ታላቅ ሕዝብም አደርግሃለሁ...

አብርሃም

"እግዚአብሔርም አብራምን አለው፤ ከአገርህ ከዘመዶችህም ከአባትህም ቤት ተለይተህ እኔ ወደማሳይህ ምድር ውጣ። ታላቅ ሕዝብም አደርግሃለሁ፥ እባርክሃለሁ ስምህንም አከብረዋለሁ፤ ለበረከትም ሁን፤ የሚባርኩህንም እባርካለሁ፥ የሚረግሙህንም እረግማለሁ፤ የምድር ነገዶችም ሁሉ በአንተ ይባረካሉ።" (ዘፍጥረት 12:1–3)

†

የብሉይ ኪዳን ቁልፍ ከሆኑ ሰዎች አንዱ የሆነው የአብርሃም ታሪክ፣ እግዚአብሔር የመረጠውና ትልቅ ቃል ኪዳን የገባለት፣ የብዙ ብሔራት አባትና የእምነት ምሳሌ ነው። የእርሱ ታሪክ በአይሁድ፣ በክርስትናና በእስልምና የነገረ መለኮት መገናኛ ላይ ይገኛል፤ የእግዚአብሔርን የቃል ኪዳን ግንኙነት መጀመሩን ያመለክታል።

በዘፍጥረት 12 ላይ፣ እግዚአብሔር አብራምን ከሀገሩ እንዲወጣና ወደሚያሳየው ምድር እንዲሄድ በመጥራት፣ "ታላቅ ሕዝብም አደርግሃለሁ..." በማለት ቃል ገብቶለታል። ይህ መለኮታዊ ጥሪ የአብራምን ሕይወት ከታራ ልጅነት ወደ ተመረጠ ሕዝብ አባትነት ለውጦታል። ታሪኩ የአብርሃምን የእምነት ጉዞ ብቻ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር ቤዛዊ ተልዕኮ በታሪክ ውስጥ መጀመሩንም ያሳያል፤ ይህም በመጨረሻ በክርስቶስ በኩል ወደ አሕዛብ የሚዘረጋ ነው።

በዚህ ጽሑፍ ውስጥ፣ በዘፍጥረት መጽሐፍ እንደተገለጸው የአብርሃምን ማንነትና ጥሪ እናያለን። የጥሪውን ባህሪ፣ የአብርሃማዊውን ቃል ኪዳን እና የአብርሃም የእምነት ጉዞ ለዘመናዊ የክርስትና አስተሳሰብ ያለውን ጠቀሜታ እንመለከታለን። አብርሃምን በመረዳት፣ እግዚአብሔር በክርስቶስ የተፈጸመ እና በአለም አቀፍ ቤተ ክርስቲያን ህይወት ውስጥ የሚቀጥል መለኮታዊ ተስፋ መጀመሩን እናጠናለን。

ታሪካዊ እና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዳራ

የአብርሃም አመጣጥ እና የዑር ባህል

የአብርሃም ታሪክ የሚጀምረው በጥንታዊው ቅርብ ምሥራቅ፣ በሃይማኖታዊ ብዝሃነት የበለጸገ ክልል ውስጥ ነው። አብርሃም (መጀመሪያ አብራም) የተወለደው በደቡብ ሜሶጶጣሚያ፣ በካልዴዎን ዑር ከተማ (ዘፍጥረት 11:31) ሲሆን፣ ይህች ከተማ የብዙ አማልክት አምልኮ ማዕከል ነበረች። ናና (የጨረቃ አምላክ) ዋነኛው አምላክ ነበር። እግዚአብሔር አብርሃምን የጠራው ከዚህ ጣዖት አምላኪ ማህበረሰብ ሲሆን፣ ይህም ከቤተሰቡና ከባህላዊ ቅርስ ጋር ያለውን ግንኙነት እንዲያቋርጥ አዘዘው።

