የህይወት ቃል ህብረት Logo

የብሉይ ኪዳን
የመጨረሻው ዘመን ትንቢት

በነቢያት የተነገሩ የተስፋ፣ የፍርድና የቤዛነት ታላላቅ ራእዮች

†

የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ለክርስትና እምነት የጀርባ አጥንትና ጽኑ መሠረት ናቸው። በእነዚህ ቅዱሳን መጻሕፍት ውስጥ፣ ዓለምን ስለሚያድነው መሲሕ ማንነት፣ ምድራዊ ሕይወት፣ ስለሚቀበለው መከራና ወደፊት ስለሚገለጠው ክብሩ አስቀድመው የሚያበስሩ በመቶዎች የሚቆጠሩ ጥልቅ ትንቢቶች ተመዝግበው ይገኛሉ። ምንም እንኳን እነዚህ ትንቢቶች እጅግ በተራራቁ የታሪክ ዘመናት ውስጥና በተለያዩ ነቢያት የተነገሩ ቢሆኑም፣ በአስደናቂ ሁኔታ ሁሉም የሚያመላክቱት ወደ አንድ ማዕከላዊ ሐሳብ ነው፤ ይኸውም ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም የማዳን ሥራ ነው።

የብሉይ ኪዳን ትንቢታዊ ድርሳናት እንዲሁ የዘፈቀደ ወይም የተበታተኑ የትንበያዎች ስብስብ ሳይሆኑ፣ ከዘመናት በፊት የተጠነሰሰና ወጥ የሆነ የመለኮታዊ ቤዛነት ታሪክ አካል ናቸው። በተለይም ከ8ኛው እስከ 5ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ. በነበሩት የተለያዩ ታሪካዊ፣ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ አውዶች ውስጥ የተነሱት ነቢያት፣ የዘመንና የቦታ ልዩነታቸው ሳይገድባቸው አንድ የጋራ የሆነ የነገረ መለኮት እምብርት ይጋራሉ። እርሱም፦ የያህዌህ (የእግዚአብሔር) ዘላለማዊና ንጉሣዊ አገዛዝ በተስፋው መሲሕ አማካኝነት በምድር ላይ መመስረቱ ነው።

300+

በብሉይ ኪዳን ውስጥ በምሁራን የተለዩ ስለ መሲሑ ቀጥተኛና ተምሳሌታዊ ትንቢቶች ብዛት

4

ዋና ዋና የትንቢት ትርጓሜ ትምህርት ቤቶች፦ ታሪክነት፣ ፊዩቸሪዝም፣ አይዲያሊዝም፣ ፕሪቴሪዝም

1948 → 2026

የእስራኤል መንግሥት ከምሥረታ እስከ አሁን ያለው የ78 ዓመታት ትንቢታዊ ሂደት

ነቢዩ ኢሳይያስና ሚክያስ፡ የክብሩና የትሕትናው አብሳሪዎች

በነገረ መለኮት ሊቃውንት ዘንድ "የብሉይ ኪዳን ወንጌላዊ" በመባል የሚታወቀው ነቢዩ ኢሳይያስ፣ ስለ ክርስቶስ የማዳን ሥራ ከማንም በላይ በስፋትና በጥልቀት ተንብዮአል። መሲሑ በተአምራዊ ሁኔታ በድንግል ማሕፀን እንደሚፀነስና ስሙም "አማኑኤል" (ትርጓሜውም እግዚአብሔር ከእኛ ጋር) እንደሚባል (ኢሳ. 7:14)፣ እንዲሁም "ድንቅ መካር፣ ኃያል አምላክ፣ የዘላለም አባት፣ የሰላም አለቃ" ተብሎ እንደሚጠራ አስቀድሞ አውጇል (ኢሳ. 9:6)። ከዚህም ባሻገር፣ በመላው ዓለም በሚታወቀውና ልብን በሚነካው በኢሳይያስ 53 ምዕራፍ ላይ፣ መሲሑ ስለ የሰው ልጅ ኃጢአትና በደል ሲል በፈቃዱ ስለሚቀበለው አሰቃቂ መከራ፣ ውርደት፣ ሞትና በመጨረሻም ስለሚያገኘው ክብር በሚያስደንቅ ትክክለኛነት ዘርዝሮ ጽፏል።

በሌላ በኩል ደግሞ ነቢዩ ሚክያስ፣ የዚህን የዘላለም አምላክና ንጉሥ መምጣት እያበሰረ፣ በሥጋ የሚወለድበት ትክክለኛ ስፍራ ከታላላቆቹ የይሁዳ ከተሞች ይልቅ፣ በዓለም ፊት የተናቀችና ትንሿ የይሁዳ ከተማ ቤተልሔም እንደምትሆን ጌታ ከመወለዱ ከ700 ዓመታት በፊት በእርግጠኝነት ተናግሯል (ሚክ. 5:2)። ይህም የእግዚአብሔርን ታላቅነት በትሕትና ውስጥ መገለጡን ያሳያል።

መዝሙረ ዳዊት፡ የመሲሑ ጥልቅ ስሜት፣ መከራና ድል

የመዝሙር መጻሕፍት ስለ መሲሑ ማንነት ከማውራት ባለፈ፣ በሥጋው ወራት ያሳለፈውን ጥልቅ ስሜት፣ የነፍስ ጭንቀት፣ መከራና የመጨረሻውን የትንሣኤ ድል በሚያስገርም ጥልቀት ያሳያሉ። በተለይም መዝሙር 22፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመስቀል ላይ በከባድ ሥቃይ ውስጥ ሆኖ የተናገረውን "አምላኬ አምላኬ፣ ለምን ተውኸኝ?" የሚለውን አሳዛኝ ቃል ጨምሮ፣ እጆቹና እግሮቹ በችንካር እንደሚበሳሱ፣ እንዲሁም ጠላቶቹ በልብሱ ላይ ዕጣ እንደሚጣጣሉበት እጅግ ግልጽ በሆነ ሥዕላዊ መግለጫ ይዘረዝራል (መዝ. 22:1, 16-18)።

