በማለት ሲመክር፣ "አትምሰሉ" የሚለው ግስ ጊዜያዊ የሆነውን የዓለምን ሥርዓት ከመከተል እንድንቆጠብ የሚሰጥ አሉታዊ ማስጠንቀቂያ ብቻ አይደለም። ይልቁንም፣ "በልባችሁ መታደስ ተለወጡ" ከሚለው አዎንታዊ ትእዛዝ ጋር ሲዋሐድ፣ ክርስቲያናዊ ሕይወት ማለት ራስን ከዓለም ባሕል ማግለል ብቻ ሳይሆን፣ በእውነተኛው የወንጌል ኃይል አእምሮን አድሶ፣ ክርስቶስን ወደ መምሰል የሚደረግ መንፈሳዊ የለውጥ (የሜታሞርፎሲስ) ጉዞ መሆኑን በጥልቀት ያስተምረናል።
የመገለጥና የባሕል ግንኙነት አምስት ክላሲካዊ ሞዴሎች
የነገረ-መለኮት ምሁር ኤች. ሪቻርድ ኒበር ያቀረበው ይህ ታዋቂ የትንተና ማዕቀፍ፣ ቤተ ክርስቲያን ከዘመኑ ባሕል ጋር ያላትን ግንኙነት ለመተንተን ጠቃሚ መሣሪያ ይሰጣል፦
| ሞዴል | መግለጫ | አደጋ |
|---|---|---|
| ክርስቶስ ከባሕል ተቃራኒ | ቤተ ክርስቲያን ራሷን ሙሉ በሙሉ ከባሕል ገልላ ትኖራለች | ወደ ገዳማዊ መገለል ወይም ወደ ባሕል ንቀት ሊያመራ ይችላል |
| ክርስቶስ የባሕል አካል | ወንጌል ከዘመኑ ባሕላዊ እሴቶች ጋር ይዋሃዳል | የወንጌልን ልዩ እውነት ወደ ባሕላዊ ርዕዮተ-ዓለም የመቀነስ አደጋ አለው |
| ክርስቶስ ከባሕል በላይ | ጸጋ ተፈጥሮን ይሞላል፤ ባሕልና ወንጌል በተዋረድ ይታረቃሉ | የኃጢአትን ጥልቀት አቅልሎ ሊመለከት ይችላል |
| ክርስቶስና ባሕል በተቃርኖ | አማኝ በሁለት መንግሥታት (የጸጋና የሕግ) መካከል በውጥረት ይኖራል | ወደ ማኅበራዊ ተሳትፎ ማነስ ሊያመራ ይችላል |
| ክርስቶስ ባሕልን የሚለውጥ | ወንጌል ባሕልን ከውስጡ ወደ እግዚአብሔር ክብር ይለውጠዋል | ብዙ ተሐድሶ ወገኖች ተመራጭ አድርገው ይይዙታል፤ የለውጥ ግስጋሴን ከመንግሥቱ ፍጻሜ ጋር ላያምታታ ጥንቃቄ ይሻል |
ሐዋርያት ሥራ 17፥22-31 — ጳውሎስ በአርዮስፋጎስ
ሐዋርያው ጳውሎስ በአቴና ከተማ በአርዮስፋጎስ አደባባይ ፈላስፎች ፊት ያደረገው ንግግር (ሐዋ. 17)፣ ወንጌልን ከባሕል ጋር እንዴት ማገናኘት እንዳለብን የሚያሳይ እጅግ ጥበብ የተሞላበት ሐዋርያዊ ማሳያ ነው። ጳውሎስ የሰበከው ዋናው መልእክት የተሰቀለውና ከሞት የተነሳው ኢየሱስ ክርስቶስ ቢሆንም፣ አቀራረቡ ግን የአቴናውያንን ባሕላዊ ክፍተት በመጠቀም፣ "ለማይታወቅ አምላክ" ብለው የሠሩትን መሠዊያ እንደ መነሻ ድልድይ አድርጎ ነበር። ይህ የጳውሎስ መንፈሳዊ ስልት ታላቅ መርህ ያስታጥቀናል፦ ወንጌልን ስንሰብክ የአድማጩን ባሕላዊ ቋንቋ፣ ሥነ-ጽሑፍና ግንዛቤ እንደ መገናኛ ድልድይ ልንጠቀምባቸው እንችላለን፤ ነገር ግን የዘላለም አዳኝ የሆነው