የድነት አስተምህሮ

ዘፍጥረት፡ ፍጥረት፣ ውድቀት፣ እና የመጀመርያው ወንጌል

የዘፍጥረት መጽሐፍ አጠቃላይ የነገረ ድነት አስተምህሮ መዋቅር የሚያርፍበትን ጽኑ ሥነ-መለኮታዊና ሕልውናዊ መሠረት ያስቀምጣል። የፍጥረት ዘገባዎች (ዘፍ. 1-2) በጥንታዊው የመካከለኛው ምሥራቅ አፈ-ታሪኮች (እንደ ኤኑማ ኤሊሽ) የሰው ልጅ ለአማልክት ባሪያ ተደርጎ ከሚታሰብበት አሳዛኝ ዕይታ በተቃራኒ፤ የሰው ልጅ መለኮታዊ ክብር ተላብሶ፣ የሥነ-ምግባር ምርጫ ነፃነትና የግንኙነት አቅም ተሰጥቶት የእግዚአብሔርን መልክ እንደሚሸከም በልዕልና ይገልጣሉ (ዘፍ. 1:26-27)። ይህ የፍጥረት መነሻ ሁኔታ የኃጢአትን ከባድነት እና የቤዛነትን መሠረታዊ አስፈላጊነት ለመረዳት ዋነኛ መነጽር ነው። የሰው ልጆች የእግዚአብሔርን መለኮታዊ ሉዓላዊነት በምድር ላይ እንዲያንጸባርቁ (እንደምድራዊ ወኪሎች) ስለተፈጠሩ፣ ዓመፃቸው እጅግ አውዳሚ የክህደት ድርጊት ሲሆን፣ በክርስቶስ የሚደረገው መታደሳቸው ደግሞ እጅግ ክቡር የሆነ የፍጥረት ዓላማ መዳረሻ ይሆናል።

በዘፍጥረት 3 ላይ የተነገረው የሰው ልጅ ውድቀት መጽሐፍ ቅዱሳዊና ሥነ-መለኮታዊ የሆኑትን የኃጢአት፣ የጥፋተኝነት፣ የኀፍረት፣ የመንፈሳዊ ሞትና የቀዳማዊው የሥራ ቃል ኪዳን መፍረስ ጽንሰ-ሐሳቦችን ያስተዋውቃል። የአዳምና የሔዋን መተላለፍ ማዕከላዊ ችግር ፍሬ መብላት ብቻ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር መለኮታዊ አገዛዝ ወጥቶ የራስን የሥነ-ምግባር እውቀትና ራስን በራስ የማስተዳደር ፍላጎት ያሳየበት የትዕቢት ዓመፅ ነው። ይህ የሥነ-ምግባር ውድቀት ብቻ ሳይሆን፣ ዓለም አቀፋዊ መዘዝ ያለው የታሪካዊ ውክልና ድርጊት ነው (ሮሜ 5:12–21)። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 5 እና በ1 ቆሮንቶስ 15 ስለ አዳም የውክልና ራስነት የሰጠው ትንታኔ በቀጥታ ከዘፍጥረት ትረካ የተቀዳ ሲሆን፣ ይህ ሥነ-መለኮታዊ ማዕቀፍ ኢየሱስ ክርስቶስ እንደ "ሁለተኛውና የኋለኛው አዳም" ሆኖ፣ የመጀመሪያው አዳም ያበላሸውን ታሪክ በአዲስ መታዘዝ ወደ ፍጹምነት እንደመለሰው ያስገነዝባል።

ውድቀቱ ወዲያውኑ ያመጣው መዘዝ ባለ ሦስት አቅጣጫ ነው፦ በመጀመሪያ ከእግዚአብሔር ጋር የነበረው ኅብረት ተሰበረ፤ አዳምና ሔዋን ከእግዚአብሔር ፊት ተሸሸጉ (ዘፍ. 3:8)፤ ሁለተኛ፣ በራሳቸው መካከል የነበረው ግንኙነት ተጎዳ፤ ውርደትና ተወቃቃሽነት ተፈጠረ (ዘፍ. 3:12–13)፤ ሦስተኛ፣ ከፍጥረት ጋር የነበራቸው ግንኙነት ተበላሸ፤ ምድር በርግማን ተነካች (ዘፍ. 3:17–19)። እነዚህ ሦስቱ የመለያየት ገጽታዎች ፤ ከእግዚአብሔር፣ ከሰው፣ ከፍጥረት ፤ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የድነት ትረካ የሚፈታቸው ማዕከላዊ ችግሮች ናቸው፤ በመስቀል ላይ የተፈጸመው የክርስቶስ ሥራ ሦስቱንም ያድሳል (ቆላ 1:20፤ ኤፌ 2:14–16፤ ሮሜ 8:19–22)።

ዘፍጥረት 3:15 "የመጀመርያውን ወንጌል" ይዟል። ይህ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ የሰውን ልጅ የመቤዠት ሐሳብ ይፋ ያደረገ የመጀመሪያው የጸጋ ብስራት ነው። እግዚአብሔር ኃጢአት ላመጣው እባብ (ሰይጣን) የፍርድ ቃል ሲያስተላልፍ፣ ለሰው ልጅ ግን የተስፋ ብርሃን እንዲህ ሲል ያውጃል፡