ከዚህ የመከራ ትንቢት ባሻገር፣ ንጉሥ ዳዊት በመንፈስ ቅዱስ ተመርቶ የመሲሑን ድል አድራጊነትና ትንሣኤ አስመልክቶ በመዝሙር 16:10 ላይ "ነፍሴን በሲኦል አትተዋትምና፣ ቅዱስህንም መበስበስን ያይ ዘንድ አትሰጠውም" በማለት ዘምሯል። ይህ ኃይለኛ ቃል ሞትና መቃብር የሕይወትን ጌታ ክርስቶስን አስሮ ሊይዘው እንደማይችልና በክብር እንደሚነሳ የሚያረጋግጥ ታላቅ ትንቢት ነው።

ዳንኤል፣ ዘካርያስና ሚልክያስ፡ የጊዜ ሰሌዳው፣ ትሕትናውና አዋጅ ነጋሪው

ነቢዩ ዳንኤል በታዋቂው የ"ሰባው ሱባዔ" ትንቢቱ (ዳን. 9:24-26)፣ መሲሑ መቼ ወደ ምድር እንደሚመጣና ለዓለም ቤዛ ሆኖ መቼ ሕይወቱን አሳልፎ እንደሚሰጥ (እንደሚገደል) አስደናቂ የሆነ የጊዜ ሰሌዳ (Chronology) አስቀምጧል። ይህ ትንቢት እግዚአብሔር ታሪክን በምን ያህል ትክክለኛነት እንደሚመራው ያሳያል።

ነቢዩ ዘካርያስ በበኩሉ፣ የዓለም ሁሉ አዳኝ የሆነው መሲሕ፣ እንደ ምድር ነገሥታት በፈረስና በሰረገላ ሳይሆን፣ እጅግ ትሑት ሆኖ በአህያ ውርንጭላ ላይ ተቀምጦ ወደ ቅድስት ከተማ ኢየሩሳሌም እንደሚገባ (ዘካ. 9:9) አስቀድሞ አይቷል። አሳዛኙ ትንቢት ደግሞ፣ ይህ የክብር ጌታ በቅርብ ወዳጁ በ30 ጥሬ ብር ዋጋ እንደሚሸጥ መተንበዩ ነው (ዘካ. 11:12-13)።

በብሉይ ኪዳን የመጨረሻ መጽሐፍ ላይ ነቢዩ ሚልክያስ፣ የክብር ንጉሥ የሆነው መሲሕ ከመምጣቱ በፊት፣ የሕዝቡን ልብ ንስሐ በማስገባት መንገዱን የሚያዘጋጅ አዋጅ ነጋሪ (መጥምቁ ዮሐንስ) አስቀድሞ እንደሚላክ በግልጽ አውጇል (ሚል. 3:1፤ 4:5)።

ኤርምያስና ሆሴዕ፡ አዲሱ ኪዳንና የልጅነቱ ስደት

ነቢዩ ኤርምያስ፣ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ካሉት እጅግ ተስፋ ሰጪ ትንቢቶች አንዱ የሆነውን፣ እግዚአብሔር በመሲሑ አማካኝነት ከሰው ልጆች ጋር ስለሚያደርገው "አዲስ ኪዳን" በሰፊው ተናግሯል። ይህ አዲሱ ኪዳን እንደ ቀድሞው በድንጋይ ጽላት ላይ ሳይሆን በሰዎች ልብ ላይ በሥጋ ጽላት የሚጻፍ፣ እንዲሁም ኃጢአትንና በደልን በዘላቂነት የሚያስተሰርይ ታላቅ የጸጋ ኪዳን መሆኑን በልበ ሙሉነት ገልጿል (ኤር. 31:31-34)።

ነቢዩ ሆሴዕ ደግሞ፣ የመሲሑን የልጅነት ጊዜና ያጋጠመውን ስደት በማመልከት፣ ጻድቁ ዮሴፍና ቅድስት ማርያም ሕፃኑን ኢየሱስን ከሄሮድስ ቁጣ ለማዳን ይዘው ወደ ግብፅ መሰደዳቸውንና በኋላም ወደ አገራቸው መመለሳቸውን፣ "ልጄንም ከግብፅ ጠራሁት" በማለት እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ ያለውን ጣልቃ ገብነት የሚያሳይ ትንቢት ተናግሯል (ሆሴ. 11:1፤ ማቴ 2:15)።

የትንቢት ድምፆች፦ ነቢያቱና ታሪካዊ አውዳቸው

እያንዳንዱ ነቢይ የተናገረው በተለየ ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ቀውስ ውስጥ ሆኖ ነው፤ ይህም ትንቢቱን ከረቂቅ ትንበያ ይልቅ ለተጨባጭ ታሪካዊ ቀውስ የተሰጠ መለኮታዊ ምላሽ ያደርገዋል። ከዚህ በታች ያለው ሠንጠረዥ ዋና ዋና የትንቢት ነቢያትን በዘመን ቅደም ተከተል፣ ታሪካዊ አውዳቸውንና ልዩ ሥነ-መለኮታዊ አስተዋጽኦአቸውን በአንድ ላይ ያጠቃልላል፤ ድግግሞሽን ለማስቀረት እያንዳንዱ ነቢይ አንድ ጊዜ ብቻ ተብራርቷል።