የወንጌል ይዘት ፈጽሞ አይለወጥም። ጳውሎስ የሰበከውን አምላክ ከተለመዱት አረማዊ ጣዖታት ጋር አላቀላቀለውም፤ ይልቁንም የፍጥረት ጌታ ወደ ሆነው፣ የዓለም ዳኛ ወደ ሆነውና በትንሣኤው ወደ ተገለጠው ሕያው ክርስቶስ መራቸው። ይህ ሚዛን ለዛሬዋ ቤተ ክርስቲያንም ትልቅ የሕይወት ትምህርት ይሰጣል፦ ትክክለኛ ሁኔታዊ መግለጫ ማለት መለኮታዊ መገለጥን ለባሕል ፍላጎት አሳልፎ መስጠት ሳይሆን፣ ባሕሉን ራሱን ለወንጌል ሠረገላና ለክርስቶስ ክብር ማስገዛት ነው።
ገላትያ 1፥8 — ከውህደትና ከአንጻራዊነት መጠበቅ
ሐዋርያው ጳውሎስ፣ "እኛ ብንሆን ወይም ከሰማይ የመጣ መልአክ፣ ከሰበክንላችሁ ወንጌል የሚለይ ወንጌልን ቢሰብክላችሁ የተረገመ (አናቴማ) ይሁን" ሲል ያስተጋባው ኃይለኛና የሚያስፈራ ቃል፣ ወንጌልን ከሰዎች ባሕል ጋር ለማዛመድ በሚደረግ የዋህ ጥረት ውስጥ ሊከሰት የሚችለውን እጅግ አደገኛ ፈተና ያጋልጣል ። እርሱም ውህደት ፣ ይኸውም ቅዱሱን መለኮታዊ እውነት ከረከሰው ሰብአዊ ስህተት፣ ፍልስፍናና ጣዖት አምልኮ ጋር የመቀላቀል ዝንባሌ ነው። ጳውሎስ እዚህ ላይ የተራ ሰውን ስም ብቻ ሳይሆን፣ "ከሰማይ የመጣ መልአክ" እንኳ ቢሆን በማለት መጥቀሱ፣ የወንጌልን መለኮታዊ ንጽሕና መጠበቅ ከምንም ነገር በላይ፣ አልፎ ተርፎም ከመላእክት ሥልጣን በላይ ወሳኝ መሆኑን በጽኑ ያስረግጣል። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ እንዳስተማረው፣ አማኞች በዚህች ምድር ላይ "የምድር ጨው" እና "የዓለም ብርሃን" መሆን ይገባቸዋል (ማቴ. 5፥13-14)፤ ጨው መራራነቱንና ጣዕሙን ካጣ (ማለትም ቤተ ክርስቲያን የዓለምን ባሕል መስላ ከቀለጠችና ከተዋሐደች) ምንም ጥቅም እንደማይኖረውና ወደ ውጭ ተጥሎ እንደሚረገጥ ሁሉ፣ ቤተ ክርስቲያንም ከመለኮታዊው መገለጥ ጽናት ይልቅ ለባሕላዊና ለዘመናዊ ግፊቶች የምታደላ ከሆነ፣ ዓለምን ከኃጢአት መበስበስ የመታደግና የማነጽ መለኮታዊ አቅሟን ሙሉ በሙሉ ታጣለች።
መገለጥና የመጨረሻው ዘመን
የእግዚአብሔር መገለጥ በተፈጥሮው ወደ ፊት የሚያይና ወደ መጨረሻው ዘመን የሚያመለክት ሕያው ኮምፓስ ነው፤ ይህም እግዚአብሔር የጀመረውን የማዳንና የፍጥረት ዕድሳት እቅዱን ወደሚፈጽምበት የክብር ዘመን፣ ወደ መጨረሻው ግብ አሻግሮ ያተኩራል።
ኤፌሶን 1፥10 እና ራእይ 21፥3 — ወደ አንድ ግብ የሚያተኩር መገለጥ