መጽሐፍ ቅዱስ አብርሃምን በዘፍጥረት 11:10–32 ባለው የዘር ሐረግ ያስተዋውቀናል፣ ይህም ዘሩን ከሴም (የኖኅ ልጅ) እስከ ታራ፣ አባቱ ድረስ ይዘረዝራል። ታራ ሦስት ወንዶች ልጆች ነበሩት፡ አብራም፣ ናኮር እና ሃራን። ሃራን ወጣት እያለ ሞተ። ታራ ቤተሰቡን—አብራምን፣ ሦራን (የአብራም ሚስት) እና ሎጥን (የአብራም የወንድም ልጅ)—ከዑር ወደ ሰሜን ሜሶጶጣሚያ ወደምትገኘው ካራን ከተማ እንዲሰፍሩ ወሰዳቸው። እግዚአብሔር አብራምን የጠራው ከዚህ ቦታ ነበር (ዘፍጥረት 12)።

የጥሪው ሥር ነቀል ባህሪ

ይህ ታሪካዊ አውድ የአብራምን ጥሪ ሥር ነቀል ባህሪ ያሳያል። አማልክት ከከተሞች እና ከብሔራት ጋር በተያያዙበት፣ እና ማንነት በዝምድና እና በመሬት በተገለጸበት ዓለም ውስጥ፣ እግዚአብሔር አብራምን ምድሩን፣ ህዝቡን እና የአባቱን ቤት እንዲተው ጠራው (ዘፍጥረት 12:1)። ይህ የመውጣት ድርጊት ጂኦግራፊያዊ ብቻ አልነበረም—ከጣዖት አምልኮ እና ሥርዓተ አምልኮ የሚለይ መንፈሳዊ እና ባህላዊ መለያየት ነበር።

የአብራም መነሳት አዲስ ማንነትን አመላከተ፡ ከሜሶጶጣሚያ ሃይማኖት ወይም ዘር ጋር የተቆራኘ አልነበረም፣ ነገር ግን በመለኮታዊ ምርጫ የተወሰነ ነበር። የአብርሃም ታሪክ የሚከናወነው ከጥንታዊው ታሪክ (ዘፍጥረት 1–11) ዳራውን ስንመለከት፣ ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል የውድቀትን፣ የጥፋት ውሃን እና የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር እየጨመረ የመጣውን መገለል ይነግረናል። ነገር ግን፣ በአብራም፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊው ታሪክ ከዓለም አቀፋዊ ወደ ልዩ ፤ ከሰው ልጅ ሰፊ እይታ ወደ አንድ የተወሰነ ግለሰብ እና ዘሮቹ ይሸጋገራል። ይህ ሽግግር አንድ ቁልፍ ሥነ መለኮታዊ ነጥብ ያሳያል፦ እግዚአብሔር ለሁሉም አሕዛብ ቤዛነትን ለማምጣት በተወሰነ ሕዝብ በኩል ለመስራት ይመርጣል።

ሥነ መለኮታዊ ጠቀሜታ

መጽሐፍ ቅዱሳዊው የአብርሃም ታሪክ አቀራረብ ታሪካዊ ብቻ አይደለም፤ ጥልቅ ሥነ መለኮታዊም ጭምር ነው። የአብርሃም ጥሪ በዘፍጥረት 3–11 ላይ ለተፈጠረው የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር ለነበረው ስብራት የእግዚአብሔር ምላሽ ነው። በአብርሃም በኩል፣ እግዚአብሔር በክርስቶስ የሚጠናቀቅ ቤዛዊ ዕቅድ ጀመረ። ሐዋርያው ጳውሎስ በኋላ እንደተረጎመው፣ አብርሃም በእምነት የመጽደቅ ምሳሌ ነው። ይህም የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ግንኙነት በሥራ ሳይሆን በእምነት ላይ የተመሠረተ ነው።(ሮሜ 4)፣ የአባቶችን ዘመን ከወንጌል ዘመን ጋር ያገናኛል።

ቁልፍ ስፍራዎች

ዑር (Ur): የአብርሃም የትውልድ ከተማ፣ በደቡብ ሜሶጶጣሚያ የምትገኝ ብዙ አማልክትን የምታመልክ ከተማ።
ካራን (Haran): አብርሃም ከቤተሰቡ ጋር ከዑር ተነስቶ የሰፈረባት ከተማ። የእግዚአብሔር ጥሪ የተቀበለባት ቦታ።
ከነዓን (Canaan): እግዚአብሔር ለአብርሃም እና ለዘሮቹ ቃል የገባለት ምድር።

