ምስጢር

ወደ መጽሐፍ ቅዱስ ገጾች ስንገባ፣ "ምስጢር" የሚለው ቃል ዘመናዊው ዓለም ከሚሰጠው ትርጉም ፈጽሞ የተለየ ጥልቀት ይዞ እናገኘዋለን። ለብዙዎቻችን "ምስጢር" ስንል በአእምሮ የሚመጣው፣ ገና ያልተፈታ እንቆቅልሽ፣ የተደበቀ ምስጢራዊ ኮድ ወይም ሰው ገና ያላገኘው መረጃ ሊሆን ይችላል። መጽሐፍ ቅዱሳዊው ግንዛቤ ግን ፈጽሞ ተቃራኒ አቅጣጫ ይይዛል፤ ምስጢር ማለት "ምንም የማይታወቅ ነገር" ሳይሆን፣ "ተገልጦልን ሳለ ገና ያላለቀልን፣ ገና ሙላቱ ያልደረሰብን እውነት" ማለት ነው። ይህ ልዩነት በጣም ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም መንፈሳዊ ሕይወታችንን በሙሉ የሚነካ የአስተሳሰብ ማዕቀፍ ይሰጠናል። አንድ ሰው "አላውቀውም" ብሎ የሚተወው ነገር ብዙ ጊዜ ግድየለሽነትን ወይም ተስፋ መቁረጥን ይወልዳል፤ "ተገልጦልኝ ገና ልረዳው እየተጋደልኩ ነው" የሚል ግንዛቤ ግን ተቃራኒ ውጤት ፣ ናፍቆትን፣ ትህትናን፣ ተከታታይ ፍለጋን ይወልዳል። መጽሐፍ ቅዱስ ስለ መለኮታዊ ምስጢር ሲናገር፣ እግዚአብሔር በዘመናት ውስጥ ደብቆት የነበረውን፣ አሁን ግን በክርስቶስ ኢየሱስ አማካኝነት ለቅዱሳኑ የገለጠውን ታላቅ የድነት ዕቅድ ያመለክታል። ይህ ዕቅድ ከፍጥረት በፊት በእግዚአብሔር ልብ ውስጥ ተነድፎ የነበረ፣ ነገር ግን ለብዙ ትውልዶች ተሰውሮ የቆየ፣ በክርስቶስ ምጽአት ግን ብርሃኑ ሙሉ በሙሉ የፈነጠቀ እውነት ነው።

ይህ መለኮታዊ ምስጢር ተራ እንቆቅልሽ እንዳልሆነ ስንረዳ፣ ስለ ተፈጥሮው የበለጠ ግልጽነት እናገኛለን። አንድ እንቆቅልሽ አንዴ ከተፈታ በኋላ ተጨማሪ ምስጢር አይይዝም፤ መልሱ ከተገኘ በኋላ ጉዳዩ ያበቃል፣ ቀጣይ ፍላጎትም አይኖረውም። መለኮታዊ ምስጢር ግን ተቃራኒው ነው፡- በተገለጠ ቁጥር፣ ይበልጥ ወደ ጥልቅ አምልኮና አድናቆት እየመራን ይሄዳል፤ ፈጽሞ የማይጠገብ፣ ዘወትር አዲስ ግኝት የሚያስገኝ ህያው እውነት ነው። ለምሳሌ የክርስቶስ ሰው መሆን (ትሥጉት) ምስጢር ነው ስንል፣ ይህ ክስተት መከሰቱን፣ ማለትም ወልደ እግዚአብሔር ፍጹም ሰው ሆኖ በምድር ላይ መገለጡን በእምነት እናውቃለን፤ ነገር ግን "ይህ እንዴት ሊሆን ቻለ?" ለሚለው ጥያቄ ሙሉ ማብራሪያ በሰውኛ ቀመር ፈጽመን ልንደርስበት አንችልም። ይህ አለመቻል ግን የእምነታችን ድክመት ወይም የመጽሐፍ ቅዱስ ግልጽ አለመሆን ምልክት አይደለም፤ ይልቁንም እውነቱ ራሱ ከፍጡር አእምሮ አቅም በላይ የሆነ ስፋትና ጥልቀት ስላለው ነው። ስለዚህ አማኙ የክርስቶስን ትስጉት ሲያምን፣ "ይህንን ሙሉ በሙሉ ተረድቼዋለሁ" ብሎ ሳይሆን፣ "ይህ እውነት ነው፣ በእምነት እቀበለዋለሁ፣ ዘወትርም እየተመረመርኩ የበለጠ አድናቆት ውስጥ እገባለሁ" በሚል መንፈስ ነው መኖር ያለበት።

ምስጢር አእምሮን የሚፈታተን ሳይሆን አእምሮን የሚያሰፋ ኃይል አለው። ይህ ልዩነት እጅግ አስፈላጊ ነው፤ "መፈታተን" የሚለው ቃል ብዙ ጊዜ አሉታዊ ትርጉም ይይዛል — እንደ ብስጭት፣ እንደ ውድቀት፣ እንደ አለመቻል ስሜት። መለኮታዊ ምስጢር ግን ተቃራኒ ውጤት ያመጣል፤ ልክ አንድ ትንሽ ክፍል ውስጥ ተወስኖ የነበረ ልጅ ወደ ሰፊ ሜዳ ሲወጣ አድማሱ እንደሚሰፋለት ሁሉ፣ አማኝ ወደ መለኮታዊ ምስጢር ሲቀርብ አእምሮው በአዲስ ስፋትና ጥልቀት ይለወጣል። አእምሯችን መለኮታዊውን ምስጢር ሙሉ በሙሉ ሊረዳው ባይችልም፣ በመንፈስ ቅዱስ መገለጥ እርዳታ ግን በእውነት ሊያውቀው ይችላል "ሙሉ በሙሉ መረዳት" እና "በእውነት ማወቅ" የተለያዩ ጉዳዮች ናቸው። ይህ ሁኔታ አማኙን ለክብሮትና ለታዛዥነት የሚጋብዝ ነው፤ ምክንያቱም እውነትን የምንቀበለው በገዛ ብልሃታችን ወይም በፍልስፍናዊ ብቃታችን ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱን ዝቅ አድርጎ ስለገለጠልን ብቻ ነው። በዚህ መንገድ ምስጢር በእምነትና በአመክንዮ መካከል ያለውን ትክክለኛ ግንኙነት ያጠነክረዋል፤ አእምሮ በራሱ አቅም የደረሰበትን እውነት አምኖ ሲቀበል፣ እምነት ደግሞ አእምሮ ብቻውን ሊደርስበት ከሚችለው በላይ ያለውን ሰፊ መለኮታዊ ክብር ያሳየዋል፤ ሁለቱም ተጻራሪዎች ሳይሆኑ፣ በአንድ ላይ ወደ ሙላቱ የሚያደርሱ አጋሮች ናቸው።

ኤፌሶን 3፥3-6 — ለብዙ ትውልዶች ተሰውሮ የነበረው ምስጢር

ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን መልእክት የጻፈው ከእስር ቤት ውስጥ ሆኖ ነው፣ ነገር ግን የቃላቱ ይዘት የእስረኛን ተስፋ መቁረጥ ሳይሆን የተነጠቀ ራዕይ ባለቤት የሆነ ሰው ደስታና ግርምት ያንጸባርቃል። "ለእናንተ ስለ ተሰጠኝ ስለ እግዚአብሔር ጸጋ መጋቢነት በእርግጥ ሰምታችኋል፤ አስቀድሜ በአጭሩ እንደ ጻፍሁ፥ ምስጢርን በመግለጥ አስታወቀኝ" (ኤፌ 3፥2-3) ብሎ ሲጀምር፣ ጳውሎስ ራሱ ይህንን እውቀት ያገኘው በራሱ ጥናት ወይም ብልሃት ሳይሆን በቀጥታ መገለጥ እንደሆነ ይመሰክራል። ጳውሎስ "ምስጢር" በማለት የገለጸው አሕዛብና አይሁድ በክርስቶስ በኩል አብረው ወራሾች እንዲሆኑ እግዚአብሔር የነደፈውን ዕቅድ ነው። "ቅዱሳን ሐዋርያቱንና ነቢያቱን በመንፈስ አሁን እንደ ገለጠላቸው በሌሎች ትውልዶች ዘንድ ለሰው ልጆች አልታወቀም፤" (ኤፌ 3፥5) የሚለው ቃል፣ ይህ ምስጢር ለዘመናት ተሰውሮ የቆየ ነገር ግን አሁን ለቅዱሳን ግልጽ የሆነ መሆኑን ያረጋግጣል። ለጥንቱ አይሁዳዊ አንባቢ ይህ አዋጅ ትልቅ አብዮት ነበር፤ ለዘመናት አይሁዳውያን ራሳቸውን የተመረጠ ሕዝብ አድርገው ሲቆጥሩ፣ አሕዛብ ግን ከቃል ኪዳኑ ውጭ እንደሆኑ ተደርገው ይታዩ ነበር። አይሁዳውያንና አሕዛብ "ይህም፥ አሕዛብ አብረው እንዲወርሱ፥ በአንድ አካልም አብረው እንዲሆኑ፥ በወንጌልም ስብከት በክርስቶስ ኢየሱስ በሆነ የተስፋ ቃል አብረው እንዲካፈሉ ነው።" (ኤፌ 3፥6) እንደሚሆኑ መስማት፣ ለዘመናት የነበረውን የዘር ልዩነት ግንብ የሚያፈርስ ኃያል ወንጌላዊ እውነት ነበር። ይህ ምስጢር ደግሞ ዛሬም ለቤተ ክርስቲያን ትልቅ ትምህርት ይሰጣል፤ በክርስቶስ ውስጥ ማንኛውም የዘር፣ የቋንቋ ወይም የባህል ልዩነት ከወንጌል አንድነት በታች ነው ፡፤ ቤተ ክርስቲያናችን ዛሬ ይህንኑ የጥንቱን ምስጢር በተግባር የምትኖርበት ማህበረሰብ ልትሆን ይገባታል፣ ማንኛውንም ግንብ ወንጌል ባፈረሰበት ስፍራ እንደገና ላለመገንባት ራሷን በንቃት ልትጠብቅ ይገባል።

ቆላስይስ 1፥26-27 — "ክርስቶስ በእናንተ ዘንድ"

ጳውሎስ ይህንን መልእክት ለቆላስይስ ቤተ ክርስቲያን የጻፈው ውሸት አስተማሪዎች ተጨማሪ "ልዩ እውቀት" ካልያዙ በስተቀር ድነታቸው ያልተሟላ እንደሆነ ማስተማር ሲጀምሩ ነበር። በዚህ አውድ ውስጥ ጳውሎስ "ምስጢር" ተብሎ የተገለጸው "ለዘላለምና ለትውልዶች ተሰውሮ የነበረው የእግዚአብሔር ቃል ሙላት" ሲሆን፣ አሁን ግን ለቅዱሳኑ ተገልጧል ብሎ ያውጃል። "ለእነርሱም እግዚአብሔር በአሕዛብ ዘንድ ያለው የዚህ ምስጢር ክብር ባለ ጠግነት ምን እንደ ሆነ ሊያስታውቅ ወደደ፥ ምስጢሩም የክብር ተስፋ ያለው ክርስቶስ በእናንተ ዘንድ መሆኑ ነው።" (ቆላ 1፥27) የሚለው ቃል፣ ምስጢር የታሪክ ክስተት ብቻ ሳይሆን፣ አማኞች በውስጣቸው የሚለማመዱት ሕያው እውነት መሆኑን ያሳያል። "ክርስቶስ በእናንተ ዘንድ" የሚለው አገላለጽ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ ይህ ማለት ምስጢሩ ከእኛ ውጭ የቀረ ረቂቅ ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ በእያንዳንዱ አማኝ ልብ ውስጥ የሚኖር፣ የሚሠራ፣ ወደ ክብር ተስፋ የሚመራ ሕያው የክርስቶስ መገኘት ነው። ጳውሎስ ይህንን ምስጢር ለቆላስይስ ምዕመናን ሲያውጅ፣ ማንም ተጨማሪ ምስጢራዊ ልምምድ ወይም ውጫዊ ሥርዓት እንዲፈልጉ አላበረታታም፤ ይልቁንም ወደ ውስጣቸው፣ ወደ ውስጣቸው ወደሚኖረው ክርስቶስ እንዲመለከቱ መራቸው። ይህ እውነት ለተጨነቀ ወይም ራሱን ደካማ ለሚያይ አማኝ ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ ክብር የሚገኘው ከውጭ በሚመጣ ስኬት፣ በሰዎች እውቅና ወይም በራስ ጥረት ብቻ ሳይሆን፣ በውስጡ ከሚኖረው ክርስቶስ ነው። እያንዳንዱ አማኝ ጠዋት ሲነቃ "ክርስቶስ በእኔ ዘንድ ነው፤ የክብር ተስፋዬ በእርሱ ውስጥ የተመሠረተ ነው" ብሎ ሊነሳ ይችላል ። ይህ ደግሞ ተራ ስሜታዊ ማበረታቻ ሳይሆን፣ ጳውሎስ ራሱ ባወጀው መለኮታዊ ምስጢር ላይ የተመሠረተ ጽኑ እውነት ነው።