“በአንተና በሴቲቱ መካከል፥ በዘርህና በዘርዋም መካከል ጠላትነትን አደርጋለሁ፤ እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል፥ አንተም ሰኰናውን ትቀጠቅጣለህ።”
ዘፍጥረት 3:15

ከዚህ ትንቢት ጋር በቅርበት የሚነበበው በዘፍጥረት 3:21 ላይ ያለው ድርጊት ነው፦ "እግዚአብሔር አምላክም ለአዳምና ለሚስቱ የቆዳ ልብስ አደረገላቸው፥ አለበሳቸውም።" እግዚአብሔር ራሱ የመጀመሪያውን ልብስ የሠራው ከቆዳ ነው — ይህም ማለት ንጹሕ የሆነ እንስሳ ሕይወቱን መስዋዕት አድርጎ አለፈ ማለት ነው። ይህ ድርጊት የሰው ልጅ የራሱን ኀፍረት (የበለስ ቅጠል) ለመሸፈን ያደረገው ጥረት በቂ አለመሆኑን፣ ብቸኛው መፍትሔ በደም የተከፈለ ስርየት እንደሆነ በምሳሌያዊ መንገድ ያስተምራል ፤ ይህም ለመላው መጽሐፍ ቅዱስ የመሥዋዕትና የደም ስርየት ትምህርት (ዕብ. 9:22) የመጀመሪያው ጥላ ነው።

የቃል ኪዳን ሥነ-መለኮት በዘፍጥረት

እግዚአብሔር ከሰው ልጅ ጋር ያለውን ግንኙነት የሚያስተዳድረው ፍጹም መለኮታዊ በሆነ መንገድ ነው። የኖኅ ቃል ኪዳን (ዘፍ. 9:8–17) የፍጥረት ጥበቃን ሲያረጋግጥ፤ የአብርሃም ቃል ኪዳን (ዘፍ. 12:1–3፤ 15:1–21፤ 17:1–14፤ 22:15–18)፣ ለይስሐቅ የተገባው የተስፋ ቃል (ዘፍ. 26:2–5)፣ እና የያዕቆብ በረከት (ዘፍ. 28:13–15) በአንድነት በመሆን "የጸጋውን ቃል ኪዳን" ታሪካዊ መሠረት ይጥላሉ። ይህ ንድፍ የመለኮታዊ ጸጋን፣ የሉዓላዊ ምርጫን፣ እና ያለምንም የሰው ልጅ ቅድመ-ሁኔታ የተገባን የቃል ኪዳን ተስፋ ያቋቁማል። እግዚአብሔር ለአብርሃም የገባው ታላቅ ቃል፣ "የምድር ነገዶች ሁሉ በአንተ ይባረካሉ" (ዘፍ. 12:3)፣ የብሔራዊ እስራኤልን ድንበር ተሻግሮ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ የሚገኘውን የድነት ዓለም አቀፋዊ ስፋት በትንቢትና በታሪክ ቅድሚያ ያሳያል (ገላ. 3:8)።

ዘጸአት፡ ቤዛነት፣ ፋሲካ፣ እና ቃል ኪዳን

ዘጸአት የእግዚአብሔርን ሕዝብ ከባርነት ቀንበር ወደ ነፃነት መምራት ብቻ ሳይሆን፣ በብሉይ ኪዳን ውስጥ መሠረታዊ የሆነውን የድነት ሥነ-መለኮታዊ ንድፍ በግልጽ ያሳያል። 'ጋአል' (የሥጋ ዘመድ ቤዛ ሆኖ መብትን ማስከበር) እና 'ፓዳህ' (ተገቢውን የቤዛ ዋጋ ከፍሎ ነፃ ማውጣት) የሚሉት ጥልቅ የዕብራይስጥ ቃላት ለዘጸአት ታሪክ ማዕከላዊ የሥነ-መለኮት ምሰሶዎች ናቸው። እግዚአብሔር እስራኤልን ከግብፅ ኢምፓየር ባርነት እንደተቤዠ አምላክ ራሱን በታሪክ ውስጥ በተጨባጭ መግለጹ፣ የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች የሰው ልጅን ከኃጢአትና ከሞት ባርነት ነፃ ለማውጣት በክርስቶስ ኢየሱስ የተፈጸመውን ቤዛነት የሚተረጉሙበት መሠረታዊ የጥላነት እና የነገረ ክርስቶስ ንድፍ ሆኖ ያገለግላል።