የአብርሃም ታሪካዊ የጊዜ መስመር

የአብርሃምን ሕይወትና የእምነት ጉዞ የሚያሳዩ ዋና ዋና ክንውኖች ከዚህ በታች ተዘርዝረዋል፦

የአብራም ልደት በዑር

ዘፍጥረት 11:27-28

አብራም (በኋላ አብርሃም) በካልዴዎን ዑር ተወለደ፣ በደቡብ ሜሶጶጣሚያ የምትገኝ ጣዖት አምላኪ ከተማ።

ከዑር ወደ ካራን ፍልሰት

ዘፍጥረት 11:31

ታራ፣ የአብራም አባት፣ ቤተሰቡን (አብራምን፣ ሦራን እና ሎጥን) ከዑር ወደ ሐራን ወሰደ።

የአብራም ጥሪ

ዘፍጥረት 12:1-3

እግዚአብሔር አብራምን ከካራን ተነስቶ ወደማያውቀው ምድር እንዲሄድ ጠራው፣ ታላቅ ሕዝብ እንደሚያደርገውና እንደሚባርከው ቃል ገባለት።

ወደ ከነዓን መድረስ

ዘፍጥረት 12:4-5

አብራም በ75 ዓመቱ ከካራን ተነስቶ ከሎጥና ከሦራ ጋር ወደ ከነዓን ምድር ገባ።

የቃል ኪዳን ማረጋገጫ

ዘፍጥረት 15

እግዚአብሔር ከአብራም ጋር መደበኛ ቃል ኪዳን አደረገ፣ ዘር እንደሚሰጠውና ምድርን እንደሚወርስ ቃል ገባለት። እምነቱም ጽድቅ ሆኖ ተቆጠረለት。

የስም ለውጥ እና ግርዛት

ዘፍጥረት 17

እግዚአብሔር የአብራምን ስም ወደ አብርሃም ("የብዙዎች አባት") እና የሦራን ወደ ሣራ ቀየረ። የቃል ኪዳኑ ምልክት የሆነውን ግርዛትንም አቋቋመ።

የይስሐቅ መወለድ

ዘፍጥረት 21

ሣራ በተስፋው መሠረት በ90 ዓመቷ ይስሐቅን ወለደች፣ አብርሃምም 100 ዓመቱ ነበር።

የይስሐቅ መታሰር

ዘፍጥረት 22

እግዚአብሔር የአብርሃምን እምነት ፈተነ፣ ይስሐቅን እንዲሠዋ ጠየቀው። አብርሃም ታዘዘ፣ ነገር ግን እግዚአብሔር በመጨረሻው ቅጽበት አቆመውና በግ አቀረበ።

የአብርሃም ሞት

ዘፍጥረት 25:7-10

አብርሃም በ175 ዓመቱ ሞተና በይስሐቅና በያዕቆብ ዘር በኩል ትልቅ ቅርስ ትቶ ሄደ።

የአብርሃም ጥሪና የለውጥ ጉዞ

የአብርሃም ጥሪ (ዘፍጥረት 12:1–3)

የአብርሃም ታሪክ በዘፍጥረት 12:1–3 ይጀምራል፤ ይህም ብዙውን ጊዜ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ከሥነ መለኮት አንጻር በጣም አስፈላጊ ከሆኑት ክፍሎች አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል። ይህ ክፍል መለኮታዊ ትእዛዝን ተከትሎ ተከታታይ ተስፋዎችን ይዟል፦

ይህ ጥሪ ሦስት ቁልፍ ክፍሎች አሉት፡

የግል መነሳት፡ እግዚአብሔር አብራምን ሦስት የማንነት መገለጫዎቹን ሀገሩን፣ ዘመዶቹን እና የአባቱን ቤት እንዲተው አዘዘው። ጥሪው ሥር ነቀል እምነትን ማለትም የማይታየውን ማመን እና የሕይወቱን ቁጥጥር ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር ለመተው ፈቃደኝነቱን አሳየ።
የተስፋ ቃል ኪዳን፡ የአብርሃም ጥሪ ለግል በረከት ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያም አልፎ ለዓለም አቀፍ ተጽዕኖ ጭምር መሆኑ ነው። የአብርሃም ታዛዥነትና እምነት፣ በእግዚአብሔር ቤዛዊ ዕቅድ ውስጥ የመሠረት ድንጋይ በመሆን፣ በመጨረሻው ዘመን በኢየሱስ ክርስቶስ አማካኝነት ለሰው ዘር በሙሉ የሚሰጠውን በረከት አስቀድሞ የሚያመለክት ነበር።
የእምነት ምሳሌ፡ የአብርሃም ምላሽ አስደናቂ ነው፡ "አብራምም እግዚአብሔር እንደ ነገረው ሄደ" (ዘፍጥረት 12:4)። ይህ ምላሽ ጳውሎስ በኋላ የእምነት ታዛዥነት ብሎ የሚጠራው ነው።