ነቢይ ዘመን (ዓ.ዓ.) ታሪካዊ ቀውስ ልዩ ትንቢታዊ አስተዋፅኦ
ኢሳይያስ~740–681የአሦር ወረራ ስጋት በይሁዳ ላይየድንግል መፀነስ (7:14)፤ የመከራ አገልጋይ (53)፤ የሺህ ዓመት ሰላም (11)፤ አዲስ ሰማይና ምድር (65)
ሚክያስ~735–700የአሦር ወረራ፣ የገጠር ኢፍትሐዊነትየቤተልሔም ትውልድ ቦታ ትንቢት (5:2)
ዳዊት (መዝሙር)~1010–970የንጉሣዊ ቤት ምሥረታየመስቀል ስቃይ ዝርዝር (መዝ. 22)፤ ትንሣኤ (መዝ. 16:10)፤ ንጉሣዊ ክህነት (መዝ. 110)
ኤርምያስ~627–580የኢየሩሳሌም ውድቀትና ምርኮአዲስ ኪዳን (31:31-34)፤ የያዕቆብ የመከራ ዘመን (30:7)
ሆሴዕ~750–715የሰሜን መንግሥት (እስራኤል) ክህደት"ልጄን ከግብፅ ጠራሁት" — የመሲሑ ሕፃንነት ተምሳሌት (11:1)
ኢዩኤል~835 ወይም ~500 (ምሁራን ይለያያሉ)የአንበጣ መንጋ ወረርሽኝየመንፈስ ቅዱስ ፍሰት (2:28-29)፤ የጌታ ታላቅ ቀን ምልክቶች
አሞጽ~760–750የኢኮኖሚ ብልጽግናና ማኅበራዊ ኢፍትሐዊነትየጌታ ቀን እንደ ፍርድ (5:18-20)፤ የዳዊት ድንኳን ተሐድሶ (9:11)
ዳንኤል~605–530የባቢሎን ምርኮ፣ የግዛት ሽግግርአራት መንግሥታት (ም. 2፣7)፤ ሰባው ሱባዔ (9:24-27)፤ ትንሣኤ (12:2)
ሕዝቅኤል~593–571የምርኮ ማኅበረሰብ ተስፋ መቁረጥደረቅ አጥንቶች ሸለቆ (37)፤ የጎግ ጦርነት (38-39)፤ የሺህ ዓመት ቤተ መቅደስ (40-48)
ዘካርያስ~520–480ድኅረ-ምርኮ ቤተ መቅደስ ግንባታትሑት ንጉሥ በአህያ (9:9)፤ በ30 ብር መሸጥ (11:12-13)፤ ሁለተኛ ምጽአት (14:4)
ሚልክያስ~460–430ድኅረ-ምርኮ መንፈሳዊ መዝገየትየኤልያስ መጭነት (4:5)፤ የጽድቅ ፀሐይ (4:2)

ምስል የጽሑፍ ነቢያት የዘመን መስመር (ከ8ኛው እስከ 5ኛው ክ.ዘ. ዓ.ዓ.)

800 700 600 500 400 ዓ.ዓ. አሞጽ (760–750) ሆሴዕ (750–715) ኢሳይያስ (740–681) ሚክያስ (735–700) ኤርምያስ (627–580) ዳንኤል (605–530) ሕዝቅኤል (593–571) ዘካርያስ (520–480) ሚልክያስ (460–430)

ወርቃማ ቀለም = ምርኮ ውስጥ ያገለገሉ ነቢያት (ዳንኤልና አሞጽ ልዩ ምድብ)፤ ሰማያዊ = በምድረ ከነዓን ያገለገሉ ነቢያት።


መልእክተኞቹ

የብሉይ ኪዳን ነቢያት መልእክታቸውን ያስተላለፉት በተለያዩ ታሪካዊና ፖለቲካዊ ቀውሶች ውስጥ ሆነው ነው። ስለ ዓለም መንግሥታት ታላላቅ ራእዮች አንስቶ እስከሚመጣው መሲሕ የቅርብ ምስሎች ድረስ ስለ ፍጻሜ ትንቢት ያላቸውን ልዩ ታሪካዊ ዳራና ሥነ-መለኮታዊ አስተዋጽኦ ከዚህ በታች እንመለከታለን።

ዳንኤል

ታሪካዊ ዳራ፡ በ6ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ. እስራኤል በባቢሎን ምርኮ በነበረችበት ጊዜ ያገለገለ ነቢይ ነው። በመንግሥት ቤተ መንግሥት ውስጥ ከፍተኛ ባለሥልጣን የነበረ ሲሆን፣ የባቢሎንን፣ የሜዶንና ፋርስን አገዛዝ አሳልፏል።

ሥነ-መለኮታዊ እይታና ምሳሌ፡ የመጨረሻው ዘመን ትንቢት ዋና ምንጭ ነው። የዓለም ኃያላን መንግሥታት እንዴት እንደሚነሱና እንደሚወድቁ በ"ምስሉ" እና በ"አራቱ አውሬዎች" ራእይ አሳይቷል (ዳን 2 እና 7)። የ"ሰባው ሱባኤ" ትንቢት (ዳን 9) የመሲሑን መምጣትና የ"ጥፋትን ርኩሰት" ጊዜ በግልጽ የሚያሳይ የትንቢት የጀርባ አጥንት ነው።

ኢሳይያስ

ታሪካዊ ዳራ፡ በ8ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ. የአሦር ግዛት እስራኤልን በወረረችበት እና ይሁዳን ባስፈራራችበት የፖለቲካ ቀውስ ወቅት ትንቢት የተናገረ "የወንጌል ነቢይ" በመባል የሚታወቅ ነው።