የፋሲካ ሥርዓት (ዘጸ. 12:1–28) የውክልና ሞትን የሚያስረዳ እጅግ ድንቅ የሆነ የድነት ምስል ነው። ነውር የሌለበት ፍጹም በግ (ቁ. 5)፣ በመቃኑ ላይ በግልጽ የተቀባው የደም ምልክት (ቁ. 7)፣ እና "ደሙንም ባየሁ ጊዜ አልፋችኋለሁ፥" (ቁ. 13) የሚለው መለኮታዊ አዋጅ፣ የክርስቶስን የማስተሰረያ (ኃጢአትን የሚያስወግድ) እና ቁጣን የሚያበርድ መሥዋዕትነት በቅድሚያ የሚያሳይ ታሪካዊ ጥላ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን ጥልቅ ሥነ-መለኮት በማገናኘት፣ ክርስቶስን 'ታርዶአልና' በማለት "ፋሲካችን" ብሎ በግልጽ ይለየዋል (1 ቆሮ. 5:7)። ዮሐንስ ወንጌልም ስቅለቱን ከፋሲካው በግ መታረድ ታሪካዊ ዳራ አንጻር በጥንቃቄ ያስቀምጠዋል (ዮሐ. 18:28፤ 19:14, 31, 36)፤ ይህም መጥምቁ ዮሐንስ "እነሆ የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ።" (ዮሐ. 1:29) በማለት የሰጠውን አዋጅ ፍጻሜነት በማያሻማ ሁኔታ የሚያረጋግጥ ነው።

የሲና ቃል ኪዳን (ዘጸ. 19–24) እና የሙሴ ሕግ የተሰጡት ከድነት በኋላ መሆኑ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊው "ጸጋ ከሕግ ይቀድማል" የሚለውን ታላቅ መርህ ያሳያል። ይህ ሕግ በተመሳሳይ ጊዜ የእግዚአብሔርን ፍጹም ቅድስና የሚገልጥ፣ የሰው ልጅን ሥር የሰደደ ኃጢአተኝነት የሚያጋልጥ (ሮሜ 3:20፤ 7:7)፣ እና የመሥዋዕት ሥርዓትን በመለኮት የታዘዘ ጊዜያዊ የማስተሰረያ መንገድ አድርጎ የሚያቀርብ የቃል ኪዳን መዋቅር ነው። የማደሪያው ድንኳን (ዘጸ. 25–40) ግንባታ ደግሞ ገነት (ኤደን) ዳግም በምድር ላይ መመለሷን የሚያሳይ ሲሆን፣ የመለኮታዊ ማደሪያን ሥነ-መለኮት ("ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ" — ዮሐ. 1:14 እንደተባለው) ያስተዋውቃል። ይህ የድንኳን አሠራርና በውስጡ ያለው የክህነት የሽምግልና ተግባር፣ ኃጢአተኛው ሰው ወደ ቅዱሱ አምላክ መቅረብ የሚችልበትን መንገድ የሚያሳይ ጥላ ሲሆን፤ ሁለቱም በኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም ማንነትና በሰማያዊው የመቅደስ አገልግሎት ውስጥ የመጨረሻና ዘላለማዊ ፍጻሜያቸውን ያገኛሉ (ዕብ. 8:1–6፤ 9:1–28)።

ዘሌዋውያን፡ የመሥዋዕት ሥርዓት እና ስርየት

የዘሌዋውያን መጽሐፍ የጥንቷን እስራኤል የክህነትና የመሥዋዕት አምልኮ ሥነ-መለኮታዊ ልብ የሚያቋቁም ሲሆን፤ በእግዚአብሔር ፍጹም ቅድስና እና በሰው ልጅ ኃጢአተኝነት መካከል ስላለው ጥልቅ የርቀት ልዩነት ሰፊ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማብራሪያን ያቀርባል። መጽሐፉ አምስት ዋና ዋና የመሥዋዕት ምድቦችን ያስተዋውቃል (ከላይ በሰንጠረዡ የተዘረዘሩት)፦ የሚቃጠል መሥዋዕት (ኦላህ)፣ የእህል መሥዋዕት (ሚንካህ)፣ የሰላም መሥዋዕት (ሸላሚም)፣ የኃጢአት መሥዋዕት (ካጣት)፣ እና የበደል መሥዋዕት (አሻም) ናቸው። በእብራይስጡ 'ኪፐር' (ማስተሰረይ፣ መሸፈን፣ ማስታረቅ) አማካኝነት የደም ስርየት መርህ ተቀምጧል፦

“የሥጋ ሕይወት በደሙ ውስጥ ነውና፤ እኔም በመሠዊያው ላይ ለነፍሳችሁ ማስተሰረያ ይሆን ዘንድ ሰጠኋችሁ፤”
ዘሌዋውያን 17:11

የስርየት ቀን (ዮም ኪፑር፣ ዘሌ. 16) የብሉይ ኪዳን የድነት አስተምህሮ ሥርዓተ-አምልኮአዊና ሥነ-መለኮታዊ ቁንጮን ይወክላል። የሁለት ፍየሎች ጥምረት (ጌታን ወክሎ የታረደው እና አዛዜል) ክርስቶስ አንድ ጊዜ ለዘላለም የፈጸመውን ቤዛነት ያሳያል፦ የመጀመሪያው ፍየል በደሙ ስርየትን ሲያደርግ፣ ሁለተኛው ፍየል ኃጢአቱ ተነግሮበት ወደ ምድረ በዳ ተላከ (ዘሌ. 16:21–22)፣ ይህም የኃጢአት ሙሉ በሙሉ መወገድ እና ከሕዝቡ መራቅ ምሳሌ ነው። ሊቀ ካህናቱ ወደ ቅድስተ ቅዱሳን የሚገባው በዓመት አንድ ጊዜ ብቻ ነበር (ዕብ. 9:7)፣ ይህም ወደ እግዚአብሔር ፊት የመቅረብ ውስንነት ያመለክታል፤ ክርስቶስ ግን በራሱ ደም አንድ ጊዜ ገብቶ ዘላለማዊ ቤዛነትን አገኘ (ዕብ. 9:12)።