ስለዚህ፣ የአብርሃም ጥሪ ታሪካዊና ምሳሌያዊ ነው። ይህ ጥሪ በሰው ልጅ ብቃት ወይም በሕግ ላይ ሳይሆን፣ በመለኮታዊ ምርጫና በእምነት ምላሽ ላይ የተመሠረተ የቃል ኪዳን የግንኙነት ምሳሌን ያስተምራል። ይህም ለሁሉም የቃል ኪዳን ሥነ መለኮት መሠረት የሚጥል ከመሆኑም በላይ፣ የመጽሐፍ ቅዱስ የመዳን ታሪክ የመሠረት ድንጋይ ነው።

የአብርሃም ማንነት እና ለውጥ

የአብርሃም ጉዞ የራሱ የግል ለውጥ ከእግዚአብሔር ጋር የተገባውን ብሔራዊ ቃል ኪዳን እንዴት እንደቀረጸ የሚያሳይ ታላቅ ምሳሌ ነው። በዘፍጥረት 12 ላይ እግዚአብሔር ለአብራም በሰጠው ጥሪ፣ እርሱ ለራሱ ብቻ የሚኖር ግለሰብ መሆኑ አብቅቶለት፣ ለመላው ህዝብ መነሻ የሚሆን ታላቅ ራዕይ አካል ሆነ። ይህ ለውጥ የአብርሃምን ማንነት ከመቅረጽ ባለፈ፣ የእግዚአብሔርን ሕዝብና የእስራኤልን ብሔር ዕጣ ፈንታ ለመወሰን ወሳኝ ነበር።

አብርሃም ለራሱ የቀደመ ማንነትና ማን ከየት እንደመጣ ከሚያውቁት ሰዎች፣ ከቤተሰቡና ከሀገሩ ተነጥሎ ወጥቷል። ይህ መውጣት አብራም የቀደመውን ማንነቱን ትቶ በመለኮታዊ ምርጫ የተሰጠውን አዲስ ማንነት እንዲቀበል አስገድዶታል። አሁን ማንነቱ የሚገለጸው በአባቱ ዘር ሳይሆን፣ በጠራው አምላክ ነው። ይህ አዲስ ማንነት ታላቅ ሕዝብ የመፍጠር ቃል ኪዳን መሠረት ሆነ።

ከአብራም ወደ አብርሃም: የስም ለውጥ ትርጉም

አብራም የሚለው ስም "የከበረ አባት" ማለት ሲሆን፣ እሱና ሚስቱ ሣራይ በእርጅና ዘመናቸው ልጅ አልባ በመሆናቸው መጀመሪያ ላይ ይሄ ስም አስቂኝ ይመስላል (ዘፍጥረት 11:30)። ሆኖም፣ በዘፍጥረት 17:5፣ እግዚአብሔር ስሙን ወደ አብርሃም ይለውጣል፣ ትርጉሙም "የብዙዎች አባት" ማለት ሲሆን፣ ይህም የእግዚአብሔርን የቃል ኪዳን ተስፋ መፈጸምን ያሳያል፡

"ከዛሬም ጀምሮ እንግዲህ ስምህ አብራም ተብሎ አይጠራ፥ ነገር ግን ስምህ አብርሃም ይሆናል፤ ለብዙ አሕዛብ አባት አድርጌሃለሁና።" (ዘፍጥረት 17:5)

ይህ የስም ለውጥ በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ውስጥ ጥልቅ ምሳሌያዊ ትርጉም አለው። ስሙ ትንቢታዊ ነው፣ ገላጭ ብቻ አይደለም።