ሥነ-መለኮታዊ እይታና ምሳሌ፡ የመሲሑን የመጀመሪያና ሁለተኛ ምጽአት አጣምሮ ያሳያል። ስለ "መከራ የሚቀበለው አገልጋይ" (ኢሳ 53) እና ስለ "አዲስ ሰማያትና አዲስ ምድር" (ኢሳ 65) በስፋት አብራርቷል። ምድር ሁሉ በእግዚአብሔር እውቀት እንደምትሞላና ተኩላ ከበግ ጠቦት ጋር በሰላም ስለሚኖርበት የክርስቶስ የሺህ ዓመት መንግሥት ትንቢት ተናግሯል (ኢሳ 11)።

ሕዝቅኤል

ታሪካዊ ዳራ፡ በ597 ዓ.ዓ. ከኢየሩሳሌም ወደ ባቢሎን ከተጋዙት ምርኮኞች መካከል የነበረ ካህንና ነቢይ። በምርኮ ምድር (በኮባር ወንዝ አጠገብ) ራእዮችን ያየ ነው።

ሥነ-መለኮታዊ እይታና ምሳሌ፡ ስለ እስራኤል ብሔራዊና መንፈሳዊ ትንሣኤ በ'ደረቁ አጥንቶች ሸለቆ' ራእይ (ሕዝ 37) አሳይቷል። በመጨረሻው ዘመን በእስራኤል ላይ ስለሚነሳው ታላቅ የፀረ-ክርስቶስ ጦርነት ('የጎግና ማጎግ' ጦርነት - ሕዝ 38-39) እና ስለ አዲሱ የሺህ ዓመቱ ቤተ መቅደስ በዝርዝር አስቀምጧል።

ዘካርያስ

ታሪካዊ ዳራ፡ አይሁዶች ከባቢሎን ምርኮ ከተመለሱ በኋላ (ከ520 ዓ.ዓ. ጀምሮ) ቤተ መቅደሱን ዳግም እንዲገነቡ ያበረታታ ድኅረ-ምርኮ ነቢይ ነው።

ሥነ-መለኮታዊ እይታና ምሳሌ፡ መጽሐፉ በአፖካሊፕሳዊ (የራእይ) ጽሑፎች የተሞላ ነው። ስለ መሲሑ ትሑት አመጣጥ (በአህያ ውርንጫ ላይ - ዘካ 9:9) እና ክህደቱ ከተናገረ በኋላ፣ ኢየሩሳሌምን ለማዳን በደብረ ዘይት ተራራ ላይ እግሮቹ ስለሚያርፉበት የከበረ ሁለተኛ ምጽአት (ዘካ 14:4) በግልጽ ያሳያል።

ኢዩኤል እና ኤርምያስ

ኢዩኤል፡ የአንበጣን መንጋ ወረርሽኝ እንደ ታሪካዊ ምሳሌ በመጠቀም ስለ 'ታላቁና አስፈሪው የጌታ ቀን' ተንብዮአል። ፀሐይ ወደ ጨለማ፣ ጨረቃም ወደ ደም እንደምትለወጥ እንዲሁም መንፈስ ቅዱስ በሥጋ ለባሽ ሁሉ ላይ ስለሚፈስበት ሁኔታ (ኢዩ 2) ተናግሯል።

ኤርምያስ፡ "የሚያለቅሰው ነቢይ"። ኢየሩሳሌም ስትፈርስ በዓይኑ ያየ ነው። በመጨረሻው ዘመን እስራኤል ስለሚያልፍበት "የያዕቆብ የመከራ ዘመን" (ኤር 30:7)፣ እና እግዚአብሔር ሕጉን በልባቸው ውስጥ ስለሚጽፍበት 'አዲሱ ኪዳን' (ኤር 31:31) ሥነ-መለኮታዊ መሠረት ጥሏል።

አሞጽ እና ሚልክያስ

አሞጽ፡ የማኅበራዊ ፍትህ ነቢይ። የጌታ ቀን ብርሃን ሳይሆን ጨለማና ከባድ የእግዚአብሔር የቁጣ ፍርድ የሚገለጥበት እንደሆነ አስጠንቅቋል። ሆኖም በፍርድ ውስጥ የታማኝ ቅሬታን (Remnant) መዳን አበክሮ ገልጿል።

ሚልክያስ፡ የብሉይ ኪዳን የመጨረሻ ድምፅ። ኃጢአተኞችን እንደ ገለባ ስለሚያቃጥለው መለኮታዊ እሳት እና የጽድቅ ፀሐይ (ክርስቶስ) በክንፎቿ ፈውስን ይዛ ስለመውጣቷ ተናግሯል። ታላቁ ቀን ከመምጣቱ በፊት መንገድ ጠራጊው "ኤልያስ" (መጥምቁ ዮሐንስ) እንደሚመጣ ቃል ገብቷል (ሚል 4)።

የመጨረሻው ዘመን ምልክቶችና ታላቁ መከራ

"የመጨረሻዎቹ ቀናት" (ግብ. 2:17፤ ዕብ. 1:2) ከጴንጤቆስጤ ጀምሮ እስከ ምጽአት ያለውን መላውን የቤተ ክርስቲያን ዘመን ሲያመለክት፣ "የመጨረሻው ዘመን" ደግሞ ከጌታ ምጽአት በፊት ያለውን የመጨረሻ ትውልድ ልዩ ወቅት ያመለክታል። ጌታ ኢየሱስ በማቴዎስ 24 ላይ አራት ዋና ዋና የምልክት ምድቦችን አስቀምጧል፦