መለኮታዊ ምስጢር ከሰው ልጅ ተራ "አለማወቅ" ይለያል፤ ይህንን ልዩነት በጥልቀት ስንመረምር፣ ሁለቱ በተፈጥሯቸው የተለያዩ መሆናቸውን እናያለን። አለማወቅ በጊዜ ሂደት፣ በትምህርት፣ በምርምር ወይም በተጨማሪ መረጃ ሊወገድ የሚችል "ባዶነት" ሲሆን፤ ምስጢር ግን በትምህርት ብቻ የማይደረስበት፣ ነገር ግን በመለኮታዊ ፈቃድ ብቻ የሚገለጥ "የሰማያዊ እውነት ሙላት" ነው። ክርስቲያናዊ ምስጢር "የተደበቀ ነገር" ሳይሆን "የተገለጠ ነገር" ነው፤ ሆኖም ተገልጦም እንኳ ውስን የሆነው አእምሯችን ሊያሟጥጠው የማይችለው ባሕርይ አለው። ልክ የፀሐይን ብርሃን ማየት እንደምንችል ነገር ግን የፀሐይን ሙቀትና ግዝፈት በዓይናችን ጨርሰን እንደማንመረምረው ሁሉ፣ ምስጢርም በአእምሮ የሚታወቅ ነገር ግን በአእምሮ የማይታጠር እውነት ነው። ይህ ምሳሌ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ ፀሐይን ማየት ስለማይችል ብርሃኗን የሚክድ ማንም የለም፤ ልክ እንደዚያው፣ የመለኮታዊ ምስጢርን ጥልቀት ሙሉ በሙሉ ስለማንመረምር ብቻ እውነታውን ልንክድ አይገባንም። ይልቁንም ብርሃኑ በሚደርሰን መጠን፣ በዚያ ብርሃን ውስጥ በደስታና በምስጋና ልንሄድ ይገባናል።

ምስጢር በመጽሐፍ ቅዱስ አውድ ውስጥ ሲታይ፣ እግዚአብሔር ራሱንና ፈቃዱን ለሰው ልጆች የሚገልጥበት መንገድ እንጂ፣ እውነትን ከሰው ልጆች ለመደበቅ የሚጠቀምበት መሸፈኛ አይደለም። ብሉይ ኪዳን የእግዚአብሔር ዕቅዶች የተሰወሩ መሆናቸውን፣ የመለኮታዊ ጥበብ ጥልቀት የማይለካ መሆኑን እና በእግዚአብሔር ምክር እና በሰው ግንዛቤ መካከል ያለውን ልዩነት በማጉላት ለምስጢር ጠንካራ ሥነ-መለኮታዊ ማዕቀፍ ይሰጣል። እነዚህ ጥቅሶች በተናጠል ቢነበቡ እንኳ እያንዳንዳቸው የራሳቸው ታሪካዊ አውድና ትርክት ስላላቸው፣ አንድ ላይ ሲሰበሰቡ ግን ስለ መለኮታዊ ምስጢር ተከታታይ ትምህርት ይሰጡናል ። ከመግቢያ ግንዛቤ (ኢሳይያስ) ጀምሮ፣ በተግባር ወደ ተፈተነው ልምድ (ኢዮብ)፣ ወደ ተከታታይ አምልኮ (መዝሙር)፣ ወደ ተግባራዊ ታዛዥነት (ዘዳግም) እና በመጨረሻ ወደ ተስፋ ተሞልቶ ፍጻሜ (ዳንኤል) የሚደርስ ውብ የነገረ-መለኮት ጉዞ።

ኢሳይያስ 55፥8-9 — "መንገዴ ከመንገዳችሁ የላቀ ነው"

"አሳቤ እንደ አሳባችሁ መንገዳችሁም እንደ መንገዴ አይደለምና ይላል እግዚአብሔር። ሰማይ ከምድር ከፍ እንደሚል፥ እንዲሁ መንገዴ ከመንገዳችሁ አሳቤም ከአሳባችሁ ከፍ ያለ ነው።" የሚለው ጥቅስ በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው ልዩነት የ"መጠን" ልዩነት ብቻ አለመሆኑን ያሳያል። ይህ ጥቅስ የተነገረው ልዩ አውድ ውስጥ መሆኑ ትልቅ ትርጉም ይይዛል፤ ነቢዩ ኢሳይያስ ይህንን ቃል የተናገረው እግዚአብሔር ኃጢአተኞችን ይቅር ለማለት ስላለው ፈቃድ (ኢሳ 55፥7) ካብራራ በኋላ ነው። ኢሳይያስ ኃጢአተኛው "ክፉ ሰው መንገዱን በደለኛም አሳቡን ይተው፤ ወደ እግዚአብሔርም ይመለስ" ብሎ ጥሪ ካደረገ በኋላ፣ ወዲያውኑ የተከተለው "እርሱም ይምረዋል" የሚል ተስፋ ነው። ስለዚህ የእግዚአብሔር "ከፍ ያለ አሳብ" የመጨረሻው መገለጫ ጭካኔ ወይም ራቅ ማለት ሳይሆን፣ ከሰው ልጅ ይቅርታ ገደብ በላይ የሆነ ወሰን-አልባ ምሕረት ነው። ይህ ትልቅ መልእክት ይይዛል፤ ብዙ ሰዎች ኃጢአታቸውን ሲያስቡ "ይህንን ማንም ይቅር ሊለኝ አይችልም" ብለው ተስፋ ይቆርጣሉ ። ነገር ግን ኢሳይያስ የሚያውጀው ልክ ተቃራኒውን ነው፡- የእግዚአብሔር ይቅርታ ከሰው ልጅ ይቅርታ ገደብ በላይ የላቀ ስለሆነ ነው። እግዚአብሔር ከእኛ ይልቅ "ትንሽ በለጥ ያለ" አዋቂ ወይም ይቅር ባይ ሳይሆን፣ እውቀቱና መንገዱ ከእኛ ፈጽሞ የተለየና የላቀ ነው። ይህም ምስጢር በአእምሮ ጥረት ሊደረስበት የማይችል መሆኑንና ሁልጊዜም የመለኮታዊ መገለጥን አስፈላጊነት ያረጋግጣል — አማኙ ግን በዚህ እውነት ውስጥ ተስፋ ሊያገኝ እንጂ ሊፈራ አይገባውም፣ ምክንያቱም ይህ "የላቀ አሳብ" በመጨረሻ ወደ ምሕረት እንጂ ወደ ፍርድ ብቻ የሚያመራ አይደለምና።

የኢዮብ መጽሐፍ — "እኔ ማን ነኝ?" የሚለው መልስ

እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ጥያቄዎች ሁሉ "ምክንያታዊ ማብራሪያ" የመስጠት ግዴታ እንደሌለበት ኢዮብ መጽሐፍ ያሳያል። ታሪኩ ራሱ ለአንባቢ ልብ የሚነካ ትያትር ይሰጠናል፡- ኢዮብ ንጹህና ጻድቅ ሰው ነበር፣ ነገር ግን በአንድ ቀን ውስጥ ልጆቹን፣ ሀብቱን፣ ጤናውን አጣ። ወዳጆቹ መጥተው ኢዮብ ኃጢአት ስለሠራ ነው ብለው ሲከሱት፣ ኢዮብ ግን ንጹህነቱን አጥብቆ ይይዝ ነበር። ከምዕራፍ 3 እስከ ምዕራፍ 37 ድረስ ኢዮብ ደጋግሞ "ለምን?" የሚለውን ጥያቄ ወደ ሰማይ ያቀርባል፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ለጠየቀው "ለምን?" የሚለው ጥያቄ ቀጥተኛ መልስ አልሰጠውም። ይልቁንም "ምድርን በመሠረትሁ ጊዜ አንተ ወዴት ነበርህ? ማስተዋልንስ አውቀህ እንደ ሆነ ተናገር።" (ኢዮብ 38፥4) ብሎ እግዚአብሔር ኢዮብን ከአውሎ ነፋስ ውስጥ ሲናገረው፣ ኢዮብን ወደ ፍጥረት ግርማ መራው ፣ ወደ ባሕር ወሰኖች፣ ወደ ኮከቦች ሥርዓት፣ ወደ አንበሳ አደን፣ ወደ ንስር በራሪ፣ ወደ ጉማሬና ወደ ትምባህ ጥበብ። ኢዮብ የፈለገው "ለምን?" ለሚለው ጥያቄ መልስ ነበር፤ እግዚአብሔር ግን የሰጠው "እኔ ማን ነኝ?" የሚለውን ክብሩን ነው። ይህ የመልስ ዘዴ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል ። እግዚአብሔር ኢዮብን "ስህተትህን ልታገኝ ትችል ዘንድ ምክንያቱን ልነግርህ" ብሎ አልቀረበውም፤ ይልቁንም "ማንነቴን ተመልከት፣ ከዚያም በእምነት እረፍ" ብሎ ጋበዘው። ኢዮብ በመጨረሻ "ስለዚህ እኔ የማላስተውለውን፥ ለእኔም የረቀቀውን የማላውቀውን ነገር ተናገርሁ። ... ጆሮዬ ስለ አንተ ሰምታ ነበር፤ አሁን ግን ዓይኔ አየችህ" (ኢዮብ 42፥3, 5) ብሎ ሲመልስ፣ ምስጢር ሳይፈታ መቆየቱ፣ አማኙ በመልሶች ላይ ሳይሆን በፈጣሪው ማንነት ላይ እንዲተማመን እንዳደረገው ያሳያል። ይህ ትዕይንት ለዛሬው መከራ ለሚቀበል አማኝ ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ ሁሉም ጥያቄያችን መልስ ባያገኝም፣ ፈጣሪያችንን በእምነት ማወቃችን ብቻውን በቂ ነው። መከራ ውስጥ ስንሆን ብዙ ጊዜ "ለምን እኔ?" የሚለውን ጥያቄ እንጠይቃለን፤ የኢዮብ መጽሐፍ ግን ያንን ጥያቄ ፈጽሞ አለመመለስ እንኳ፣ በእግዚአብሔር ፊት ላለ ጽኑ እምነት እንቅፋት እንዳልሆነ ያሳየናል።

መዝሙር 145፥3 — "ታላቅነቱ የማይመረመር ነው"

"እግዚአብሔር ታላቅ ነው እጅግም የተመሰገነ ነው፥ ታላቅነቱም የማይመረመር ነው።" የሚለው ጥቅስ የተቀመጠው በዳዊት የምስጋና መዝሙር ውስጥ ነው፣ ይህም ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል ። የእግዚአብሔር የማይመረመርነት ወደ ተስፋ መቁረጥ ሳይሆን ወደ ምስጋና እንደሚመራ ያሳያል። ይህ ቃል ማለት የእግዚአብሔር ታላቅነት "ፍጻሜ የለውም" ማለት ነው። ይህ ቃል በራሱ ትልቅ ተስፋ ይይዛል፤ አእምሯችን መርምሮ የሚጨርሰው አምላክ ቢሆን ኖሮ፣ አምልኮአችን በጊዜ ሂደት "ይሰለች" ነበር። ልክ አንድ መጽሐፍ ካነበብነው በኋላ ጉዳዩ እንደሚያልቅ ሁሉ፣ የተገደበ አምላክንም "ጨርሰን" እናውቀው ነበር። ነገር ግን፣ ምስጢር በማያልቅ ቁጥር አምልኮአችንም በማያልቅ አዲስነት ይታደሳል። ይህ እውነት ለረጅም ዓመታት ክርስቶስን ለሚያመልኩ አማኞች እንኳ ትልቅ ተስፋ ይሰጣል፤ ምንም ያህል ዓመታት ብናገለግል፣ ስለ እግዚአብሔር የምናውቀው ገና የበረከቱ ጠብታ ብቻ ነው ። ስለዚህ ነገ ደግሞ አዲስ የአድናቆት ምክንያት ይኖረናል፣ ተጨማሪ ደረጃ ወደ ማወቅ ጉዞ ውስጥ እንጓዛለን እንጂ በአንድ ስፍራ ቆመን አንቀርም።

ምሳሌ 25፥2 — "ነገርን መሰወር ለእግዚአብሔር ክብር ነው"

"ነገርን መሰወር ለእግዚአብሔር ክብር ነው፤ ነገርን መመርመር ግን ለነገሥታት ክብር ነው።" የሚለው ጥቅስ፣ ይህ የሰሎሞን ምሳሌ ንጉሣዊ ምስል ተጠቅሞ ትልቅ መንፈሳዊ እውነት ያስተምረናል። ይህ "መሰወር" የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ነፃነት ያሳያል፤ ልክ አንድ ንጉሥ ለራሱ ልዩ ምክር ያለው እንደሚሆን ሁሉ፣ እግዚአብሔርም የራሱ የሆነ፣ ለፍጡራን ሙሉ ለሙሉ ያልተገለጠ ጥበብ አለው። ነገር ግን ይህ ንጽጽር ራሱ ትልቅ ተስፋ ይይዛል፤ ልክ ነገሥታት ምስጢርን መመርመር እንደ ክብር እንደሚቆጠርላቸው፣ አማኝም የእግዚአብሔርን ምስጢራት እየመረመረ በሚያድግበት ጉዞ ውስጥ ትልቅ መንፈሳዊ ክብር ይካፈላል። ይህ ማለት አማኙ ተመራማሪ ንጉሥ ነው ማለት ነው ። ስንፍና ወይም ግድየለሽነት ሳይሆን፣ ትጉህ ፍለጋ ነው የተጠራንበት፤ ነገር ግን ይህ ፍለጋ ለራሳችን ክብር ወይም ትምክህት ሳይሆን፣ ለፈጣሪያችን ውዳሴ መሆን ይኖርበታል።

ዘዳግም 29፥29 — "የተሰወረና የተገለጠ እውነት"

