ሰብአዊ መብቶች

በእያንዳንዱ ትውልድ፣ የሰው ልጅ ለሁሉም ሰዎች ፍትሕን፣ ክብርን እና ነጻነትን የሚያረጋግጥ ጠንካራ መሠረት ሲፈልግ ቆይቷል። ዘመናዊው "ሰብአዊ መብቶች" የሚለው ቋንቋ ለዘመናት ከዘለቀው ጭቆና፣ ጦርነት እና ኢፍትሐዊነት በኋላ የመጣ ሲሆን፣ የሰው ልጆች በፍትሐዊነትና በመከባበር የመኖር ጥልቅ ፍላጎታቸውን የሚገልጽ ነው። ሆኖም፣ ከሁሉም የፖለቲካ አዋጆች እና የሕግ ሥርዓቶች በስተጀርባ ጥልቅ የሆነ ጥያቄ አለ፡- በመጀመሪያ ደረጃ ሰዎችን ዋጋ ያላቸው የሚያደርጋቸው ምንድን ነው?

ለብዙ ሰዎች "ሰብአዊ መብቶች" በምክንያት፣ በባህል ወይም በስምምነት ላይ የተመሰረቱ ናቸው፤ ማለትም ማኅበረሰቡ የተወሰኑ ነገሮች ጥሩ ወይም መጥፎ እንደሆኑ በቀላሉ ይስማማል የሚለው ሐሳብ ነው። ነገር ግን የሥነ ምግባር መመዘኛዎች ማኅበራዊ ስምምነቶች ብቻ ከሆኑ ሊለወጡ ወይም ችላ ሊባሉ ይችላሉ። ታሪክ እንደሚያሳየው መንግሥታት ወይም ባህሎች "ሰብአዊ መብቶችን" የራሳቸውን ሥልጣን ለማገልገል ሲሉ ምን ያህል በቀላሉ እንደሚለውጧቸው ነው። ከፍ ያለ የሥነ ምግባር ሕግ ከሌለ፣ መብቶች በሰዎች አስተያየት ላይ የተመሠረቱ ይሆናሉ እንጂ በመለኮታዊ እውነት ላይ አይሆኑም።

መጽሐፍ ቅዱስ ግን ለሰው ልጅ ዋጋ እና ፍትሕ እጅግ የላቀና ዘላለማዊ መሠረት ይሰጣል። እያንዳንዱ ሰው፣ ሀብታም ይሁን ድሃ፣ ወንድ ይሁን ሴት፣ ወጣት ይሁን አዛውንት በእግዚአብሔር የተፈጠረ፣ በእርሱ የተወደደ እና ለእርሱ ተጠያቂ እንደሆነ ያውጃል። ከዘፍጥረት እስከ ራእይ፣ ቅዱሳት መጻሕፍት እንደሚገልጹት እውነተኛ የሰው ክብር የሚመነጨው በእግዚአብሔር መልክ ከመፈጠር ሲሆን እውነተኛ ነጻነት ደግሞ የሚገኘው ለእግዚአብሔር የሥነ ምግባር ሥርዓት በመታዘዝ ብቻ ነው።

ዘመናዊው እና መጽሐፍ ቅዱሳዊው ዕይታ

በዘመናዊ የፖለቲካ ፍልስፍና፣ ሰብአዊ መብቶች ብዙውን ጊዜ እያንዳንዱ ሰው ሰው በመሆኑ ብቻ የሚገቡት ተፈጥሯዊ መብቶች እንደሆኑ ይገለጻል። እነዚህም የመኖር፣ የነጻነት፣ የእኩልነት፣ የትምህርት እና የእምነት ነጻነት መብቶችን ያካትታሉ። ምንም እንኳን አብዛኛዎቹ እነዚህ ሐሳቦች ጥሩ ቢመስሉም፤ ብዙውን ጊዜ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ መርሆዎች ጋር ቢመሳሰሉም የሚቆሙበት መሠረት ግን ከመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት በእጅጉ ይለያል።

ዓለማዊ ሰብአዊነት (Secular humanism) ሰዎች ዋጋ ያላቸው በሰብአዊ ብልህነታቸው፣ በስሜታቸው ወይም በማኅበራዊ ጠቀሜታቸው እንደሆነ ያስተምራል። መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስትና ሰዎች ዋጋ ያላቸው እግዚአብሔር በእርሱ መልክ ስለፈጠራቸው (ዘፍጥረት 1:27) እንደሆነ ያስተምራል። ይህ ልዩነት ሁሉንም ነገር ይለውጣል። ዋጋችን በምንሠራው ነገር ላይ የተመካ ከሆነ፣ ደካሞች፣ አካል ጉዳተኞች፣ ያልተወለዱ ወይም አረጋውያን አነስተኛ ዋጋ አላቸው ማለት ነው። ነገር ግን ዋጋችን የመጣው ከፈጣሪያችን ከሆነ፣ እያንዳንዱ ሰው፣ ዕድሜው፣ ችሎታው፣ ጾታው ወይም ዘሩ ምንም ይሁን ምን እኩል እና ዘላለማዊ ዋጋ አለው።

ለዚህም ነው መጽሐፍ ቅዱስ "ሰብአዊ መብቶችን" በሕጋዊ ስሜት ብቻ የሚደግፍ ሳይሆን፣ በመለኮታዊ ዓላማ እና ግንኙነት አንጻር የሚገልጻቸው። እውነተኛ ሰብአዊ መብቶች በመንግሥታት የተፈጠሩ አይደሉም፤ ይልቁንም የእግዚአብሔር የሥነ ምግባር ሥርዓት አካል እንደሆኑ በመንግሥታት እውቅና የተሰጣቸው ናቸው።

በሰው ላይ ያተኮረ የሥነ ምግባር ችግር

ዘመናዊው ማኅበረሰብ ብዙውን ጊዜ ሰብአዊ መብቶችን የሰጠውን ፈጣሪ እውቅና ሳይሰጥ ለመጠየቅ ይሞክራል። ይህ ጥልቅ ቅራኔ ይፈጥራል፡- ሰዎች ፍትሕ ይፈልጋሉ፣ ነገር ግን ፍትሕን የሚገልጸውን ፈራጅ አይቀበሉም። ለእኩልነት ይጮኻሉ፣ ነገር ግን ሁሉንም ሰዎች እኩል ያደረገውን አምላክ ይክዳሉ።

እግዚአብሔር ከሥነ ምግባራዊ አስተሳሰብ ሲወገድ፣ "መብቶች" በፍጥነት አንጻራዊ ይሆናሉ። አንዳንድ ቡድኖች ልዩ መብቶችን ሲያገኙ ሌሎች ደግሞ ዝም ይባላሉ። የአንዱ ሰው "ነጻነት" የሌላው ጭቆና ይሆናል። ውጤቱም ግራ መጋባትና የሥነ ምግባር ዝቅጠት ነው።

ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን መንፈሳዊ ዕውርነት በሮሜ 1:21-25 ይገልጸዋል፤ የሰው ልጅ እግዚአብሔርን እያወቀ ሊያከብረው አልወደደም፣ ይልቁንም ከፈጣሪ ይልቅ ፍጥረትን አመለከ። ሰዎች መለኮታዊውን እውነት ሲተዉ፣ መልካሙንና ክፉውን የመለየት ችሎታቸውን አጡ። በተመሳሳይ ሁኔታ፣ እግዚአብሔርን ችላ የሚል ማንኛውም የሰብአዊ መብቶች ሥርዓት በመጨረሻ በራሱ አለመጣጣም ይፈርሳል።

እግዚአብሔር የሰብአዊ መብቶች ምንጭ

ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር ለፍትሕና ለርኅራኄ ያለውን ልብ ገልጧል። በዘፍጥረት 9:6 ላይ "እግዚአብሔር ሰውን በመልኩ አድርጎ ፈጥሮታልና" የሰው ሕይወት የተቀደሰ መሆኑን አወጀ። በዘዳግም 10:18-19 እስራኤል ማኅበራዊ ኃይል ለሌላቸው ወላጅ አልባ ሕፃናት፣ መበለቶች እና መጻተኞች እንዲያስብ አዘዘ።

ይህ የሚያሳየው መብቶችና ኃላፊነቶች ከእግዚአብሔር ባሕርይ የሚመነጩ መሆናቸውን ነው። እርሱ ቅዱስ ስለሆነ ፍትሕን ይወዳል። እርሱ መሐሪ ስለሆነ የተጨቆኑትን ይከላከላል። በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ያለ እያንዳንዱ ትእዛዝ እግዚአብሔር ማን እንደሆነ ያንጸባርቃል። ሰዎች እንደ ሕጉ ሲኖሩ ሰላምን፣ ነጻነትን እና ጥበቃን ያገኛሉ፤ ሲጥሱት ግን ኢፍትሐዊነትና ሁከት ይከተላሉ።

ስለዚህ፣ ሰብአዊ መብቶችን መከላከል በዋነኝነት ፖለቲካዊ ድርጊት ሳይሆን—በዓለም ላይ የእግዚአብሔርን ባሕርይ ማንጸባረቅ መንፈሳዊ ጥሪ ነው።

ኢየሱስ ክርስቶስ፡ የእግዚአብሔር ፍትሕና ምሕረት ፍጹም መገለጥ

በብሉይ ኪዳን፣ እግዚአብሔር የሥነ ምግባር ሕጉን በትእዛዛት ገለጠ። በአዲስ ኪዳን ደግሞ በልጁ በኩል ገለጠ። ኢየሱስ ክርስቶስ የሰውን ዋጋ የመጨረሻው ተከላካይ ነው። እያንዳንዱን ሰው፣ ሀብታም ይሁን ድሃ፣ አይሁዳዊ ይሁን አሕዛብ፣ ወንድ ይሁን ሴት፣ በክብርና በርኅራኄ አስተናግዷል። ለምጻሙን ዳስሷል፣ በሽተኞችን ፈውሷል፣ ኃጢአተኛዋን ሴት ተከላክሏል፣ ሕፃናትንም ተቀብሏል።

በሕይወቱና በትምህርቱ፣ ኢየሱስ እያንዳንዱ ሰው ዋጋ ያለው በማኅበራዊ ደረጃው ወይም በሥነ ምግባራዊ ፍጹምነቱ ሳይሆን በእግዚአብሔር ፍቅር መሆኑን አሳይቷል። በመስቀል ላይ መሞቱ የመለኮታዊ ፍትሕና ምሕረት ጥምረት የመጨረሻው መግለጫ ነበር። ፍትሕ፣ ኃጢአት ስለተቀጣ፤ ምሕረት ደግሞ ኃጢአተኞች ይቅርታ ስላገኙ ነው።

