Law & Grace

ሕግና ጸጋ

ጸጋ በክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮት ውስጥ የእግዚአብሔርን ፍጹም ሉዓላዊነትና የሰውን ልጅ የደኅንነት ታሪክ የሚያስተሳስር ጽንሰ-ሐሳብ ነው። መለኮታዊ ጸጋ ሲባል፣ የሰው ልጅ በራሱ የሥነ-ምግባር ብቃት፣ ሃይማኖታዊ ጥረት ወይም የሕግ ሥራ ፈጽሞ ሊያገኘው የማይችለውን፣ ነገር ግን እግዚአብሔር በራሱ ሉዓላዊ የፍቅር ተነሳሽነት በነጻ የሚሰጠውን ያልተገባ ሞገስና አዳኝ ቸርነት ያመለክታል። ይህ መለኮታዊ ጸጋ በመጽሐፍ ቅዱስ ትረካ ውስጥ ቀጣይነት ባለው መልክ ከብሉይ እስከ አዲስ ኪዳን ተዘርግቶ ይገኛል። በብሉይ ኪዳን አስተምህሮ "ሔሴድ" በሚለው የዕብራይስጥ ቃል በስፋት የሚገለጸውና የእግዚአብሔርን ኪዳናዊ ታማኝነትና ምሕረት የሚያሳየው ይህ አሳብ፤ በአዲስ ኪዳን "ካሪስ" በሚለው የግሪክ ቃል ይበልጥ ጎልቶና ፍጹም ሆኖ ቀርቧል። በተለይም በጳውሎሳዊ ሥነ-መለኮት ፣ ጸጋ ከክርስቶስ የቤዛነት ሥራ ጋር በቀጥታ የተቆራኘ፣ የሰውን ልጅ ከኃጢአት ኩነኔ ነጻ የሚያወጣና ጻድቅ አድርጎ የሚያቆም ተወዳዳሪ የሌለው ሉዓላዊ ኃይል ነው። ጸጋ ለኃጢአት ሥርየት የሚሰጥ የነጻ መለኮታዊ ስጦታ ብቻ ሳይሆን፣ አማኙን ለቅድስና ሕይወት የሚያነቃቃና የሚያበረታታ መለኮታዊ አቅም ጭምር ነው። በመሆኑም፣ የእግዚአብሔር ጸጋ የደኅንነት ትምህርት ብቸኛ መሠረት መሆኑ ብቻ ሳይሆን፣ የክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባርና ዕለታዊ አኗኗር ዋነኛ ሃይል ነው።

†

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትንታኔ የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ዕብራይስጥ እና ግሪክ ቃላት ዘመናዊ ምሁራዊ ክርክር

†

የብሉይ ኪዳን መሠረቶች

ብዙውን ጊዜ፣ ተራ አንባቢያን ብሉይ ኪዳንን እንደ ጥብቅ የሕግ መመሪያዎችና ሥርዓቶች ስብስብ አድርገው ሲወስዱት፣ አዲስ ኪዳንን ደግሞ የጸጋና ከሕግ ነፃ የመውጣት መልእክት ብቻ አድርገው ያዩታል። ይህ አይነቱ ንባብ ግን የማርሲዮናዊነት አዝማሚያ ያለው ስህተት ነው፤ የቤተክርስቲያን ታሪክ በሁለተኛው ክፍለ ዘመን ማርሲዮን ብሉይ ኪዳንን እና የእሱን አምላክ ሙሉ በሙሉ ውድቅ ባደረገ ጊዜ ቤተክርስቲያን ይህንኑ አመለካከት እንደ መናፍቅነት ኮንና ነበር።

ሕግና ጸጋ በሁለቱም ኪዳናት ውስጥ አብረው የሚገኙ፣ የአንድ ወጥ የቤዛዊ ታሪክ ገጽታዎች ናችው። መገለጥ ከታሪክ ጋር አብሮ እያደገ የመጣ፣ ደረጃ በደረጃ የተከናወነ ሂደት ናቸው፤ ስለዚህ ሕግና ጸጋ የሚጋጩ ተቃራኒዎች ሳይሆኑ፣ በአንድ ወጥ ዕቅድ ውስጥ ተከታታይ የሆኑ ምዕራፎች ናቸው።

የቁልፍ ቃላት ትንታኔ

ሕግና ጸጋ የሚሉትን ጽንሰ-ሐሳቦች በጥልቀት ለመረዳት፣ የመጀመሪያ ቋንቋ ጥናት አስፈላጊ ነው። እያንዳንዱ ቃል የራሱ የሆነ የትርጉም ሜዳ አለው፤ ይህም በአንድ የአማርኛ ወይም የእንግሊዝኛ ቃል ብቻ ሙሉ በሙሉ ሊተረጎም አይችልም።

ቃሉ	ቋንቋ	ቀጥተኛ ትርጉም	ሥነ-መለኮታዊ አንድምታ
ቶራህ	ዕብራይስጥ	ትምህርት፣ መመሪያ	ብዙውን ጊዜ "ሕግ" ተብሎ ቢተረጎምም፣ ከሥርወ-ቃሉ (መወርወር/መምራት) አንጻር፣ ቶራህ ማለት እግዚአብሔር ለሕዝቡ የሰጠው አጠቃላይ የሕይወት መመሪያና አባታዊ ትምህርት ማለት ነው፤ ጥብቅ የሕግ ደንብ ብቻ ሳይሆን።
ሔን	ዕብራይስጥ	ሞገስ፣ መወደድ	የበላይ አካል ለበታቹ የሚያሳየው ያልተገባ ሞገስ (ለምሳሌ ኖኅ በእግዚአብሔር ፊት ሞገስን አገኘ — ዘፍ 6፡8)።
ሔሴድ	ዕብራይስጥ	ጽኑ ፍቅር፣ ቃል-ኪዳናዊ ታማኝነት	እግዚአብሔር ለቃል ኪዳኑ ያለው የማይለወጥ ታማኝነት፤ ብዙ ምሁራን ይህ ቃል ከ"ጸጋ" ይልቅ "ቃል ኪዳናዊ ፍቅር" ተብሎ ቢተረጎም ይሻላል ይላሉ፤ ምክንያቱም ግንኙነታዊ ግዴታን ያካትታልና።
ኖሞስ	ግሪክ	ሕግ፣ ደንብ	ጳውሎስ ይህን ቃል ቢያንስ በአራት የተለያዩ መንገዶች ይጠቀምበታል፡ (ሀ) የሙሴ ኦሪት በሙሉ፣ (ለ) አሥርቱ ትእዛዛት ብቻ፣ (ሐ) የብሉይ ኪዳን ቅዱሳት መጻሕፍት በጠቅላላ (ለምሳሌ 1ቆሮ 14፡21)፣ (መ) ማንኛውም ገዢ መርህ ("የኃጢአት ሕግ" ሮሜ 7፡23)። ይህ የቃላት ብዝሃነት (polysemy) ብዙ የትርጓሜ ክርክሮች ምንጭ ነው።
ካሪስ	ግሪክ	ጸጋ፣ ስጦታ፣ ውለታ	በግሪኮ-ሮማዊ ባህል ውስጥ "ካሪስ" ደጋፊ-ተጠቃሚ ግንኙነትን የሚያመለክት ማኅበራዊ-ኢኮኖሚያዊ ቃል ነበር። ጳውሎስ ይህንኑ የተለመደ ቃል ወስዶ፣ ከሰብዓዊ ልውውጥ ስርዓት ውጭ የሆነ፣ ፈጽሞ ያልተገባና ሊመለስ የማይችል የእግዚአብሔር ስጦታ ለማመልከት ይለውጠዋል።
ኤንቶሌ	ግሪክ	ትእዛዝ	ኢየሱስ "አዲስ ትእዛዝ" (ዮሐ 13፡34) ሲል የተጠቀመበት ቃል፤ የፍቅርን ትእዛዝ ከብሉይ ኪዳን ትእዛዛት ጋር በማገናኘት አዲስ ጥልቀት ይሰጠዋል።