ዘኁልቁ፣ ዘዳግም እና የታሪክ መጻሕፍት

በዘኁልቁ የምድረ በዳ ቆይታ ውስጥ፣ በምዕራፍ 21 ላይ ያለው የነሐሱ እባብ ክስተት (ዘኁ. 21:4–9) የሞትና የፍርድ ምልክት የሆነው እባብ በእምነት ሲታይ የሕይወት ምንጭ መሆኑን በማሳየት፣ ኢየሱስ ራሱ የማስተሰረያ ሞቱን ሲያብራራ ጥላ ሆኖ አገልግሏል (ዮሐ. 3:14–15)። እዚህ ላይ ልብ ሊባል የሚገባው ነገር፣ ድነት የሚገኘው በሥራ ሳይሆን በቀላሉ 'በመመልከት' (እምነት በማድረግ) መሆኑ ነው፤ የተነደፉት ሰዎች ማንኛውንም ተጨማሪ ነገር ማድረግ ሳያስፈልጋቸው፣ ወደ እባቡ ቢመለከቱ ብቻ ይድኑ ነበር ፤ ይህም የጸጋ ድነትን ቀላልነትና ተደራሽነት ያሳያል። ዘዳግም ደግሞ "እግዚአብሔር አምላክህም... ልብህን የዘርህንም ልብ ይገርዛል" (ዘዳ. 30:6) በማለት የአዲሱን ቃል ኪዳን የውስጣዊ ለውጥ በትንቢት በቅድሚያ ያያል፤ ውጫዊው የሥጋ መገረዝ ብቻውን በቂ አለመሆኑን፣ ትክክለኛው ችግር የልብ ነው በሚል ጥልቅ የነፍስ ምርመራ ያቀርባል። የታሪክ መጻሕፍት የዳዊትን ቃል ኪዳን (2 ሳሙ. 7:12–16) እና የሥጋ ዘመድ ቤዛ (ጎኤል) ጽንሰ-ሐሳብ እንደ አስደናቂ የድነት ጥላ ያበራሉ፤ በሩት መጽሐፍ ውስጥ ቦዔዝ ለሩትና ለኑኃሚን የቅርብ ዘመድ ሆኖ ንብረታቸውን ከመመለስ ባለፈ፣ የራሱን ንብረት ወጪ አድርጎ ደኅንነታቸውን ያስከብራል ። ይህ ደግሞ ክርስቶስ ለቤተ ክርስቲያኑ የሚያደርገውን ውድ ዋጋ የከፈለ ቤዛነት ያንጸባርቃል።

የቅኔ፣ የጥበብ ሥነ-ጽሑፍ እና የነቢያት መጻሕፍት

መዝሙራት (እንደ መዝሙር 22 እና 51) የድነት ቋንቋን፣ ንስሐን፣ እና መሲሐዊ መከራንና ክብርን በስፋት ያንጸባርቃሉ። መዝሙር 22 በስቅለት ወቅት ኢየሱስ በራሱ ከንፈር የተናገረውን "አምላኬ፥ አምላኬ፥ ስለ ምን ተውኸኝ?" (ቁ. 1) የሚል ቃል ይዞ ይጀምራል፤ ነገር ግን መዝሙሩ ከከባድ ስቃይ ገለጻ ተነስቶ (ቁ. 1–18) ወደ አስደናቂ የድል መዝሙር (ቁ. 22–31) ያመራል፣ ይህም የመስቀልና የትንሣኤ ወጥነት ያለው ግንኙነት ያሳያል። ኢዮብ "እኔ ግን የሚቤዠኝ ሕያው እንደ ሆነ... ከሥጋዬ ሆኜ እግዚአብሔርን አያለሁ" (ኢዮ. 19:25–26) በማለት ከሥጋዊ ሞት በኋላ አካላዊ ትንሣኤ እንደሚኖር ያሳያል — 'የሚቤዠኝ' (ጎኤል) የሚለው ቃል በዚህ ስፍራ ኢዮብ የግል ቤዛ እንደሚኖረው ያለው ጽኑ እምነት ያመለክታል።

የነቢያት መጻሕፍት፦ ኢሳይያስ 'ወንጌላዊው ነቢይ' በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ የኢሳይያስ 52:13–53:12 አራተኛው የአገልጋይ መዝሙር ስለ ውክልና ስርየት እጅግ ዝርዝርና አጠቃላይ ዘገባ ነው።