ሐዋርያው ጳውሎስ በመንፈስ ቅዱስ ተቃኝቶ፣ "በዘመን ፍጻሜ ይደረግ ዘንድ ያለው ይኸውም በሰማይና በምድር ያለው ሁሉ በክርስቶስ እንዲጠቃለል ነው" ሲል ያወጀው ምስጢር እጅግ ጥልቅ ነው። እዚህ ላይ "እንዲጠቃለል" ተብሎ የተተረጎመው የግሪክ ቃል "አናከፋላዮማይ" ሲሆን፣ ትርጉሙም የተበታተኑ ቁጥሮችን ወደ አንድ የመጨረሻ ድምር ማምጣት ማለት ነው። ይህ ምስል የሚያስደንቅ የድነት ትምህርት ይይዛል፤ ይኸውም፣ በኃጢአት ምክንያት የፈረሰውና የመላው ታሪክ ትርምስ የሚመስለው ክፍል ሁሉ ፣ የተለያዩ ብሔራት፣ የተሰበሩ ዘመናት፣ አልፎ ተርፎም እያቃሰተ ያለው ፍጥረት ራሱ በመጨረሻው ቀን ወደ አንድ ሰማያዊ ማዕከል፣ ማለትም ወደ ክርስቶስ ራስነት ተሰብስበው ፍጹም ሰላምና ስምምነት ውስጥ ይገባሉ ማለት ነው። ይህ ታላቅ ተስፋ ደግሞ በራእይ 21፥3 ላይ፣ "እነሆ የእግዚአብሔር ድንኳን በሰዎች መካከል ነው፤ ከእነርሱም ጋር ያድራል" በሚለው መለኮታዊ ራእይ ውስጥ የመጨረሻውን የክብር ጫፍ ይነካል። "ድንኳን" የሚለው ቃል አንባቢውን ወደ ዘፀአት ማደሪያ ድንኳን እና ወልድ "ድንኳን ተከለ" ወደሚለው ወደ ዮሐንስ 1፥14 ምስጢር ይመልሰዋል ። ልክ እንደ አንድ ታላቅ ክብ፣ የመገለጥ ታሪክ ከኤደን ገነት ኅብረት ተጀምሮ፣ በክርስቶስ የደሙ ቤዛነት ተከናውኖ፣ በመጨረሻው አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ውስጥ ወደ ዘላለማዊ ሙላቱ ይደርሳል፤ ከኃጢአት የተነሳ ርቆ የነበረው ቅዱሱ እግዚአብሔር፣ ከእኛ ጋር ለዘላለም ፊት ለፊት ይኖራል። ይህ የማይናወጥ ተስፋ ለምናምን አማኞች ትልቅ የነፍስ ብርታት ይሆናል፤ የዛሬው መከራችን፣ ትግላችንና ስቃያችን ወደ ግብ-አልባ ባዶነት የሚመራ ሳይሆን፣ ወደዚህ ክብርና ጸጋ የተሞላ ሰማያዊ ፍጻሜ የሚያመራ መሆኑን በእርግጠኝነት ስለምናውቅ ነው።
ገበታ፦ "አሁን የተጀመረ እንጂ ገና ያልተጠናቀቀ" (Already / Not Yet)
ገበታው በክርስቶስ 1ኛ ምጽአት የተጀመረውንና በ2ኛ ምጽአት የሚጠናቀቀውን የመንግሥት እድገት ለትምህርታዊ ማሳያ ያነጻጽራል።
ይህ "አሁን የመጣው" እና "ገና የሚመጣው" ውጥረት፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ሥነ-ፍጻሜ ማዕከላዊ ሞተር ነው፤ እኛ አማኞች በሁለቱ ዘመናት መደራረብ መካከል እየኖርን፣ ያንን የክብር ንጋት በተስፋ እንጠባበቃለን።
1 ቆሮንቶስ 13፥9-12 — "ፊት ለፊት እናያለን"