የቃል ኪዳን አወቃቀር፦ ታሪካዊ-ባህላዊ ዳራ

እግዚአብሔር በሲና ተራራ ለእስራኤል ሕግን ሲሰጥ የተጠቀመው በጥንታዊው ቅርብ ምሥራቅ የታወቀውን የ"ታላቁ ንጉሥ ውል" (Suzerain-Vassal Treaty) ማዕቀፍ ነው። እነዚህ የሂታውያን (Hittite) ውሎች የተለመደ አወቃቀር ነበራቸው፤ ይህም በዘጸአት እና በዘዳግም ውስጥ በግልጽ ይንጸባረቃል፦

የውሉ ክፍል	የሂታውያን ውል ይዘት	በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያለው አቻ
መግቢያ	የንጉሡ ስም እና ማዕረግ	"እኔ እግዚአብሔር አምላክህ ነኝ" (ዘጸ 20፡2)
ታሪካዊ መቅድም	ንጉሡ ላደረገው ውለታ ማስረጃ	"ከግብጽ ምድር ከባርነት ቤት ያወጣሁህ" (ዘጸ 20፡2)
ደንቦች	የተገዢው ግዴታዎች	አሥርቱ ትእዛዛትና ተያያዥ ሕጎች (ዘጸ 20-23)
ማከማቻና ንባብ	ውሉ ተቀምጦ ወቅታዊ ንባብ ይደረግበታል	ጽላቶቹ በታቦት ውስጥ ተቀመጡ፤ ሕጉ በየሰባት ዓመቱ ይነበብ ነበር (ዘዳ 31፡10-11)
ምስክሮች	የተፈጥሮ አካላት ወይም አማልክት	"ሰማይና ምድር ምስክር ይሁኑብኝ" (ዘዳ 30፡19)
በረከትና እርግማን	ለታዛዥነት ወይም ለዓመፅ የሚሰጡ ውጤቶች	ዘዳግም 28 — ረጅም የበረከትና የእርግማን ዝርዝር

ወሳኙ ነጥብ ይህ ነው፦ በእነዚህ ውሎች ውስጥ፣ ታሪካዊ መቅድሙ ሁልጊዜ ከደንቦቹ ይቀድማል። ማለትም፣ ንጉሡ መጀመሪያ ጥበቃውን (ውለታውን) ካሳየ በኋላ ነው ታዛዥነትን የሚጠይቀው። በዚህ መሠረት፣ ሕጉ የተሰጠው መዳንን ለማግኘት ሳይሆን፣ አስቀድሞ በጸጋ በተገኘው መዳን ላይ የተመሠረተውን ግንኙነት ለማቆየት ነው። ይህ የ"ጸጋ-ቀዳሚነት" መርህ የተሐድሶ ሥነ-መለኮት "የቃል ኪዳን ትምህርት" ማዕከላዊ መሠረት ነው።

ሦስቱ የሕግ ዓላማዎች

የብሉይ ኪዳንን ሕግ ሦስት ተግባራት ወይም "አገልግሎቶች" ይደራጃል፤ ይህ ትንታኔ እስከ ዛሬ ድረስ የተሐድሶ እና የሉተራዊ ሥነ-መለኮት መሠረታዊ ማዕቀፍ ሆኖ ቀጥሏል።

የሕጉ አገልግሎት	ተምሳሌት	ማብራሪያ
የማጋለጥ አገልግሎት	መስተዋት	ሕግ የእግዚአብሔርን ፍጹም ቅድስና እና የሰውን ኃጢአተኛነት ያሳያል፤ ሰውን ወደ ክርስቶስ እንዲሸሽ ያደርገዋል (ሮሜ 3፡20፤ ገላ 3፡24)።
የሲቪል አገልግሎት	ልጓም	ሕግ በኅብረተሰብ ውስጥ ክፋትን በመገደብ ፍትሕንና ሥርዓትን ያስጠብቃል፤ ለምእመናንም ላልሆኑት ጭምር ይሠራል (1ጢሞ 1፡9-10)።
ሦስተኛው/መደበኛው አገልግሎት	መብራት/መመሪያ	በክርስቶስ ላመኑ ምዕመናን፣ ቀድሞውኑ በጸጋ ለዳኑ ሰዎች እግዚአብሔርን ደስ የሚያሰኝ ሕይወት እንዴት መኖር እንዳለባቸው የሚያሳይ መመሪያ ነው (መዝ 119፡105)። ይህ ካልቪናዊው ("ሦስተኛው") አገልግሎት ከሉተር አቋም በተወሰነ መልኩ ይለያል፤ ሉተር በዋናነት በሕጉ የማጋለጥ ሥራ ላይ ያተኩራል፣ ካልቪን ግን ይህ ሦስተኛው አገልግሎት "የሕጉ ዋና አገልግሎት" እንደሆነ ይከራከራል።