በክርስቶስ፣ ለሁሉም ሰብአዊ መብቶች ግልጽ የሆነውን መሠረት እናያለን፡- እያንዳንዱ ሰው በእግዚአብሔር የተወደደ ነው። እያንዳንዱ ሰው ወደ መዳን ተጠርቷል። እያንዳንዱ ሰው በጻድቅና በማያዳላ ጌታ ይፈረድበታል። ይህ ዓለም አቀፋዊ ጥሪ እና ተጠያቂነት ክርስትናን በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ እጅግ አካታች የሥነ ምግባር ራእይ ያደርገዋል።

ሰብአዊ መብቶች በ1948 በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት መግለጫ አልተጀመሩም፤ የጀመሩት በዘፍጥረት ከሰው ልጅ አፈጣጠር ጋር ነው። እያንዳንዱ ሰው በእግዚአብሔር መልክ መፈጠሩ የሚለው የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ባህልም ሆነ መንግሥት ሊያጠፋው የማይችለውን ብቸኛ መሠረት ይሰጣል።

ማኅበረሰቡ ያንን እውነት ሲተው፣ "መብቶች" የኃይልና የርዕዮተ ዓለም መሣሪያዎች ይሆናሉ። ነገር ግን ሰዎች ወደ ፈጣሪ ሲመለሱ፣ እውነተኛ ማንነታቸውንና ክብራቸውን እንደገና ያገኛሉ። ስለዚህ፣ ለክርስቲያኖች፣ ሰብአዊ መብቶችን መከላከል ዓለማዊ አጀንዳን መቀበል ሳይሆን፤ ባልንጀራችንን እንድንወድ፣ የተጎዱትን እንድንጠብቅ፣ እና የእርሱን ጽድቅ በምድር ላይ እንድናንጸባርቅ የተሰጠንን የእግዚአብሔርን ትእዛዝ መታዘዝ ነው።

የእግዚአብሔር መልክ፡ የሰው ልጅ እሴት መሠረት

የመጽሐፍ ቅዱስ መሠረታዊ መግለጫ

ስለ ሰው ክብር በሚሰጠው ክርስቲያናዊ ትምህርት ሁሉ ልብ ውስጥ አንድ ጥልቅ እውነት አለ፡-

እነዚህ ቀላል ሆኖም ግርማ ሞገስ ያላቸው ጥቅሶች ስለ ሰው ልጅ ዋጋ ላለው እያንዳንዱ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ግንዛቤ የማዕዘን ድንጋይ ናቸው። መጽሐፍ ቅዱስ የሚጀምረው በፖለቲካ፣ በኢኮኖሚክስ ወይም በማኅበራዊ ውሎች ሳይሆን በመለኮታዊ የፍጥረት ሥራ ነው። የሰው ልጅ የተፈጥሮ አደጋ ወይም የዝግመተ ለውጥ ውጤት አይደለም፤ እኛ የእግዚአብሔርን ማንነትና ባሕርይ ነጸብራቅ ነን።

"መልክ" (tselem) የሚለው የዕብራይስጥ ቃል ውክልና ወይም ምሳሌ ማለት ነው። በእግዚአብሔር መልክ መፈጠር ማለት እግዚአብሔር ማን እንደሆነ የሚያንጸባርቁ ባሕርያትን በተወሰነ መንገድ እንጋራለን ማለት ነው፡- ምክንያት፣ ሥነ ምግባር፣ ፈጠራ፣ የግንኙነት ችሎታ እና ሥልጣን። እኛ መለኮታዊ አይደለንም፣ ነገር ግን በፍጥረት ውስጥ የእግዚአብሔርን ባሕርይ እንድናሳይ ተደርገን የተፈጠርን ነን።

ይህ እውነት የሥነ ምግባር አንድምታ አለው። እያንዳንዱ ሰው በእግዚአብሔር መልክ የተፈጠረ ከሆነ፣ እያንዳንዱ ሰው እኩል፣ ተፈጥሯዊ እና የማይለወጥ ዋጋ አለው፤ ገና ካልተወለደው ሕፃን እስከ አረጋዊው፣ ከባለጠጋው ገዥ እስከ ድሃው ለማኝ ድረስ።

የሰው ክብር፡ መለኮታዊ ስጦታ እንጂ ሰብአዊ ስኬት አይደለም

የሰው ክብር የሚመነጨው ከስኬቶቻችን፣ ከብልህነታችን ወይም ከማኅበራዊ ደረጃችን አይደለም። እሱ ውስጣዊ ነው፣ ይህም ማለት በእግዚአብሔር ፊት ማን በመሆናችን ብቻ የእኛ ነው። ይህ ክብር በስኬት ሊጨምር ወይም በውድቀት ሊጠፋ አይችልም። ሥሩ በሰው አስተያየት ሳይሆን በእግዚአብሔር ንድፍ ላይ ነው።

ይህ እውነት ከዓለም አስተሳሰብ ፈጽሞ የተለየ ነው። በዓለማዊ ሥርዓቶች ውስጥ፣ የሰው ዋጋ ብዙውን ጊዜ የሚለካው በምርታማነት፣ በጥቅም ወይም በታዋቂነት ነው። ነገር ግን የእግዚአብሔር ቃል ክብር ስጦታ እንጂ ሽልማት እንዳልሆነ ያስተምራል።

እያንዳንዱ ሰው መለኮታዊ የክብርና የምስጋና ዘውድ ተጎናጽፏል። ኃጢአት የሰውን ልጅ ባበላሸበት ጊዜም (ዘፍጥረት 3)፣ ይህ መልክ ተጎድቷል እንጂ አልጠፋም። ያዕቆብ 3:9 ሌሎችን የሚረግሙትን "በእግዚአብሔር ምሳሌ የተፈጠሩ ናቸው" በማለት ይገሥጻቸዋል። ይህ ማለት በወደቅንበት ሁኔታም እንኳ መልክ አሁንም ይገልጸናል ማለት ነው።

እያንዳንዱ ሰው የእግዚአብሔርን መልክ ስለሚሸከም፣ ክርስቲያኖች ሁሉንም ሰዎች፤ ያለፉበት ታሪክ፣ ሃይማኖት ወይም ባህርይ ምንም ይሁን ምን ፤ በአክብሮት፣ በርኅራኄ እና በፍትሕ መያዝ አለባቸው።

በእግዚአብሔር መልክ ላይ የተመሠረተ እኩልነት

በዘመናዊ የፖለቲካ ሰነዶች ላይ የተገለጸው "ሁሉም ሰዎች እኩል ሆነው ተፈጥረዋል" የሚለው ሐሳብ ከዚህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነት የመነጨ ነው። የሰው ልጆች እኩልነት በማኅበራዊ ተመሳሳይነት ወይም በመንግሥት አዋጅ ላይ ሳይሆን በመለኮታዊ ፍጥረት ላይ የተመሠረተ ነው። ጳውሎስ ይህንን በሐዋርያት ሥራ 17:26 ላይ ያረጋግጣል፡-

ዘረኝነት፣ የዘር መድልዎ፣ ጎሰኝነት እና የጾታ መድልዎ ሁሉም የፍጥረትን እውነት ይክዳሉ። ማንኛውም ቡድን የበላይ ነኝ ሲል፣ የእግዚአብሔርን ንድፍ ይቃረናል። በክርስቶስ፣ ወንጌል ይህንን እኩልነት በጥልቅ፣ በመንፈሳዊ ደረጃ ይመልሳል፡-

ይህ ጥቅስ የሰዎችን ልዩነት አያጠፋም ነገር ግን የኩራትንና የመድልዎን ግድግዳዎች ያፈርሳል። በቤተ ክርስቲያን ውስጥ፣ ሁሉም አማኞች እኩል ይቅርታ የተደረገላቸው እና እኩል የተወደዱ ናችው። ይህ መንፈሳዊ እኩልነት ወደ ማኅበራዊ ርኅራኄ እና ፍትሕ መፍሰስ አለበት።

የሕይወት ቅድስና

ሰዎች የእግዚአብሔርን መልክ ስለሚሸከሙ፣ ሕይወት ራሱ የተቀደሰ ነው። እግዚአብሔር ግድያን የሚከለክለው ሌላውን ሰው ስለሚጎዳ ብቻ ሳይሆን በዚያ ሰው ውስጥ ያለውን መለኮታዊ መልክ ስለሚጥስ ነው።

ይህ መርህ የሰውን ሕይወት፤ በማኅፀን ካለ ያልተወለደ ሕፃን እስከ አረጋዊው በድካም ውስጥ ፤ ለመጠበቅ የሥነ ምግባር መሠረት ይፈጥራል። እያንዳንዱ የሕይወት ደረጃ የእግዚአብሔርን አሻራ ይይዛል።

ይህ እውነት ዘመናዊውን የውርጃ፣ የቅን /ምህረት/-ሞት (euthanasia) እና የዓመፅ ተቀባይነትን ይሞግታል። ያልተወለዱት ሰዎች ሊሆኑ የሚችሉ አይደሉም፤ እነርሱ ቀድሞውኑ የእግዚአብሔርን መልክ የሚሸከሙ ሰብአዊ ፍጡራን ናቸው። አረጋውያንና አካል ጉዳተኞች ሸክም አይደሉም፤ እነርሱ የፈጣሪን ጥበብና ርኅራኄ ሕያው ነጸብራቆች ናቸው።

ስለዚህ የሕይወትን ቅድስና መከላከል የፖለቲካ ክርክር ብቻ ሳይሆን መንፈሳዊ ግዴታ ነው። ክርስቲያኖች ሕይወትን የሚከላከሉት በእያንዳንዱ ሰው ውስጥ ያለውን የእግዚአብሔርን መልክ ስለሚከላከሉ ነው።

መጋቢነት እና ኃላፊነት

የእግዚአብሔር መልክ ክብርን ብቻ ሳይሆን ኃላፊነትንም ያመጣል። እግዚአብሔር እንዲህ አለ፡-

ይህ "ግዛት" ማለት መጋቢነት እንጂ የበላይነት አይደለም። ሰዎች የእግዚአብሔርን ፍትሕና በጎነት በሚያንጸባርቅ መንገድ ዓለምን እንዲያስተዳድሩ፣ ፍጥረትን እንዲንከባከቡ በአደራ ተሰጥቷቸዋል። ተፈጥሮን መበደል፣ ሌሎችን መበዝበዝ ወይም ድሆችን ችላ ማለት ይህንን መለኮታዊ አደራ መጣስ ነው።