  1. የተፈጥሮና የማኅበረሰብ ቀውሶች፡ ጦርነቶች፣ ረሃቦች፣ የመሬት መንቀጥቀጦች — "የምጥ ጣር መጀመሪያ" (24:8)።
  2. የቤተ ክርስቲያን ውስጣዊ ሁኔታ፡ ክህደት እየጨመረ ቢሆንም፣ ወንጌል ለምስክር በዓለም ሁሉ ይሰበካል (24:14)።
  3. የመካከለኛው ምስራቅ ምልክት፡ "የጥፋት ርኵሰት" በተቀደሰው ስፍራ መቆም (24:15)።
  4. የጠፈር ምልክቶች፡ ፀሐይ መጨለም፣ ከዋክብት መርገፍ፣ የሰው ልጅ ምጽአት (24:29-30)።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትረካ፡ የኖኅ ዘመን (ማቴ. 24:37-39)

ጌታ ኢየሱስ "የኖኅ ዘመን እንደ ነበረ የሰው ልጅ መምጣትም እንዲሁ ይሆናል" ብሏል። ኖኅ መርከብን ሲሠራና የጽድቅን ቃል ለ120 ዓመታት ሲሰብክ ማንም አላዳመጠውም፤ የጥፋት ውኃ እስኪመጣ ድረስ ሰዎች በዕለት ተዕለት ኑሮ ተጠምደው ነበር። ይህ ትረካ የመጨረሻው ዘመን ትልቁ ምልክት መንፈሳዊ ድንዛዜ መሆኑን ያስተምራል፤ ማስጠንቀቂያው ስውር ሳይሆን ግልጽ ቢሆንም ልብ የመስማት አቅም ማጣት ነው ችግሩ።

የዳንኤል ሰባው ሱባዔ (ዳን. 9:24-27)

ይህ ትንቢት የመሲሑ መምጣትና ውድቅ ጊዜ ላይ ትክክለኛ የጊዜ ሰሌዳ ያስቀምጣል፤ 70 "ሱባዔዎች" (490 ዓመታት) በሦስት ክፍሎች ተከፍለው ይተነተናሉ።

7 ሱባዔ (49 ዓመት) ኢየሩሳሌም እንድትታደስ ትዕዛዝ 62 ሱባዔ (434 ዓመት) የመሲሑ መገለጥና ውድቅ 70ኛው ሱባዔ (7 ዓ.) ገና ያልተፈጸመ — ታላቁ መከራ የቤተ ክርስቲያን ዘመን (ፓረንቴሲስ) — ርዝመቱ ባልተገለጸ ሁኔታ

ምስል ፦ የዳንኤል 9:24-27 ዘመናዊ ፊዩቸሪስት ንባብ፤ 69ኙ ሱባዔ ተፈጽመዋል ተብሎ ይታመናል፣ 70ኛው ግን ወደፊት ይፈጸማል።

ታሪካዊ ትይዩ፡ አንቲዮከስ ኤጲፋኔስ (167 ዓ.ዓ.)

ዳንኤል የተነበየው "የጥፋት ርኵሰት" የመጀመሪያ ደረጃ ፍጻሜውን ያገኘው በመቃብያን ዘመን ነው። የሶርያው ንጉሥ አንቲዮከስ ኤጲፋኔስ ኢየሩሳሌምን ወሮ በቤተ መቅደሱ ውስጥ ለዜውስ መሠዊያ አቆመ፤ የአሳማ ሥጋም ሠዋ። ይህ ታሪካዊ ክስተት፣ ጌታ ኢየሱስ ራሱ በማቴዎስ 24:15 ላይ የጠቀሰውን ወደፊት የሚፈጸም ተመሳሳይ ክህደት አስቀድሞ የሚያሳይ ዓይነት (typos) ተደርጎ ይታያል።

የራእይ 21 ፍርዶች

የታላቁ መከራ ጊዜ በሦስት ተከታታይ የፍርድ ማዕበሎች ይገለጻል፦ ሰባት ማህተሞች፣ ሰባት መለከቶች እና ሰባት የቁጣ ጽዋዎች። እያንዳንዱ ማዕበል ከቀዳሚው ይበልጥ ጠንካራ ነው፤ የመጨረሻዎቹ ጽዋዎች በቀጥታ ከግብፅ መቅሠፍቶች ጋር ትይዩ ይታያሉ።

ማዕበል የመጀመሪያዎቹ 4 5ኛ–7ኛ ጥቅስ
ማህተሞች4ቱ ፈረሰኞች (ድል፣ ጦርነት፣ ራሃብ፣ ሞት)የሰማዕታት ጩኸት፣ የጠፈር መናወጥ፣ ጸጥታራዕይ 6
መለከቶችበርበሬ፣ ደም፣ ተራራ በባህር፣ ኮከብ (ትል)አንበጣ ወረርሽኝ፣ የኤፍራጥስ ሠራዊት፣ 7ኛው ንግሥናን ያውጃልራዕይ 8-11
ጽዋዎችቁስል፣ የባህር ደም፣ የወንዝ ደም፣ ፀሐይ ማቃጠልጨለማ፣ የኤፍራጥስ መድረቅ (አርማጌዶን)፣ ታላቅ የመሬት መንቀጥቀጥራዕይ 16

ታላቁ የቤዛነት ታሪክ እና የትንቢት ትርጓሜዎች

በከፍተኛ (MA) የሥነ-መለኮት ምልከታ ደረጃ፣ የብሉይ ኪዳን የትንቢት መጻሕፍት እንደ ተበታተኑና የዘፈቀደ ትንበያዎች ስብስብ ተደርገው ሊወሰዱ አይገባም። ይልቁንም፣ የእግዚአብሔርን የመጨረሻ ዓላማ በታሪክ ውስጥ ቀስ በቀስ የሚገልጡ፣ ሥነ-መለኮታዊ ውሕደት ያላቸውና እርስ በርስ የተሳሰሩ የሐሳብ ሞገዶች ናቸው፡ የመሲሑ ተስፋ፣ የጌታ ቀን፣ የእስራኤል ተሐድሶ፣ አዲስ ፍጥረት፣ እና መከራ።