ይህ ጥቅስ የተነገረው ሙሴ ለእስራኤል ሕዝብ ወደ ተስፋይቱ ምድር ከመግባታቸው በፊት ቃል ኪዳኑን ደግሞ በሚያድስበት ወቅት ነው። "ምስጢሩ ለአምላካችን ለእግዚአብሔር ነው፤ የተገለጠው ግን የዚህን ሕግ ቃሎች ሁሉ እናደርግ ዘንድ ለእኛ ለዘላለምም ለልጆቻችን ነው።" የሚለው ጥቅስ በመለኮታዊ መደበቅና በመለኮታዊ መገለጥ መካከል ያለውን ወሰን በግልጽ ያስቀምጣል። እግዚአብሔር ሁሉንም ነገር አይገልጥም፤ ነገር ግን ለድኅነታችንና ለሕይወታችን የሚያስፈልገውን ሁሉ ገልጦልናል። ይህ ጥቅስ ራሱ ትልቅ ተግባራዊ ትምህርት ይሰጠናል፤ "የተገለጠው ግን... ነው" የሚለው ሐረግ ማብቂያ "የዚህን ሕግ ቃሎች ሁሉ እናደርግ ዘንድ" የሚል ነው ። ማለትም የተገለጠው እውነት ዓላማ ተግባራዊ ታዛዥነት ነው እንጂ ተጨማሪ ምርምር ብቻ አይደለም። ስለዚህ ብዙ ጊዜ ስለ ያልተገለጡ ጥያቄዎች (ለምሳሌ "ለምን ይህ ችግር ደረሰብኝ?" "ወደፊት ምን ይመጣል?") ብዙ ጊዜ ስንጨነቅ፣ እግዚአብሔር ግን ወደ ተግባራዊ ታዛዥነት ይመልሰናል፡- "የተነገረህን አድርግ፣ የተገለጠልህን ኑር።" አማኙ ስላልተገለጠው ነገር ከመጨነቅ ይልቅ፣ ስለተገለጠው እውነት በታዛዥነት መኖር አለበት ። ይህ ደግሞ ትልቅ ነጻነት ይሰጠናል፣ ምክንያቱም የማናውቀውን ነገር ሁሉ ማወቅ ኃላፊነታችን አይደለምና።

መክብብ 3፥11 — "ዘላለምን በልባቸው አኖረ"

መክብብ ይህንን ቃል የተናገረው ሕይወትን ሁሉ በሙከራና በስሜት ካሳለፈ በኋላ ነው — ጥበብን ፈልጎ፣ ሀብትን አካብቶ፣ ደስታን ተመኝቶ፣ ነገር ግን በመጨረሻ "ከንቱ ከንቱ፥ ሁሉ ከንቱ ነው" ብሎ ደመደመ። በዚህ አውድ ውስጥ "ነገርን ሁሉ በጊዜው ውብ አድርጎ ሠራው፤ እግዚአብሔርም ከጥንት ጀምሮ እስከ ፍጻሜ ድረስ የሠራውን ሥራ ሰው መርምሮ እንዳያገኝ ዘላለምን በልባቸው አኖረ።" የሚለው ጥቅስ በሰው ልብ ውስጥ ያለውን "ዘላለምን የመረዳት ናፍቆት" እና ያንን በራስ አቅም የመሙላት አለመቻልን ያሳያል። ይህ ጥቅስ ራሱ የሰው ልጅ ተሞክሮ ትክክለኛ ገለጻ ነው፤ እያንዳንዱ ሰው በውስጡ ለትርጉም፣ ለዘላለማዊነት፣ ለመልስ የሚናፍቅ ጥማት አለው፤ ነገር ግን ያ ጥማት በዚህ ዓለም ሙሉ በሙሉ አይረካም። ብዙ ሰዎች ይህንን ጥማት በሀብት፣ በሥራ ስኬት፣ በደስታ ፍለጋ ለመሙላት ይሞክራሉ፤ መክብብ ግን በራሱ ልምድ አረጋግጦ እነዚህ ሁሉ በቂ አለመሆናቸውን ያሳየናል። ይህ ናፍቆት ራሱ ማስረጃ ነው ። የሰው ልጅ ለዘላለማዊ ግንኙነት እንደተፈጠረ የሚያሳይ ውስጣዊ ምስክር። መፍትሔው ግን ተጨማሪ ምርምር ወይም ፍልስፍና ሳይሆን፣ ይህንኑ ናፍቆት ወደ እግዚአብሔር ራሱ ማዞር ነው፤ አማኙ ይህንን ጥቅስ ሲያነብ፣ የልቡ ውስጥ ያለውን የማይረካ ናፍቆት ተስፋ አስቆራጭ ምልክት አድርጎ ሳይሆን፣ ወደ ፈጣሪው የሚመልሰው ጥሪ አድርጎ ሊረዳው ይገባል።

ዳንኤል 2፥27-28 — "ምስጢርን የሚገልጥ አምላክ"

ነቢዩ ዳንኤል ለናቡከደነፆር ንጉሥ "ነገር ግን ምስጢር የሚገልጥ አምላክ በሰማይ ውስጥ አለ" (ዳን 2፥28) ብሎ ሲናገር፣ ይህ ንግግር በጣም ልብ-አንጠልጣይ ታሪካዊ ዐውድ ውስጥ ተከናወነ። ንጉሡ ራሱ ያየውን ራእይ ረስቶት ነበር፣ ነገር ግን ጠንቋዮቹና ሊቃውንቱ ራእዩን ራሱ ሳያውቁት እንዲተረጉሙለት ጠየቃቸው — ይህ የማይቻል ጥያቄ ነበር፣ ስለዚህም ንጉሡ የባቢሎን ጠቢባን ሁሉ እንዲገደሉ አዘዘ፣ ዳንኤልና ወዳጆቹም በዚህ ውሳኔ ውስጥ ተካትተው ነበር። ዳንኤል ግን ወደ ንጉሡ ከመሄዱ በፊት ወዳጆቹን ሰብስቦ ሌሊቱን ሙሉ በጸሎት አሳለፈ፣ እግዚአብሔርም ራእዩን በሌሊት ራእይ ገለጠለት። ዳንኤል ግን ራእዩን ብቻ ሳይሆን ትርጉሙንም ከእግዚአብሔር ተቀብሎ ለንጉሡ አቀረበ። ይህ ታሪክ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል፤ ምስጢር በሰው ጥበብ ወይም በጥንቆላ የሚደረስበት ሳይሆን፣ በባሕርዩ "ገላጭ" በሆነው አምላክ ነፃ ፈቃድ ብቻ የሚታወቅ መሆኑን ያረጋግጣል። ዳንኤል ራሱ ለክብር ወይም ለሽልማት ሳይሆን፣ "ይህም ምስጢር ለእኔ መገለጡ በሕያዋን ሁሉ ዘንድ ካለ ጥበብ ይልቅ በእኔ ጥበብ ስለ በዛ አይደለም፥ ነገር ግን ፍቺው ለንጉሡ እንዲታወቅ" (ዳን 2፥30) ብሎ ራሱን ዝቅ አድርጎ ክብሩን ሁሉ ለእግዚአብሔር ሰጠ። ይህ ራስን ዝቅ ማድረግ ራሱ ትልቅ ምሳሌ ነው፤ እግዚአብሔር ምስጢርን በምንገልጥበት ጊዜ እንኳ፣ ክብሩ ለራሳችን ስም ሳይሆን ለእርሱ መሆን አለበት። በብሉይ ኪዳን ታሪክ ውስጥ ምስጢር ሁል ጊዜ ከእግዚአብሔር ሉዓላዊነትና ለሰው ልጆች ካለው የማዳን ዕቅድ ጋር የተቆራኘ ነው ። ይህ ደግሞ ወደ ብሉይ ኪዳን መደምደሚያ ላይ ትልቅ ድልድይ ይሰራል፡- ብሉይ ኪዳን ምስጢርን የከፈተ ብቻ ሳይሆን፣ ፍጻሜውን ወደ ክርስቶስ በመጠቆም ጠበቀው።

በሥርዓተ መለኮት አውድ ውስጥ ምስጢር ቀዝቃዛ ወይም ረቂቅ የሆነ የፍልስፍና ጽንሰ-ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ ለክርስቲያናዊ ሕይወት ጥንካሬና ጤናማነት እጅግ አስፈላጊ የሆነ መሠረት ነው። የሰው ልጅ አመክንዮ፣ ምልከታ እና ወግ ምንም ያህል ቢራቀቁ፣ በራሳቸው ብቻውን ወደ መለኮታዊ ምስጢር ዘልቀው ሊገቡ አይችሉም፤ ከጊዜና ከቦታ በላይ የሆነውን የእግዚአብሔርን የድነት ዕቅድና ባሕርይ ለመረዳት "ከላይ የሚወርድ" መገለጥ የግድ ያስፈልጋል። ይህ ክፍል ሦስት ጥቅሶችን በጥልቀት እየመረመረ፣ የመንፈስ ቅዱስን ሚና፣ በግምትና በእምነት መካከል ያለውን ልዩነት፣ እንዲሁም ሕያው የእምነት ምሳሌ የሆነውን አብርሃምን ያቀርባል።

ዮሐንስ 16፥14 — የመንፈስ ቅዱስ ሚና

ጌታ ኢየሱስ ይህንን ቃል የተናገረው ከደቀ መዛሙርቱ ጋር በመጨረሻው እራት ላይ ስለ ቅርብ ስቅለቱ ተናግሮ፣ ልባቸው በሐዘንና በፍርሃት እየተሞላ ባለበት ወቅት ነው። ደቀ መዛሙርቱ ኢየሱስ ከመካከላቸው ስለሚለይ ብቻቸውን የቀሩ ስለሚመስላቸው ስጋት ውስጥ ነበሩ፤ ኢየሱስ ግን መንፈስ ቅዱስን "ሌላ አጽናኝ" (ዮሐ 14፥16) ብሎ ተስፋ ሰጣቸው። የመንፈስ ቅዱስ ተግባር ከክርስቶስ ውጭ የሆነ "አዲስ መገለጥ" ማምጣት ሳይሆን፣ በክርስቶስ የተገለጠውንና በመጽሐፍ ቅዱስ የሰፈረውን እውነት ለአማኙ "ማብራት" ነው። ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ "እርሱ ያከብረኛል፥ ለእኔ ካለኝ ወስዶ ይነግራችኋልና።" (ዮሐ 16፥14) እንዳለው፣ መንፈስ ቅዱስ የአማኙን አእምሮ በመክፈት ምስጢሩን እንዲያስተውል፣ እንዲያምንና በሕይወቱ እንዲተገብረው ይረዳዋል። "ያከብረኛል" የሚለው ቃል ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ የመንፈስ ቅዱስ ሥራ ሁልጊዜ ወደ ክርስቶስ የሚያመለክት እንጂ ወደ ራሱ ወይም ወደ አዲስ ትምህርት የሚስብ አይደለም። ስለዚህ ማንኛውም "መገለጥ" ነኝ የሚል ትምህርት ወደ ክርስቶስ የማይመራ ወይም ከቃሉ ጋር የሚጋጭ ከሆነ፣ ከመንፈስ ቅዱስ የመጣ ሊሆን አይችልም ። ይህ ራሱ ለቤተ ክርስቲያን ዛሬ ትልቅ ማጣሪያ መስፈርት ይሰጣል፤ ማንኛውም "አዲስ ራእይ" ወይም "ልዩ መገለጥ" ተብሎ የሚቀርብ ትምህርት፣ ወደ ክርስቶስ ክብር የማይመራ ከሆነ ልንጠራጠረው ይገባል። መንፈስ ቅዱስ አእምሮን አይተካም፤ ይልቁንም አእምሮ ከመጽሐፍ ቅዱስ ቃላት በስተጀርባ ያለውን መለኮታዊ ሕይወትና ጥልቀት እንዲረዳ አዲስ "መንፈሳዊ የማስተዋል አቅም" ይሰጠዋል። ይህ ማለት ቅዱሳት መጻሕፍትን ስናነብ፣ የመንፈስ ቅዱስን መገኘት ልንለምንና ልንተማመንበት ይገባናል ። ንባብ ብቻውን በቂ ሳይሆን፣ ልብ የተከፈተለት ንባብ ብቻ ወደ ትክክለኛ መረዳት ያደርሳልና።