ማብራሪያ፦ ዘጸአት 19 እና 20

ዘጸአት 19፡4-6 ለእስራኤል ታሪክ ማዕከላዊ ነው። እግዚአብሔር "በንስር ክንፍ እንደ ተሸከምኋችሁ... ኪዳኔንም ብትጠብቁ የካህናት መንግሥት ቅዱስም ሕዝብ ትሆኑልኛላችሁ" ይላል። ሦስት ነገሮች ጎልተው ይታያሉ፦ (1) ጸጋው የተፈጸመው ድርጊት መዳን በሕግ ሥራ ሳይሆን በእግዚአብሔር ኃይል ብቻ ተከናወነ፤ (2) የሕግ ጥሪ ይህ ለተደረገላቸው የጸጋ ድነት የሚሰጥ የታዛዥነት ምላሽ እንጂ ቅድመ-ሁኔታ አይደለም፤ (3) የከበረው ተልእኮ እስራኤል ለዓለም ሁሉ እንደ ካህን እንድታገለግል ተጠርታለች።

በመቀጠል በዘጸአት 20 ላይ ያለው አሥርቱ ትእዛዛት የሚጀምረው "ከግብጽ ምድር ከባርነት ቤት ያወጣሁህ አምላክህ እግዚአብሔር እኔ ነኝ" በሚል የጸጋ አዋጅ ነው፤ ትእዛዛቱ ራሳቸው ገና አይጀምሩም። ይህ የቅደም ተከተል አወቃቀር ፣ መጀመሪያ እግዚአብሔር ማን እንደሆነና ምን እንዳደረገ (ጠቋሚ)፣ ቀጥሎ ደግሞ ሕዝቡ ምላሽ ሊሰጡ የሚገባቸው (ትእዛዝ) ፣ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ፣ በተለይም በጳውሎስ መልእክቶች አወቃቀር ውስጥ ተደጋግሞ የሚታይ ሥነ-መለኮታዊ ስርዓት ነው (ሮሜ 12፡1 ላይ "እንግዲህ" የሚለው ቃል ምዕራፍ 1-11ን ወደ 12-16 የሚያገናኝበት መንገድ ተመሳሳይ ነው)።

ጸጋ በብሉይ ኪዳን ማዕቀፍ ውስጥ

ብሉይ ኪዳን የሕግ ብቻ ሳይሆን የጸጋም መጽሐፍ ነው። እግዚአብሔር አብርሃምን ከጣዖት አምላኪዎች መካከል መርጦ መጥራቱ (ዘፍ 12) ንጹሕ የጸጋ ተግባር ነው፤ አብርሃም ጥሪውን በሥራው አላገኘውም። "እግዚአብሔርም የወደዳችሁና የመረጣችሁ ከአሕዛብ ሁሉ በቍጥር ስለ በዛችሁ አይደለም... ነገር ግን እግዚአብሔር ስለ ወደዳችሁ" (ዘዳ 7፡7-8)። በዘሌዋውያን ማዕከላዊ የሆነው የመሥዋዕት ሥርዓት፣ የእግዚአብሔርን ፍትሕ (ደም መፍሰስን ይጠይቃል) እና ጸጋ (ምትክ ተዘጋጅቷል) በአንድ ላይ የሚያሳይ፣ ወደፊት ለሚመጣው የክርስቶስ ፍጹም መሥዋዕት ጥላ ነው (ዕብ 10፡1)።

በጥበብ እና ትንቢት መጻሕፍት

ኦሪት ለእስራኤል የቃል ኪዳን ሕይወት ሕጋዊ መሠረት ሲጥል፣ የጥበብና የትንቢት መጻሕፍት ስለ ሕግና ጸጋ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ነጸብራቅ አቅርበዋል፤ ሕግን እንደ መንፈሳዊ ደስታ ምንጭ በማየትና ወደ ልብ ታዛዥነት በመጥራት።

የቤዛዊ ታሪክ ጊዜ ሰሌዳ

~2000 ዓ.ዓ ግድም

ዘመነ አበው — የተስፋ ኪዳን

እግዚአብሔር ከአብርሃም ጋር በጸጋ ቃል ኪዳን ገባ፤ ያለ ውጫዊ ሕግ ጽሑፍ፣ በእምነትና በተስፋ ላይ የተመሠረተ ግንኙነት።

~1446 ዓ.ዓ ግድም

ዘመነ ሕግ — የሲና ኪዳን

ቶራህ በሙሴ አማካኝነት ተሰጠ፤ እስራኤልን ከተቀረው ዓለም የለየ፣ ኃጢአትን ያሳየ፣ የቃል ኪዳን መመሪያ።

1000–400 ዓ.ዓ ግድም

ዘመነ ነቢያት — ማስጠንቀቂያና ተስፋ

እስራኤል ሕጉን በተደጋጋሚ በመጣሷ፣ ነቢያት የሕጉን መንፈስ ሰበኩ፣ የአዲስ ኪዳን ተስፋ አወጁ።

1ኛው ክፍለ ዘመን

ዘመነ ክርስቶስ — የሕግ ፍጻሜ

ኢየሱስ ክርስቶስ ሕግን ለመፈጸም መጣ፤ በሕይወቱ ፈጸመው፣ በመስቀሉ እርግማኑን ተሸከመ።

ከትንሣኤ እስከ ዛሬ

ዘመነ ጸጋ — የቤተክርስቲያን ዘመን

መንፈስ ቅዱስ ወርዶ ሕግ በአማኞች ልብ ተጻፈ፤ መዳን በጸጋና በእምነት ብቻ እንደሆነ ታወጀ (ኤር 31፡33)።

ወደፊት

ዘመነ ፍጻሜ — አዲሱ ፍጥረት

ራእይ 21-22 ላይ እንደተገለጸው፣ ሕግና ጸጋ በአዲሲቱ ኢየሩሳሌም ፍጹም ተስማምተው ይገለጣሉ፤ ቅድስና ያለ ትግል፣ ኅብረት ያለ መጋረጃ ይሆናል።

መዝሙር፦ ሕግ እንደ ደስታ፣ ጸጋ እንደ መጠጊያ

የመዝሙር መጽሐፍ ስለ ሕግ ጥልቅ ግላዊ እና አምልኮታዊ አመለካከት ያቀርባል፤ ቶራህን የደስታ፣ የመረጋጋትና የጥበብ ምንጭ አድርጎ ያከብረዋል፦

"ነገር ግን በእግዚአብሔር ሕግ ደስ ይለዋል፥ ሕጉንም በቀንና በሌሊት ያስባል።"