ሰዎች ኃይልን ወይም ሀብትን ለራስ ወዳድነት ዓላማ ሲያውሉ፣ ባለቤትነቱ የእግዚአብሔር መሆኑን ይረሳሉ። የእግዚአብሔር መልክ እንደ እርሱ፤ በጥበብ፣ በምሕረት እና በተጠያቂነት፤ እንድንመራና እንድናገለግል ያስተምረናል።

የእግዚአብሔር መልክ በግንኙነቶች ውስጥ

በእርሱ መልክ የተፈጠሩ የሰው ልጆች ለግንኙነት የተነደፉ ናቸው። ብቸኝነትና መለያየት መለኮታዊ ንድፋችንን ይቃረናሉ። ለዚህም ነው በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የመጀመሪያው "መልካም ያልሆነ" ነገር ኃጢአት ሳይሆን ብቸኝነት የነበረው (ዘፍጥረት 2:18)።

እውነተኛ ሰብአዊ መብቶች በማኅበረሰብ ውስጥ ያብባሉ። መብቶችና ኃላፊነቶች የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታዎች ናቸው። ለሌሎች ክብር እየነፈጉ ለራስህ ክብር መጠየቅ አትችልም። ራስ ወዳድነትን እየተለማመዱ ፍትሕን መጠየቅ አይቻልም። ፍቅር የእግዚአብሔር መልክ የልብ ትርታ ነው።

ማኅበረሰቡ እግዚአብሔርን ሲረሳ፣ ግንኙነቶች ይፈርሳሉ፤ ትዳር፣ ቤተሰብ እና ማኅበረሰብ ቅድስናቸውን ያጣሉ። ነገር ግን ሰዎች እንደ እግዚአብሔር መልክ ሲኖሩ፣ ግንኙነቶች በይቅርታ፣ በእውነት እና በርኅራኄ ይፈወሳሉ።

ክርስቶስ፡ ፍጹም የእግዚአብሔር መልክ

ሁሉም ሰዎች የእግዚአብሔርን መልክ ቢሸከሙም፣ ኢየሱስ ክርስቶስ የዚያ መልክ ፍጹም እና ሙሉ መገለጥ ነው።

በሕይወቱ፣ ኢየሱስ የሰው ልጅ ምን መሆን እንዳለበት፤ ትሑት፣ ጻድቅ እና አፍቃሪ በመሆን አሳይቷል። በሞቱና በትንሣኤው፣ በውስጣችን የተሰበረውን መልክ መልሷል። በክርስቶስ ስናምን፣ መንፈስ ቅዱስ የእድሳት ሂደቱን ይጀምራል፡-

ይህ ማለት የክርስቲያኖች የሰብአዊ መብቶች ዕይታ የሕይወት ጥበቃ ብቻ ሳይሆን የሕይወት መለወጥም ነው፤ እንደ ፍጹም ሰው እንደ ክርስቶስ መልክ እንደገና ሊያደርገን ነው።

የእግዚአብሔር መልክ ትምህርት ለሁሉም የሰው ልጅ ክብር፣ እኩልነት እና የሥነ ምግባር ኃላፊነት መሠረት ነው። ሕይወት የተቀደሰ፣ ሰዎች ዋጋ ያላቸው፣ እና ግንኙነቶች አስፈላጊ መሆናቸውን ያስተምራል፣ ምክንያቱም ሁሉም የእግዚአብሔርን ባሕርይ ስለሚያንጸባርቁ ነው።

ቤተ ክርስቲያን ሰብአዊ መብቶችን ስትከላከል፣ ከዚህ መጀመር አለባት ፤ በመንግሥት ፖሊሲ ወይም በማኅበራዊ ርዕዮተ ዓለም ሳይሆን፣ በፍጥረት ሥነ-መለኮት። ያለ Imago Dei፣ ሰብአዊ መብቶች ሥር የላቸውም፤ ከእርሱ ጋር ግን ዘላለማዊ የሆነ መረጋጋት አላቸው።

የእግዚአብሔርን መልክ መካድ የሰው ልጅን ራሱን መካድ ነው። ነገር ግን እርሱን ማረጋገጥ ፈጣሪን ማክበርና ፍጥረትን መጠበቅ ነው።

ውድቀት እና የሰብአዊ መብቶች መዛባት

መልክ ሲሰበር

የፍጥረት ታሪክ የሰው ልጅን ውበት፣ ክብር እና ከእግዚአብሔር በታች ያለውን ሥልጣን ያሳያል። ሆኖም፣ የዘፍጥረት ሦስተኛው ምዕራፍ ሁሉንም ነገር የለወጠውን አሳዛኝ ክስተት መዝግቧል፡- ያም ውድቀትን ነው። አዳምና ሔዋን እግዚአብሔርን ባለመታዘዛቸው፣ ኃጢአት ወደ ዓለም ገባ እናም በእግዚአብሔር፣ በሰው ልጅ እና በፍጥረት መካከል የነበረውን ስምምነት አፈረሰ።

ይህ ዓመፅ በሰዎች ውስጥ ያለውን የእግዚአብሔርን መልክ አላጠፋውም፣ ነገር ግን አዛባው። የሰው ልጅ አሁንም የፈጣሪን አሻራ ይዟል፣ ነገር ግን በአንድ ወቅት የእርሱን ክብር ያንጸባርቅ የነበረው መስታወት አሁን ኩራትን፣ ራስ ወዳድነትን እና ሙስናን ያንጸባርቃል። ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ፣ እያንዳንዱ ኢፍትሐዊነት፤ እያንዳንዱ የጭቆና፣ የዓመፅ እና የእኩልነት ማጣት የሚመነጨው በሰው ልብ ውስጥ ካለው የኃጢአት ብልሹነት ነው።

ከውድቀት በፊት፣ በወንድና በሴት፣ በሰውና በፍጥረት፣ በፈጣሪና በፍጥረት መካከል ፍጹም ኅብረት ነበር። ከውድቀት በኋላ፣ ግንኙነቶች ወደ ፉክክር፣ መጋቢነት ወደ ብዝበዛ፣ እና ነጻነት ወደ ባርነት ተለወጡ።

የኢፍትሐዊነት ሥር፡ ኃጢአት እና ራስ ወዳድነት

በትክክል ሲረዱ፣ ሰብአዊ መብቶች በጽድቅ፤ በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ባለው ትክክለኛ ግንኙነት ላይ የተመኩ ናቸው። ያ ግንኙነት ሲሰበር፣ ሰዎች ከሌሎች ይልቅ የራሳቸውን ጥቅም መፈለግ ጀመሩ።

የኃጢአት የመጀመሪያው ውጤት መወቃቀስና መለያየት ነበር። አዳም ሔዋንን፣ ሔዋን እባቡን ወቅሳለች፣ ሁለቱም ከእግዚአብሔር ተደበቁ። ብዙም ሳይቆይ፣ ልጃቸው ቃየን ወንድሙን አቤልን ገደለ። ኃጢአት ከእግዚአብሔር መለየትን ብቻ ሳይሆን በሰዎች መካከል ጠላትነትን ፈጠረ።

እያንዳንዱ ማኅበራዊ ኢፍትሐዊነት፤ ዘረኝነት፣ ብዝበዛ፣ ጦርነት፣ ሙስና የሚመነጨው ከዚሁ ከተመረዘ ሥር ነው፡- እግዚአብሔርን ከማክበር ይልቅ ራስን ከፍ የማድረግ ፍላጎት። የሰው ልብ፣ ያለ መለኮታዊ ጸጋ፣ እውነተኛ ፍትሕን ማድረግ አይችልም።

ይህ ማለት ምንም ዓይነት የፖለቲካ ሥርዓት ወይም የሰው ፍልስፍና ሰብአዊ መብቶችን ሙሉ በሙሉ ማረጋገጥ አይችልም ማለት ነው። ሕጎች ክፋትን ሊገቱ ይችላሉ፣ ነገር ግን የተለወጠ ልብ ብቻ ፍትሕን ሊወድ ይችላል።

የሥልጣን ሙስና/ መባለግ

ኃጢአት በሰው ልብ ላይ ሲነግሥ፣ ኃይል መሣሪያ ይሆናል። ሥልጣን ያላቸው ሰዎች ሌሎችን ለመቆጣጠር፣ በባርነት ለመያዝ ወይም ለመበዝበዝ ይጠቀሙበታል። በታሪክ ዘመናት ሁሉ ገዥዎች፣ ብሔራት እና እንዲያውም የሃይማኖት ተቋማት የሌሎችን ክብር ለመካድ ሥልጣንን አላግባብ ተጠቅመዋል።

እግዚአብሔር የእስራኤል ነገሥታት ሀብትን፣ ፈረሶችን ወይም ሚስቶችን እንዳያበዙ አስጠንቅቋል (ዘዳግም 17:16–17) ምክንያቱም ኃይል በቀላሉ ወደ ኩራት እንደሚመራ ያውቅ ነበር። ሆኖም፣ በግብፅ ከነበረው ፈርዖን ጀምሮ በይሁዳ እስከነበረው ሄሮድስ ድረስ፣ ኃጢአተኛ መሪዎች ሥልጣንን ወደ ግፍ ቀይረውታል።

የዓለም ሥርዓቶች ብዙውን ጊዜ "መብቶችን" እንደሚከላከሉ ይናገራሉ፣ ነገር ግን ከእግዚአብሔር ሕግ ውጭ፣ አንዱን የኢፍትሐዊነት ዓይነት በሌላ ይተካሉ። እውነተኛ ፍትሕ የመጨረሻው ሥልጣን ባለው በአንዱ ፊት ትሕትናን ይጠይቃል።

የደካሞች ብዝበዛ

ሌላው የኃጢአት ፍሬ የተጋለጡትን መበዝበዝ ነው። በዘፍጥረት 3:16–19፣ የኃጢአት እርግማን ሕመምን፣ ትግልን እና ድካምን ወደ ሰው ልጅ ሕልውና አመጣ። ከጊዜ በኋላ፣ በፈርሃትና በስግብግብነት የተገነቡ ማኅበረሰቦች ድሆችን፣ መበለቶችን፣ ወላጅ አልባ ሕፃናትን እና እንግዶችን ጨቁነዋል።