የትንቢት ትርጓሜዎችና ታሪካዊ ዳራ

እነዚህን የመጨረሻ ዘመን ጭብጦች ለመረዳት በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የተለያዩ የትርጓሜ ማዕቀፎች ተነስተዋል፦

  • ታሪክነት (Historicip)፡ የራእይ መጽሐፍንና የዳንኤልን ትንቢቶች ከሐዋርያት ዘመን ጀምሮ እስከ ክርስቶስ ዳግም ምጽአት ድረስ የሚዘረጋ የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ካርታ አድርጎ ይተረጉማል። የተሃድሶ አባቶች (ሉተር፣ ካልቪን) በራእይ መጽሐፍ የተጠቀሰችውን "ባቢሎን" የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ሥርዓት አድርገው ተርጉመውታል።
  • ፊዩቸሪዝም (Futurip)፡ አብዛኛዎቹ የራእይ መጽሐፍ ትንቢቶች፣ በተለይም ከምዕራፍ 4 ጀምሮ ያሉት ክስተቶች (ታላቁ መከራ፣ የፀረ-ክርስቶስ መነሳት፣ እና ሺህ ዓመቱ መንግሥት) ወደፊት የሚፈጸሙ ናቸው ብሎ ያምናል። በእንግሊዝ አገር በጆን ኔልሰን ዳርቢ አማካኝነት ከተጀመረው የ"ዲስፔንሴሽናሊዝም" ሥነ-መለኮት ጋር የተቆራኘ ነው።
  • አይዲያሊዝም (Idealip)፡ የትንቢት መጻሕፍትን የተወሰኑ ታሪካዊ ክስተቶችን እንደሚያመለክቱ ሳይሆን፣ በክርስቶስ መንግሥትና በሰይጣን መንግሥት መካከል ያለውን ዘላለማዊ መንፈሳዊ ጦርነት እንደሚገልጹ አድርጎ ይተረጉማል።
  • ፕሪቴሪዝም (Preterip)፡ በአብዛኛው የራእይ መጽሐፍ እና የማቴዎስ 24 ትንቢቶች በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን፣ በተለይም በ70 ዓ.ም ኢየሩሳሌምና ቤተ መቅደሱ በሮማውያን እጅ በወደቁ ጊዜ ፍጻሜያቸውን አግኝተዋል ብሎ ያምናል።


እስራኤል በመጨረሻው ዘመን

የእስራኤል ህዝብ በመጨረሻው ዘመን ልዩና ማዕከላዊ ሚና አለው። ታሪክ እንደሚያሳየው፣ የእነሱ ወደ ምድራቸው በአካል መመለስ እና በመጨረሻም በመንፈስ ወደ ጌታ መመለስ የመጨረሻው ዘመን የትንቢት የሰዓት ቆጣሪ ነው።

ወደ ምድራቸው መመለስ

  • ታሪካዊ ስደት : በ70 ዓ.ም. በሮማዊው ጄኔራል ቲቶ ኢየሩሳሌም ስትፈርስና ቤተ መቅደሱ ሲቃጠል፣ አይሁዳውያን በመላው ዓለም ተበተኑ። ለሁለት ሺህ ዓመታት አገር አልባ ሆነው ኖሩ።
  • የጽዮናውያን ንቅናቄና ሆሎኮስት: በ19ኛው ክ.ዘ. መጨረሻ የተጀመረው ንቅናቄ፣ እና በ2ኛው የዓለም ጦርነት የ6 ሚሊዮን አይሁዶች እልቂት ለሀገር ምሥረታው ታሪካዊ መንደርደሪያ ሆነዋል።
  • 1948 እና 1967: በግንቦት 1948 የእስራኤል መንግሥት መመስረት (ኢሳ 66:8) እና የስድስቱ ቀን ጦርነት ኢየሩሳሌምን ዳግም መቆጣጠራቸው (ሉቃስ 21:24) ቁልፍ የትንቢት ፍጻሜዎች ናቸው።
  • መለኮታዊ ጣልቃ ገብነት: አሜሪካና ሩሲያ በአንድነት ድምጽ መስጠታቸው፣ እንዲሁም ከተከታታይ የዓረብ ጦርነቶች መትረፋቸው መለኮታዊ ክስተት መሆኑን ያሳያል።
  • የበለጸገ ኢኮኖሚ: ከበረሃማ መሬት ተነስታ፣ እጅግ የበለጸጉ የንግድና የቴክኖሎጂ ኢኮኖሚዎች አንዷ ነች።

ወደ ጌታ መመለስ (መንፈሳዊ መታደስ)

  • ከፊል መታወር : "የአሕዛብ ሙላት እስኪገባ ድረስ ጽኑነት (መታወር) በእስራኤል ላይ በከፊል ደርሶባቸዋል" (ሮሜ 11:25)።
  • የአይሁድ መሲሐውያን : ኢየሱስን እንደ መሲሕ ማመን የጀመሩ አይሁዶች ቁጥር በዓለም ዙሪያ ወደ 350,000 ይደርሳል።
  • "እስራኤል ሁሉ ይድናል": በታላቁ መከራ ዘመን መጨረሻ ላይ፣ አይሁዳውያን ወደ ክርስቶስ ይመለከታሉ፤ "ወደ እርሱም ወደ ወጉት ይመለከታሉ" (ዘካ 12:10)።
መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትረካ፡ የደረቁ አጥንቶች ሸለቆ (ሕዝ. 37)