መዝሙር 1፡2

በተመሳሳይ ጊዜ፣ መዝሙራት የሰውን ልጅ ውድቀትና በመለኮታዊ ምሕረት ላይ ያለውን ፍጹም ጥገኝነት ያሳያሉ። የዳዊት ንስሐ በመዝሙር 51 ላይ "እንደ ቸርነትህ (ሔሴድ) መጠን ማረኝ" ሲል፣ መዳን በሕግ አፈጻጸም ሳይሆን በእግዚአብሔር ያልተገባ ጸጋ ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያረጋግጣል። ስለዚህ በመዝሙር ውስጥ ሕግና ጸጋ የሚጋጩ ሳይሆኑ ፣ ሕግ የደስታ ምንጭ ሲሆን፣ ጸጋ ደግሞ የውድቀት ጊዜ መጠጊያ ናቸው።

የጥበብ ሥነ ጽሑፍ፦ ሕግ እንደ ተግባራዊ ጥበብ

የጥበብ ሥነ ጽሑፍ (ምሳሌ፣ መክብብ፣ ኢዮብ) በቶራህ ላይ በቀጥታና በሕጋዊ መልኩ ትኩረት አያደርግም፤ ይልቁንም በመለኮታዊ ትምህርት ላይ የተመሠረተ የሥነ-ምግባር ሕይወት ምን እንደሚመስል የሚያሳይ ተግባራዊ ራዕይ ያቀርባል። በምሳሌ፣ እግዚአብሔርን መፍራት የጥበብ መጀመሪያ ነው (ምሳ 1፡7)። መክብብ ግን ተቃራኒውን ያሳያል፦ የሰው ልጅ ሕግጋትን በትጋት ቢጠብቅም እንኳ፣ "በምድር ላይ መልካምን የሚሠራ ኃጢአትንም የማያደርግ ጻድቅ አይገኝምና" (መክ 7፡20)። ይህ የመክብብ ተጨባጭ ምልከታ ሁሉም ሰብዓዊ ጽድቅ ጊዜያዊ እና ያልተሟላ መሆኑን በማጋለጥ፣ አንባቢውን ለጳውሎስ የሮሜ 3 ክርክር ("ጻድቅ የለም አንድ ስንኳ የለም") ያዘጋጃል።

ነቢያት፦ ባዶ ሥርዓታዊነት ላይ የተሰጠ ትችት

ነቢያት (ኢሳይያስ፣ ኤርምያስ፣ አሞጽ፣ ሆሴዕ፣ ሚክያስ) ሁለት ሚናዎችን ይጫወታሉ፦ የቃል ኪዳን አቃቤ ሕጎችና የጸጋ አዋጅ ነጋሪዎች። ነቢያቱ እስራኤል የሕጉን ውጫዊ ሥርዓት ብቻ እየፈጸመች፣ የሕጉን ልብ (ፍትሕ፣ ምሕረት፣ ድሆችን መንከባከብ) በመርሳቷ አጥብቀው ተቃውመዋል፦

የነቢያት ድምፅ

ኢሳይያስ 1፡11-17፦ የእንስሳትን መሥዋዕት ብቻውን እንደማይፈልግ ገልጾ፣ ፍትሕን መፈለግና የተጨቆኑትን መከላከል የሕጉ መንፈስ መሆኑን አበክሮ ጠይቋል።
አሞጽ 5፡21-24፦ ባዶ ሃይማኖታዊ ሥርዓትን ኮንኖ፣ ፍርድና ጽድቅ እንደ ውኃ ፈሳሽ ሊሆኑ እንደሚገባ አውጇል።
ሚክያስ 6፡8፦ ፍርድን ማድረግ፣ ምሕረትን መውደድ፣ ከአምላክ ጋር በትሕትና መሄድ እውነተኛ ታዛዥነት መሆኑን አብራርቷል።

አዲሱ ኪዳን ትንቢት

እስራኤል የሲናን ቃል ኪዳን በመጣሷ፣ እግዚአብሔር በነቢያት በኩል የልብን ለውጥ የሚያመጣ "አዲስ ኪዳን" ተስፋ ሰጠ፦

"ከእነዚያ ወራት በኋላ ከእስራኤል ቤት ጋር የምገባው ቃል ኪዳን ይህ ነው... ሕጌን በልቡናቸው አኖራለሁ፥ በልባቸውም እጽፈዋለሁ... ኃጢአታቸውንም ከእንግዲህ ወዲህ አላስብም።"

ኤርምያስ 31፡33-34

ሕዝቅኤል 36፡26-27 ላይም "አዲስም ልብ እሰጣችኋለሁ... ትእዛዜንም እንድትጠብቁ አደርጋለሁ" በማለት፣ ወደፊት የሚመጣው ታዛዥነት በሰው ጥረት ሳይሆን በመንፈስ ቅዱስ ኃይል እንደሚሆን ተነግሯል። ይህ ትንቢት ወደ ክርስቶስ ወደሚያመጣው የጸጋ ዘመን ቀጥተኛ ድልድይ ነው፤ ጳውሎስ ራሱ 2ቆሮ 3፡6 ላይ ራሱን "የአዲስ ኪዳን አገልጋይ" ብሎ ሲጠራ ይህንኑ ትንቢት በቀጥታ ይጠቅሳል።

ሕግና ጸጋ በኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርት

ክርስቶስ የሕግ ፍጻሜ

ኢየሱስ "እኔ ሕግን ወይም ነቢያትን ለመሻር የመጣሁ አይምሰላችሁ፤ ለመሻር ሳይሆን ለመፈጸም ነው የመጣሁት" (ማቴ 5፡17) ብሏል። ኢየሱስ ሕግን የፈጸመው በሦስት መንገዶች ነው፦ በታዛዥነቱ ያለ ምንም ኃጢአት ሕጉን ፈጽሞ ፍጹም ጻድቅ ሆነ፤ በትምህርቱ የሕጉን ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም አብራራ፤ በመሥዋዕቱ በኃጢአተኞች ምትክ በመሞት የሕግን ፍትሐዊ ፍርድ ተሸከመ። የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ይህን ድርብ ታዛዥነት "የክርስቶስ ፍጹም ጽድቅ" ብሎ ይጠራዋል፤ ይህም ለአማኙ በእምነት የሚቆጠርለት ጽድቅ ነው (2ቆሮ 5፡21)።

የተራራው ስብከት (ማቴዎስ 5-7)