ኤርምያስ 31:31–34 አዲሱን ቃል ኪዳን ያውጃል፤ ይህ ቃል ኪዳን ከቀደመው የሲና ቃል ኪዳን በአራት ገጽታዎች ይለያል፦ ውስጣዊ (በልብ የተጻፈ ሕግ)፣ ግላዊ (ሁሉም ያውቀኛል)፣ ይቅርታ ላይ የተመሠረተ (ኃጢአታቸውን ዳግም አላስብም)፣ እና የማይሻር (ዘላለማዊ)። ሕዝቅኤል 36:25–27 ዳግም ልደትንና አዲስ መንፈስን ያሳያል፤ "አዲስንም ልብ እሰጣችኋለሁ አዲስንም መንፈስ በውስጣችሁ አኖራለሁ" የሚለው ቃል፣ ድነት ውጫዊ ሥነ ምግባራዊ ማሻሻያ ብቻ ሳይሆን፣ ውስጣዊና ፍጹም የተፈጥሮ ለውጥ (ልብ ድንጋይ ወደ ልብ ሥጋ መለወጥ) መሆኑን ያመለክታል። ዳንኤል 7:13–14 "የሰው ልጅ" የሚለውን ቃልና ሰባው ሱባዔን ያስተዋውቃል (ዳን. 9:24–27)፣ ይህም ትንቢት የመሲሑን መምጣት ጊዜና ዓላማ (ኃጢአትን ለመፈጸም፣ ኃጢአትን ለማስወገድ፣ በደልን ለማስተስረይ፣ የዘላለም ጽድቅን ለማምጣት) በትክክል ይገልጻል። ታናናሽ ነቢያትም የድነት ባለብዙ ገጽታዎችን በጉልህ አሳይተዋል፦ ኢዩኤል የመንፈስ ቅዱስ መፍሰስን (ኢዩ. 2:28–32)፣ ሚክያስ የመሲሑን የትውልድ ስፍራ (ሚክ. 5:2)፣ ዘካርያስ የተመታውን እረኛ (ዘካ. 13:7)፣ ሚልክያስ ደግሞ የመሲሑን ቀዳሚ መልእክተኛ (ሚል. 3:1) ይተነብያሉ።

አራቱ ወንጌላት፦ አንድ ክርስቶስ በአራት ገጽታዎች

አራቱ ወንጌላት ስለ ተመሳሳዩ ኢየሱስ ክርስቶስ ቢናገሩም፣ እያንዳንዳቸው በተለየ የመንፈስ ቅዱስ አነሳሽነት ለተለያዩ አንባቢዎችና ዓላማዎች ተጽፈዋል፤ ይህ ልዩነት የድነትን ብዙ-ገጽታዊ ሀብት የሚያሳይ መንገድ ተደራጅቷል።

የማቴዎስ ወንጌል፡ ኢየሱስን እንደ ንጉሣዊ መሲሕ፣ የዳዊት ልጅ፣ እና የጥንቷ እስራኤል የቃል ኪዳን ተስፋዎች ፍጻሜ አድርጎ ያቀርባል። መላው ወንጌል የሚሽከረከርበት የድነት ዓላማ "እርሱ ሕዝቡን ከኃጢአታቸው ያድናቸዋልና..." (ማቴ. 1:21) በሚለው መለኮታዊ ስም ተገልጧል። 'ኢየሱስ' የሚለው ስም ራሱ ከዕብራይስጡ 'ያሆሺያዕ' (እግዚአብሔር ያድናል) የተገኘ ሲሆን፣ የዚህ ሕፃን ማንነት ከስሙ ጋር ፍጹም የተጣጣመ መሆኑ የማቴዎስን ትረካ ከመጀመሪያው ምዕራፍ ጀምሮ ወደ ድነት ያማክራል። የተራራው ስብከት (ማቴ. 5–7) የመንግሥቱን ጽድቅ ውስጣዊ ጥያቄ ያቀርባል፤ ይህም ውጫዊ ሥርዓት ማክበር ብቻ ሳይሆን የልብ ንጽሕናን የሚጠይቅ አዲስ ደረጃ ነው (ማቴ. 5:20)። በስተመጨረሻም ማቴዎስ 26:28 ላይ ኢየሱስ ወይኑን ሲያካፍል "ስለ ብዙዎች ለኃጢአት ስርየት የሚፈስ የአዲስ ኪዳን ደሜ ነው" በማለት ራሱ የፋሲካውንና የኤርምያስን አዲስ ቃል ኪዳን ትንቢት (ኤር. 31:31) ወደ ራሱ ሥራ ያገናኛል።

የማርቆስ ወንጌል፡ ኢየሱስን አገልግሎቱ በአስቸኳይና ቤዛዊ እርምጃዎች በሚታወቅ አገልጋይ-መሲሕ አድርጎ ያቀርባል፦ "የሰው ልጅ ሊያገለግል ነፍሱንም ለብዙዎች ቤዛ ሊሰጥ እንጂ እንዲያገለግሉት አልመጣምና።" (ማር. 10:45)።

የሉቃስ ወንጌል፡ በድነት ዓለም አቀፋዊ ስፋት እና ለተገለሉት፣ ለድሆች፣ ለሴቶች፣ ለሳምራውያን ልዩ ትኩረት ይሰጣል። በናዝሬት ምኵራብ የተነገረው አዋጅ (ሉቃ. 4:18–19) የኢዮቤልዩ-ድነት ሙላት በኢየሱስ መከናወኑን ይናገር ሲሆን፣ በምዕራፍ 15 ያሉት የጠፋው በግ፣ ድሪም እና አባካኙ ልጅ ምሳሌዎች የመለኮትን አስቀድሞ ተነሳሽነት ያሳያሉ። በተለይ የአባካኙ ልጅ ምሳሌ (ሉቃ. 15:11–32) አባቱ ልጁን ገና 'በርቀት ሳለ' አይቶ 'ሮጦ' ተቀብሎ ማቀፉ (ቁ. 20)፣ ንስሐ ከመግባቱ በፊት እንኳ የአባትን ልብ ናፍቆት የሚያሳይ ጥልቅ የጸጋ ምስል ነው። የዘኬዎስ ታሪክ (ሉቃ. 19:1–10) ደግሞ "የሰው ልጅ የጠፋውን ሊፈልግና ሊያድን መጥቶአልና" (ቁ. 10) በሚል የሉቃስን ማዕከላዊ የድነት ጭብጥ ጠቅልሎ ያቀርባል።