ነቢያት እንዲህ ዓይነቱን ኢፍትሐዊነት አጥብቀው ያወግዙ ነበር፡-

በደካሞች ላይ የሚፈጸም ኢፍትሐዊነት የእግዚአብሔርን መልክ በተጎጂውም ሆነ በጨቋኙ ላይ ይጥሳል። ደካሞች በደል ክብራቸውን ያጣሉ፤ ጨቋኙ በጭካኔ ሰብአዊነቱን ያጣል።

የዚህ ኃጢአት ዘመናዊ መገለጫዎች የሰዎች ዝውውር፣ መድልዎ፣ ሙስና እና የኢኮኖሚ ብዝበዛን ያካትታሉ። እነዚህ ማኅበራዊ ጉዳዮች ብቻ አይደሉም፤ ከእግዚአብሔር የራቁ ልቦች መንፈሳዊ ምልክቶች ናቸው።

የነጻነት መዛባት

ከውድቀት በፊት፣ የሰው ልጅ ነጻነት ማለት እግዚአብሔርን በፈቃደኝነት የመታዘዝ ችሎታ ነበር። ከኃጢአት በኋላ፣ "ነጻነት" ዓመፅ ሆነ፤ የእግዚአብሔርን ትእዛዝ ሳይለይ የፈለጉትን የማድረግ መብት ሆነ።

ይህ የሐሰት የነጻነት ዕይታ በዘመናዊው ባህል ላይ የበላይነት አለው። ሰዎች ያለ ምንም መዘዝ ኃጢአት የመሥራት "መብት" እንዳላቸው ይናገራሉ፡- የጾታ ብልግና፣ የአደንዛዥ ዕፅ አጠቃቀም፣ ሐቀኝነት የጎደለው ድርጊት ወይም ስግብግብነት። ሆኖም ይህ ነጻነት አይደለም፤ ባርነት ነው።

እውነተኛ ነጻነት የሕጎች መወገድ ሳይሆን የጽድቅ መገኘት ነው። ሰዎች በእግዚአብሔር እውነት ሲኖሩ፣ ነጻነትን ያገኛሉ፤ ሲጥሱት ደግሞ፣ የራሳቸው ፍላጎት እስረኞች ይሆናሉ።

በዛሬው ዓለም፣ ማኅበረሰቦች ያልተወለዱ ሕፃናትን የመግደል "መብትን" ሲከላከሉ ወይም የፍጥረትን ንድፍ በመቃወም ትዳርንና ጾታን እንደገና ሲገልጹ ይህንን መዛባት እናያለን። እነዚህ ድርጊቶች ሰብአዊ መብቶችን እንደሚያበረታቱ ይናገራሉ፣ ነገር ግን በእውነቱ የፈጣሪን ንድፍ እና የሰውን ልጅ ብልጽግና ያጠፋሉ።

የማኅበረሰብ መፈራረስ

ኃጢአት የሰውን ኅብረትም አፈረሰ። የሥላሴ መልክ፣ አብ፣ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ በፍጹም አንድነት፣ በሰው ልጅ ግንኙነቶች ውስጥ ሊንጸባረቅ ነበረ። ነገር ግን ኃጢአት ትብብርን ወደ ፉክክር፣ አገልግሎትንም ወደ የበላይነት ለወጠው።

የባቢሎን ግንብ (ዘፍጥረት 11) የሰው ልጅ ያለ እግዚአብሔር አንድ ለመሆን ያደረገውን ሙከራ ያሳያል። ሰዎች ከመለኮታዊ ሥልጣን ተለይተው ኃይልን፣ ዝናን እና ደኅንነትን ፈለጉ። ውጤቱም ግራ መጋባትና መለያየት ሆነ።

በተመሳሳይ፣ ዘመናዊ ብሔራት መንፈሳዊ እውነትን እየካዱ በቴክኖሎጂ፣ በኢኮኖሚ ወይም በርዕዮተ ዓለም አንድነትን ለመፍጠር ይሞክራሉ። ነገር ግን ያለ እግዚአብሔር፣ አንድነት ወደ ኩራትና ግጭት ይመራል። እውነተኛ ማኅበረሰብ ሊመለስ የሚችለው በክርስቶስ ብቻ ነው፡-

የሰው ሕይወት ዋጋ ማጣት

ኃጢአት እየተስፋፋ ሲሄድ፣ የሰው ሕይወት ዋጋ አጣ። ዓመፅ ምድርን ሞላት (ዘፍጥረት 6:11)። ባህሎች የሕፃናት መሥዋዕትን፣ ባርነትን እና ጦርነትን ይለማመዱ ጀመር። ዛሬም ጦርነቶች፣ ውርጃ፣ የዘር ማጥፋት እና ስደት ያው የሃጢያት ውጤት ቀጥሏል።

ሰዎች ሌሎችን እንደ እግዚአብሔር መልክ ተሸካሚዎች ማየት ሲያቆሙ፣ እንደ መሣሪያ፣ ሥጋት ወይም ሊጣሉ የሚችሉ ነገሮች አድርገው ይመለከቷቸዋል። የሆሎኮስት፣ የዘር ማጽዳት፣ እና የኢኮኖሚ ብዝበዛ እንኳ ሳይቀር ያንኑ ጨለማ እውነታ ይገልጻሉ፡- የሥነ ምግባር ኮምፓሱን ያጣ ዓለም ሆነ፤ ምክንያቱም ሰው ፈጣሪውን መፈለግ ስላቆመ።

በመጽሐፍ ቅዱሳዊ የዓለም ዕይታ፣ በሰው ሕይወት ላይ የሚደርስ እያንዳንዱ ጥቃት በእግዚአብሔር ላይ የሚደርስ ጥቃት ነው። ንጹሐንን መጉዳት ፈጣሪን መስደብ ነው። ለዚህም ነው ቅዱሳት መጻሕፍት በተከታታይ ለደካሞች ርኅራኄን እና በጨቋኞች ላይ ፍርድን የሚያዙት።

የውድቀት ውጤቶች ለሰብአዊ መብቶች

በኃጢአት ምክንያት፣ የሰው ልጅ የሚከተሉት አጋጥሞታል- ሙስና (ራስ ወዳድነት ፍቅርን ይተካል)፣ የሥልጣን አላግባብ መጠቀም (ሥልጣን ጭቆና ይሆናል)፣ የተዛባ ነጻነት (ልቅነት መታዘዝን ይተካል)፣ የተሰበረ ማኅበረሰብ (መለያየት ስምምነትን ይተካል)፣ ዋጋ ያጣ ሕይወት (ዓመፅ አክብሮትን ይተካል)።

እነዚህ መዛባቶች በወደቀ ዓለም ውስጥ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን ማስቀረት የማይችሉ ያደርጓቸዋል። እያንዳንዱ ኢፍትሐዊነት የመቤዠት ፍላጎታችንን፤ አዲስ ልብ እና አዲስ ፍጥረት እንደሚያስፈልገን ያመለክታል። ሕጎችና ማሻሻያዎች ሊረዱ ይችላሉ፣ ነገር ግን የችግሩን ሥር መፈወስ የሚችለው ክርስቶስ ብቻ ነው።

ውድቀት የሰው ልጅ ታሪክ ለምን በጭቆና እንደተሞላ እና ፍጹም ማኅበረሰብ የመፍጠር ሙከራ ለምን እንዳልተሳካ ያብራራል። ኃጢአት መለኮታዊውን መልክ ያዛባል እና የእግዚአብሔርን መልካም ስጦታዎች፣ ነጻነትን፣ ሥልጣንን እና ፈጠራን ወደ ክፋት መሣሪያዎች ይለውጣል።

ሆኖም፣ ታሪኩ በሙስና አያበቃም። የእግዚአብሔር የመቤዠት ዕቅድ ነፍሳትን ማዳን ብቻ ሳይሆን በሰው ልጅ ውስጥ የእርሱን መልክ መመለስንም ዓላማ ያደርጋል። ልቦች በመንፈስ ቅዱስ ሲታደሱ፣ ፍትሕና ምሕረት እንደገና መፍሰስ ይጀምራሉ።

ስለዚህ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የሰብአዊ መብቶች ዕይታ ሁልጊዜ በንስሐ እና በለውጥ መጀመር አለበት። ኢፍትሐዊ በሆኑ ልቦች ፍትሐዊ ዓለም መገንባት አንችልም። ይህንን መበት የሰጠንን እግዚአብሔር ላይ እያመፅን የሰውን ክብር መከላከል አንችልም።

የእግዚአብሔር ፍትሕ በብሉይ ኪዳን

ፍትሕን የሚወድ አምላክ

ብሉይ ኪዳን ፍትሕን የሚያዝ ብቻ ሳይሆን ራሱ የፍትሕ መገለጫ የሆነውን አምላክ ኃይለኛ ሥዕል ያሳያል። የጥንት አረማዊ ብሔራት አማልክት፤ ጠንካሮችን የሚደግፉ፣ ድሆችን ችላ የሚሉ እና በመሥዋዕት አማካይነት ጉቦ የሚቀበሉ ነበሩ። ከነዚህ አማልክት በተቃራኒ፣ የእስራኤል አምላክ ራሱን የጽድቅ፣ የርኅራኄ እና የእኩልነት አምላክ እንደሆነ ገለጠ።

በሲና ተራራ ላይ ሕግ ከመሰጠቱ ጀምሮ እስከ ነቢያት ማኅበራዊ ማሻሻያ ጥሪዎች ድረስ፣ ብሉይ ኪዳን አንድ ወጥ የሆነ ጭብጥ ያቀርባል፡- የእግዚአብሔር ሕዝብ ሌሎችን በፍትሐዊነት፣ በምሕረት እና በአክብሮት በመያዝ የእርሱን ባሕርይ ማንጸባረቅ አለባቸው። በዚህ መንገድ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ፍትሕ ለሰብአዊ መብቶች መለኮታዊ ንድፍ ሆኗል።

የእግዚአብሔር ሕግ እንደ የፍትሕ መሠረት

እግዚአብሔር እስራኤልን ከግብፅ ባርነት ሲያወጣ፣ ነጻነትን ብቻ ሳይሆን እንደ አዲስ ብሔር ሕይወታቸውን የሚመራ የቃል ኪዳን ሕግም ሰጣቸው። የሙሴ ሕግ የዘፈቀደ አልነበረም፤ እንዲያውም ህጉ የተመሰረተው በእግዚአብሔር ቅድስናና ፍቅር ላይ ነበር።