ነቢዩ ሕዝቅኤል በመንፈስ ተነጥቆ እጅግ ብዙ የደረቁ አጥንቶች ወዳሉበት ሸለቆ ተወሰደ። ሲተነብይ፣ አጥንቶቹ ተሰበሰቡ፣ ጅማትና ሥጋም ወጣባቸው፤ ነገር ግን ሕይወት አልነበረባቸውም። ይህ የሚያሳየው እስራኤል ከዓለም ዙሪያ ተሰብስባ በአካል አገር መመሥረቷን ነው። በመቀጠል፣ ነቢዩ ወደ ነፋስ (መንፈስ) ሲተነብይ፣ እስትንፋስ ገባባቸውና ታላቅ ሠራዊት ሆነው ቆሙ። ይህም ገና ወደፊት የሚፈጸመውን፣ እስራኤል ክርስቶስን አምና የምትቀበልበትን ታላቁን መንፈሳዊ መነቃቃት በግልጽ ያሳያል።

ንጥቀትና ሚሊኒየም (የክስተቶች የጊዜ ሰሌዳ)

የመጨረሻው ዘመን ክንውኖች እግዚአብሔር በሉዓላዊነቱ ያዘጋጀውን የጊዜ ሰሌዳ ይከተላሉ። ከታች ያለው ሠንጠረዥ ትንቢታዊውን የጊዜ ሰሌዳ ያጠቃልላል።

ክስተት / ደረጃ መግለጫ ቁልፍ ቅዱሳት መጻሕፍት
ታላቁ መከራ እስራኤልን ማጥራትና በአሕዛብ ላይ መፍረድ ላይ ያተኩራል (የያዕቆብ የመከራ ዘመን)። ኤር. 30:7፤ ራዕይ 6–18
የክርስቶስ ዳግም ምጽአት በ7ቱ ዓመታት መጨረሻ፣ ኢየሱስ ከሰማይ ሠራዊት ጋር ወደ ምድር ይመለሳል። በአርማጌዶን አሸንፎ፣ አውሬውን ወደ እሳት ባሕር ይጥላል። በደብረ ዘይት ላይ ይቆማል። ማቴ. 24:29–31፤ ራዕይ 19:11–20:3፤ ዘካ. 14:3–9
የአሕዛብ ፍርድ ከዳግም ምጽአቱ በኋላ ክርስቶስ በሕይወት የተረፉትን አሕዛብ በበጎችና በፍየሎች ምሳሌ ይፈርዳል። ጻድቃን ወደ መንግሥቱ ይገባሉ፤ ክፉዎች ወደ ዘላለም ቅጣት። ማቴ. 25:31–46፤ ሉቃ. 19:11–27
የሰይጣን መታሰር ሰይጣን ለ1,000 ዓመታት በጥልቁ ውስጥ ይታሰራል፣ አሕዛብን እንዳያስት። ራዕይ 20:1–3
የሚሊኒየም መንግሥት ኢየሱስ ክርስቶስ ከኢየሩሳሌም ሆኖ በምድር ላይ ለ1,000 ዓመታት ይገዛል። ሰላምና ጽድቅ ይነግሣል። ቤተ መቅደስ ይገነባል፣ መሥዋዕቶችም ሊቀርቡ ይችላሉ። ራዕይ 20:4–6፤ ኢሳ. 65:17–25፤ ሕዝ. 40–48
የመጨረሻው ዓመፅ ከ1,000 ዓመታት በኋላ ሰይጣን ተፈቶ አሕዛብን ለአጭር ጊዜ ዓመፅ ያታልላል። ኢየሩሳሌምን ያጠቃሉ፣ ነገር ግን እሳት ከሰማይ ወርዶ ይበላቸዋል፣ ሰይጣንም ለዘላለም ይጣላል። ራዕይ 20:7–10
ታላቁ ነጭ ዙፋን ፍርድ ሙታን ሁሉ (የማያምኑ) ከሞት ይነሣሉ። ክርስቶስ ይፈርድባቸዋል፤ የሕይወት መጽሐፍ ይከፈታል፣ የእግዚአብሔር ፍጹም ፍትሕም ይፈጸማል። ራዕይ 20:11–15
አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር እግዚአብሔር አዲስ ሰማያትንና አዲስ ምድርን ይፈጥራል። አዲሲቷ ኢየሩሳሌም ትወርዳለች። ከእንግዲህ ሞት፣ ሐዘን፣ ወይም ሥቃይ የለም። ራዕይ 21:1–22:5፤ ኢሳ. 65:17–25

የቤተክርስቲያን ንጥቀት

መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት፦ ንጥቀት ፣ ከግሪኩ ቃል ሃርፓዞ የተወሰደ ሲሆን፣ ትርጉሙም "በኃይል መነጠቅ" ማለት ነው። በ1ኛ ተሰሎንቄ 4:13–18 እና በ1ኛ ቆሮንቶስ 15:50–54 ላይ በግልጽ ተገልጿል። "ጌታን በአየር ለመቀበል ከእነርሱ ጋር በደመና እንነጠቃለን"።

ይህ ክስተት "በዓይን ቅጽበት" የሚፈጸም ሲሆን፣ አማኞች በማንኛውም ጊዜ መከሰት እንደሚችል እና ከቁጣ መዳን መሆኑን ያስተምራል።