የዮሐንስ ወንጌል፡ የድነትን ጽንሰ-ሐሳብ በዘላለም ሕይወት፣ በብርሃን፣ እና በዳግም ልደት ቃላት ያቀርባል (ዮሐ. 3:16)። ሰባቱ "እኔ ነኝ" አባባሎች (የሕይወት እንጀራ፣ የዓለም ብርሃን፣ በር፣ መልካም እረኛ፣ ትንሣኤና ሕይወት፣ መንገድ እውነትና ሕይወት፣ እውነተኛ ወይን) ኢየሱስ ብቸኛው የመለኮታዊ ሕይወትና የድነት መካከለኛ መሆኑን ያጸናሉ።

የአራቱ ወንጌላት የድነት ትኩረት ንጽጽር

የሐዋርያት ሥራ፦ ወንጌል በተግባር

የሐዋርያት ሥራ በመንፈስ ኃይል የተደገፈውን የወንጌል ስብከት እና ቤተ ክርስቲያን የተዋጁት ማኅበረሰብ ሆና መመሥረቷን ይተርካል። የጴጥሮስ የበዓለ ሃምሳ ስብከት (የሐዋ. 2) የድነት አዋጅ ዓይነተኛ ምሳሌ ነው፤ በዚህ ስብከት ውስጥ ጴጥሮስ የኢዩኤልን ትንቢት (ኢዩ. 2:28–32)፣ የዳዊትን መዝሙር (መዝ. 16:8–11)፣ እና የኢየሱስን ትንሣኤ በአንድ ላይ በማገናኘት፣ የብሉይ ኪዳን ትንቢት እንዴት በክርስቶስ እንደተፈጸመ በግልጽ ያሳያል።

የኢየሩሳሌም ጉባኤም (የሐዋ. 15) ማጽደቅ በእምነት ብቻና በጸጋ ብቻ የሚገኝ መሆኑን አጸደቀ፤ አሕዛብ አማኞች የሙሴን ሕግ (ግርዘትን ጨምሮ) ሳይጠብቁ ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ በኩል ወደ ቤተ ክርስቲያን ኅብረት እንደሚገቡ በይፋ በመወሰን፣ ድነት በሥራ ሳይሆን በጸጋ ብቻ የሚገኝ መርህ ጸና። ጴጥሮስ በዚህ ጉባኤ ላይ "ነገር ግን በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ እንደ እነርሱ ደግሞ እንድን ዘንድ እናምናለን" (የሐዋ. 15:11) በማለት፣ አይሁድና አሕዛብ በተመሳሳይ የጸጋ መንገድ እንደሚድኑ በማያሻማ ሁኔታ አረጋግጧል።

የጳውሎስ መልእክቶች፡ የድነት ስልታዊ ትንተና

ሮሜ፡ የእግዚአብሔር ጽድቅ ወንጌል ነው። ጳውሎስ በሮሜ 1–3 ውስጥ የሰው ልጅ ሁሉ (አይሁድም አሕዛብም) በኃጢአት ሥር መውደቁን በጥልቀት ካረጋገጠ በኋላ ("ጻድቅ የለም አንድ ስንኳ፤" — ሮሜ 3:10)፣ ሮሜ 3:21–26 መጽደቅ በሰው ሥራ ሳይሆን 'በክርስቶስ ኢየሱስ ባለው ቤዛነት' እና 'ማስተሰረያ' (የስርየት መክደኛ) መሆኑን ያብራራል።

ሮሜ 8 የድነትን 'ወርቃማ ሰንሰለት' (አስቀድሞ ማወቅ፣ አስቀድሞ መወሰን፣ መጥራት፣ ማጽደቅ፣ ማክበር) በማስተዋወቅ የማይበጠስ መለኮታዊ የድነት ዓላማ ያውጃል (ሮሜ 8:29–30)። ይህ ሰንሰለት ማንኛውም እርምጃ ካለፈው እርምጃ የሚነሳ በመሆኑ፣ የእግዚአብሔር የድነት ዓላማ ከጅምሩ እስከ ፍጻሜው ድረስ ያለ ምንም መቋረጥ የተረጋገጠ መሆኑን ያሳያል፤ "የጠራቸውንም እነዚህን ደግሞ አጸደቃቸው፤ ያጸደቃቸውንም እነዚህን ደግሞ አከበራቸው" (ቁ. 30) የሚለው የግስ ጊዜ (ያለፈ ጊዜ) እንኳ ገና ያልተፈጸመውን ክብር እንደ እርግጠኛ ነገር ያቀርበዋል።