ሕጉ ዛሬም ድረስ በሥነ ምግባር እና በሕግ አስተሳሰብ ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ መርሆዎችን አቋቋመ፡- የሕይወት ቅድስና ("አትግደል"፣ ዘጸአት 20:13)፣ የንብረት ክብር ("አትስረቅ")፣ የእውነት ምሉዕነት ("በሐሰት አትመስክር")፣ በሕግ ፊት የሁሉም እኩልነት ("በፍርድ አታዳላ"፣ ዘዳግም 16:19)። እነዚህ ትእዛዛት ፍትሕ የሰው ልጅ ፈጠራ ሳይሆን መለኮታዊ መገለጥ መሆኑን ያሳያል። እያንዳንዱ ሕግ የሚመነጨው በእርሱ መልክ ለተፈጠረ እያንዳንዱ ሰው ከሚያስብ ጻድቅ አምላክ ባሕርይ ነው።

የተጋለጡትን መጠበቅ

የብሉይ ኪዳን ፍትሕ እጅግ አስደናቂ ከሆኑት ገጽታዎች አንዱ ለደካሞችና ለተገለሉ ሰዎች የነበረው ጥልቅ አሳቢነት ነው። የጥንት ቅርብ ምሥራቅ ማኅበረሰቦች ብዙውን ጊዜ ሴቶችን፣ ሕፃናትን፣ መጻተኞችን እና ድሆችን ይጨቁኑ ነበር። ነገር ግን የእስራኤል አምላክ ለእነርሱ ርኅራኄና ጥበቃ እንዲደረግላቸው አዘዘ።

በሕጉ ውስጥ ሦስት ቡድኖች በተደጋጋሚ ተጠቅሰዋል፡- መበለቲቱ፣ ወላጅ አልባ ሕፃን እና መጻተኛው (ዘጸአት 22:21–22፤ ዘዳግም 24:17–22)። እነዚህ የቤተሰብ ጥበቃ ወይም ማኅበራዊ ኃይል የሌላቸው፣ በጣም ተጋላጭ የሆኑ የማኅበረሰብ አባላት ነበሩ። እግዚአብሔር ሕዝቡ የቃል ኪዳን ታማኝነት መግለጫ አድርገው እንዲንከባከቧቸው ጠየቀ። ይህ እንክብካቤ አማራጭ በጎ አድራጎት አልነበረም፤ በእግዚአብሔር ባሕርይ ላይ የተመሠረተ የሥነ ምግባር ግዴታ ነበር።

ይህ በስሜት መረዳዳት ላይ የተመሠረተ ፍትሕ በጊዜው አብዮታዊ ነበር። ሁሉም ሰዎች የጋራ ፈጣሪ ስላላቸው የሰው ልጅ ክብር ከብሔር፣ ከደረጃ እና ከጾታ የላቀ መሆኑን አስተምሯል።

የኢኮኖሚ ፍትሕ እና ፍትሐዊነት

የእግዚአብሔር አሳቢነት ለሰው ልጅ ደኅንነት ወደ ኢኮኖሚውም ተዘርግቷል። ሕጉ ብዝበዛን፣ ስግብግብነትን እና ኢፍትሐዊ ትርፍን ከልክሏል። ለምሳሌ፡ ፍትሐዊ ደመወዝ ("የምንደኛ ደመወዝ እስኪነጋ ድረስ በአንተ ዘንድ አይደር"፣ ዘሌዋውያን 19:13)፤ ሐቀኛ ንግድ ("በከረጢትህ ውስጥ ታላቅና ታናሽ የተለያየ ሚዛን አይኑርህ"፣ ዘዳግም 25:13–16)፤ የዕዳ ስረዛ (በየሰባተኛው ዓመት ዕዳዎች ይሰረዙ ነበር፣ ዘዳግም 15:1–2)፤ የመሬት መመለስ (በየሃምሳኛው ዓመት የኢዮቤልዩ ዓመት፣ ዘሌዋውያን 25:8–17)።

እነዚህ ትእዛዛት ዘላቂ ድህነትን ይከላከሉ እና ሁሉም ነገር የእግዚአብሔር መሆኑን እስራኤልን ያስታውሱ ነበር። በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ የኢኮኖሚ ፍትሕ ሶሻሊዝም ወይም ካፒታሊዝም አይደለም፤ መጋቢነት ነው፣ ሀብት ለእግዚአብሔር ክብርና ለሌሎች መልካም ጥቅም ላይ እንዲውል ከእግዚአብሔር የተሰጠ አደራ መሆኑን እውቅና መስጠት ነው።

ነቢያት በኋላ ላይ እነዚህን ሕጎች ችላ ያሉትንና ድሆችን የበዘበዙትን አውግዘዋል፡-

የነቢያት ሚና በፍትሕ መከላከል

እስራኤል የእግዚአብሔርን ሕግ ሲረሳ፣ ነቢያት የብሔሩ ሕሊና ሆኑ። ፍትሕን በሚያዛቡ ነገሥታት፣ ካህናት እና ሕዝብ ላይ በድፍረት ተናገሩ። ቃላቸው እንደሚያሳየው እግዚአብሔር የብሔርን ጽድቅ የሚለካው በአምልኮ ሥርዓቷ ሳይሆን ለተጨቆኑ በምታደርገው አያያዝ ነው።

እንደ አሞጽ፣ ሚክያስ እና ኢሳይያስ ያሉ ነቢያት ጉቦን፣ ሐሰተኛ ሚዛኖችን እና የድሆችን ጭቆና አውግዘዋል። ኢፍትሐዊነት ብሔራዊ ፍርድን እንደሚያመጣ አስጠንቅቀዋል። አሞጽ የእስራኤልን ባለጸጋ ልሂቃን ስግብግብነት አጋለጠ፤ ሚክያስ እግዚአብሔር ከሕዝቡ "ፍትሕን ማድረግ፣ ምሕረትን መውደድ፣ እና ከአምላክህ ጋር በትሕትና መሄድ" እንደሚፈልግ አወጀ (ሚክያስ 6:8)፤ ኢሳይያስ እስራኤልን "መልካም መሥራትን ተማሩ፥ ፍርድን ፈልጉ፥ የተገፋውን አድኑ" ሲል ጠራ (ኢሳይያስ 1:17)።

እነዚህ የትንቢት ድምፆች እውነተኛ ሃይማኖት ከፍትሕ የማይነጣጠል መሆኑን ያሳያሉ። ያለ ርኅራኄ የሚደረግ አምልኮ ግብዝነት ነው። እግዚአብሔር ሌሎችን በሚጨቁኑ እጆች የሚቀርቡትን መሥዋዕቶች አይቀበልም።

ንጉሡ እንደ ፍትሕ ጠባቂ

በእስራኤል ንጉሣዊ አገዛዝ፣ የንጉሡ ዋና ኃላፊነት እንደ እግዚአብሔር ሕግ ፍትሕን ማስጠበቅ ነበር። መዝሙራት ብዙውን ጊዜ ጥሩውን ገዥ ድሆችን የሚጠብቅና ክፉዎችን የሚቀጣ አድርገው ይገልጻሉ።

ንጉሡ ከሕግ በላይ ሆኖ አያውቅም። እንደ አክዓብ፣ ናቡቴን በወይን እርሻው ምክንያት የገደለው፤ ገዥዎች ሲበላሹ እግዚአብሔር እንዲገሥጻቸው ነቢያትን ልኳል። ናታን ዳዊትን ገሠጸ፣ ኤልያስ አክዓብን ገሠጸ፣ ኤርምያስም የይሁዳን ነገሥታት ገሠጸ። ይህ ተጠያቂነት ከእግዚአብሔር በስተቀር ምንም ዓይነት ሥልጣን ፍጹም እንዳልሆነ ያሳያል። ምድራዊ ገዥዎች የራሳቸውን የሚፈጥሩ ሳይሆኑ የመለኮታዊ ፍትሕ መጋቢዎች ናቸው።

የፍትሕ መንፈሳዊ ገጽታ

በብሉይ ኪዳን፣ ፍትሕ (mishpat) እና ጽድቅ (tsedaqah) የሕግ ቃላት ብቻ አይደሉም፤ ከእግዚአብሔርም ሆነ ከሰዎች ጋር ትክክለኛ ግንኙነትን ይገልጻሉ። በፍትሕ መመላለስ ከእግዚአብሔር የሥነ ምግባር ሥርዓት ጋር ተስማምቶ መኖር ነው።

ይህ ማለት ፍትሕ ስለ ሕጎች ብቻ ሳይሆን ስለ ፍቅርም ነው ማለት ነው። በልብ ይጀምራል እና ራሱን በምሕረት፣ በሐቀኝነት እና በልግስና ይገልጻል። በእግዚአብሔር መንግሥት፣ የግል ሥነ ምግባር እና ማኅበራዊ ሥነ ምግባር የማይነጣጠሉ ናቸው።

የእግዚአብሔር ፍትሕ ከፍቅሩ ይፈስሳል፣ ፍቅሩም ሁልጊዜ በፍትሕ ይሠራል። ለሕዝቡም እንዲሁ መሆን አለበት።

ፍጹም ንጉሥ መጠበቅ

እግዚአብሔር ይህን ሁሉ ትእዛዝ ቢሰጥም፣ እስራኤል በተደጋጋሚ በፍትሕ መኖር አልቻለም። ሙስና፣ ጣዖት አምልኮ እና ጭቆና ምድሪቱን ሞልተውት ነበር። ነገር ግን በነቢያት በኩል፣ እግዚአብሔር እውነተኛ ፍትሕን ለዘላለም የሚያመጣ ንጉሥ—መሲሕ—እንደሚመጣ ቃል ገባ።

ይህ ትንቢት ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ፣ የመለኮታዊ ፍትሕ የመጨረሻው ፍጻሜ፣ ይጠቁማል። የብሉይ ኪዳን ሕግና ነቢያት የእግዚአብሔርን ጽድቅ ፍጹም ለሚገልጠውና የሰውን ልጅ ከኃጢአት ለሚቤዠው መንገድ አዘጋጁ።

ብሉይ ኪዳን የእግዚአብሔር የሰብአዊ መብቶች ጽንሰ-ሐሳብ ፖለቲካዊ ሳይሆን መንፈሳዊ መሆኑን ያሳያል። ፍትሕ ከባሕርይው ይፈስሳል፤ ጽድቅ የሕዝቡ ታማኝነት መለኪያ ነው። እያንዳንዱ ሕግ፣ እያንዳንዱ ትእዛዝ፣ እና እያንዳንዱ የትንቢት ጩኸት ደካሞችን የሚከላከል፣ ክፉዎችን የሚቀጣ፣ እና እውነትን የሚወድ አምላክን ለማንጸባረቅ ጥሪ ነበር። እውነተኛ ሰብአዊ መብቶች በመንግሥታት የተፈጠሩ አይደሉም፤ እነርሱ በፈጣሪ ባሕርይ ላይ የተመሠረቱ ናቸው። ማኅበረሰቦች ይህንን መሠረት ችላ ሲሉ፣ ኢፍትሐዊነት ይነግሣል። ሲያከብሩት ደግሞ ሰላምና ብልጽግና ይከተላሉ።