ፈሪሳውያን ሕግን ከውጫዊ ድርጊት አኳያ ብቻ ሲተረጉሙት፣ ኢየሱስ ግን ሕጉን ወደ ልብ ጥልቅ ሃሳብ ወሰደው፦

"አትግደል እንደ ተባለ ሰምታችኋል... እኔ ግን እላችኋለሁ፥ በወንድሙ ላይ የሚቆጣ ሁሉ ፍርድ ይገባዋል... አታመንዝር እንደ ተባለ ሰምታችኋል። እኔ ግን እላችኋለሁ፥ ወደ ሴት ያየ ሁሉ የተመኛትም ያን ጊዜ በልቡ ከእርስዋ ጋር አመንዝሮአል።"

ማቴ 5፡21-28

ኢየሱስ ሥነ ምግባራዊውን ደረጃ ዝቅ አላደረገም፤ በተቃራኒው እጅግ ከፍ አደረገው። ማንም ሰው በራሱ ኃይል ሊፈጽመው በማይችልበት ደረጃ ደረጃውን ከፍ በማድረግ የሰውን ጥልቅ ኃጢአተኛነት አጋለጠ፤ ዓላማውም ሰዎችን ወደ አዳኙ ጸጋ እንዲሸሹ ማድረግ ነበር። "በመንፈስ ድሆች የሆኑ ብፁዓን ናቸው" (ማቴ 5፡3) ማለቱ፣ ራሳቸውን ማዳን እንደማይችሉ አምነው በእግዚአብሔር ጸጋ የሚደገፉት መንግሥተ ሰማያትን እንደሚወርሱ ማረጋገጡ ነው።

የብሉይ እና አዲስ ኪዳን ንጽጽር

መመዘኛ	ብሉይ ኪዳን (ሕግ)	አዲስ ኪዳን (ጸጋ)
አስታራቂ	ሙሴ (ተራ የሰው ልጅ)	ኢየሱስ ክርስቶስ (የእግዚአብሔር ልጅ)
የተጻፈበት ቦታ	በድንጋይ ጽላት ላይ (ውጫዊ)	በአማኞች ልብ ላይ (ውስጣዊ በመንፈስ ቅዱስ)
መሥዋዕት	የእንስሳት ደም (ተደጋጋሚ)	የክርስቶስ ደም (አንዴ ለዘላለም)
ተደራሽነት	በዋናነት ለእስራኤል ብቻ	ለአይሁድም ለአሕዛብም
ውጤት	ኃጢአትን ማጋለጥ፣ ፍርድ	ይቅርታ፣ ጽድቅ፣ ዘላለማዊ ሕይወት

ምሕረት ከሕግ በላይ በተግባር

ኢየሱስ ከተገለሉ፣ ከኃጢአተኞች፣ ከታመሙ ሰዎች ጋር ባለው ግንኙነት ጸጋን ከሕጋዊነት በላይ በተግባር አሳይቷል፦

ለምጻሞችን መዳሰሱ፦ ለምጻሙን ዳስሶ በማንጻት የጸጋን ኃይል አሳየ (ማር 1፡40)።
ኃጢአትን ይቅር ማለቱ፦ ሽባውን ሰው ይቅርታ አወጀለት፤ ከመቅደሱ ሥርዓት በላይ ሥልጣን እንዳለው አረጋገጠ (ማር 2፡5)።
ከኃጢአተኞች ጋር መብላቱ፦ እግዚአብሔር ኃጢአተኞችን ወደ ራሱ እንደሚቀበል በተግባር አሳየ (ሉቃ 5፡29)።
በሰንበት መፈወሱ፦ ሰንበት የዕረፍትና የፈውስ እንጂ የጭቆና ቀን አለመሆኑን አሳየ (ሉቃ 13፡10)።

የአባካኙ ልጅ ምሳሌ (ሉቃ 15) የሕግን መንገድ ከጸጋው መንገድ ጋር በማነጻጸር፣ ቅድመ ሁኔታ የሌለውን ምሕረት ያስተምራል። የፈሪሳዊውና ቀራጩ ምሳሌም (ሉቃ 18) በራሱ ሥራ የሚመካውን ሳይሆን፣ ምሕረት የለመነውን ኃጢአተኛ እግዚአብሔር እንደሚያጸድቅ ያሳያል።

የመጨረሻው እራት እና አዲሱ ትእዛዝ

ኢየሱስ "ይህ ጽዋ ስለ እናንተ በሚፈሰው በደሜ የሚሆን አዲስ ኪዳን ነው" (ሉቃ 22፡20) አለ፤ ይህም በኤርምያስ የተነገረው ትንቢት ፍጻሜ ነው። ሕግን ሁሉ ጠቅልሎ ሲያስተምር "ጌታ አምላክህን በፍጹም ልብህ ውደድ... ባልንጀራህን እንደ ራስህ ውደድ" (ማቴ 22፡37) በማለት ፍቅር የሕግ ሁሉ መሠረት መሆኑን አሳወቀ። ዮሐ 13፡34 ላይም "እርስ በርሳችሁ ትዋደዱ ዘንድ አዲስ ትእዛዝ እሰጣችኋለሁ" በማለት፣ የክርስቲያን ሥነ-ምግባር በክርስቶስ መስቀል ላይ በተገለጠው ጸጋ የተመሠረተ መሆኑን አጸና።

የሐዋርያት ሥነ-መለኮት

ከአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች ሁሉ፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በሕግና በጸጋ መካከል ስላለው ግንኙነት እጅግ የተጠናከረ ሥነ-መለኮታዊ ትምህርት አቅርቧል። ይህ ክፍል ጳውሎስ፣ ያዕቆብና ሌሎች ሐዋርያት ሕግንና ጸጋን እንዴት እንዳስተማሩ፣ እንዲሁም ዘመናዊ ምሁራዊ ክርክሮችን ይመረምራል።

የጳውሎስ ሥነ-መለኮት፦ ሮሜ እና ገላትያ

ጳውሎስ "ሰው በሕግ ሥራ ይጸድቃል ወይስ በእምነት?" የሚለውን ወሳኝ ጥያቄ በሮሜ 3፡20-26 ይመልሳል፦ "በሕግ ሥራ ሥጋ የለበሰ ሁሉ በእርሱ ፊት አይጸድቅምና... አሁን ግን... በኢየሱስ ክርስቶስ በማመን የሚገኘው የእግዚአብሔር ጽድቅ ተገልጦአል... በክርስቶስ ኢየሱስም በሆነው ቤዛነት በኩል እንዲያው በጸጋው ይጸድቃሉ።" ክርስቶስ የእግዚአብሔርን ቁጣ የሚያበርድ ማስተስረያ ሆኖ ቀረበ፤ እግዚአብሔር ፍትሐዊ ሆኖ ሳለ፣ በክርስቶስ የሚያምነውን አጽዳቂ ሆነ ፤ ይህ የ"ፍርድ ቤታዊ ጽድቅ" ትምህርት የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ማዕከል ነው።

በገላትያ 3፡24-25 ጳውሎስ ሕግን "ሞግዚት" ይለዋል፤ በጥንታዊ ግሪክ ባህል ውስጥ ይህ ቃል የጌታን ልጅ ወደ ትምህርት ቤት እስኪደርስ ድረስ የሚቆጣጠር ጠንካራ አገልጋይ ማለት ነው። ሕግ እኛን ወደ ክርስቶስ እስክንደርስ ድረስ የጠበቀን ሞግዚት ነበር፤ አሁን ግን እምነት ስለመጣ ከሞግዚት በታች አይደለንም።

መዳን፦ በሥራ ወይስ በጸጋ?