ገላትያ፡ 'ሶላ ፊዴ' (በእምነት ብቻ መጽደቅ) መርህ መከላከያ ነው። ገላትያ 3:13 "ክርስቶስ ስለ እኛ እርግማን ሆኖ ከሕግ እርግማን ዋጀን" በማለት የቅጣት ውክልናን ይገልጻል፤ ጳውሎስ ይህንን ሲያብራራ ዘዳግም 21:23 ("በእንጨት ላይ የተሰቀለ በእግዚአብሔር ዘንድ የተረገመ ነውና") ጠቅሶ፣ ክርስቶስ በመስቀል ላይ በመንጠልጠሉ ብቻ ራሱ የሕግን እርግማን ተሸክሞ እንደወሰደ ያሳያል።

ኤፌሶንና ሌሎች፡ ኤፌሶን 1:3–14 ዘላለማዊ ምርጫን፣ ጸጋን እና በመንፈስ ቅዱስ መታተምን ያሳያል።

ቆላስይስ፣ ፊልጵስዩስ እና የእረኝነት መልእክቶችም የክርስቶስን ጌትነትና ብቸኛ መካከለኛነት ያጸናሉ። ቆላስይስ 1:19–20 "እግዚአብሔር ሙላቱ ሁሉ በእርሱ እንዲኖር... በመስቀሉ ደም ሰላም አድርጎ በምድር ወይም በሰማያት ያሉትን ሁሉ በእርሱ እንዲያስታርቅ" በማለት የመስቀሉን አጽናፈ ዓለማዊ ስፋት ያመለክታል፤ ይህ 'ማስታረቅ' (ካታላሳሶ katallassō) ሰዎችን ብቻ ሳይሆን መላውን የተጎዳ ፍጥረት የሚነካ ነው (ሮሜ 8:19–22 ጋር ተመሳሳይ)።

የጳውሎስ ቁልፍ የድነት መልእክቶች ንጽጽር ሰንጠረዥ

የጠቅላላ መልእክቶች እና ራእይ

ዕብራውያን፡ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ከብሉይ ኪዳን ጥላዎች ሁሉ (ከመላእክት፣ ከሙሴ፣ ከሌዊ ክህነት) ፍጹም የበላይና 'እንደ መልከ ጼዴቅ ሥርዓት ለዘላለም ሊቀ ካህናት' መሆኑን ያስተምራል። ዕብራውያን 9:12 "የዘላለምን ቤዛነት አግኝቶ አንድ ጊዜ ፈጽሞ ወደ ቅድስት በገዛ ደሙ ገባ" የሚለው ቃል፣ በዓመት አንድ ጊዜ ተደጋግሞ ይቀርብ ከነበረው የሊቀ ካህናት መስዋዕት (ዕብ. 9:7, 25) ጋር ሲነጻጸር፣ የክርስቶስ መስዋዕት 'አንድ ጊዜ ፈጽሞ' (ኤፋፓክስ ephapax) የተከናወነ፣ ተደጋጋሚ ማቅረብ የማያስፈልገው ፍጹም ስርየት መሆኑን ያመለክታል።

ያዕቆብ፡ እውነተኛ አዳኝ እምነት ያለ ጥርጥር በፍቅርና በመታዘዝ ሥራዎች በተግባር እንደሚገለጥ ያረጋግጣል ("እንደዚሁም ሥራ የሌለው እምነት ቢኖር በራሱ የሞተ ነው" - 2:17)። ይህ ከጳውሎስ ትምህርት ጋር የሚጋጭ ሳይሆን፣ ተጨማሪ ገጽታ ነው፤ ጳውሎስ ስለ ድነት ምንጭ (እምነት ብቻ) ሲናገር፣ ያዕቆብ ስለ ድነት ማረጋገጫ (ፍሬ ያፈራ ሕይወት) ይናገራል።

ጴጥሮስ፣ ዮሐንስ እና ይሁዳ፡ የክርስቶስን ክቡር ደም፣ ሕያው ተስፋ፣ እና የኃጢአት ማስተሰረያ (1 ዮሐ. 2:2) ይዘረዝራሉ። 1ጴጥሮስ 1:18–19 "ከአባቶቻችሁ ከወረሳችሁት ከከንቱ ኑሮአችሁ... ነውርና እድፍ እንደ ሌለው እንደ በግ ደም በክቡር የክርስቶስ ደም እንደ ተዋጃችሁ ታውቃላችሁ" የሚለው ቃል፣ ወርቅና ብር (ቁሳዊ ሀብት) ከክርስቶስ ደም ዋጋ ጋር ሲነጻጸር ምንም ያህል ውድ ቢሆኑ እንኳ በቂ ቤዛ ሊሆኑ አለመቻላቸውን ያሳያል።