ሐዋርያው ጳውሎስ፣ "... አሁንስ በመስተዋት በድንግዝግዝ እንደምናይ ነን በዚያን ጊዜ ግን ፊት ለፊት እናያለን" በማለት የሚገልጸው ቃል፣ በጥንቱ ዘመን ከነሐስ ይሠሩ የነበሩትንና ደብዛዛ ምስል የሚያሳዩትን መስተዋቶች ዘይቤ በመጠቀም ነው። ይህ ጥልቅ መንፈሳዊ ዘይቤ የሚያስተምረን፣ ዛሬ በምድር ላይ ሳለን ስለ እግዚአብሔር፣ ስለ ቃሉና ስለ መንግሥቱ ያለን መለኮታዊ እውቀት ፍጹም እውነት ቢሆንም፣ የእግዚአብሔርን ሁለንተናዊ ክብር ሙሉ በሙሉ አቅፎ የሚይዝ ፍጹም ግልጽ አይደለም ማለት ነው። ሆኖም ይህ "ከፊል እውቀት" ጥራት የጎደለው የውሸት እውነት ሳይሆን፣ ለጊዜው፣ ለምድራዊ ቆይታችንና ለደካማው ሥጋዊ ሁኔታችን በሚመጥን ልክ የተሰጠን የመንግሥቱ የጸጋ በረከትና መያዣ ነው (ኤፌ. 1፥14)። ሐዋርያው ጳውሎስ ራሱ ይህንን የእግዚአብሔርን ሐሳብ ጥልቀት ተመራምሮ ሲጨርስ፣ "ኦ፣ የእግዚአብሔር ባለጠግነትና ጥበብ እውቀቱም እንዴት ጥልቅ ነው! ፍርዱ እንዴት የማይመረመር ነው፣ ለመንገዱም ፍለጋ የለውም" (ሮሜ 11፥33) ብሎ በአድናቆት ይንበረከካል። ይህ የአድናቆት ጩኸት ለእኛ ለምናምን ትልቅ ምሳሌ ነው፤ ቃሉን ስናጠና ከእኛ አእምሮ በላይ የሆነና የማናውቀው ምስጢር ሲያጋጥመን፣ በተስፋ መቁረጥ፣ በትዕቢት ወይም በጥርጣሬ ከመሞላት ይልቅ፣ በጥልቅ አምልኮ፣ በአድናቆትና በተስፋ ልንሞላ ይገባናል ፤ ምክንያቱም ያ የከፊል እውቀታችን መጋረጃ ተገፎ፣ የክብርን ጌታ እንደ ፀሐይ ብርሃን ፊት ለፊት የምናይበት የከበረ ቀን በእርግጥ እንደሚመጣ እናውቃለንና!
የእግዚአብሔር መገለጥ ትምህርት፣ የክርስቲያናዊ ሕይወትና የእምነታችን ሁሉ ጽኑ መነሻና የማይናወጥ መሠረት ነው፤ ምክንያቱም ስለ እግዚአብሔር ማንነት፣ ባሕርይና የድነት ሥራ የምናውቀው እውነት ሁሉ የተመሠረተው፣ እርሱ ራሱ በመለኮታዊ ጸጋው ራሱን ስለገለጠልን ብቻ ነው። ከፍጥረት ጅማሬ አንስቶ ብቅ ያለው፣ በነቢያት አዋጅ ውስጥ አድጎ የጎለመሰው፣ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋዌና መስቀል ፍጹም ሆኖ የተፈጸመው፣ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ያለ አንዳች ስህተት ተጠብቆ የቆየው፣ እና ዛሬም በመንፈስ ቅዱስ አብርሆት በልባችን የሚበራው ይህ ሕያው መገለጥ፣ በመጨረሻው የፍርድና የክብር ቀን ፍጹም ገሀድ ሆኖ ይታያል።
ስለዚህ፣ በብርሃን የተገለጠልንን የሕይወት ቃል በጥልቅ ትሕትናና በታዛዥነት እንቀበል፤ ገና ላልተገለጠልንና ከአእምሮአችን በላይ ለሆነው መለኮታዊ ምስጢር ደግሞ በእምነት እረፍት እናድርግ፤ ምክንያቱም፣ "ምስጢሩ ለአምላካችን ለእግዚአብሔር ነው፤ የተገለጠው ግን... ለእኛና ለልጆቻችን ነው" (ዘዳግም 29፥29) ተብሎ እንደ ተጻፈ። የጥናታችን ሁሉ ፍጻሜና አክሊል ይህ ነው፦ ሶሊ ዴዎ ግሎሪያ ፤ ክብር ሁሉ ለእግዚአብሔር ብቻ ይሁን! አሜን።