ኢየሱስ ክርስቶስ እና የእውነተኛ ፍትሕ ፍጻሜ

ፍጹም ፈራጅ መምጣት

በብሉይ ኪዳን በሙሉ፣ እግዚአብሔር ታዳጊን፤ ፍትሕንና ሰላምን የሚመልስ ጻድቅ ንጉሥ እንደሚልክ ቃል ገብቷል። ነቢያት እውነት ድል የምታደርግበትን፣ የተጨቆኑ ከፍ የሚሉበትን፣ እና ጽድቅ ምድርን እንደ ውኃ የሚሸፍንበትን ቀን (ኢሳይያስ 11:9) ናፍቀዋል።

ያ ቃል ኪዳን በኢየሱስ ክርስቶስ፣ በእግዚአብሔር ልጅ፣ ተፈጸመ፤ እርሱ የመጣው ኃጢአተኞችን ለማዳን ብቻ ሳይሆን የእግዚአብሔርን ፍትሕ፣ ምሕረት እና ፍቅር ፍጹም መልክ ለመግለጥም ነው። በእርሱ፣ መለኮታዊ ቅድስና ከሰው ልጅ ፍላጎት ጋር ተገናኘ፤ በእርሱ፣ ጸጋና እውነት ተቃቀፉ (ዮሐንስ 1:14, 17)።

ኢየሱስ የመጣው መንግሥታትን ለመገልበጥ ወይም ፖለቲካን ለማሻሻል አይደለም። እርሱ የመጣው የሰውን ልብ ፤ የሁሉም ኢፍትሐዊነት እውነተኛ ሥር የሆነውን ለመለወጥ ነው። ነፍስን በመፈወስ፣ ማኅበረሰብን ይፈውሳል። ግለሰቦችን በመቤዠት፣ ማኅበረሰቦችን ይመልሳል።

የእግዚአብሔር ፍጹም መገለጥ

በክርስቶስ፣ የሰው ልጅ ምን መሆን እንዳለበት እና የእግዚአብሔር ፍትሕ ምን እንደሚመስል እናያለን።

ኢየሱስ የእግዚአብሔርን ጽድቅ በእያንዳንዱ ቃሉና ድርጊቱ ገልጧል። ሁሉንም ሰዎች በክብር አስተናግዷል፤ ሀብታምና ድሃ፣ ወንዶችና ሴቶች፣ አይሁድና አሕዛብ፣ ጻድቃንና ኃጢአተኞች። በሌሎች ላይ ከባድ ሸክም ከሚጭኑት ፈሪሳውያን በተቃራኒ፣ ኢየሱስ በርኅራኄና በእውነት ሸክምን አቅልሏል። ከቀራጮችና ከኃጢአተኞች ጋር በላ፣ በዝሙት የተያዘችውን ሴት ተከላከለ፣ ማኅበረሰቡ የገፋቸውንም ለምጻሞችን ፈወሰ። ይህን በማድረግ፣ የተገለሉትን፤ የመጽሐፍ ቅዱሳዊ ፍትሕ ዋና ይዘት የሆነውን የእግዚአብሔርን ልብ አሳይቷል።

ኢየሱስ በናዝሬት ምኵራብ ያነበበው ይህ ጥቅስ፣ ተልእኮውን ያወጀበት ነበር፡- መንፈሳዊና ማኅበራዊ ነጻነትን በማምጣት የሰውን ልጅ መመለስ።

የእግዚአብሔር መንግሥት፡ የእውነተኛ ፍትሕ ግዛት

ኢየሱስ ብዙውን ጊዜ ስለ እግዚአብሔር መንግሥት ይናገር ነበር፤ በሰማይ እንደሆነ እንዲሁ በምድር የእግዚአብሔር ፈቃድ የሚፈጸምበት መንፈሳዊ ግዛት። ይህ መንግሥት በድንበር ወይም በፖለቲካ የተገደበ አይደለም፤ ክርስቶስ በሰው ልብ ውስጥ በሚነግሥበት ቦታ ሁሉ ይመሠረታል።

በዚህ መንግሥት ውስጥ፡- ድሆች ብፁዓን ናቸው። ገሮች ምድርን ይወርሳሉ። መሐሪዎች ምሕረትን ያገኛሉ። የሚያስታርቁ የእግዚአብሔር ልጆች ይባላሉ (ማቴዎስ 5:3–9)። የተራራው ስብከት (ማቴዎስ 5–7) የሰውን ታላቅነት እንደገና ገልጾታል። ዓለማዊ የኃይልና የልዩ መብት ሐሳቦችን ገለባብጧል። እውነተኛ ፍትሕ፣ ኢየሱስ እንዳስተማረው፣ የሚጀምረው በመቆጣጠር ሳይሆን በባሕርይ፤ በልብ ንጽሕና፣ ጠላቶችን በመውደድ እና ለእውነት በመታመን—ነው።

የኢየሱስ ትምህርት ስለ ሰው ክብር እና ርኅራኄ

የኢየሱስ ድርጊቶችና ምሳሌዎች የእያንዳንዱን ሰው ዋጋ በተከታታይ አረጋግጠዋል። የሰማርያዋ ሴት (ዮሐንስ 4)፡- ኢየሱስ የባህልና የጾታ መሰናክሎችን በመስበር የእግዚአብሔር ጸጋ ለሁሉም እንደሚደርስ አሳይቷል። ደጉ ሳምራዊ (ሉቃስ 10:25–37)፡- "ባልንጀራ" የሚለውን በዘር ወይም በሃይማኖት ሳይሆን በርኅራኄና በምሕረት እንደገና ገልጾታል። ሕፃናት (ማርቆስ 10:13–16)፡- ተቀብሏቸዋል ባርኳቸዋልም፣ መንግሥት እንደነዚህ ላሉት እንደሆነችም አውጇል። ድሃዋ መበለት (ማርቆስ 12:41–44)፡- ከሌሎች ባለጸጎች ስጦታ ይልቅ የእርሷን ትንሽ መባ አክብሯል።

በእያንዳንዱ ሁኔታ፣ ኢየሱስ የዓለምን የእሴት መመዘኛዎች ገልብጧል። አገልግሎቱ ያረጋገጠው የሰው ልጅ ክብር የሚለካው በሀብት፣ በትምህርት ወይም በማኅበራዊ ደረጃ ሳይሆን በእያንዳንዱ ሰው ውስጥ ባለው የእግዚአብሔር መልክ ነው። ይህ ሥር ነቀል አካታች ፍቅር ለክርስቲያናዊ ሰብአዊ መብቶች የሥነ ምግባር መሠረት ፈጥሯል። ክርስቶስን መከተል ማለት በምናገኛቸው ሰዎች ሁሉ የእርሱን መልክ ማወቅ ነው።

መስቀሉ፡ ፍትሕና ምሕረት የሚገናኙበት

የሰው ልጅ ታሪክ ማዕከላዊ ክስተት የኢየሱስ ስቅለት ሲሆን ስለ መለኮታዊ ፍትሕ ጥልቅ እውነትን ይገልጻል። በመስቀል ላይ፣ እግዚአብሔር ኃጢአትን ችላ አላለም ወይም እውነትን አላጎደፈም። ፍትሕን በልጁ ሞት አረካ፣ ስለዚህም ምሕረት ለሁሉም በነጻ እንዲፈስ ሆነ።

በመስቀሉ ላይ የእግዚአብሔርን ባሕርያት ሚዛን እናያለን፡- ፍትሕ፣ ኃጢአት ስለተቀጣ። ፍቅር፣ ኃጢአተኞች ይቅርታ ስላገኙ። እኩልነት፣ ሁሉም በደለኛ ሆነው ስለቆሙ እና ሁሉም ጸጋን ሊቀበሉ ስለሚችሉ። ምንም ዓይነት ፍልስፍና ወይም የሕግ ሥርዓት እነዚህን መርሆዎች እንዲህ ፍጹም በሆነ መንገድ አጣምሮ አያውቅም። መስቀሉ ምሕረት የሌለው ፍትሕ እንደሚያጠፋ፣ ፍትሕ የሌለው ምሕረት ደግሞ እንደሚያበላሽ ያረጋግጣል። በክርስቶስ ብቻ ሁለቱንም እናገኛለን።

ትንሣኤ እና የተስፋ ተሃድሶ

የኢየሱስ ትንሣኤ ከሞት በላይ ድል መንሣት ብቻ አልነበረም፤ የአዲስ ፍጥረት ንጋት ነበር። በእርሱ በኩል፣ እግዚአብሔር የሰውን ግንኙነቶች፣ ማኅበራዊ ሥርዓትን እና ፍጥረትን ጨምሮ የሁሉንም ነገር መታደስ ጀመረ።

ትንሣኤው ኢፍትሐዊነት የመጨረሻው ቃል እንደማይኖረው ያረጋግጣል። ክፋት አንድ ቀን እንደሚፈረድበትና ጽድቅ እንደሚያሸንፍ ለአማኞች ያረጋግጥላቸዋል። ይህ ክርስቲያኖች ድካማቸው በከንቱ እንዳልሆነ (1 ቆሮንቶስ 15:58) እያወቁ አሁን ኢፍትሐዊነትን እንዲዋጉ ብርታት ይሰጣቸዋል።

ትንሣኤው የሰውን ክብርም በድጋሚ ያረጋግጣል። ክርስቶስ በከበረ ሰብአዊ አካል ስለተነሣ፣ የሰውን ልጅ አካላዊ ተፈጥሮ ለዘላለም አከበረ። አካላችን፣ ልክ እንደ ነፍሳችን፣ ለእግዚአብሔር አስፈላጊ ነው። ስለዚህ፣ ድሆችን፣ በሽተኞችን እና የተጨቆኑትን መንከባከብ የትንሣኤ ተስፋችን አካል ነው።

ኢየሱስ እና የእውነተኛ ነጻነት ትርጉም

ዘመናዊው ባህል ነጻነትን እንደ ነጻ መሆን፤ የፈለጉትን የማድረግ መብት አድርጎ ይገልጸዋል። ኢየሱስ ግን በእግዚአብሔር እውነት ላይ መደገፍ እንደሆነ እንደገና ገልጾታል።

አንዳንድ ሰዎች በክርስቶስ ነጻ መሆን ማለት ምንም ዓይነት የሞራል ሕግጋት ወይም ገደቦች ሳይኖሩብን የፈለግነውን ሁሉ ማድረግ እንችላለን ብለው ያስባሉ። መጽሐፍ ቅዱስ የሚሰጠው ትርጉም ግን ይህ አይደለም። ቅዱሳት መጻሕፍት በክርስቶስ ነጻ ስለ መውጣት ሲናገሩ (ዮሐ 8፡36፤ ገላ 5፡1)፣ አማኞች ከኃጢአት ኃይልና ባርነት ነጻ መውጣታቸውን ነው፤ ከሥነ ምግባራዊ ኃላፊነት ነጻ መውጣታቸውን ግን አይደለም። እውነተኛ ክርስቲያናዊ ነጻነት መጥፎ ነገርን የማድረግ መብት ሳይሆን፣ ትክክለኛውን ነገር የማድረግ ችሎታ (አቅም) ነው። ትልቁ ነጻነት ኃጢአትን ለመሥራት ነጻ መሆን ሳይሆን፣ ከኃጢአት ነጻ መሆን ነው።

ይህ መንፈሳዊ ነጻነት ማኅበራዊ ነጻነትን ያፈራል። ሰዎች ከእግዚአብሔር ጋር ሲታረቁ፣ እርስ በርሳቸው መታረቅ ይጀምራሉ። ልቦች ሲለወጡ፣ ሥርዓቶች ይለወጣሉ። የባርነት መወገድ፣ ያልተወለዱትን መከላከል፣ የሴቶችና የሕፃናት ጥበቃ፣ ሁሉም ጥልቅ ሥሮቻቸው በዚህ በክርስቶስ ላይ ያተኮረ የነጻነትና የክብር ግንዛቤ ውስጥ ናቸው።

ቤተ ክርስቲያን የእግዚአብሔር ፍትሕ ሕያው ምስክር

ከትንሣኤው በኋላ፣ ኢየሱስ ተከታዮቹን ምሥራቹን "እስከ ምድር ዳርቻ" (ሐዋ. 1:8) እንዲያሰራጩ አዟቸዋል። ቀደምት ቤተ ክርስቲያን የፍቅር፣ የአንድነት እና የእኩልነት ሕያው ሞዴል ሆነች። በሐዋርያት ሥራ 2 እና 4፣ አማኞች ንብረታቸውን ተካፍለዋል፣ ስለዚህም "በመካከላቸው አንድም ችግረኛ አልነበረም"። ባሪያዎችና ጌቶች እንደ ወንድሞች በአንድነት ያመልኩ ነበር። መበለቶች ይንከባከቡ ነበር። መጻተኞች ይቀበሉ ነበር።

ቤተ ክርስቲያን በማኅበራዊ ደረጃ ወይም በኃይል ሳይሆን ሙሉ በሙሉ በጸጋ ላይ የተገነባች የዓለም የመጀመሪያዋ ማኅበረሰብ ሆነች። ይህ ሶሻሊዝም አልነበረም፤ በክርስቶስ ፍቅር ከተለወጡ አዲስ ልቦች የሚፈልቅ በመንፈስ የሚመራ ልግስና ነበር። ሐዋርያት ያዕቆብ በኋላ ላይ እምነት ያለ ሥራ፣ በተለይም ድሆችን ችላ ሲል፣ የሞተ እንደሆነ አስጠንቅቋል (ያዕቆብ 2:14–17)። የቤተ ክርስቲያን የሥነ ምግባር ሥልጣን ለወንጌል እውነትና ለርኅራኄ ፍትሕ ባላት ታማኝነት ላይ የተመካ ነው።

ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ፍትሕ ፍጹም መገለጥና የሁሉም ሰብአዊ መብቶች መሠረት ነው። ሕይወቱ የእያንዳንዱን ሰው ዋጋ አረጋግጧል፤ ሞቱ መለኮታዊ ፍትሕን አረካ፤ ትንሣኤው ለአዲስ ፍጥረት ተስፋን አረጋግጧል። በእርሱ፣ የሰው ልጅ ምን መሆን እንዳለበት እናያለን፡- ነጻ ሆኖም ታዛዥ፣ እኩል ሆኖም ትሑት፣ ኃያል ሆኖም ርኅሩኅ።

ኢየሱስን ችላ የሚል ማንኛውም የሰብአዊ መብቶች እንቅስቃሴ በመጨረሻ ይወድቃል፣ ምክንያቱም በሰው ልጅ ውስጥ የተሰበረውን የእግዚአብሔርን መልክ የሚመልሰው እርሱ ብቻ ነው። እውነተኛ ፍትሕ የሚገኘው በዓመፅ ወይም በአብዮት ሳይሆን በመቤዠት ነው።

የቤተ ክርስቲያን ተልእኮ እና ሰብአዊ መብቶች

ቤተ ክርስቲያን የእግዚአብሔር የፍትሕ ድምፅ

ኢየሱስ ክርስቶስ ከትንሣኤው በኋላ ወደ ሰማይ ሲመለስ (ሐዋርያት ሥራ 1፡9-11)፣ ደቀ መዛሙርቱን ኃይል የለሽ ወይም የተተዉ አላደረጋቸውም። ይልቁንም፣ በምድር ላይ ተልዕኮውን እንዲቀጥሉ መለኮታዊ ሥልጣኑን ለእነርሱ አስተላልፏል። ማቴዎስ 28፡18-20 "ሥልጣን ሁሉ በሰማይና በምድር ተሰጠኝ። እንግዲህ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ... ደቀ መዛሙርት አድርጓቸው" ይህም ደቀ መዛሙርቱ የተቀበሉት ሥልጣን በቀጥታ ከክርስቶስ ራሱ የመጣ ነው። በጴንጤቆስጤ ዕለት በተሰጣቸው በመንፈስ ቅዱስ (ሐዋ 2)፣ በስሙ እንዲሠሩ፣ ቤተ ክርስቲያንን እንዲያንጹ፣ እና የማዳን ሥራውን እንዲቀጥሉ ኃይል ተሰጥቷቸዋል።

ያ ተልእኮ ወንጌልን መስበክን ብቻ ሳይሆን የእግዚአብሔርን ፍትሕና ርኅራኄ በዓለም ላይ መግለጽንም ያካትታል። ቤተ ክርስቲያን የተቤዠው የሰው ልጅ ምን እንደሚመስል ለማሳየት በእግዚአብሔር የተመረጠች መሣሪያ ናት። መንግሥታት በሚወድቁበትና ፍልስፍናዎች በሚለወጡበት ጊዜ፣ ቤተ ክርስቲያን የዓለም ሕሊና ሆና ትቆማለች፤ እውነትን እንድታውጅ፣ ክብርን እንድትጠብቅ፣ እና ምሕረትን እንድትለማመድ የተጠራች ማኅበረሰብ ነች።

ሰብአዊ መብቶች፣ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ ዕይታ አንጻር፣ ሙሉ መግለጫቸውን የሚያገኙት የእግዚአብሔር ሕዝብ እንደ ጨውና ብርሃን ሲኖሩ (ማቴዎስ 5:13–16)፣ መልካሙን እየጠበቁና ክፉውን እያጋለጡ ነው።

ቤተ ክርስቲያን የእኩልነትና የፍቅር ማኅበረሰብ

ከጥንት ዘመኗ ጀምሮ፣ ቤተ ክርስቲያን አዲስ ዓይነት ማኅበራዊ ሥርዓትን አሳይታለች። በክርስቶስ፣ የዘር፣ የደረጃ እና የጾታ ልዩነቶች የመከፋፈል ኃይላቸውን አጥተዋል።

ይህ መንፈሳዊ እኩልነት አብዮታዊ ኃይል ሆነ። ጌቶች አገልጋዮችን እንደ ወንድሞች ያዙ፤ ወንዶችና ሴቶች አገልግሎትንና የጋራ አክብሮትን ተካፈሉ፤ ድሆች የመንግሥቱ ወራሾች ሆነው ተከበሩ። የቀደሙት አማኞች ርኅራኄ ሆስፒታሎችን፣ የሕፃናት ማሳደጊያዎችን እና ትምህርት ቤቶችን ወለደ። አረማውያን የተዋቸውን የቸነፈር ሰለባዎችን ተንከባክበዋል፣ ምርኮኞችን ተቤዥተዋል፣ እና የማይፈለጉ ሕፃናትን አሳድገዋል። ሕይወታቸው ከቃላቸው ይልቅ የሰውን ዋጋ ወንጌል በታላቅ ድምፅ ሰብኳል።

ቤተ ክርስቲያን ይህንን ውርስ መቀጠል አለባት። እውነተኛ እምነት ለረሃብ፣ ለኢፍትሐዊነት ወይም ለስደት ግድየለሽ ሆኖ ሊቆይ አይችልም።

በፍትሕ አምላክ ማመን ማለት በፍትሕ መመላለስ ማለት ነው።

የቤተ ክርስቲያን ትንቢታዊ ሚና በማኅበረሰብ ውስጥ

በታሪክ ዘመናት ሁሉ፣ እግዚአብሔር ሕዝቡ በሥልጣን ላይ ላሉት እውነትን እንዲናገሩ አስነሥቷል። ነቢያት ነገሥታትን ገሠጹ፤ መጥምቁ ዮሐንስ የሄሮድስን የሥነ ምግባር ብልሹነት አወገዘ፤ ሐዋርያትም "ከሰው ይልቅ ለእግዚአብሔር ልንታዘዝ ይገባል" ብለው አወጁ።

የቤተ ክርስቲያን ትንቢታዊ ድምፅ ዛሬም ግልጽ ሆኖ መቀጠል አለበት። ሙስናን ማውገዝ፣ የተጨቆኑትን መከላከል፣ እና ምንም ዓይነት ሰብአዊ ሥልጣን ከእግዚአብሔር ቃል እንደማይበልጥ ማወጅ አለባት። ይህ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ሳይሆን መንፈሳዊ ታማኝነት ነው። ቤተ ክርስቲያን ሕይወት ዋጋ ሲያጣ፣ ትዳር እንደገና በሌላ ትርጉም ሲገለጽ፣ እውነት ዝም ሲባል፣ እና ድሆች ሲበዘበዙ ድምጿን ማሰማት አለባት። ኢፍትሐዊነት ሲፈጸም ዝም ማለት ተባባሪ መሆን ነው።