አብርሃም እንደ "የእምነት አባት" እና የቃል ኪዳን ሚና

የአብርሃም የእምነት ጉዞ በአዲስ ኪዳን ውስጥ በእምነት መዳንን ለመረዳት ትልቅ ትምህርት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በተለይ በሮሜ እና በገላትያ መልዕክቶቹ ላይ፣ አብርሃም በእምነት የመጽደቅ ቁልፍ ምሳሌ እንደሆነ አበክሮ ያስተምራል። (ሮሜ 4:11)። አብርሃም ከመገረዙ በፊት እንደጸደቀ መከራከሩ፣ ሥራ ሳይሆን እምነት የጽድቅ እውነተኛ መሠረት መሆኑን ያረጋግጣል። የዕብራውያን 11 ጸሐፊ አብርሃምን የእምነት ጀግና በማድረግ ያቀርበዋል። ይህም ለእግዚአብሔር ጥሪ በሰጠው ምላሽ፣ ዕድሜው ከገፋ በኋላ ልጅ መውለድ እንደማይቻል ሆኖ ሳለ ማመኑ፣ እንዲሁም ይስሐቅን ለመሰዋት ፈቃደኛ መሆኑ በእግዚአብሔር ተስፋዎች ላይ የነበረውን የማይናወጥ እምነት የሚያሳይ በመሆኑ ነው።

የአብርሃም ማንነት እና የቃል ኪዳን ሚና

አብርሃም በሥጋዊ መንገድ የአንድ ቤተሰብ አባት ብቻ አልነበረም። ከዚያም በላይ የብዙ አሕዛብ ሥነ መለኮታዊ አባት ነው። እግዚአብሔር ተስፋዎቹን የሰጠበት እና የጠበቀበት የቃል ኪዳን አስታራቂዎች ረጅም መስመር ውስጥ የመጀመሪያው ነው።

በመለኮታዊ ምሪት እና በሰው ልጅ ምላሽ መካከል ድልድይ ነው።
በታዛዥነት፣ በእምነት እና በበረከት የተመሰለ የቃል ኪዳን ሃላፊነትን ምሳሌ ያቋቁመ ነው።
ማንነቱ ከበረከት፣ ከመሬት፣ ከብሔር እና ከዓለም አቀፍ መዳን ጭብጦች ጋር በቋሚነት የተሳሰረ ነው።

የአብርሃማዊው ቃል ኪዳን

የአብርሃማዊው ቃል ኪዳን የመጽሐፍ ቅዱስ ሥነ መለኮት መሠረታዊ ድንጋይ ነው። በመላው ብሉይ እና አዲስ ኪዳናት ውስጥ ለእግዚአብሔር ቤዛዊ ዕቅድ መሠረት ይጥላል። ይህ ቃል ኪዳን ከቀደምት መለኮታዊ-ሰው ግንኙነቶች ያሉት እንደ አዳም ወይም ኖኅ ካሉ በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ውስጥ በተለየ መልኩ ይቆማል። የአብርሃም ቃል ኪዳን ጥልቅ ግላዊ፣ ዘላቂ እና ቀስ በቀስ የሚገለጥ ተስፋን ይወክላል። የአብርሃማዊው ቃል ኪዳን በዘፍጥረት ውስጥ በበርካታ ምዕራፎች፣ በዋናነት በዘፍጥረት 12፣ 15 እና 17፣ እና በኋላ በሌሎች ክፍሎች ውስጥ በድጋሚ ተረጋግጧል። እያንዳንዱ ደረጃ በእግዚአብሔር እና በአብርሃም መካከል ያለውን ቁርጠኝነትን ይናገራል፣ መንፈሳዊ እና አካላዊ ተስፋዎችን ይሰጣል።

ዘፍጥረት 15: ቃል ኪዳኑ መደበኛ መሆን

ዘፍጥረት 15 የቃል ኪዳኑን መደበኛ ማረጋገጫ ይወክላል። አብርሃም ስለ ልጅ አልባነቱ ስጋት ይገልጻል (ዘፍ. 15:2)፣ ነገር ግን እግዚአብሔር ያረጋጋዋል፦ "ወደ ሰማይ ተመልከት፥ ከዋክብትንም ልትቈጥራቸው ትችል እንደ ሆነ ቍጠር አለው። ዘርህም እንደዚሁ ይሆናል አለው።" (ዘፍ. 15:5)። አብርሃም አመነ፣ እናም እምነቱ እንደ ጽድቅ ተቆጠረለት (ዘፍ. 15:6)—ይህ ለጳውሎስ ሥነ መለኮት ትልቅ ምዕራፍ የሆነ ጥቅስ ነው።