ንጥቀት እና ዳግም ምጽአት ልዩነት

  • ንጥቀት፦ ክርስቶስ የሚመጣው "ለ" ቤተክርስቲያኑ ነው። አማኞችን የሚቀበላቸው በአየር ላይ ነው (1 ተሰ 4:17)። ቤተክርስቲያኑን ከመከራ ነጥቆ የሚያወጣበት ነው።
  • ዳግም ምጽአት፦ ከሰባት ዓመቱ መከራ በኋላ፣ ክርስቶስ የሚመጣው "ከ" ቅዱሳኑ ጋር ወደ ምድር ነው (ራዕ 19:11-16)። ጌታ እግሩን በደብረ ዘይት ላይ አድርጎ ፍርድን ይሰጣል።

የትንቢት መፈለጊያ

ወደ ብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ውስጥ ጠልቀው ይግቡ። ከዚህ በታች ያሉትን ማጣሪያዎች በመጫን ትንቢቶችን በዋና ጭብጣቸው ይፈልጉ።

መሲሑ

"ድንጋይም ተፈልፍሎ ምስሉን በእግሩ መታው፥ አደቀቀውም... ምስሉንም የመታው ድንጋይ ታላቅ ተራራ ሆነ ምድርንም ሁሉ ሞላ።"

ዳንኤል 2:34-35

መሲሑ

"የሰው ልጅ የሚመስል ከሰማይ ደመና ጋር መጣ... መንግሥትና ክብርም ሥልጣንም ተሰጠው፥ ግዛቱም የማያልፍ የዘላለም ግዛት ነው።"

ዳንኤል 7:13-14

ዓለም አቀፍ ሁከትና መከራ

"የጥፋትም ርኵሰት ከቆመበት ዘመን ጀምሮ... በዚያም ዘመን ሕዝብ ከሆነ ጀምሮ እስከዚያ ዘመን ድረስ እንዳልሆነ ታላቅ መከራ ይሆናል።"

ዳንኤል 9:27; 12:1

አዲስ ሰማያትና ምድር

"ከምድርም አፈር ውስጥ ከሚተኙት ብዙዎች ይነሣሉ፥ እኵሌቶቹም ለዘላለም ሕይወት፥ እኵሌቶቹም ለዘላለም ውርደት።"

ዳንኤል 12:2

መሲሑ

"ሕፃን ተወልዶልናልና፥ ወንድ ልጅም ተሰጥቶናልና፤ አለቅነትም በጫንቃው ላይ ይሆናል፤ ስሙም ድንቅ መካር፥ ኃያል አምላክ፥ የዘላለም አባት፥ የሰላም አለቃ ተብሎ ይጠራል።"

ኢሳይያስ 9:6

አዲስ ሰማያትና ምድር

"እነሆ፥ አዲስ ሰማይንና አዲስ ምድርን እፈጥራለሁና፤ የቀድሞውም ነገር አይታሰብም፥ ወደ ልብም አይወጣም።"

ኢሳይያስ 65:17

የጌታ ቀን

"ከእግዚአብሔር ፍርሃትና ከግርማው ክብር ለመደበቅ ወደ ዓለት ግቡ፥ በአፈርም ውስጥ ተደበቁ።"

ኢሳይያስ 2:10

መሲሑ

"እርሱ ግን ስለ መተላለፋችን ቈሰለ፥ ስለ በደላችንም ደቀቀ፤ የሰላማችንም ቅጣት በእርሱ ላይ ነበረ፥ በእርሱም ቁስል እኛ ተፈወስን።"

ኢሳይያስ 53:5

የእስራኤል ምጽአት

"የሰላምም ቃል ኪዳን ከእነርሱ ጋር አደርጋለሁ፤ የዘላለምም ቃል ኪዳን ይሆናል፤ አጸናቸዋለሁም... መቅደሴንም በዘላለም በመካከላቸው አደርጋለሁ።"

ሕዝቅኤል 37:26

መሲሑ

"እነሆ፥ ንጉሥሽ ጻድቅና አዳኝ ነው፤ ትሑትም ሆኖ በአህያ፥ በአህያም ግልገል በውርንጫይቱ ላይ ተቀምጦ ወደ አንቺ ይመጣልና ጽዮን ሆይ፥ እጅግ ደስ ይበልሽ!"

ዘካርያስ 9:9

የጌታ ቀን

"ከዚህም በኋላ ሥጋ በለበሰ ሁሉ ላይ መንፈሴን አፈስሳለሁ... ታላቁና የሚያስፈራው የጌታ ቀን ሳይመጣ ፀሐይ ወደ ጨለማ ጨረቃም ወደ ደም ትለወጣለች።"

ኢዩኤል 2:28, 31

ዓለም አቀፍ ሁከትና መከራ

"ወዮ! ያ ቀን ታላቅ ነውና፥ እንደ እርሱም ያለ የለም፤ የያዕቆብ የመከራ ዘመን ነው፥ ከእርሱ ግን ይድናል።"

ኤርምያስ 30:7

የጌታ ቀን

"እነሆ፥ ምድሪቱን በሙሉ ፍጹም ጥፋት እንድመታ ለምድሪቱ እንዳይራራላት ያ ቀን ይመጣል፥ ምድሪቱ እንደ ምድጃም ትነድዳለች። ኩሩዎችና ክፉዎችም ሁሉ ጭድ ይሆናሉ።"

ሚልክያስ 4:1

መሲሑ

"እነሆ፥ ከእስራኤል ቤትና ከይሁዳ ቤት ጋር አዲስ ቃል ኪዳን የምገባበት ወራት ይመጣል፥ ይላል እግዚአብሔር።"

ኤርምያስ 31:31

የጌታ ቀን

"ጌታ የሠራዊት አምላክ ምድርን ይነካታል፥ እርስዋም ትቀልጣለች... የጌታ እግዚአብሔር ዓይኖች በኃጢአተኛው መንግሥት ላይ ናቸው።"

አሞጽ 9:5, 8