ጳውሎስ በኤፌ 2፡8-9 "ጸጋው በእምነት አድኖአችኋልና... ማንም እንዳይመካ ከሥራ አይደለም" በማለት በግልጽ ያስቀምጣል፤ ይህም ግን ኤፌ 2፡10 ("ለበጎ ሥራ ተፈጠርን") ስለሚከተለው፣ መልካም ሥራ የመዳን ማስረጃ እንጂ የመዳን ምክንያት አይደለም።

ንጽጽር	በሥራ መዳን	በጸጋ መዳን
መሠረቱ	የሰው ልጅ ጥረት፣ ሃይማኖታዊ ሥርዓት	የክርስቶስ ፍጹም ሥራ፣ ሞቱና ትንሣኤው
ውጤቱ በሰው ዘንድ	ትዕቢት ወይም ተስፋ መቁረጥ	ትሕትና እና ምስጋና
ማረጋገጫ	ዘላቂ እርግጠኝነት የለም	ፍጹም ሰላምና እርግጠኝነት
መልካም ሥራ ያለው ቦታ	መዳንን ለማግኘት ቅድመ-ሁኔታ	ከመዳን በኋላ የሚመጣ የምስጋና ፍሬ (ኤፌ 2፡10)

ሦስቱ የሕግ አገልግሎቶች በክርስቲያናዊ ሕይወት ውስጥ

በፕሮቴስታንት ዶግማቲክስ ታሪክ ውስጥ፣ ከሁለተኛው የመካከለኛው ዘመን የትምህርተ-ሃይማኖት ማሻሻያ ጀምሮ የሕግ ተግባርና አገልግሎት ዋነኛ የኖሞሎጂ (Nomology) እና የሶቴሪዮሎጂ የክርክር ርዕስ ሆኖ ቆይቷል። በተለይም ሦስተኛው የሕግ አገልግሎት ማለትም ሕግ ለአማኞች ያለው የመመሪያነት ሚና፣ በሉተራዊ እና በተሐድሶ ሥነ-መለኮት ወጎች መካከል የጠነከረ የታዮሎጂካል አንትሮፖሎጂ እና የሆሚሌቲክስ ልዩነት እንዲፈጠር አድርጓል።

የሉተራዊ የሕግ እና የወንጌል ዲያሌክቲክ

ማርቲን ሉተር በዳግመኛ መወለድና በማጽደቅ ትምህርቱ ውስጥ "ሕግ እና ወንጌል" የሚለውን ሥነ-መለኮታዊ ጥብቅ ልዩነት እንደ ቁልፍ የትርጓሜ መርህ ያመጣል።

ሕግ ሁልጊዜ ይከሰሳል፦ ለሉተር፣ የሕጉ ዋነኛና የማይቀየር ተፈጥሮአዊ ተግባር የሰው ልጅን ኃጢአት ማጋለጥ፣ በእግዚአብሔር ቁጣ ሥር መሆኑን ማሳየት እና ወደ ሞት መምራት ነው። ሕጉ በባህሪው "ገዳይ" እና ኩነኔን የሚያወጅ ነው።
ሥነ-አንትሮፖሎጂያዊ መሠረት አማኝ በክርስቶስ ኢየሱስ ሙሉ በሙሉ ጻድቅ ቢሆንም፣ በሥጋው ግን አሁንም ኃጢአተኛ ነው። ስለዚህ፣ ሕግ ወደ አማኙ ሕይወት ሲመጣ እንኳ ዋና ተግባሩ የሥጋን ኩራት መስበርና ወደ ክርስቶስ ጸጋ ማባረር ነው ።
ምንም እንኳ የሉተራዊ ውሳኔዎች ሰነድ የሆነው ሦስተኛውን የሕግ አገልግሎት ቢቀበልም፣ ይህ የሚደረገው አማኝ አሁንም አሮጌ ማንነት ስላለውና ሕግ እንደ መገሰጫ ስለሚያስፈልገው እንጂ ሕግ በራሱ ቅድስናን የመፍጠር አቅም ስላለው አይደለም። ሕግ ያዝዛል እንጂ የማድረግ ኃይልን አይሰጥም።

የተሐድሶ/ካልቪናዊ ኖሞሎጂ

ጆን ካልቪን በበኩሉ የሕግን ሦስት አገልግሎቶች አዋቅሮ ሲያስቀምጥ ሦስተኛውን አገልግሎት የሕጉ ዋና እና ከፍተኛ ጥቅም እንደሆነ ይሞግታል።

በዳግም በተወለዱት ዘንድ ያለው አገልግሎት፦ ለካልቪን፣ በክርስቶስ ደም ከሕግ እርግማን ነፃ የወጣ አማኝ፣ ከሕጉ ጋር ያለው ግንኙነት የተቀደሰ ነው። መንፈስ ቅዱስ በልቡ የጻፈው በመሆኑ፣ ሕግ ለእርሱ የፍርሃትና የኩነኔ ምንጭ መሆኑ አክትሞ የእግዚአብሔርን ፈቃድ የሚያሳይ ጣፋጭ መመሪያ ይሆናል።
የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ሕግን ከቃል ኪዳን እና ከቅድስና አንጻር ያየዋል። ሕግ አማኙ እንዴት ለእግዚአብሔር ነፃ ጸጋ የምስጋና ሕይወት ማቅረብ እንዳለበት የሚያሳይ የሕይወት ደንብ ነው።