ክርስቲያኖች ለበጎ አድራጎት ብቻ ሳይሆን ለድፍረትም ተጠርተዋል፤ ለጽድቅ መቆም፣ ምንም እንኳን ዝናን፣ ምቾትን ወይም ሕይወትን ቢያስከፍልም።

ወንጌልን መስበክ እና ፍትሕ፡ የአንድ ወንጌል ሁለት ገጽታዎች

አንዳንድ አማኞች ነፍሳትን ማዳንና ድሆችን ማገልገል ተቃራኒ ግቦች እንደሆኑ በማሰብ ወንጌልን መስበክን ከማኅበራዊ አሳቢነት ይለያሉ። መጽሐፍ ቅዱስ ግን ያዋሕዳቸዋል። ኢየሱስ ሰበከ ፈወሰም። ኃጢአትን ይቅር አለ የተራቡትንም መገበ። ያለ ፍትሕ ወንጌልን መስበክ አካልን ችላ ይላል፤ ያለ ወንጌል መስበክ ፍትሕ ነፍስን ችላ ይላል። የመንግሥቱ ወንጌል ሁለቱንም ይጠይቃል።

ቤተ ክርስቲያን በክርስቶስ በኩል መዳንን ስትሰብክ፣ የሁሉም ሰብአዊ መብቶች መሠረት፣ በሰው ውስጥ የእግዚአብሔር መልክ መመለስን ታውጃለች። ችግረኞችን ስታገለግል፣ ያንን የታደሰውን መልክ በፍቅር ታሳያለች።

እያንዳንዱ የምሕረት ድርጊት፣ እያንዳንዱ የእውነት መከላከል፣ እያንዳንዱ የሕይወት ጥበቃ ለሕያው ክርስቶስ ምስክር ይሆናል።

ዘመናዊቷን ቤተ ክርስቲያን ያጋጠሟት ተግዳሮቶች

በ21ኛው መቶ ክፍለ ዘመን፣ ቤተ ክርስቲያን አዲስና ውስብስብ የሆኑ የመጽሐፍ ቅዱሳዊ ፍትሕ ሥጋቶችን እየተጋፈጠች ነው፡- ዓለማዊ ሰብአዊነት (መለኮታዊ ሥልጣንን ይክዳል እና መብቶችን በሰው አስተያየት ላይ ይመሠርታል)፣ የሥነ ምግባር አንጻራዊነት (ፍጹም እውነትን አይቀበልም፣ መልካሙንና ክፉውን የግል ምርጫ ያደርጋል)፣ ሸማችነት እና ስግብግብነት (ሰዎችን ወደ ምርት፣ ግንኙነቶችንም ወደ ግብይት ይለውጣል)፣ የፖለቲካ ፖላራይዜሽን (አማኞች ከቅዱሳት መጻሕፍት ይልቅ በርዕዮተ ዓለም እንዲታመኑ ይፈትናቸዋል)፣ ስደት (በብዙ ብሔራት፣ ክርስቲያኖች ወንጌልን በማወጃቸው መብታቸውን ያጣሉ)።

ቤተ ክርስቲያን እነዚህን ጫናዎች መቋቋም ያለባት በቁጣ ሳይሆን በጽኑ እምነትና በፍቅር ነው። ኃይሏ በብዙ ድምፅ ወይም በፖለቲካ ተጽዕኖ ሳይሆን በምስክርነቷ እውነትና ቅድስና ላይ ነው።

ታማኝ አብያተ ክርስቲያናት አናሳ ድምፅ ሆነው ይቀጥላሉ፣ ነገር ግን በጨለማ ውስጥ እንዳለ ብርሃን፣ ሌሎችን ወደ እውነት ይመራሉ።

ሰብአዊ መብቶች እና ታላቁ ተልእኮ

እያንዳንዱ እውነተኛ የሰብአዊ መብቶች እንቅስቃሴ ከታላቁ ተልእኮ መፍሰስ አለበት። "አሕዛብን ሁሉ ደቀ መዛሙርት አድርጓቸው" (ማቴዎስ 28:19) የሚለው ትእዛዝ እያንዳንዱ ሰው፣ ዘሩ፣ ቋንቋው ወይም ደረጃው ምንም ይሁን ምን ወደ እግዚአብሔር ቤተሰብ እንደተጠራ ለማወጅ ጥሪ ነው።

ስለዚህ፣ ተልእኮዎች የመለኮታዊ እኩልነት የመጨረሻው መግለጫ ናቸው። ወንጌል ዓለም ክፍፍል በሚፈጥርበት ቦታ መሰናክሎችን ይሰብራል ክብርንም ይመልሳል። ወንጌል በሄደበት ቦታ ሁሉ፣ ማንበብና መጻፍ፣ ትምህርት፣ የሕክምና እንክብካቤ እና ርኅራኄ ይከተላሉ። ታሪክ እንደሚያሳየው የክርስቲያን ተልእኮዎች ብዙውን ጊዜ ትምህርት ቤቶችን፣ ሆስፒታሎችን እና የማሻሻያ እንቅስቃሴዎችን ፈር ቀዳጅ ሆነዋል። የሚያድነው ያው መንፈስ አማኞችን እንዲያገለግሉ ይልካል።

የቤተ ክርስቲያን ተልእኮ ተጎጂዎችን ማጽናናት ብቻ ሳይሆን ልቦችንና ሥርዓቶችን በወንጌል ኃይል መለወጥ ነው።

የክርስቶስ መመለስ ተስፋ እና የመጨረሻው ፍትሕ

የሰው ልጅ ታሪክ ወደ አንድ ፍጻሜ ይንቀሳቀሳል—የኢየሱስ ክርስቶስ እንደ ፈራጅና ንጉሥ መመለስ ነው። የዚህ ዓለም ኢፍትሐዊነቶች ለዘላለም አይቀጥሉም።

በመምጣቱ፣ ሁሉም ሐሰተኛ ገዥዎች ይወድቃሉ፣ እና እያንዳንዱ ስህተት ይስተካከላል። የተጨቆኑ ይካሳሉ፤ ጨቋኞች ይፈረድባቸዋል። የራእይ መጽሐፍ "እንባዎችንም ሁሉ ከዓይኖቻቸው ያብሳል፤ ሞትም ከእንግዲህ ወዲህ አይሆንም፣ ኀዘንም ቢሆን ወይም ጩኸት ወይም ሥቃይ ከእንግዲህ ወዲህ አይሆንም" የሚልበትን አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ያሳያል (ራእይ 21:4)።

ይህ የመጨረሻው የሰብአዊ መብቶች ድል ነው፤ በሰው መንግሥታት የተገኘ ሳይሆን፣ በታረደው በግ የተገኘ ነው። በዚያ መንግሥት፣ ፍጹም ፍትሕና ፍጹም ምሕረት ለዘላለም ይነግሣሉ። ይህ ተስፋ አማኞችን ሥራ ፈት አያደርጋቸውም፤ ጥረታቸው ከእግዚአብሔር ዘላለማዊ ዕቅድ ጋር የተጣጣመ መሆኑን እያወቁ አሁን ለፍትሕ እንዲሠሩ ያበረታቸዋል።

የሰብአዊ መብቶች ዘላለማዊ መሠረት

ከዘፍጥረት እስከ ራእይ ቅዱሳት መጻሕፍትን ስንመረምር፣ አንድ ወጥ የሆነ እውነት ይወጣል፡- ፍጥረት በእያንዳንዱ ሰው ውስጥ የእግዚአብሔርን መልክ ያሳያል። ሕጉ ክብርን ይጠብቃል ጭቆናንም ያወግዛል። ነቢያት ለምሕረትና ለእውነት ይጠራሉ። ኢየሱስ ክርስቶስ በመስቀሉና በትንሣኤው ፍጹም ፍትሕን ፈጽሟል። ቤተ ክርስቲያን ተልእኮውን ወደ ዓለም ትወስዳለች። ዳግም ምጽአቱ ታሪኩን በዘላለማዊ ጽድቅ ያጠናቅቃል።

ስለዚህ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሰብአዊ መብቶች ጊዜያዊ የሥነ ምግባር አዝማሚያዎች አይደሉም፤ በእግዚአብሔር ራሱ ላይ የተመሠረቱ ዘላለማዊ እውነታዎች ናቸው። በባህልና በፖለቲካ ላይ ከሚመሠረቱት ዓለማዊ ሰብአዊ መብቶች በተቃራኒ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ሰብአዊ መብቶች የእግዚአብሔር ባሕርይ ፈጽሞ ስለማይለወጥ ጸንተው ይቆማሉ።

እያንዳንዱ ሰው፣ ምንም ያህል ኃጢአተኛ ወይም የተሰበረ ቢሆን፣ የጸጋ ዕጩ እና የመለኮታዊ ዋጋ ተሸካሚ ሆኖ ይቆያል። የክርስቲያናዊ የሰብአዊ መብቶች መግለጥን ይጠይቃል። እያንዳንዱ የኢየሱስ ተከታይ የተቤዠው የሰው ልጅ ምን እንደሚመስል ለዓለም እንዲያሳይ የተሰጠው የመንግሥቱ አምባሳደር ነው።

ይህ ማለት፡- ሕይወትን ከፅንሰት እስከ ተፈጥሯዊ ሞት መከላከል፤ ሁሉንም ሰዎች፣ ያለፉበት ታሪክ ምንም ይሁን ምን፣ በአክብሮት መያዝ፤ በሙስና ወይም በመድልዎ ከመሳተፍ መቆጠብ፤ መዳን ክብርን እንደሚመልስ እያወቁ ወንጌልን በድፍረት ማካፈል፤ በእያንዳንዱ መስክ ለሰላም፣ ለእርቅ እና ለእውነት መሥራት።

ቤተ ክርስቲያን በዚህ መንገድ ስትኖር፣ የዓለም ግልጽ የመንግሥቱ ሥዕል ትሆናለች፤ ፍቅር የሚነግሥባት፣ እውነት ድል የምታደርግባት፣ እና ፍትሕ በነጻ የሚፈስባት ማኅበረሰብ ትሆናለች።

ሰብአዊ መብቶች የዘመናዊ አስተሳሰብ ፈጠራዎች አይደሉም። እነርሱ የእግዚአብሔር ዘላለማዊ ልብ ነጸብራቆች ናቸው። በመለያየትና በጭቆና በተሞላ ዓለም፣ ቤተ ክርስቲያን ማወጇን መቀጠል አለባት፡-