የተገለጠውን ቃል በትሕትና መቀበል
ወደ ኋላ ተመልሰን ስንመለከት፣ በመንፈስ ቅዱስ አብርሆት የተገለጠልን ታላቁ እውነት አንድ ወጥ የሆነ፣ ሉዓላዊና መለኮታዊ ትረካ ያሳየናል ። ከመጀመሪያው ጀምሮ እስከ ዘላለማዊ ፍጻሜው ድረስ፣ ተናጋሪውም፣ ፈላጊውም፣ ራሱን ገባሪውም ራሱ ሕያው አምላክ ነው። እኛ የጠፋውን ፈጣሪ በራሳችን ሰዋዊ ፍልስፍና የፈለግን ፈላጊዎች አይደለንም፤ ይልቁንም በኃጢአት ጥልቀትና በጨለማ ውስጥ የጠፋውን ሰው በዘላለማዊ ፍቅሩ የፈለገው እርሱ ራሱ ነው። እኛ በምርምራችን እውነትን አግኚዎች አይደለንም፤ እርሱ በልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ እና በሕያው ቃሉ ራሱን የገለጠው ብቸኛው ጌታ ነው። ይህ ሰማያዊ እውነት የተማርነውንና የዳሰስነውን የትምህርተ-መገለጥ ሐሳብ ሁሉ ወደ አንድ ማዕከል ይመልሰናል፦ በሰው ልጅ የፍጡርነት ውስንነት እና በውድቀት ባመጣው ሁለንተናዊ ኃጢአተኝነት ምክንያት መገለጥ ለእኛ የሞትና የሕይወት ጉዳይ (ግድ አስፈላጊ) ሆነ፤ እግዚአብሔርም በፍጥረት ግርማ፣ በውስጣዊ ሕሊና እና በዕለታዊ ጥበቃው አማካኝነት ራሱን ለሁሉም ፍጡር በአጠቃላይ አሳወቀ፤ በቴዎፋኒ፣ በነቢያት አዋጆች፣ በተአምራት ምልክቶች እና በመጨረሻም በዘላለማዊ ልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋዌ አማካኝነት ልዩ፣ ሕያውና አዳኝ የሆነውን የቤዛነት ፈቃዱን ገለጠ፤ ያንን መለኮታዊ መገለጥ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ያለ አንዳች ስህተት ጠብቆ አኖረልን፤ በመንፈስ ቅዱስ ሕያው አሠራርና አብርሆት ደግሞ ያንን የተጻፈ ቃል በእያንዳንዳችን ልብ ውስጥ ያበራዋል፤ ይህ መገለጥ ከዘፍጥረት እስከ ራእይ ድረስ ደረጃ በደረጃ እያደገ፣ ማዕከሉ ወደ ሆነው ወደ ክርስቶስ እየመራ ይሄጣል፤ በመጨረሻም በምድራዊ ሕይወታችንና በዘመናችን ውስጥ ኖረን፣ በክብር ወደ ሙላቱ ወደሚመጣው የመንግሥት ተስፋ በጉጉትና በተስፋ እንድንጠባበቅ ያደርገናል።
ይህ ጥልቅ ትምህርት ለክርስቲያናዊ ሕይወታችንና ለነፍሳችን የሚሰጠው ጥቅም ከደረቅ ንድፈ-ሐሳብ ወሰን እጅግ የላቀና ሕይወት ሰጪ ነው። በመጀመሪያ፣ ማናችንንም ወደ ጥልቅ ትሕትና ይመራናል፤ ምክንያቱም ስለ እግዚአብሔር፣ ስለ ማዳኑና ስለ መንግሥቱ የምናውቀው እውቀት ሁሉ ከራሳችን አእምሯዊ ብልህነት፣ ጥረት ወይም የትምህርት ብቃት የመጣ ሳይሆን፣ ፈጽሞ ሊገባን በማይገባ ቸርነት የተሰጠ ንጹህ የጸጋ ስጦታ መሆኑን ስለምንገነዘብ ነው። ሁለተኛ፣ የማይናወጥ እርግጠኝነትን ይሰጠናል፤ ምክንያቱም እምነታችን በተለዋዋጭ ስሜታችን፣ በወቅታዊ ሁኔታዎች ወይም በሰዋዊ ግምት ላይ ሳይሆን፣ ሰማይና ምድር ቢለወጡም በማይለወጠው፣ በሰፈረው፣ በተጠበቀውና በሕያው እግዚአብሔር ቃል ላይ የተመሠረተ መሆኑን በውል ስለምናውቅ ነው። ሦስተኛ፣ በልባችን ውስጥ የማይለቅ ምስጋናን ያፈልቃል፤ ምክንያቱም ከሰማያት ሰማያት በላይ ከፍ ያለው ወሰን-የለሽ አምላክ፣ አፈርና ትቢያ ለሆንነው ለእኛ ሲል ራሱን ዝቅ አድርጎ ፣ በመጨረሻም ሥጋ ለብሶ በመካከላችን በመኖሩ፣ ራሱን ሙሉ በሙሉ ለእኛ ለማሳወቅና ከእርሱ ጋር እንድንታረቅ በመምረጡ ነው። አራተኛ፣ ለታላቁ ተልእኮ ሕያው ቅናትንና ተልእኮን ያነሳሳናል፤ ምክንያቱም ይህ ከእግዚአብሔር እጅ የተቀበልነው ውድ መገለጥ ለራሳችን ብቻ ተሰጥቶን በውስጣችን እንድንዘጋበት ሳይሆን፣ በጨለማ ለሚገኙት የዓለም ዳርቻዎች ሁሉ በታማኝነትና በድፍረት ልናካፍለው የሚገባን የሕይወት እንጀራ መሆኑን ስለምንረዳ ነው።
ውድ አንባቢ፣ ይህንን መንፈሳዊ የጥናት ጉዞ ስትዘጋ፣ በልብህ ፊት ሊቆም የሚገባው ብቸኛና አጣዳፊ ጥያቄ ይህ ነው፦ ዛሬ ለተገለጠልህና በሰማያዊ ኃይል ለሚጮኸው ለእግዚአብሔር ቃል በእምነት፣ በስብራትና በታዛዥነት ምላሽ ትሰጣለህን? የተገለጠው የሕይወት ቃል በደብተርህ ውስጥ የሚቀመጥ ደረቅ መረጃ ወይም በአእምሮህ ማኅደር ብቻ የሚዘጋ የቲዎሪ ትምህርት ሆኖ እንዲቀር አትፍቀድለት፤ ይልቁንም ሕያው ቃሉ ልብህን እንዲያርስ፣ ኑሮህንና ጠባይህን እንዲቀርጽ፣ አእምሮህን እንዲያድስ፣ እና የመጨረሻውን የዘላለም ተስፋህን እንዲያጽናፈው ለፈጣሪህ እጅ ስጥ። ሐዋርያው በዕብራውያን መልእክት እንዳስጠነቀቀን፣ እግዚአብሔር በነቢያት፣ በልጁ በክርስቶስ፣ በተጻፈው ቅዱስ ቃል፣ እና አሁንም በመንፈስ ቅዱስ ሕያው ድምፅ አማካኝነት ዛሬም በልባችን ይናገራል። "እንግዲህ መጽሐፍ ቅዱስ እንደሚል፦ ዛሬ ድምፁን ብትሰሙ፣ በምድረ በዳ ፈተና ቀን እንዳደረጋችሁት ልባችሁን አታደንድኑ" (ዕብ. 3፥7-8)። አዎን፣ የፈጣሪን ጥልቅ ምሥጢራት ሁሉ ማወቅ ባይቻለንም፣ "ምሥጢሩ ለአምላካችን ለእግዚአብሔር ነው፤ የተገለጠው ግን ለእኛና ለልጆቻችን ነው" (ዘዳግም 29፥29)። ይህንን በጸጋ የተገለጠውን ታላቅ መለኮታዊ እውነት በትሕትና ተቀብለን፣ በማያልቅ ምስጋና ተሞልተን፣ የማይናወጥ ተስፋ ጸንተን፣ ያንን የክብር ቀን ፊት ለፊት በክብር የምናየው ቀን በጉጉትና በንቃት እንጠባበቅ። ክብርና ውዳሴ ሁሉ ለእግዚአብሔር ብቻ ይሁን! አሜን።