ግምት ከእምነት የተለየ ነው

ሰዋዊ ምክንያታዊነት ምስጢር ሲገጥመው የመጀመሪያ ምላሹ "ግምት" ነው። ግምት የሰው ልጅ በራሱ አእምሮአዊ ጥረትና አመክንዮ ምስጢሩን ሰብሮ ለመግባትና ለመረዳት የሚያደርገው ሙከራ ነው ። ይህ ሙከራ ራሱ ክፉ አይደለም፣ ነገር ግን ወሰን አለው። ይሁን እንጂ፣ መለኮታዊ ምስጢር በሰው ምርምር የሚደረስበት ሳይሆን በጸጋ የሚሰጥ በመሆኑ፣ ግምት ሁልጊዜም ግልብና ለስህተት የተጋለጠ ነው። በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ብዙ የስሕተት ትምህርቶች የተነሱት፣ ሰዎች የመለኮታዊ ምስጢርን ጥልቀት በራሳቸው ግምት ለመሙላት ስለሞከሩ ነው ። ለምሳሌ ሥላሴን ለመግለጽ በሰው አመክንዮ ብቻ ለመፍታት ሲሞክሩ ወደ ስሕተት ወደቁ። እምነት ግን ከግምት ይለያል፤ ምክንያቱም እምነት በራሳችን ችሎታ ላይ ሳይሆን በገላጩ (በእግዚአብሔር) ታማኝነት ላይ የተመሰረተ ነው። እምነት ግንዛቤያችን ውስን መሆኑን አምኖ መቀበል ብቻ ሳይሆን፣ ያ ውስንነት በፈጣሪ ሙላት እንደሚሞላ የሚታመንበት "መንፈሳዊ ዕረፍት" ነው። ዘመናዊው ዓለም እውቀትን ብዙውን ጊዜ እንደ "መቆጣጠሪያ መሣሪያ" ይቆጥረዋል፤ የምናውቀውን ነገር እንደ ንብረታችን አድርገን በእጃችን መያዝ እንፈልጋለን። መለኮታዊ ምስጢር ግን በፍጡር ቁጥጥር ሥር የሚውል አይደለም። እምነት ምስጢርን ለመቆጣጠር ወይም በሰውኛ ቀመር ለመገደብ አይጥርም፤ ይልቁንም ምስጢሩን እንደ መለኮታዊ ስጦታ ይቀበለዋል — እጆቻችንን ዘርግተን የተሰጠንን በምስጋና እንቀበላለን እንጂ በጡጫ ይዘን ለራሳችን አናደርገውም።

ዕብራውያን 11፥8 — የአብርሃም ምሳሌ

"አብርሃም ርስት አድርጎ ሊቀበለው ወዳለው ስፍራ ለመውጣት በተጠራ ጊዜ በእምነት ታዘዘ፥ ወዴትም እንደሚሄድ ሳያውቅ ወጣ።" (ዕብ 11፥8) የሚለው ቃል የእምነትን ምንነት በግልጽ ያሳያል። ታሪኩን ስንመረምር፣ አብርሃም (በወቅቱ አብራም) በካራን ውስጥ የተረጋጋ ኑሮ ይኖር ነበር፣ ወዳጅ ዘመድ፣ ንብረትና ማህበረሰብ ነበረው። እግዚአብሔር ግን "ከአገርህ ከዘመዶችህም ከአባትህም ቤት ተለይተህ እኔ ወደማሳይህ ምድር ውጣ።" (ዘፍ 12፥1) ብሎ ሲጠራው፣ አብርሃም መድረሻውን ሳያውቅ በአንድ ትእዛዝ ብቻ ተነስቶ ወጣ። አብርሃም የታዘዘው የእግዚአብሔርን ዕቅድ በዝርዝር ተረድቶ ወይም በሎጂክ አውጥቶ አውርዶ ሳይሆን፣ "ተናጋሪውን አምላክ" ስለሚያውቀውና ስለሚያምነው ነው። "ወዴትም እንደሚሄድ ሳያውቅ ወጣ" የሚለው ሐረግ ራሱ ትልቅ ምስል ይስላል፤ አብርሃም መንገዱን ሙሉ ለሙሉ ባያውቅም፣ መሪውን ግን ያውቅ ነበር። እምነት እዚህ ጋር እውቀትን መሠረት ያደረገ (የአምላኩን ማንነት ያውቃል) ግን ደግሞ ከእውቀት በላይ የሆነ (የጉዞውን ዝርዝር አያውቅም) "የታማኝነት ምላሽ" ነው። ይህ ምሳሌ ለዛሬው አማኝ ትልቅ ማበረታቻ ይሰጣል፤ የወደፊታችንን ዝርዝር ሙሉ በሙሉ ባናውቅም፣ የመንገዱን ጌታ ካወቅን፣ በእምነት መጓዝ እንችላለን። ብዙ ጊዜ የሕይወት ውሳኔዎችን ስንወስን፣ "ውጤቱን ካላወቅሁ አልንቀሳቀስም" ብለን ልንቆም እንችላለን፤ የአብርሃም ታሪክ ግን ትክክለኛው ጥያቄ "ውጤቱን አውቃለሁ?" ሳይሆን "ጠሪውን አውቀዋለሁ?" መሆኑን ያስተምረናል።

የአዲስ ኪዳን አቀራረብ በብሉይ ኪዳን "ተሰውሮ" የነበረውን መለኮታዊ ጥበብ "ወደ ተገለጠ" መለኮታዊ ታሪክ ያሸጋግረዋል። በአዲስ ኪዳን ውስጥ ምስጢር ስንል፣ ሊታወቅ የማይችል ረቂቅ ነገርን ሳይሆን፣ በታሪክ ውስጥ ግልጽ የሆነ ነገር ግን ትርጉሙ ጥልቅ የሆነን መለኮታዊ እውነታ ነው። ከዚህ በታች ያለው ሠንጠረዥ ለጥናት ማጠቃለያ ይረዳ ዘንድ ስምንቱን ዋና ዋና የአዲስ ኪዳን ምስጢራት በአጭሩ ያቀርባል፤ ከዚያ በኋላ ደግሞ እያንዳንዱን ጥቅስ በስፋት እንመረምራለን።

ቆላስይስ 2፥2-3 — "የጥበብና የእውቀት መዝገብ ሁሉ"

"ልባቸው እንዲጸናና፥ በፍቅርም ተባብረው ማስተዋል ወደሚገኝበት ወደ መረዳት ባለ ጠግነት ሁሉ እንዲደርሱ የእግዚአብሔርንም ምስጢር እርሱንም ክርስቶስን እንዲያውቁ እጋደላለሁ፤ የተሰወረ የጥበብና የእውቀት መዝገብ ሁሉ በእርሱ ነውና።" (ቆላ 2፥2-3) የሚለው ጥቅስ፣ ፍልስፍናዊ ወይም ምሥጢራዊ ዕውቀት ፈላጊዎች ወደ ብዙ ምንጮች ከመሄድ ይልቅ፣ ወደ ክርስቶስ ራሱ ብቻ መመልከት እንዳለባቸው ያስተምራል። ጳውሎስ ይህንን ቃል ለቆላስይስ ቤተ ክርስቲያን የጻፈው፣ በዘመኑ ይነገሩ የነበሩ የግኖስቲክ "ልዩ እውቀት" አስተምህሮዎችን ለመቃወም ነበር፤ አንዳንዶች ድነትን ለማግኘት ከክርስቶስ ውጭ ተጨማሪ "ምስጢራዊ እውቀት" እንደሚያስፈልግ ያስተምሩ ነበር — ልዩ ጸሎቶች፣ ልዩ ሥርዓቶች፣ ወይም ልዩ ደረጃ ደረጃ የተከፋፈለ የመላእክት አምልኮ (ቆላ 2፥18 ይመልከቱ)። ጳውሎስ ግን ይህንን ውድቅ በማድረግ፣ "የጥበብና የእውቀት መዝገብ ሁሉ" ቀድሞውኑ በክርስቶስ ውስጥ የተከማቸ መሆኑን ያውጃል። "መዝገብ" የሚለው ቃል ራሱ የተከማቸ፣ ያልተነካ ሀብት ትርጉም ይሰጠናል ። ልክ ደብቀው ያስቀመጡት ውድ ሀብት እንደሚገኝ ሁሉ፣ ጥበብና እውቀት ሁሉ በክርስቶስ ውስጥ ተከማችቷል፣ የሚያስፈልገው ብቻ ወደ እርሱ መቅረብ ነው። ይህ እውነት ለዛሬው አማኝ ትልቅ ነጻነት ይሰጣል፤ ተጨማሪ "ምስጢራዊ" ትምህርት ወይም ልዩ ልምምድ መፈለግ አያስፈልገንም ፤ ክርስቶስ ራሱ የፈለግነው ጥበብና እውቀት ሁሉ ምንጭ ነው። ዛሬም ቢሆን ብዙ ሰዎች መንፈሳዊ ዕርካታ ፍለጋ ወደ ብዙ አቅጣጫዎች ይሮጣሉ፤ ጳውሎስ ግን ወደ ክርስቶስ ብቻ እንድንመለስ ይጠራናል።

ቆላስይስ 2፥9 — "የመለኮት ሙላት ሁሉ በሰውነት"

"በእርሱ የመለኮት ሙላት ሁሉ በሰውነት ተገልጦ ይኖራልና፥" የሚለው ቃል ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስለ ክርስቶስ ማንነት እጅግ ኃያል ከሆኑት መግለጫዎች አንዱ ነው። ይህ ጥቅስ ወሰን የሌለው አምላክ በወሰን ባለው የሰው አካል ውስጥ መገኘቱን ያውጃል ፤ ይህ ፓራዶክስ ራሱ ትልቅ ምስጢር ነው። "ሙላት" የሚለው ቃል (ግሪክ: πλήρωμα) ማንኛውንም እጥረት ወይም ከፊል መገለጥ አያመለክትም፤ ኢየሱስ ውስጥ ከመለኮት ውስጥ የተወሰነ ክፍል ብቻ ሳይሆን፣ የመለኮት ሙላት ሁሉ ይኖራል። ቀጥሎ ያለው ቁጥር "በእርሱ ሆናችሁ ተሞልታችኋል" (ቆላ 2፥10) ይላል፤ ይህ ማለት ክርስቶስ ራሱ የመለኮት ሙላት እንደያዘ ሁሉ፣ አማኝ ደግሞ በክርስቶስ ውስጥ ሙላቱን ያገኛል ፤ ተጨማሪ ምንም ነገር አያስፈልገውም። ይህ እውነት አማኙን ወደ ጽኑ መተማመን ይመራል፤ በክርስቶስ ስንተማመን፣ በከፊል አምላክ ላይ ሳይሆን፣ በሙላቱ በተገለጠው እውነተኛ አምላክ ላይ ነው የምንደገፈው። ስለዚህ በሕይወት ውስጥ ፈተና ሲገጥመን፣ ኢየሱስ "ትንሽ አምላክ" ወይም "የተወሰነ ኃይል ብቻ ያለው" ሳይሆን፣ ሙሉ የመለኮት ኃይል የያዘ አዳኝ መሆኑን ማስታወስ ትልቅ መጽናኛ ይሰጠናል።

ማርቆስ 4፥11 — "የመንግሥተ ሰማያት ምስጢር"

ኢየሱስ ለደቀ መዛሙርቱ "ለእናንተ የእግዚአብሔርን መንግሥት ምስጢር ማወቅ ተሰጥቶአችኋል፤ በውጭ ላሉት ግን፥... ሁሉ በምሳሌ ይሆንባቸዋል" (ማር 4፥11) ሲል፣ ስለ መንግሥቱ ተፈጥሮ ልዩ ትምህርት አስተማረ። ይህ ንግግር የተነገረው ኢየሱስ ለብዙ ሕዝብ በምሳሌ ካስተማረ በኋላ ደቀ መዛሙርቱ ብቻቸውን ሲሆኑ ትርጉሙን ሲጠይቁት ነው። የመንግሥቱ ምስጢር የሚያመለክተው፣ ብዙ አይሁዳውያን በጠበቁት መንገድ ፣ በአንድ ጊዜ በኃያል ወታደራዊ ወይም ፖለቲካዊ ኃይል ሳይሆን፣ በድካምና በስውር እድገት (እንደ ዘር ምስል በዘር ምሳሌ ማር 4፥26-29 እንደተገለጠው) እንደሚመጣ ነው። ይህ ምስጢር ለብዙዎች "ግራ የሚያጋባ" ነበር፤ መሲሑ በክብር ወታደራዊ ድል ፈንታ በትሕትና፣ በስቅለት፣ በትንንሽ ጅምር (12 ደቀ መዛሙርት) ስለጀመረ። ኢየሱስ "በምሳሌ" ማስተማሩ ራሱ ትልቅ ትርጉም ይይዛል፤ ለልብ የተከፈተላቸው ወደ ጥልቅ እውነት ይመራሉ፣ ልባቸው የደነደነ ደግሞ ተጨማሪ ግራ መጋባት ውስጥ ይገባሉ ፤ ይህ ደግሞ ራሱ የመንግሥቱ ምስጢራዊ ባህርይ አካል ነው። ይህ ትምህርት ዛሬም ለቤተ ክርስቲያን ትልቅ ማበረታቻ ይሰጣል፤ የእግዚአብሔር ሥራ ብዙ ጊዜ በትንንሽ፣ በስውር፣ በዘገምተኛ እድገት ውስጥ ይታያል ፤ ውጤቱ ግን እርግጠኛና ታላቅ ነው። አንድ ትንሽ ቤተ ክርስቲያን ወይም አንድ ግለሰብ አማኝ የሚያደርገው ትንሽ የሚመስል የታማኝነት ተግባር፣ በእግዚአብሔር እጅ ውስጥ ወደ ታላቅ ውጤት ሊያድግ ይችላል።

1ጢሞቴዎስ 3፥16 — "እግዚአብሔርን የመምሰል ምስጢር"