አብርሃም የተከፋፈሉ የእንስሳት መስዋዕቶችን ያዘጋጃል። ከዚያም የሚያጨስ የከሰል ምድጃ እና የሚያቃጥል ችቦ (የእግዚአብሔርን መገኘት የሚያመለክቱ) በተዘጋጁት የመስዋዕት ክፍሎች መካከል ያልፋሉ (ዘፍ. 15:17)፣ ይህም የእግዚአብሔርን መገኘት እና ተስፋውን ለመፈጸም ያለውን አንድ ወገን ቁርጠኝነት ያመለክታል።

ዘፍጥረት 17: ቃል ኪዳኑ በምልክት መረጋገጥ

በዘፍጥረት 17፣ ቃል ኪዳኑ በዝርዝር እና በግርዛት እንደ ቃል ኪዳን ምልክት እንደገና ይረጋገጣል፡ "በእኔና በአንተ መካከል፥ ከአንተም በኋላ በዘርህ መካከል የምትጠብቁት ቃል ኪዳኔ ይህ ነው፤ ከእናንተ ወንድ ሁሉ ይገረዝ።" (ዘፍ. 17:10)።

በዚህ ወቅት፣ እግዚአብሔር የአብራምን ስም ወደ አብርሃም የሣራይንንም ስም ወደ ሣራ ለወጠ። ግርዛት የቃል ኪዳኑ ማኅበረሰብ አካል የመሆን አካላዊ ምልክት ሆኖ ተመሰረተ። ይህ ምልክት የተለየ የመሆንን፣ ለእግዚአብሔር ፈቃድ የታዛዥነትን እና የቃል ኪዳኑን መቀጠልን ያመለክታል። በኋላ በክርስትና ሥነ መለኮት ውስጥ፣ የግርዛት ትርጉም በመንፈሳዊ ተተርጉሟል። ትኩረቱ ከሥጋዊ ምልክት ይልቅ ወደ ልብ መለወጥ እና በመንፈስ ቅዱስ ወደሚገኘው ውስጣዊ ማንጻት ነው።

የቃል ኪዳኑ ይዘት እና መዋቅር

ተስፋ	መግለጫ
ምድር	የከነዓን ምድር ለአብርሃም ዘሮች ቃል ተገብቶላቸዋል (ዘፍጥረት 15:18–21)።
ዘሮች	አብርሃም በእርጅና ዘመኑም ቢሆን ስፍር ቁጥር የሌላቸው ዘሮች እንደሚኖሩት ቃል ተገብቶለታል (ዘፍጥረት 15:5)።
በረከት	አብርሃም እና ዘሮቹ ይባረካሉ፣ በእነርሱም በኩል አሕዛብ ይባረካሉ (ዘፍጥረት 12:3)።
የቃል ኪዳን ምልክት	ግርዛት የቃል ኪዳን አባልነት ዘላቂ ምልክት ነው (ዘፍጥረት 17:10–14)።