የሁለቱ ወጎች ንፅፅር እና የተግባር ተፅዕኖ

የሥነ-መለኮት ምድብ	ሉተራዊ ሥነ-መለኮት	የተሐድሶ ሥነ-መለኮት
የሕግ ዋና ተግባር	ኃጢአትን ማጋለጥና መክሰስ	ለአማኙ የሕይወትና የቅድስና መመሪያ መሆን
አንትሮፖሎጂያዊ እይታ	አማኙ አሁንም ሕግ የሚያስፈልገው ኃጢአተኛ ስለሆነ ነው	አማኙ መንፈስ ቅዱስ ስላለው ሕጉን ለመታዘዝ ይናፍቃል
የስብከት ስልት	ሕግ እና ወንጌልን በጥብቅ መለየት፤ ሕጉ ይገድላል፣ ወንጌል ሕያው ያደርጋል።	ሕግን እንደ አማኙ የስነ-ምግባርና የቃል-ኪዳን ግዴታ መመሪያ አድርጎ ማስተማር።
የስነ-ምግባር መሠረት	ሕግ የስነ-ምግባርን መለኪያ ያሳያል፤ ነገር ግን ቅድስና የሚመጣው ድንገተኛ በሆነ የወንጌል ፍሬ ነው።	ሕግ ለአማኙ የቅድስና እድገት ንቁ እና አዎንታዊ መሣሪያ ነው።

በሁለቱ ወጎች መካከል ያለው ልዩነት የሕግን አስፈላጊነት በመቀበል ወይም በመካድ ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ "ሕግ ከማጽደቅ በኋላ ባለው የቅድስና ሂደት ውስጥ የሚጫወተው ኦንቶሎጂካል እና ኤፒስቴሞሎጂካል ሚና ምንድን ነው?"በሚለው ጥያቄ ላይ ነው። ሉተራውያን ሕግ ሁልጊዜ የአማኙን የኃጢአተኝነት ድካም እንደሚያጋልጥ በማስመር ለቀጣይ ንስሐ ሲጠቀሙበት፤ ካልቪናውያን ግን ሕግን አማኙ ለእግዚአብሔር ክብር የሚኖርበትን የቃል-ኪዳን መንገድ የሚያበራ መብራት አድርገው ይመለከቱታል።

አበይት የሥነ-መለኮት ትምህርት ቤቶች

በዘመናዊ ወንጌላዊ ውስጥ ስለ ሕግና ጸጋ ግንኙነት ሦስት ዋና ዋና ትምህርት ቤቶች አሉ፦

የሥነ-መለኮት ዕይታ	ዋና አቋም	ተወካይ ምሁራን
የዘመናት አስተዳደር (Dispensationalism)	እግዚአብሔር ከተለያዩ ሕዝቦች (እስራኤል/ቤተክርስቲያን) ጋር በተለያዩ ዘመናት የተለያየ አሠራር አለው፤ በሕግ ዘመንና በጸጋ ዘመን መካከል ጠንካራ መለያየት አለ።	C.I. Scofield, John Walvoord, Charles Ryrie፤ ዘመናዊው "Progressive Dispensationalism" (Craig Blaising, Darrell Bock) ግንኙነቱን ይበልጥ አገናዛቢ አድርጎታል።
የቃል ኪዳን ሥነ-መለኮት (Covenant Theology)	እግዚአብሔር ከጥንት ጀምሮ አንድ "የጸጋ ኪዳን" ብቻ አለው፤ በብሉይና በአዲስ ኪዳን መካከል ቀጣይነት ያጎላል፤ የሥነ-ምግባር ሕግ ዛሬም የቅድስና መመሪያ ነው።	Geerhardus Vos, Michael Horton, O. Palmer Robertson, Westminster Confession (1646)
አዲሱ የጳውሎስ ዕይታ (New Perspective on Paul, NPP)	1ኛው ክፍለ ዘመን የነበሩ አይሁዶች በሥራ ለመዳን የሚጥሩ አልነበሩም (ጸጋን ያውቁ ነበር)፤ ጳውሎስ የተቃወመው "የሕግ ሥራ" ማንነትን የሚያሳዩ ምልክቶች (ግርዛት፣ አመጋገብ፣ ሰንበት) ናቸው እንጂ በጠቅላላ "ሥራ-አዳኝነትን" (Legalism) አልነበረም።	E.P. Sanders (Paul and Palestinian Judaism, 1977), James D.G. Dunn, N.T. Wright (Paul and the Faithfulness of God, 2013)
ወግ አጥባቂ ወንጌላዊ ምላሽ	NPP ጠቃሚ ታሪካዊ ግንዛቤዎችን ቢያበረክትም፣ "የፍርድ ቤት ጽድቅ" (Imputed Righteousness) ትምህርትን አላግባብ ያዳክማል በሚል ይተቻል።	D.A. Carson & Peter O'Brien (Justification and Variegated Nomism, 2004)፣ Thomas Schreiner, John Piper (The Future of Justification, 2007)

የቀጣይነት–አለመቀጠል ስፔክትረም

የዘመናት አስተዳደር
(ከፍተኛ መለያየት)

NPP

አዲሱ የጳውሎስ ዕይታ
(ማኅበራዊ ማንነት ትኩረት)

የቃል ኪዳን ሥነ-መለኮት
(ከፍተኛ ቀጣይነት)

ልዩነትን ያጎላል ቀጣይነትን ያጎላል

ያዕቆብና ዕብራውያን

ያዕቆብ፦ ብዙዎች የያዕቆብ መልእክት ከጳውሎስ ጸጋ ትምህርት ጋር የሚጋጭ ይመስላቸዋል፤ "ሥራ የሌለው እምነት በራሱ የሞተ ነው" (ያዕ 2፡17) ስለሚል። ሆኖም ያዕቆብ የሚቃወመው በጸጋ መዳንን ሳይሆን፣ ሕይወትን የማይለውጥ ባዶ "የአፍ እምነትን" ነው። ጳውሎስ ስለ መዳን መንገድ ሲናገር፣ ያዕቆብ ስለ እውነተኛ እምነት ማስረጃ ፍሬ ይናገራል፤ ሁለቱም ሥነ-መለኮታዊ ተቃርኖ ሳይሆኑ ተመጋጋቢ ትኩረቶች ናቸው ።

ዕብራውያን፦ ሕግን "የሚመጣው የበጎ ነገር ጥላ" አድርጎ ያቀርበዋል (ዕብ 10፡1)። በሙሴ የተሰጠው ሥርዓት (ክህነት፣ መቅደስ፣ መሥዋዕት) የክርስቶስ ፍጹም ሥራ ነጸብራቆች ነበሩ፤ አሁን እውነታው (ክርስቶስ) ስለመጣ ወደ ጥላው መመለስ መንፈሳዊ ውድቀት ነው።

የክርስቲያን ሕይወት፦ ከሕግ በታች ወይስ ከጸጋ በታች?