"እግዚአብሔርን የመምሰል ምስጢር ያለ ጥርጥር ታላቅ ነው፤ በሥጋ የተገለጠ፥ በመንፈስ የጸደቀ፥ ለመላእክት የታየ፥ በአሕዛብ የተሰበከ፥ በዓለም የታመነ፥ በክብር ያረገ።" (1ጢሞ 3፥16) የሚለው ጥቅስ፣ ራሱ ጥንታዊ የክርስቲያን መዝሙር ወይም የእምነት ማረጋገጫ (creed) ተብሎ ይታሰባል፤ ጳውሎስ ይህንን ጥቅስ ጢሞቴዎስን በጻፈለት ጊዜ ቤተ ክርስቲያን ገና ስትመሠረት ጀምሮ ትዘምረው የነበረ የእምነት ማጠቃለያ ሆኖ ተጠቅሶ ይመስላል። ስድስቱ ግስ-ሐረጎች ፣ ተገለጠ፣ ጸደቀ፣ ታየ፣ ተሰበከ፣ ታመነ፣ ያረገ ፣ በአንድነት የክርስቶስን ሙሉ ታሪክ ከትስጉት እስከ ዕርገት ያጠቃልላሉ፤ ይህ ቅደም ተከተል ራሱ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል፡- ከምድራዊ ትህትና (በሥጋ የተገለጠ) ወደ ሰማያዊ ክብር (በክብር ያረገ) የተጓዘ ታሪክ ነው። "እግዚአብሔርን የመምሰል ምስጢር" የሚለው ቃል ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ አምላክን የመምሰል ሕይወት የሚመነጨው ከሰው ጥረት ወይም ራስን ከማሻሻል ፕሮግራም ሳይሆን፣ ከክርስቶስ ከተገለጠው እውነታ ጋር ከመገናኘት ነው። እውነተኛ አምልኮ ስለዚህ ሥነ-ምግባራዊ ሥርዓት ብቻ ሳይሆን፣ ይህንን ታላቅ ምስጢር በአድናቆት የመመልከትና ሕይወትን ለእርሱ የማስገዛት ጉዞ ነው።

1ቆሮንቶስ 15፥51 — "ሁላችን እንለወጣለን"

"እነሆ፥ አንድ ምስጢር እነግራችኋለሁ፤ ሁላችን አናንቀላፋም ነገር ግን የኋለኛው መለከት ሲነፋ በድንገት በቅጽበተ ዓይን ሁላችን እንለወጣለን፤" (1ቆሮ 15፥51-52) የሚለው ቃል፣ ስለ ትንሣኤና ስለ አካላዊ ለውጥ ምስጢር ይናገራል። ጳውሎስ ይህንን ምዕራፍ የጻፈው በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ አንዳንዶች ስለ ትንሣኤ ጥርጣሬ ማንሳት ስለጀመሩ ነው፤ ጳውሎስ ደግሞ ትንሣኤ ከክርስቶስ ትንሣኤ ጋር በቀጥታ የተያያዘ መሆኑን በማሳየት ምዕራፉን ገንብቷል። ጳውሎስ ይህንን "ምስጢር" ብሎ ሲጠራው፣ ይህ ክስተት ከሰው ልጅ ልምድ ወይም ከተፈጥሮ ሕግ ጋር ፈጽሞ የተለየ፣ ልዩ መለኮታዊ ተግባር መሆኑን ያመለክታል። የሚበሰብሰው ሥጋ እንዴት የማይበሰብስ ሆኖ እንደሚነሳ አእምሮ ሊገልጸው አይችልም፤ ነገር ግን በእግዚአብሔር ኃይል የሚከናወን ታላቅ ምስጢር ነው። ይህ ተስፋ ለሞት ለተቃረቡ ወይም ሟች ወዳጆቻቸውን ላጡ አማኞች ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ ሞት የመጨረሻው ቃል አይደለም፤ ለውጥ ይመጣል፣ በቅጽበት ዓይን። ጳውሎስ ይህንን ምዕራፍ የደመደመው "ሞት ሆይ፥ መውጊያህ የት አለ? ሲኦል ሆይ፥ ድል መንሣትህ የት አለ?" (1ቆሮ 15፥55) በሚል የድል ጩኸት ነው፤ ይህ ጩኸት ራሱ ለሚያዝኑ አማኞች ትልቅ ብርታት ይሆናል።

ኤፌሶን 1፥9-10 — "ሁሉን በክርስቶስ የመጠቅለል ምስጢር"

"የፈቃዱን ምሥጢር አስታውቆናልና... በሰማይና በምድር ያለውን ሁሉ በክርስቶስ ለመጠቅለል ነው።" (ኤፌ 1፥9-10) የሚለው ቃል፣ የታሪክ የመጨረሻ መድረሻ ስለ ምን እንደሆነ ትልቅ ራዕይ ይሰጠናል። "መጠቅለል" የሚለው ቃል ወደ አንድ ማዕከል የመሰብሰብ ወይም እንደገና የማደራጀት ትርጉም አለው። ይህ ማለት፣ የታሪክ ሁሉ ፣ ከፍጥረት ጀምሮ እስከ ፍጻሜ ድረስ ወደ አንድ ብቻ ማዕከል፣ ወደ ክርስቶስ፣ እየተሰበሰበ ነው ማለት ነው። ጳውሎስ ይህንን ሲጽፍ፣ ኤፌሶን ቤተ ክርስቲያን በተለያዩ ማህበራዊና መንፈሳዊ ኃይላት (ግዛቶች፣ ሥልጣናት፣ ልዩ ልዩ ኃይላት) መካከል ትኖር ነበር፤ ጳውሎስ ግን ማንኛውም ኃይል ከክርስቶስ ሉዓላዊነት በታች እንደሆነ ያረጋግጣል። ይህ ራዕይ ለተከፋፈለና ለተዘበራረቀ ዓለም ትልቅ ተስፋ ይሰጣል፤ ዛሬ የምናየው ግርግር፣ ጦርነት፣ ልዩነት የመጨረሻው ቃል አይደለም ። እግዚአብሔር ታሪክን ወደ ሰላምና አንድነት፣ በክርስቶስ ሉዓላዊ ግዛት ውስጥ እየመራ ነው። አማኙ ዛሬ በዓለም ላይ ብዙ ብጥብጥ ሲያይ ተስፋ ሊቆርጥ ይችላል፤ ይህ ጥቅስ ግን ትዕይንቱ ገና እየተጻፈ መሆኑን፣ የመጨረሻው ምዕራፍ ግን ቀድሞውኑ በክርስቶስ የተረጋገጠ ድል መሆኑን ያስታውሰናል።

ክላሲካል ምሁራን (እንደ አውግስጢኖስና ቶማስ አኩዊናስ) ምስጢርን የሚረዱት እንደ ጨለማ ሳይሆን እንደ "ከፍተኛ ብርሃን" ነው። አንድ ሰው ቀጥታ ፀሐይን ቢመለከት ዓይኑ ሊታወር ይችላል፤ ይህ የሆነው ፀሐይ ብርሃን ስላልሌላት ሳይሆን፣ ከዓይን የማየት አቅም በላይ የሆነ የብርሃን ክምችት ስላላት ነው። መለኮታዊ ምስጢርም እንዲሁ ነው፤ አእምሯችን ሙሉ በሙሉ ሊረዳው የማይችለው የእውነት ጉድለት ስላለ ሳይሆን፣ እውነቱ ከአእምሯችን የመሸከም አቅም በላይ ስለሆነ ነው። ምስጢር "ልዑለ-አመክንዮአዊ" እንጂ "ኢ-አመክንዮአዊ" አይደለም። ይህንን መሠረታዊ ግንዛቤ በአራት ታሪካዊ ወቅቶች ውስጥ ፣ ከቤተክርስቲያን አባቶች እስከ ዘመናዊው ዓለም ድረስ እንዴት እንደተያዘ እንመልከት።

የሂፖው አውግስጢኖስ

አውግስጢኖስ ራሱ ከወጣትነቱ ጀምሮ በብዙ ፍልስፍናዊና ሃይማኖታዊ እንቅስቃሴዎች ውስጥ አልፎ፣ በመጨረሻ ወደ ክርስትና ከተመለሰ በኋላ የፍልስፍና ትምህርቱን ለክርስትና ጥልቅ ግንዛቤ አገልግሎት አዋለ። ለአውግስጢኖስ ምስጢር የሚመነጨው በፈጣሪ እና በፍጡር መካከል ካለው የባሕርይ ልዩነት ነው። እግዚአብሔር ወሰን የሌለው እና የማይለወጥ ሲሆን፣ ሰው ግን ውስን እና ተለዋዋጭ ነው። "እግዚአብሔርን ተረድቻለሁ ካልክ፣ የተረዳኸው ነገር እግዚአብሔር አይደለም" የሚለው ታዋቂ አባባሉ ራሱ ትልቅ መንፈሳዊ ማስጠንቀቂያ ይይዛል፤ ይህ ማለት እግዚአብሔርን ሙሉ ለሙሉ "ተረድቻለሁ" የሚል ማንኛውም ስሜት ራሱ ስህተት ምልክት ነው ። ምክንያቱም እውነተኛው እግዚአብሔር ሁልጊዜ ከእኛ ግንዛቤ በላይ ነው። ይህ ግንዛቤ አማኙን ወደ ዘላለማዊ የፍለጋ ጉዞ ይመራል፤ አውግስጢኖስ ራሱ በConfessions ውስጥ "ልባችን ላንተ እስኪያርፍ ድረስ እረፍት የለውም" ብሎ እንደጻፈ፣ ይህ የማያልቅ ፍለጋ ራሱ ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ግንኙነት ጤናማ ምልክት ነው። ይህ አባባል ራሱ ከአውግስጢኖስ የግል ሕይወት ተሞክሮ የመነጨ ነው፤ ዓለማዊ ደስታን፣ ፍልስፍናዊ ሥርዓቶችን፣ ሥጋዊ ምኞቶችን ሁሉ ሞክሮ ካልረካ በኋላ፣ በመጨረሻ በእግዚአብሔር ብቻ እውነተኛ እረፍት እንዳገኘ መሰከረ።

ቶማስ አኩዊናስ

ቶማስ አኩዊናስ የሰው ልጅ አመክንዮ ፍጥረትን በመመልከት የእግዚአብሔርን መኖር ሊረዳ እንደሚችል ቢያምንም (የተፈጥሮ ሥነ-መለኮት)፣ እንደ ሥላሴ እና ሥጋዌ ያሉ መሠረታዊ እውነቶች ግን በመገለጥ ብቻ የሚታወቁ መሆናቸውን አጽንኦት ሰጥቷል። እነዚህ እውነቶች ከአመክንዮ በላይ እንጂ ምክንያታዊ ያልሆኑ አይደሉም። ይህ ልዩነት ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል፤ አንዳንድ ክርስቲያናዊ እውነቶች (እንደ እግዚአብሔር መኖር) በአመክንዮ ሊደገፉ ይችላሉ፤ ሌሎች ግን (እንደ ሥላሴ) ከአመክንዮ ችሎታ በላይ ስለሆኑ በንጹህ መገለጥ ብቻ ይታወቃሉ። አኩዊናስ ራሱ በሕይወቱ መጨረሻ ላይ ትልቅ የነገረ-መለኮት ድርሳናት (Summa Theologiae) ከጻፈ በኋላ፣ ጥልቅ መንፈሳዊ ተመክሮ አግኝቶ "የጻፍኩት ሁሉ ገለባ ይመስለኛል" ብሎ እንደተናገረ ይነገራል — ይህ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ የላቀ ምሁር እንኳ ከመለኮታዊ ምስጢር ፊት ራሱን ትንሽ አድርጎ ማየት ይችላል። ነገር ግን አኩዊናስ ይህ ልዩነት እምነትና አመክንዮ ጠላቶች ናቸው ማለት እንዳልሆነ ያስተምራል፤ ይልቁንም አመክንዮ እስከሚደርስበት ድረስ ይደርሳል፣ እምነት ግን ከዚያ በላይ ወዳለው ወደ ሙላቱ ይወስደናል።

ተሐድሶ — ማርቲን ሉተርና ጆን ካልቪን

ማርቲን ሉተር በ16ኛው ክፍለ ዘመን በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ተነስቶ የነበረውን የስርየት ወረቀት (indulgence) ሽያጭና ሌሎች ልማዶች በመቃወም ተሐድሶውን ሲጀምር፣ ምስጢርን ከሰው ልጅ ትዕቢት መጠበቂያ አድርጎ ተመልክቶታል። የሰው አእምሮ በኃጢአት ስለተበላሸ ያለ መገለጥ ወደ እግዚአብሔር ጥበብ ሊደርስ አይችልም። ሉተር "የመስቀል ሥነ-መለኮት" ላይ ትኩረት በማድረግ፣ እግዚአብሔር ራሱን የሚገልጠው የሰው አእምሮ ባልጠበቀው መንገድ፣ በትሕትና፣ በመከራ እና በመስቀል ላይ መሆኑን አስተምሯል ። ይህ ደግሞ "የክብር ሥነ-መለኮት" ተብሎ ከሚጠራው፣ እግዚአብሔርን በኃይል፣ በክብርና በስኬት ብቻ ለመፈለግ ከሚሞክረው የተሳሳተ አካሄድ ፍጹም ተቃራኒ ነው። ይህ ትምህርት ራሱ ትልቅ መንፈሳዊ ትምህርት ይይዛል፤ እግዚአብሔርን በስኬታችን ወይም በምቾታችን ውስጥ ብቻ ስንፈልገው፣ ብዙ ጊዜ እናጣዋለን፤ በመስቀል ውስጥ፣ በመከራ ውስጥ፣ በትሕትና ውስጥ ግን በእርግጠኝነት እናገኘዋለን። ብዙ ጊዜ በሕይወት ውስጥ ችግር ውስጥ ስንገባ "እግዚአብሔር የት አለ?" ብለን እንጠይቃለን ። ሉተር ግን "ትክክለኛው ስፍራ የምታገኘው በመስቀሉ ጥላ ውስጥ ነው" ብሎ ይመልስልናል።