የቃል ኪዳኑ ሥነ መለኮታዊ ጠቀሜታ

ያለ ቅድመ ሁኔታ ጸጋ እና ምርጫ፡ እግዚአብሔር ከአብርሃም ጋር የገባው ቃል ኪዳን በጸጋ የተጀመረ እና የተደገፈ ነው። አብርሃም አይደራደርም ወይም አይዋዋልም፤ የሚሰራው፣ ቃል የሚገባው እና ዋስትና የሚሰጠው እግዚአብሔር ነው።
ቃል ኪዳን እንደ ግንኙነት፡ የአብርሃማዊው ቃል ኪዳን ግብይት ብቻ ሳይሆን፣ ግንኙነትም ጭምር ነው። "ለአንተና ከአንተ በኋላ ለዘርህ አምላክ እሆን ዘንድ።" (ዘፍ. 17:7)።
ለወደፊት ቃል ኪዳናት መሠረት፡ የአብርሃማዊው ቃል ኪዳን ለሙሴ፣ ለዳዊት እና በመጨረሻም በአዲስ ኪዳን በክርስቶስ ለሚፈጸሙ ቃል ኪዳናት መሠረት ጥሏል።
በክርስቶስ እና በቤተ ክርስቲያን ውስጥ መፈጸም፡ በአዲስ ኪዳን ውስጥ፣ የአብርሃማዊው ቃል ኪዳን በክርስቶስ ተተግብሯል። ለአብርሃም የተገባለት "ዘር" በመጨረሻ ክርስቶስ ራሱ ነው። ቤተ ክርስቲያን በእምነት ከአብርሃም የተወለደች አዲስ የቃል ኪዳን ማህበረሰብ ሆናለች (ገላ. 3:29)።

†

አብርሃም በቤዛነት ታሪክ

የአብርሃም ምስል በቤዛነት ታሪክ ውስጥ ልዩ እና ማዕከላዊ ሚና ይይዛል። ይህ ሚና ብሔራዊ እና ሃይማኖታዊ ወሰኖችን የሚያሻግር ነው። እርሱ የእስራኤል ፓትርያርክ ብቻ ሳይሆን፣ በክርስትና ሥነ መለኮት እና በእስልምና ባህል ውስጥም ቁልፍ ሰው ነው። የአብርሃም ታሪክ በብሉይ እና በአዲስ ኪዳናት መካከል ሥነ መለኮታዊ ትስስርን ያቀርባል።

አብርሃም በአይሁድ ሥነ መለኮት

በአይሁድ ውስጥ፣ አብርሃም (በዕብራይስጥ አቭራሃም አቪኑ"አባታችን አብርሃም") የአይሁድ ሕዝብ መስራች ፓትርያርክ ተደርጎ ይከበራል። እርሱ ከእግዚአብሔር ጋር የቃል ኪዳን ግንኙነት የጀመረ የመጀመሪያው ሰው ነው። የአብርሃም እምነት እና ታዛዥነት፣ በተለይም የይስሐቅን መሥዋዕትነት (ዘፍጥረት 22) ለማቅረብ ፈቃደኛ መሆኑ፣ የእሙና (ታማኝነት) ከፍተኛ ምሳሌ ነው። ሚሽናዊ እና ተልሙዳዊ ወጎች አብርሃምን የእንግዳ ተቀባይነት፣ የጽድቅ እና የቃል ኪዳን ታማኝነት ምሳሌ አድርገው ያከብሩታል።

አብርሃም በክርስትና ሥነ መለኮት

በክርስትና ውስጥ፣ አብርሃም መሠረታዊ ሚናውን እንደያዘ ይቆያል፣ ነገር ግን ጠቀሜታው በክርስቶስ በኩል ተዘርግቶ ዳግም ይተረጎማል። ሐዋርያው ጳውሎስ በተለይ በሮሜ 4 እና ገላትያ 3 ውስጥ አብርሃምን የአይሁድም ሆነ የአሕዛብ አማኞች ሁሉ አባት አድርጎ ያሳየዋል። ጳውሎስ አብርሃም ከመገረዙ በፊት በእምነት እንደጸደቀ አጥብቆ ይናገራል (ሮሜ 4:3)። በክርስትና ግንዛቤ ውስጥ፣ አብርሃም የዘር ብቻ ሳይሆን፣ መንፈሳዊ ቅድመ አያት ነው። በክርስቶስ የሚያምኑ ሁሉ የተስፋው ወራሾች ናችው (ገላ. 3:29)።

አብርሃም እና የእግዚአብሔር ዓለም አቀፍ ተልዕኮ

ከቤዛነት ታሪክ አንጻር፣ የአብርሃም ጥሪ ተልዕኮአዊ ጠቀሜታን ይይዛል። "በአንተም የምድር ነገዶች ሁሉ ይባረካሉ" (ዘፍጥረት 12:3) የሚለው ተስፋ የደበዘዘ መግለጫ አይደለም ነገር ግን የተልዕኮ ትእዛዝ ነው። ቤተ ክርስቲያን ክርስቶስን ለአሕዛብ እንድታውጅ የተነገራትን ታላቁን ተልዕኮ ያሳያል። አብርሃም ታሪካዊ ወይም ሥነ መለኮታዊ ሰው ብቻ አይደለም—የቤተ ክርስቲያን ተልዕኮ ምሳሌ ነው፣ የእግዚአብሔር ቃል ኪዳን ሁልጊዜ ወደ ውጭ ያነጣጠረ መሆኑን ያሳያል። የእግዚአብሔር ፍቅር እና መዳን ጎሳዊ ሳይሆን ዓለም አቀፋዊ ነው።