ጳውሎስ በሮሜ 6፡14 "ኃጢአት አይገዛችሁምና፤ ከጸጋ በታች እንጂ ከሕግ በታች አይደላችሁምና" ይላል። ይህ ማለት ክርስቲያኖች እንደፈለጉ ኃጢአት መሥራት ይችላሉ ማለት አይደለም (ሮሜ 6፡15 "አይደለም!")። ጸጋ ኃጢአትን መሥሪያ ፈቃድ ሳይሆን፣ ኃጢአትን ለማሸነፍ የሚያስችል መለኮታዊ ኃይል ነው። ይህ የጳውሎስ ስነ-ምግባር "ጠቋሚ-ትእዛዝ" አወቃቀር ተብሎ ይታወቃል፦ መጀመሪያ አማኙ በክርስቶስ ማን እንደሆነ (ጠቋሚ) ይነገራል፣ ከዚያም በዚያ ማንነት መሠረት እንዲኖር ይታዘዛል።

ገጽታ	ሕይወት ከሕግ በታች	ሕይወት ከጸጋ በታች
የትኩረት አቅጣጫ	በራሴ ኃይል እግዚአብሔርን ለማስደሰት መታገል (ሮሜ 7)	በመንፈስ ቅዱስ ኃይል መመላለስ (ሮሜ 8)
መነሻ ኃይል	ፍርሃት እና ግዴታ	ፍቅር እና ምስጋና (ገላ 5፡6)
ስወድቅ	ፍርሃት፣ ኩነኔ፣ ጸጸት	በእግዚአብሔር ይቅርታ ታምኖ በንስሐ መነሳት (1ዮሐ 1፡9)
ውጤት	የሥጋ ሥራዎች (ሕጋዊነት ወይም ዓመጽ)	የመንፈስ ፍሬ (ፍቅር፣ ደስታ፣ ሰላም — ገላ 5፡22-23)

የቃላት ስታትስቲክስ፦ ኖሞስ እና ካሪስ በአዲስ ኪዳን

የግሪክ ኮንኮርዳንስ ጥናት እንደሚያሳየው፣ "ኖሞስ" ( ሕግ) እና "ካሪስ" (ጸጋ) የሚሉት ቃላት በአዲስ ኪዳን ውስጥ ያላቸው ስርጭት እጅግ ያልተመጣጠነ ነው፤ አብዛኛው በጳውሎስ መልእክቶች ላይ ያተኮረ ነው። ከታች ያለው ግምታዊ ስርጭት ይህንኑ ያሳያል፦

ኖሞስ — ሮሜ (~74)

ኖሞስ — ገላትያ (~32)

ኖሞስ — ሌሎች ጳውሎሳዊ (~20)

ኖሞስ — ወንጌላት/ዕብ/ያዕ (~55)

ካሪስ — ጳውሎሳዊ መልእክቶች (~100)

100

ካሪስ — ሉቃስ-ሐዋ (~25)

ካሪስ — ሌሎች (~30)

νόμος (ኖሞስ) — በአጠቃላይ ~194 ጊዜ በአዲስ ኪዳን χάρις (ካሪስ) — በአጠቃላይ ~155 ጊዜ በአዲስ ኪዳን

ማስታወሻ፦ ቁጥሮቹ ግምታዊ ሲሆኑ የተለያዩ የቅብብል) ንባቦችና የቃላት ቅርጽ ልዩነቶች (ለምሳሌ የነጠላና የብዙ ቁጥር፣ የተለያዩ ተውላጠ ስም አጠቃቀሞች) በጥናት ውጤት ላይ ትንሽ ልዩነት ሊያመጡ ይችላሉ። ዋናው ነጥብ የቃላቱ የስርጭት ስፋት ሲሆን ፣ ጳውሎስ ሁለቱንም ቃላት እጅግ በብዛት ይጠቀማል፣ ይህም እርሱ የሕግና ጸጋ ግንኙነት ዋነኛ ሥነ-መለኮታዊ ተንታኝ መሆኑን ያሳያል።

የቁልፍ ጥቅሶች ሠንጠረዥ

ጥቅስ	ማጠቃለያ	ትግበራ
ዮሐንስ 1፡17	ሕግ በሙሴ፣ ጸጋና እውነት በክርስቶስ	ሙሴ የእግዚአብሔርን ፍትሕ አሳየ፤ ክርስቶስ መዳንን አመጣ።
ሮሜ 8፡3-4	ለሕግ ያልተቻለውን እግዚአብሔር በክርስቶስ ፈጸመው	ሕግ ኃጢአትን ያሳያል እንጂ የመፈጸም ኃይል የለውም፤ በመንፈስ ኃይል ግን ተፈጸመ።
ገላትያ 2፡21	ጽድቅ በሕግ ቢሆን ክርስቶስ በከንቱ ሞተ	በሥራ መመካት ጸጋን መጣል ነው።
ቲቶ 2፡11-12	የሚያድነው ጸጋ ቅድስናን ያስተምረናል	እውነተኛ ጸጋ ለኃጢአት እንድንሞት ያስተምረናል።

ሕግና ጸጋ የእግዚአብሔርን ሙሉ ባሕርይ የሚያሳዩ ናቸው። ሕግ እግዚአብሔር ቅዱስ መሆኑን ሲያሳውቀን፣ ጸጋ ደግሞ እግዚአብሔር አፍቃሪ መሆኑን ያሳየናል። ቤተክርስቲያን ሕግን ሰብካ ጸጋን ከረሳች፣ ምዕመናን በኩነኔና በፍርሃት ታስረው ይኖራሉ። በሌላ በኩል፣ ቤተክርስቲያን ጸጋን ሰብካ ቅድስናን ችላ ካለች፣ ወደ ዓመጽና ሥርዓት-አልበኝነት ትገባለች።

ትክክለኛው የወንጌል መንገድ፣ በክርስቶስ በጸጋ የዳነ ሰው፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተሞልቶ፣ ለእግዚአብሔር ሕግ (ለፍቅር ሕግ) በደስታ የሚታዘዝበት የደቀ መዝሙርነት ሕይወት ነው ፤ ሕግና ጸጋ በተግባር የተዋሃዱበት ሕይወት።

ሶሊ ዴዎ ግሎሪያ - ለእግዚአብሔር ብቻ ክብር!

†