ጆን ካልቪን የእግዚአብሔርን የማይመረመርነት ከቅዱሳት መጻሕፍት ግልጽነት ጋር አስተሳስሯል። ካልቪን እግዚአብሔር ለእኛ ሲገልጥ "በሕፃን ቋንቋ" እንደሚናገር፣ ማለትም መለኮታዊ እውነቱን ከእኛ የመረዳት አቅም ጋር አጣጥሞ እንደሚነግረን አስተምሯል። ይህ ምስል ፣ እግዚአብሔር እንደ ደግ ወላጅ ለሕፃን ልጁ በቀላል ቋንቋ እንደሚናገር ሁሉ፣ ለእኛም መለኮታዊ ምስጢሩን በምንችለው ልክ እንደሚያወርድልን ማሳየቱ ራሱ ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል። ካልቪን ራሱ ይህንን ምስል ተጠቅሞ፣ መጽሐፍ ቅዱስ ስለ እግዚአብሔር "እጅ"፣ "ዓይን" ወይም "ቁጣ" ሲናገር፣ እነዚህ ገለጻዎች ትክክለኛ ግን ደግሞ ለእኛ ደረጃ የተስተካከሉ መሆናቸውን አብራርቷል። ቃሉ ውስን ቢሆንም ውሸት አይደለም፤ ሙሉ ላይሆን ይችላል፣ ነገር ግን ፍጹም እውነት ነው። እግዚአብሔር ራሱን ወደ እኛ ደረጃ ዝቅ በማድረግ ተናገረን፣ ልክ እንደ ደግ ወላጅ።

የቤተክርስቲያን አባቶች አቀራረብ

የቤተክርስቲያን አባቶች ምስጢርን እንደ ቲዎሪ ብቻ ሳይሆን ለአምልኮ እና ለመንፈሳዊ እድገት አስፈላጊ እንደሆነ አድርገው ተመልክተውታል። ሥነ-መለኮት ከአምልኮ አይለይም ነበር፤ ምስጢር የሚፈታ እንቆቅልሽ ሳይሆን፣ አማኙ የሚገባበትና የሚሳተፍበት መለኮታዊ ሕይወት ነው። ለምሳሌ ቁርባን "ምስጢር" የሚባለው የማይታወቅ ስለሆነ ሳይሆን፣ ጥልቅ ትርጉሙ ሊደረስበት የሚችለው በእምነትና በአምልኮ ተሳትፎ ውስጥ ብቻ ስለሆነ ነው። ይህ ግንዛቤ ለዛሬው አማኝ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል፤ ብዙ ጊዜ ሥነ-መለኮትን ተራ የአካዳሚክ ትምህርት አድርገን እንመለከተዋለን፤ ጥንታዊው ቤተ ክርስቲያን ግን ሥነ-መለኮትና አምልኮ የማይነጣጠሉ መሆናቸውን ያስተምረናል ። እውነተኛ ሥነ-መለኮት ወደ አምልኮ ጉልበት ሊሰጠን ይገባል እንጂ ወደ ደረቅ ክርክር ብቻ ሊመራን አይገባም።

ዘመናዊ አመለካከቶች

በዘመናዊው ጊዜ፣ የምክንያታዊነት ከፍተኛ ተጽዕኖ በነበረበት አውድ ውስጥ፣ የክርስትና ሥነ-መለኮት የምስጢርን አስፈላጊነት በድጋሚ አረጋግጧል። ዘመናዊው አስተሳሰብ ሁሉንም ነገር በሎጂክ ለመረዳት፣ ለመተንተንና ለመቆጣጠር በሚጥርበት ጊዜ፣ ሥነ-መለኮት ደግሞ የሰው ልጅ አእምሮ ሊደርስበት የማይችለው "ቅዱስ ግዛት" መኖሩን ያስታውሰናል። በዘመናዊ ሥነ-መለኮት፣ ምስጢር አእምሮ ሥራ የሚያቆምበት "የሞተ ጫፍ" ሳይሆን፣ አማኙ ወደ አምልኮ የሚገባበት "ክፍት ቦታ" ተደርጎ ይወሰዳል። ምስጢር ዕውቀትን ወደ ምስጋና የሚለውጥ ኃይል አለው። ምክንያታዊነት ሁሉንም እውነት በሒሳባዊ ወይም በላቦራቶሪ ቀመሮች ውስጥ ለማጥበብ ሲሞክር፣ ሥነ-መለኮት ግን እውነተኛውና ጥልቁ እውነት ከአመክንዮ ማጣሪያ በላይ መሆኑን ያስረዳል። ይህ ትውፊት ለዛሬው ትውልድ ትልቅ ማስጠንቀቂያ ይሰጣል፤ ቴክኖሎጂ በሁሉም ነገር ላይ ፈጣን መልስ ስለሚሰጠን፣ ስለ እግዚአብሔር ደግሞ ተመሳሳይ ፈጣንና የተሟላ ማብራሪያ ልንፈልግ እንችላለን ። ነገር ግን መንፈሳዊ ብስለት የሚመጣው ያንን ፈጣን መልስ ፍላጎት ትተን፣ በትዕግስት ወደ ምስጢሩ ስንገባ ነው።

በክርስትና ሥነ-መለኮት እምብርት ላይ የክርስቶስ ምስጢር ይገኛል። ይህም የእግዚአብሔር የተሰወረ ጥበብ ከፍተኛ መገለጫ እንደሆነ በአዲስ ኪዳን ቀርቧል። ስድስቱ ንዑስ ክፍሎች — ትስጉት፣ ተዋሕዶ፣ ቤዛነት፣ መቀየር፣ ኬኖሲስ እና ዕርገት/ሊቀ-ካህንነት — በአንድነት ተጠቅልለው ስለ ክርስቶስ ማንነት ውብ ትርክት ይሰጡናል፤ ከሰማይ ወደ ምድር መውረዱ ጀምሮ፣ በምድር ላይ ላደረገው ተልእኮ፣ እስከ እንደገና ወደ ክብር መመለሱ ድረስ።

የሥጋዌ ምስጢር — ዮሐንስ 1፥14

የዮሐንስ ወንጌል የተጻፈው ከሌሎቹ ወንጌላት በኋላ፣ ስለ ክርስቶስ ማንነት ግራ የሚያጋቡ ትምህርቶች መነሳት ሲጀምሩ ነው ተብሎ ይታመናል፤ ዮሐንስ ስለዚህ ወንጌሉን የጀመረው በተለየ የነገረ-መለኮት ጥልቀት ነው። "በመጀመሪያው ቃል ነበረ፥ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፥ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ።" (ዮሐ 1፥1) ብሎ ከጀመረ በኋላ፣ "ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ፥ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሆነው ክብሩን አየን።" (ዮሐ 1፥14) ይላል። "ቃል" የነበረው ፣ ከዘላለም ጀምሮ ከአብ ጋር የነበረው መለኮታዊ አካል "ሥጋ ሆነ" የሚለው አገላለጽ ራሱ ትልቅ ምስጢር ይይዛል፤ ይህ ማለት መለኮት ወደ ሰብአዊነት ተለወጠ ማለት አይደለም (ይህ የሚያመለክተው "መለወጥ" ቢሆን ኖሮ መለኮት ይጠፋ ነበር)፤ ይልቁንም ቃሉ ራሱን ሳይቀንስ፣ ሙሉ ሰብአዊ ተፈጥሮን ወሰደ። "በእኛ አደረ" የሚለው ሐረግ ደግሞ በጥሬው "ድንኳን ተከለ" ማለት ነው — ይህ ደግሞ የብሉይ ኪዳንን የመገናኛ ድንኳን ምስል በቀጥታ ያስታውሳል፤ እግዚአብሔር ከእስራኤል ጋር በድንኳን ውስጥ ይኖር እንደነበረ ሁሉ፣ አሁን ግን በሥጋ ውስጥ ሆኖ ከሰው ልጆች ጋር ይኖራል። ይህ ምስጢር ለተጨነቀ ልብ ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ እግዚአብሔር ከሩቅ የሚመለከት ብቻ ሳይሆን፣ በሥጋ ውስጥ ገብቶ የእኛን ድካም፣ ሕመም፣ ፈተና የሚያውቅ ቅርብ አምላክ ነው። አንባቢ ይህንን ጥቅስ ሲያነብ፣ "አምላኬ ከእኔ ሩቅ ነው" ብሎ ማሰብ ትክክል እንዳልሆነ ሊገነዘብ ይገባል፤ ምክንያቱም እርሱ ራሱ ወደ እኛ ደረጃ ወርዶ ድንኳን ተከለ።

የባሕርያት ተዋሕዶ — የኬልቄዶን ጉባኤ

መለኮታዊ እና ሰብአዊ ባሕርያት በክርስቶስ አንድ አካል ውስጥ እንዴት እንደተዋሐዱ ማብራራት ለቤተ ክርስቲያን ታሪክ ትልቅ የነገረ-መለኮት ፈተና ነበር። በ4ኛውና በ5ኛው ክፍለ ዘመን ውስጥ ብዙ የተለያዩ የተሳሳቱ ትምህርቶች ተነስተው ነበር — አንዳንዶች ክርስቶስ ሁለት የተለያዩ ሰዎች እንደሆነ (ኔስቶሪያኒዝም) ያስተምሩ ነበር፣ ሌሎች ደግሞ የሰው ተፈጥሮ በመለኮት ውስጥ እንደተዋጠ (ሞኖፊዚቲዝም) ያስተምሩ ነበር። ይህንን ግራ መጋባት ለመፍታት የኬልቄዶን ጉባኤ (451 ዓ.ም.) ተጠራ፤ ድንጋጌውም ክርስቶስ "ያለ መቀላቀል፣ ያለ መለወጥ፣ ያለ መከፈል እና ያለ መለያየት" እንደሚኖር ያረጋግጣል። እነዚህ አራት ቃላት (ያለ መቀላቀል፣ ያለ መለወጥ፣ ያለ መከፈል፣ ያለ መለያየት) እያንዳንዳቸው ከተለያዩ የተሳሳቱ ትምህርቶች ላይ ጥበቃ ይሰጣሉ፤ "ያለ መቀላቀል" ሁለቱ ባሕርያት ወደ ሦስተኛ ድብልቅ ባሕርይ እንዳልተለወጡ፣ "ያለ መለወጥ" መለኮት ወደ ሰብአዊነት ወይም ሰብአዊነት ወደ መለኮት እንዳልተለወጠ፣ "ያለ መከፈል" እና "ያለ መለያየት" ደግሞ ክርስቶስ ሁለት የተለያዩ ሰዎች ሳይሆኑ አንድ አካል መሆኑን ያውጃሉ። ይህ ጥንቃቄ የተሞላበት ቀመር ራሱ ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል፤ ቤተ ክርስቲያን ይህንን ምስጢር ሙሉ በሙሉ ላለማብራራት ሞክራ ሳይሆን፣ ይልቁንም ስህተትን ለማስወገድ የሚያስፈልጉትን ወሰኖች በጥንቃቄ አስቀምጣለች — ምስጢሩ ራሱ ግን ይቀራል። ይህ ራሱ ለዛሬው አማኝ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ አንዳንድ ጊዜ የእምነታችንን ትክክለኛ ወሰን ማወቅ አለብን፣ ነገር ግን ያንን ወሰን ካወቅን በኋላ በውስጡ ያለውን ምስጢር ሙሉ በሙሉ ማብራራት ኃላፊነታችን አይደለም።

የቤዛነት ምስጢር

መለኮታዊ ፍርድ እና ምሕረት በመስቀል ላይ እንዴት እንደተገናኙ፣ አንድ ታዛዥነት እንዴት ለዓለም ሁሉ ዘላለማዊ ድኅነትን እንዳስገኘ የሰው ልጅ ግንዛቤ ሊደርስበት የማይችል ጥልቅ ምስጢር ነው። ፍትሕ ኃጢአትን ይጠይቃል፣ ፍቅር ግን ኃጢአተኛውን ይወዳል ። እነዚህ ሁለት፣ በሰው አመክንዮ የሚጋጩ የሚመስሉ እውነቶች፣ በመስቀል ላይ ፍጹም ስምምነት አግኝተዋል። ጳውሎስ ይህንን በሮሜ 3፥26 ላይ "እርሱ ጻድቅ እንዲሆን በኢየሱስም የሚያምነውን እንዲያጸድቅ" ብሎ ገልጾታል ። እግዚአብሔር ራሱ ጻድቅ ሆኖ ሲቀር፣ ኃጢአተኛውንም ያጸድቃል፤ ይህ ራሱ ትልቅ ፓራዶክስ ነው። ይህ ምስጢር ደግሞ ተግባራዊ ውጤት አለው፤ አማኙ የራሱን ኃጢአት ክብደት ወይም የእግዚአብሔርን ፍቅር ጥልቀት ሙሉ ለሙሉ መረዳት ባይችልም፣ በመስቀል ላይ ሁለቱም እውነቶች እንደተገናኙ በእምነት ተቀብሎ ማረፍ ይችላል። ብዙ ጊዜ ኃጢአተኛ ሆኖ የተሰማው ሰው "እንዴት እግዚአብሔር ይቅር ሊለኝ ይችላል?" ብሎ ይጠይቃል፤ የመስቀሉ ምስጢር ግን መልስ ይሰጠናል ፤ በራሳችን ብቁነት ሳይሆን፣ ፍትሕ ራሱ በክርስቶስ ላይ ስለተፈጸመ ነው።