ሥነ ምግባራዊ እና መንፈሳዊ ትምህርቶች

የአብርሃም ሕይወት ለቃል ኪዳን እና ለቤዛነት ታሪክ ሥነ መለኮታዊ መሠረት ብቻ ሳይሆን፣ ለሥነ ምግባራዊ ሕይወት እና ለመንፈሳዊ ምስረታ ምሳሌ ጭምር ነው።

እምነት እና ታዛዥነት

የአብርሃም ሕይወት ዋነኛው በጎነት እምነት ነው፣ ይህም ለእግዚአብሔር ቃል በተግባራዊ ታዛዥነት ይገለጻል። እሱ የማይታየውን ማመን እና ህይወቱን ከራሱ ቁጥጥር ውጪ ለመተው ፈቃደኝነትን ያሳያል። "አብርሃም የተባለው ርስት አድርጎ ሊቀበለው ወዳለው ስፍራ ለመውጣት በእምነት ታዘዘ..." (ዕብ. 11:8)

እንግዳ ተቀባይነት እና ልግስና

አብርሃም ሥር ነቀል እንግዳ ተቀባይነትን በተግባር አሳይቷል፤ ይህ ደግሞ በመጽሐፍ ቅዱስም ሆነ በቅርብ ምሥራቅ ባሕል ውስጥ ጥልቅ ሥር የሰደደ በጎነት ነው። እንግዶችን በክብር መቀበሉ ብቻ ሳይሆን፣ ምርጥ የሆነውን ሁሉ በማቅረብ ፍቅር ማሳየቱን ያመለክታል። "እንግዶችን መቀበል አትርሱ..." (ዕብ. 13:2)

ምልጃ እና ፍትህ

አብርሃም ለሰዶምና ለገሞራ ከተሞች ምልጃ ሲያደርግ፣ ከእግዚአብሔር ጋር ልዩ የሆነ ውይይት ይጀምራል። አብርሃም የእግዚአብሔርን ፍትህ እና ምህረት በመለመን፣ ንጹሐን ከኃጢአተኞች ጋር እንዳይጠፉ ይከራከራል። "ጻድቁን ከኃጢአተኛው ጋር ታጠፋለህን?" (ዘፍጥረት 18:23)

መስዋዕትነት እና መገዛት

የይስሐቅ መታሰር (አቄዳ) አብርሃም ለእግዚአብሔር ያለውን የማይናወጥ ቁርጠኝነት ያሳያል። አብርሃም ከቤተሰቡ፣ ከወደፊቱ እና ከራሱ ግንዛቤም ጭምር አልፎ ለእግዚአብሔር ለመታዘዝ የነበረውን ፍጹም ዝግጁነት ያመለክታል። "...እግዚአብሔርን የምትፈራ እንደ ሆንህ አሁን አውቄያለሁና።" (ዘፍ. 22:12)

ቅርስ እና ትምህርት

የአብርሃም እምነት ሊተላለፍ የታሰበ ነው። እርሱ በመለኮታዊ ፍትህ (ሚሽፓት) እና ጽድቅ (ጸደቃህ) መርሆዎች ላይ የተመሠረተ ማኅበረሰብ እንዲመሰርት ተጠርቷል። የአብርሃም እምነት የግል ጉዳይ ብቻ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር መርሆዎች ላይ የተገነባ፣ ለትውልድ የሚሻገር ማኅበረሰባዊ ለውጥን ያለመ ነው። ሕይወቱ በእምነት ለመኖር፣ በፍትህ ለመመላለስ እና አሕዛብን ሁሉ ለመባረክ ለተጠራ ሕዝብ ትልቅ ምሳሌ ሆኗል።