የመቀየር ምስጢር — ማቴዎስ 17

ይህ ትዕይንት የተከናወነው ኢየሱስ ወደ ኢየሩሳሌም ለስቅለት ከመሄዱ ጥቂት ቀደም ብሎ ነው፤ ኢየሱስ ለደቀ መዛሙርቱ ስለ ስቅለቱና ትንሣኤው ገና ተናግሮ ነበር (ማቴ 16፥21)። በተራራ ላይ የክርስቶስ መለኮታዊ ክብር በሰውነቱ ውስጥ በድንገት መገለጡ፣ እርሱ በምድር ላይ በነበረበት ጊዜ መለኮቱ በሥጋ ተጋርዶ እንደነበረ ያሳያል። ጴጥሮስ፣ ያዕቆብና ዮሐንስ ይህንን ትዕይንት ሲመለከቱ "ፊቱም እንደ ፀሐይ በራ፥ ልብሱም እንደ ብርሃን ነጭ ሆነ።" (ማቴ 17፥2) ተብሎ ተጽፏል፤ ሙሴና ኤልያስም ተገልጠው ስለ ስቅለቱ ("ስለ መውጣቱ" — ሉቃ 9፥31) ከእርሱ ጋር ተነጋገሩ። ይህ "ተሰውሮ የነበረው ብርሃን" ለሰው ልጅ ግንዛቤ አስቸጋሪ የሆነውን የመለኮትና የሰብአዊነትን ውሕደት በክብር ይገልጣል — ይህ ክብር ሁልጊዜ በክርስቶስ ውስጥ ነበር፣ ነገር ግን በተለምዶ በሥጋው ተጋርዶ ነበር። ደቀ መዛሙርቱ ይህንን ካዩ በኋላ፣ የክርስቶስን ትሕትና በአዲስ ብርሃን ተረዱት፤ በምድር ላይ ደካማ የሚመስለው ኢየሱስ፣ ውስጡ ግን የተደበቀ ማለቂያ የሌለው ክብር እንደነበረው ተመለከቱ። ይህ ግንዛቤ ደግሞ ወደ ስቅለቱ ለሚያመሩት ጨለማ ቀናት ትልቅ ብርታት ይሆናቸው ነበር።

የኬኖሲስ ምስጢር — ፊልጵስዩስ 2፥7

ጳውሎስ ይህንን ምንባብ የጻፈው ለፊልጵስዩስ ቤተ ክርስቲያን ስለ ትሕትናና ስለ አንድነት ሲያስተምር ነው፤ "በትሕትና እያንዳንዱ ባልንጀራው ከራሱ ይልቅ እንዲሻል ይቁጠር" (ፊል 2፥3) ብሎ ካስተማረ በኋላ፣ ይህንን የክርስቶስን ትሕትና እንደ ከፍተኛ ምሳሌ ያቀርባል። "ራሱን ባዶ አደረገ" ሲል፣ የማይወሰነው አምላክ የባሪያን መልክ ይዞ ራሱን ዝቅ ማድረጉን ያመለክታል። ይህ "ራስን ባዶ ማድረግ" (ግሪክ: κένωσις) ትክክለኛ ትርጉም ስለ ምን እንደሆነ የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ብዙ ውይይት ተደርጓል፤ ነገር ግን መሠረታዊው እውነት ግልጽ ነው — ክርስቶስ አምላክነቱን ሳይተው፣ የክብሩን ውጫዊ መገለጫ በፈቃዱ ትቶ የባሪያ መልክ ወሰደ። አምላክነቱን ሳይተው እንዴት ራሱን ሊወስንና መከራን ሊቀበል እንደቻለ የሚገልጠው ይህ እውነት፣ በሥነ-መለኮት ውስጥ ትልቁ የፍቅር ምስጢር ተደርጎ ይወሰዳል። ይህ ምስጢር ለአማኙ ትልቅ ተግባራዊ ትምህርት ይሰጣል፤ ፊልጵስዩስ 2 ይህንን የኬኖሲስ ምስል የሚያቀርበው ለክርስቲያናዊ ትሕትና አርአያ አድርጎ ነው ። ክርስቶስ ራሱን ዝቅ እንዳደረገ፣ አማኝም ራሱን ዝቅ አድርጎ ሌሎችን ማገልገል ይማራል። በምንኖርበት ማህበረሰብ ውስጥ ሥልጣንን፣ ክብርን፣ ራስን ከፍ ማድረግን የምንፈልግበት ባህል ውስጥ ስንኖር፣ የክርስቶስ ምሳሌ ፈጽሞ ተቃራኒውን ያሳየናል ።ትክክለኛው ታላቅነት የሚገኘው ራስን በዝቅ ማድረግ ውስጥ ነው።

የዕርገትና የሊቀ-ካህንነት ምስጢር — ዕብራውያን 4፥14-16

የዕብራውያን መልእክት ደራሲ ይህንን ምንባብ የጻፈው፣ በስደትና በፈተና ውስጥ ለነበሩ የአይሁድ ክርስቲያኖች ማበረታቻ ለመስጠት ነው፤ አንዳንዶቹ ወደ ብሉይ ኪዳን የካህናት ሥርዓት ለመመለስ ይፈተኑ ነበር። ደራሲው ግን ክርስቶስ ከምድራዊ ካህናት ሁሉ የላቀ ሊቀ ካህናት መሆኑን ያሳያል። ክርስቶስ በሰብአዊ አካሉ ወደ ሰማይ ማረጉና አሁንም በዚያ አካል ሆኖ በእግዚአብሔር ቀኝ መቆሙ፣ የሰውን ባሕርይ ወደ መለኮታዊው ዙፋን ከፍ ማድረጉን ያሳያል። "እንግዲህ በሰማያት ያለፈ ትልቅ ሊቀ ካህናት የእግዚአብሔር ልጅ ኢየሱስ ስላለን፥... ከኃጢአት በቀር በነገር ሁሉ እንደ እኛ የተፈተነ ነው እንጂ" (ዕብ 4፥14-15) የሚለው ቃል፣ ክርስቶስ ዛሬ በሰማይ ውስጥ ያለው በንጹህ መንፈሳዊ መልክ ብቻ ሳይሆን፣ በተመሳሳይ ሰብአዊ አካል ውስጥ መሆኑን ያሳያል ። ይህ ማለት ሰብአዊነት ራሱ ወደ ሰማያዊው ዙፋን ከፍ ብሏል ማለት ነው። ደራሲው ደግሞ "እንግዲህ ምሕረትን እንድንቀበል በሚያስፈልገንም ጊዜ የሚረዳንን ጸጋ እንድናገኝ ወደ ጸጋው ዙፋን በእምነት እንቅረብ።" (ዕብ 4፥16) ብሎ ይጋብዘናል። ይህ ምስጢር ለተፈተነ አማኝ ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ በሰማይ የምናምነው ሊቀ ካህናት የእኛን ድካምና ፈተና በተግባር ያውቃል፣ ምክንያቱም እርሱ ራሱ በሥጋ ተፈትኖ ነበርና። ስለዚህ ስንፈተን፣ ወደ ራቅ ያለ ወይም የማይረዳ አምላክ ሳይሆን፣ ወደ ተመክሮ ወዳለው፣ ወደ ተረዳን ሊቀ ካህናት ነው የምንቀርበው።

እግዚአብሔር በባሕርይ አንድ ነው ስንል፣ መለኮታዊ ባሕርይ የማይከፈል፣ የማይበታተን እና የማይለወጥ መሆኑን ለመግለጽ ነው። ሦስቱ አካላት (አብ፣ ወልድ፣ መንፈስ ቅዱስ) በአንድ መለኮታዊ ባሕርይ ይኖራሉ። ይህ አንድነት በሥልጣን፣ በክብር፣ በፈቃድና በሥራ ፍጹም የሆነ አንድነት ነው። ሰዋዊ አመክንዮ ሦስት የተለያዩ ነገሮችን ሲመለከት ሦስት ባሕርያትን እንደሚጠብቅ ሁሉ፣ የሥላሴ ምስጢር ግን ሦስት አካላት በአንድ ባሕርይ ውስጥ ያለ መደባለቅና ያለ መለያየት መኖራቸውን ያስረዳል። ይህ ትምህርት በአንድ ጥቅስ ውስጥ በቀጥታ "ሥላሴ" ተብሎ ባይጠራም፣ ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ ትርክት ውስጥ የሚገለጥ፣ ቤተ ክርስቲያን ለዘመናት እየመረመረችው ያለ ጥልቅ ምስጢር ነው።

የማይቀያየሩ ግብራት

አብ፣ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ እርስ በርሳቸው የማይቀያየሩ ግብራት ያላቸው አካላት ናቸው። አብ ወላዲ እንጂ ተወላዲ አይደለም፤ ወልድ ተወላዲ እንጂ ወላዲ አይደለም፤ መንፈስ ቅዱስ ሰራፂ (የወጣ) እንጂ ወላዲ ወይም ተወላዲ አይደለም። ይህ ልዩነት ግራ የሚያጋባ የቃላት ጨዋታ አይደለም፤ ይልቁንም እያንዳንዱ አካል የራሱ የሆነ ልዩ ግንኙነታዊ ማንነት እንዳለው ግን ደግሞ ከሌሎቹ ጋር በአንድ ባሕርይ ውስጥ ፍጹም አንድ መሆኑን ለማስተማር የተቀረጸ ጥንቃቄ የተሞላበት ቋንቋ ነው። ቤተ ክርስቲያን ይህንን ቋንቋ የፈጠረችው ያለ ምክንያት አልነበረም፤ በ4ኛው ክፍለ ዘመን በተለይ የአርዮስ ትምህርት ወልድ ከአብ ያነሰ ፍጡር እንደሆነ ሲያስተምር፣ የኒቂያ ጉባኤ (325 ዓ.ም.) ወልድ ከአብ ጋር "ተመሳሳይ ባሕርይ" እንዳለው በማወጅ ይህንን ስሕተት ውድቅ አደረገ። ይህ ትምህርት ለቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ በተነሱ ብዙ የተሳሳቱ ትምህርቶች (እንደ ሞዳሊዝም — አንድ አካል በሦስት የተለያዩ "ሚናዎች" ብቻ የሚገለጥ ነው የሚለው ስሕተት፣ ወይም አሪያኒዝም — ወልድ ከአብ ያነሰ ፍጡር ነው የሚለው ስሕተት) ላይ ጥበቃ ይሰጣል። ለዛሬው አማኝ ይህ ጥንቃቄ የተሞላበት ትምህርት ተራ ፍልስፍናዊ ክርክር ብቻ ሳይሆን፣ የድነታችንን መሠረት ራሱ የሚነካ ትልቅ ጉዳይ ነው፤ ወልድ ሙሉ አምላክ ካልሆነ ድነታችን ውጤታማ ሊሆን አይችልምና።

1ዮሐንስ 4፥8 — "እግዚአብሔር ፍቅር ነው"

ሐዋርያው ዮሐንስ ይህንን መልእክት የጻፈው ለቤተ ክርስቲያኑ አባላት እርስ በርሳቸው እንዲዋደዱ ለማበረታታት ነው፤ "ወዳጆች ሆይ፥ ፍቅር ከእግዚአብሔር ስለ ሆነ... እርስ በርሳችን እንዋደድ" (1ዮሐ 4፥7) ብሎ ከጀመረ በኋላ፣ "ፍቅር የሌለው እግዚአብሔርን አያውቅም፥ እግዚአብሔር ፍቅር ነውና።" (1ዮሐ 4፥8) ይላል። እግዚአብሔር በፍቅርና በግንኙነት የተሞላ ሕያው ሕይወት ነው። ሥላሴ "በቁጥር ግራ መጋባት" ላይ ሳይሆን በ"ግንኙነት" ላይ የተመሠረተ ነው የሚለው ሐሳብ እጅግ ወሳኝ ነው። "እግዚአብሔር ፍቅር ነው" ስንል፣ ፍቅር ደግሞ አካላዊ ግንኙነትን ይፈልጋል ።ፍቅር ብቻውን፣ ተነጣጥሎ ሊኖር አይችልም፤ ፍቅር ሁልጊዜ አፍቃሪንና ተፈቃሪን ይፈልጋል። እግዚአብሔር ዓለምን ሳይፈጥር በፊትም ቢሆን፣ በራሱ ውስጥ ፍጹም የሆነ የፍቅር ግንኙነት (አፍቃሪ [አብ]፣ ተፈቃሪ [ወልድ]፣ እና ፍቅር ራሱ [መንፈስ ቅዱስ] ተብሎ በአንዳንድ ነገረ-መለኮት ሊገለጽ የሚሞከር) ነበረው። ይህ ማለት እግዚአብሔር ፍቅርን ለመለማመድ ፍጥረትን መፍጠር አላስፈለገውም ። ከዘላለም ጀምሮ በራሱ ውስጥ ፍጹም ፍቅር ነበረ። ይህ የሥላሴ ምስጢር እኛ የሰው ልጆችም በፍቅር ግንኙነት ውስጥ እንድንኖር የተፈጠርን መሆናችንን የሚያሳይ መለኮታዊ ምሳሌ ነው፤ ብቸኝነት ወይም ገለልተኝነት ለሰው ልጅ ተፈጥሮ የሚስማማ አይደለም፣ ምክንያቱም እኛ በራሱ በሥላሴያዊ ግንኙነት ውስጥ በሚኖር አምላክ አርአያ ተፈጥረናልና። ስለዚህ ራሱን ብቸኛ የሚያደርግ ወይም ግንኙነትን የሚርቅ ሰው፣ ራሱን ከተፈጠረበት መሠረታዊ ተፈጥሮ እየራቀ ነው ማለት ነው።

ኤፌሶን 1፥4-5 እና ዮሐንስ 3፥16 — ምርጫና ነጻ ፈቃድ

መጽሐፍ ቅዱስ በአንድ በኩል ድነት የእግዚአብሔር ሥራ መሆኑንና እርሱ አስቀድሞ እንደመረጠን ይናገራል፤ "በፊቱ ቅዱሳንና ነውር የሌለን በፍቅር እንሆን ዘንድ በክርስቶስ መረጠን። ... በኢየሱስ ክርስቶስ ለእርሱ ልጆች ልንሆን አስቀድሞ ወሰነን" (ኤፌ 1፥4-5) ይላል። በሌላ በኩል ደግሞ ሰው አምኖ የመቀበልና የመታዘዝ ኃላፊነት እንዳለበት ያስተምራል፤ "በእርሱ የሚያምን ሁሉ የዘላለም ሕይወት እንዲኖረው እንጂ እንዳይጠፋ እግዚአብሔር አንድያ ልጁን እስኪሰጥ ድረስ ዓለሙን እንዲሁ ወዶአልና።" (ዮሐ 3፥16) ይላል። እነዚህ ሁለት እውነቶች እንደ ባቡር ሐዲድ ናቸው፤ በትይዩ ይጓዛሉ እንጂ አይጋጩም። እግዚአብሔር ሳይፈልገን እኛ ልንፈልገው አንችልም። ድነት የእርሱ ጸጋ ውጤት ነው። ሰው ግዑዝ ፍጥረት ሳይሆን በምክንያትና በፈቃድ የሚንቀሳቀስ በመሆኑ፣ ለመለኮታዊው ጥሪ የሚሰጠው ምላሽ ተጠያቂ ያደርገዋል። ምስጢሩ ያለው እግዚአብሔር የሰውን ነፃነት ሳይጥስ እንዴት በሉዓላዊነቱ እንደሚሠራ ላይ ነው። ይህ ምስጢር ለብዙ ትውልዶች ክርስቲያኖች ትልቅ የነገረ-መለኮት ውይይት ርዕስ ሆኖ ቆይቷል፤ ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱስ ራሱ ሁለቱንም እውነቶች ያለምንም ይቅርታ በአንድነት ያስተምራል፣ ተርጓሚውም ሁለቱንም አክብሮ መያዝ ይኖርበታል። ወንጌልን ስንሰብክ፣ "ኑ" የሚል ግልጽ ጥሪ ማቅረባችንን መቀጠል ይኖርብናል ፤ ምክንያቱም ማንም ራሱን ተመርጫለሁ ወይም አልተመረጥኩም ብሎ አስቀድሞ ማወቅ ስለማይችል፣ ምላሹ የሚገለጠው በእምነት ምላሽ ውስጥ ብቻ ነው።

ዘፍጥረት 50፥20 — መከራና መለኮታዊ ጥበቃ

እግዚአብሔር ታሪክን ወደ ማዳን ዓላማው የሚመራበት መንገድ ብዙ ጊዜ ለሰው ልጅ አእምሮ ግራ የሚያጋባ ነው። በተለይም መከራ፣ ክፋትና ኢ-ፍትሐዊነት በዓለም ላይ ሲነግሱ "እግዚአብሔር የት አለ?" የሚለው ጥያቄ መነሳቱ አይቀሬ ነው። ዮሴፍ ታሪኩ ይህንን ትምህርት በሕያውነት ያሳየናል፡- ገና በወጣትነቱ በወንድሞቹ ቅናት ተይዞ ወደ ግብፅ ተሸጠ፣ በባርነት ውስጥ ኖረ፣ ያለጥፋቱ ታሰረ፣ ነገር ግን በመጨረሻ በእግዚአብሔር እጅ ወደ ግብፅ ገዥ ደረጃ ደረሰ ፤ ይህም ብዙ ሰዎችን ከረሃብ ያዳነ ተልእኮ ሆነ። ሆኖም በመለኮታዊ ጥበቃ ትምህርት መሠረት፣ እግዚአብሔር በክፉ ድርጊቶች ውስጥ እንኳ ሳይቀር የራሱን መልካም ዓላማ ማሳካት ይችላል። ዮሴፍ ወንድሞቹ በክፋት ወደ ግብፅ ሲሸጡት፣ ከዓመታት በኋላ ሲገናኙ "እናንተ ክፉ ነገርን አሰባችሁብኝ፤ እግዚአብሔር ግን ዛሬ እንደ ሆነው ብዙ ሕዝብ እንዲድን ለማድረግ ለመልካም አሰበው።" (ዘፍ 50፥20) ብሎ ተናገረ። ይህ ቃል ራሱ ትልቅ የነገረ-መለኮት ምስጢር ይይዛል፤ ተመሳሳይ ክስተት (ወደ ግብፅ መሸጥ) በአንድ ጊዜ የወንድሞቹ ክፉ ፈቃድ ውጤትም፣ የእግዚአብሔር መልካም ዕቅድ አካልም ነበር። እግዚአብሔር የሰውን ክፉ ምርጫ አላስገደደም፣ ነገር ግን ያንኑ ክፉ ምርጫ ለራሱ መልካም ዓላማ ተጠቀመበት። የመስቀሉ ሞት በሰው ዘንድ ትልቅ ግፍ ቢሆንም፣ በእግዚአብሔር ዘንድ ግን የዓለም ድነት የተገኘበት ጥበብ ነው ። ይህ ራሱ ከዮሴፍ ታሪክ ጋር ቀጥተኛ ትይዩ ይፈጥራል። ይህ እውነት ዛሬ ለሚሠቃይ አማኝ ትልቅ ተስፋ ይሰጣል፤ ዛሬ ግራ የሚያጋባ ወይም ኢ-ፍትሐዊ የሚመስል ነገር፣ በእግዚአብሔር እጅ ውስጥ ወደ መልካም ውጤት ሊለወጥ ይችላል። ይህ ማለት ግን መከራው ራሱ ጥሩ ነው ማለት አይደለም፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ከመከራው በላይ ትልቅ ጥበብ ስላለው፣ የመጨረሻው ውጤት ለበጎ ይሆናል ማለት ነው።

ኤፌሶን 5 — የቤተክርስቲያን ምስጢር

ቅዱስ ጳውሎስ ስለ ባልና ሚስት ግንኙነት ሲያስተምር፣ ይህንን ትምህርት ወደ ትልቅ የነገረ-መለኮት ጥልቀት ከፍ ያደርገዋል፤ የክርስቶስንና የቤተክርስቲያንን አንድነት ከጋብቻ ምስል ጋር በማያያዝ "ይህ ምስጢር ታላቅ ነው" ይለዋል (ኤፌ 5፥32)። ቤተክርስቲያን በታሪክ ውስጥ የምትታይ ተራ ማኅበራዊ ተቋም ብቻ ሳትሆን፣ "የክርስቶስ አካል" መሆኗ ምስጢራዊ ያደርጋታል። ቤተክርስቲያን በውስጧ ደካማና ኃጢአተኛ የሆኑ ሰብአዊ አባላትን የያዘች ስትሆን፣ በምስጢራዊ ማንነቷ ግን "ቅድስትና ከክርስቶስ ጋር አንድ የሆነች" ናት። ይህ የሚታይ ድካምና የማይታይ ቅድስና በአንድነት መኖራቸው የቤተክርስቲያን ምስጢር ነው። ልክ ክርስቶስ ፍጹም ሰውና ፍጹም አምላክ እንደሆነ ሁሉ፣ ቤተክርስቲያንም የሚታይ መዋቅር (ሕንጻ፣ ሥርዓት፣ ሰዎች) እና የማይታይ መንፈሳዊ ሕይወት (የመንፈስ ቅዱስ መኖር) አሏት። ይህ እውነት አማኙ ቤተ ክርስቲያንን ሲመለከት፣ ውጫዊ ድካሟን ብቻ ሳይሆን፣ ውስጣዊ ክብሯንም እንዲያከብር ይረዳዋል። ብዙ ጊዜ በቤተ ክርስቲያናት ውስጥ ችግር ወይም ድክመት ስናይ ተስፋ ልንቆርጥ እንችላለን፤ ጳውሎስ ግን ይህንን ምስጢር በማሳየት፣ ቤተ ክርስቲያን ከውጫዊ ገጽታዋ በላይ የተከበረች መሆኗን እንድናስታውስ ይረዳናል።

1ቆሮንቶስ 15፥51 — የፍጻሜ ምስጢር

የፍጻሜ እውነታዎች (ዳግም ምጽዓት፣ ትንሣኤና ፍርድ) ምስጢር መሆናቸው በአማኙ መንፈሳዊ ሕይወት ላይ ትልቅ ሥነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ተፅዕኖ አለው። አማኞች አሁን በጸጋው ድነዋል (አሁን)፣ ነገር ግን ፍጹም የሆነው ክብራቸው ገና አልተገለጠም (ገና)። ይህ በመዳን መጀመርና በፍጻሜው መካከል ያለው ውጥረት ምስጢር ነው ፤ ብዙ ጊዜ "already but not yet" (አሁን ግን ገና) ተብሎ በነገረ-መለኮት ይጠራል። የክርስቶስ ዳግም ምጽዓት ቀንና ሰዓት አለመታወቁ አማኙን ወደ ትጋት (ጊዜው ስለማይታወቅ ሁልጊዜ ዝግጁ ሆኖ መጠበቅ) እና ተስፋ (ምድራዊ መከራዎች በክብር እንደሚተኩ በማመን ጸንቶ መቆም) ይመራዋል። የትንሣኤ ምስጢር የሚበሰብሰው ሥጋ እንዴት የማይበሰብስ ሆኖ እንደሚነሳ አእምሮ ሊገልጸው የማይችለው፣ ነገር ግን በእግዚአብሔር ኃይል የሚከናወን ታላቅ ምስጢር ነው። ይህ ተስፋ አማኙ ዛሬ በምድር ላይ ላለው ውሱን ሕይወት ብቻ ትኩረት ከማድረግ ይልቅ፣ ዘላለማዊውን ክብር በዓይነ ልቦና እያየ እንዲኖር ይረዳዋል።

ኢዮብ 11፥7-9 እና 1ቆሮንቶስ 2፥14 — እውቀትና ትሕትና

"የእግዚአብሔርን ጥልቅ ነገር ልትመረምር ትችላለህን? ወይስ ሁሉን የሚችለውን አምላክ ፈጽመህ ልታውቀው ትችላለህን?" (ኢዮብ 11፥7) የሚለው ጥያቄ በጾፋር (የኢዮብ ወዳጅ) ተነግሮ ቢሆንም፣ በራሱ ትክክለኛ ትምህርት ይይዛል ። አእምሯችን ውስን መሆኑ የእውቀት ጉድለት ሳይሆን፣ ፍጡር መሆናችንን የሚያሳይ ተፈጥሮአዊ እውነታ መሆኑን ያስተምረናል። ይህ የማይቻል መሆኑ ግን ተስፋ አስቆራጭ አይደለም፤ ይልቁንም ሁልጊዜ የምንማረው፣ የምንመረምረውና የምንደነቅበት ማለቂያ የሌለው መለኮታዊ ሀብት መኖሩን ያረጋግጥልናል። ሐዋርያው ጳውሎስ በ1ቆሮንቶስ 2፥14 ላይ "ለፍጥረታዊ ሰው የእግዚአብሔር መንፈስ ነገር ሞኝነት ነውና አይቀበለውም፤ በመንፈስም የሚመረመር ስለ ሆነ ሊያውቀው አይችልም።" ብሎ እንደገለጸው፣ መለኮታዊ እውነት ከቴክኒካዊ መረጃ በላይ ነው። "ፍጥረታዊ ሰው" በራሱ አእምሮአዊ ብልሃት ብቻ መለኮታዊውን ምስጢር ሊረዳ አይችልም፤ ምክንያቱም መንፈሳዊ እውነት የሚለካው በሎጂክ ብቻ ሳይሆን በመንፈሳዊ ግንኙነትም ጭምር ነው። እውነተኛ እውቀት የሚገኘው አእምሮ ለመንፈስ ቅዱስ መሪነት ሲገዛ ነው።

ዘመናዊው ዓለም እውቀትን እንደ ስልጣንና መቆጣጠሪያ ይቆጥረዋል። ሥነ-መለኮት ግን እውቀትን እንደ መደገፍ ያስረዳል። እግዚአብሔርን አወቅን የምንለው በእርሱ ላይ ይበልጥ ስንደገፍና ክብሩን ስናይ ነው። ይህ "በእግዚአብሔር ላይ የመደገፍ ተግባር" አማኙን ከብቸኝነት አውጥቶ በፈጣሪው እቅፍ ውስጥ እንዲያርፍ ያደርገዋል። በዚህ ሂደት ውስጥ አእምሮ አይጠፋም፤ ይልቁንም በትክክለኛው ስፍራው (በአምልኮና በትሕትና) ላይ ስለሚቀመጥ ይበልጥ ብሩህ ይሆናል። እምነት ምክንያታዊነትን አይቃወምም፤ ይልቁንም ያሰፋዋል። ክርስቲያናዊ እምነት "ጭፍን" አይደለም፤ ምክንያቱም መሠረቱ እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ በገለጠው እውነት ላይ ነው። አመክንዮ እስከሚችለው ድረስ ይመረምራል፤ ነገር ግን የአቅሙ ገደብ ላይ ሲደርስ እምነት ይቀጥላል።