የዮሐንስ ራእይ፡ "የእግዚአብሔር በግ" ማዕከላዊ ምስል ሲሆን፣ ራእይ 5:9 "ታርደሃልና፥ በደምህም ለእግዚአብሔር ከነገድ ሁሉ ከቋንቋም ሁሉ ከወገንም ሁሉ ከሕዝብም ሁሉ ሰዎችን ዋጅተህ..." የሚለው መዝሙር፣ የመዋጀት ዓለም አቀፋዊና ብዙ-ብሔራዊ ስፋት ያሳያል። የአዲሲቱ ኢየሩሳሌም የመጨረሻ ራእይ (ራእይ 21–22) ድነትን በመጨረሻው የፍጥረት መታደስ ዓላማው ያቀርባል፤ "እነሆ፥ የእግዚአብሔር ድንኳን በሰዎች መካከል ነው ከእነርሱም ጋር ያድራል፥" (ራእይ 21:3) የሚለው ቃል ደግሞ በዘፍጥረት ኤደን የነበረውን የእግዚአብሔርና የሰው ቀጥተኛ ኅብረት ፍጹም ወደ ተመለሰበት ደረጃ ያመላክታል — ትረካው ከገነት ወደ ገነት (ግን በክብር የበለጠ) ተጠቃሎ ይመለሳል።

የድነት ቅደም ተከተል

'የድነት ቅደም ተከተል' በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት ለግለሰብ አማኝ የሚተገበሩትን የተለያዩ የድነት ድርጊቶች እና በረከቶች አመክንዮአዊ ወይም ሥነ-መለኮታዊ ቅደም ተከተል ያመለክታል። ይህ ቅደም ተከተል በጊዜ ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በምክንያታዊ ግንኙነት ላይም የተመሠረተ ነው ፤ ማለትም አንዱ ደረጃ ለሚቀጥለው መሠረት ይሆናል።

የድነት ደረጃዎች ዝርዝር ማብራሪያ ሰንጠረዥ

ምርጫ እና አስቀድሞ መወሰን

እግዚአብሔር ከዘላለም በፊት፣ ማለትም 'ዓለም ከመፈጠሩ በፊት' የተወሰኑ ግለሰቦችን ለድነት 'በክርስቶስ' እንደመረጠ የሚያረጋግጥ ጥልቅ የጸጋ ሥነ-መለኮት ነው። ይህ ሉዓላዊ መለኮታዊ ምርጫ የተመሠረተው የሰው ልጅ አስቀድሞ በሚያሳየው እምነት ወይም መልካም ምግባር ላይ ሳይሆን፣ ፍጹም በሆነው በእግዚአብሔር ነጻ ጸጋ እና ሉዓላዊ ዓላማ ላይ ብቻ ነው (ኤፌ. 1:4–5፤ ሮሜ 9:11)። ይህ አስተምህሮ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ላለፉት ምዕተ ዓመታት ትልቅ ውይይት ሲያስነሳ ኖሯል፤ ከዚህ በታች ያለው ሰንጠረዥ ሁለቱን ዋና ዋና አመለካከቶች ያነጻጽራል።

ምንም ይሁን ምን አቋም ቢያዝ፣ ሁለቱም ወገኖች የሚስማሙባቸው ማዕከላዊ እውነታዎች አሉ፦ ድነት ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር ጸጋ ላይ የተመሠረተ መሆኑ፣ የሰው ልጅ በራሱ ጥረት ሊያገኘው እንደማይችል፣ እና እያንዳንዱ አማኝ ለራሱ ድነት ምስጋና ሊያቀርበው የሚገባው ለእግዚአብሔር ብቻ እንደሆነ (ኤፌ. 2:8–9)።

ማስተሰረያ

የኢየሱስ ክርስቶስ ሕማማትና የመስቀል ላይ ሞት የኃጢአተኞችን ድነት በትክክል እንዴት እንደሚያፈጽምና መለኮታዊውን ፍትሕ እንዴት እንደሚያረካ የሚያጠና ማዕከላዊ የነገረ ክርስቶስ ዘርፍ ነው። በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ በርካታ ንድፈ ሐሳቦች ቀርበዋል፣ እያንዳንዳቸውም የመስቀሉን የተለያዩ ገጽታዎች ያጎላሉ።

ከመጽሐፍ ቅዱስ አንጻር ክርስቶስ 'ስለ ኃጢአታችን'፣ 'በእኛ ቦታ' እና 'በደላችንን ተሸክሞ' መሞቱን በተደጋጋሚ በማጉላቱ፣ የቅጣታዊ ውክልና ገጽታ መሠረታዊ ድንጋይ ሆኖ ይቆማል፤ ሌሎቹ ንድፈ ሐሳቦች ደግሞ ያንን መሠረታዊ እውነት የሚያስፋፉ ተጨማሪ ገጽታዎች እንጂ ተቀናቃኞቹ አይደሉም። መስቀሉ በአንድ ጊዜ የፍትሕ እርካታ፣ የፍቅር መግለጫ፣ የኃጢአት ማጽዳት፣ እና በክፉ ኃይላት ላይ የተገኘ ድል ነው።

መጽደቅ እና መቀደስ፦ ልዩነትና ግንኙነት

መጽደቅ፡ እግዚአብሔር በእምነት አማካኝነት ለሚቀበለው አማኝ፣ በክርስቶስ ፍጹም ታዛዥነት የተገኘውን 'የተቆጠረ' ጽድቅ መሠረት አድርጎ ኃጢአተኛውን ጻድቅ ብሎ የሚያውጅበት ሕጋዊና ፍርድ ቤታዊ የእግዚአብሔር ድርጊት ነው። መቀደስ፡ አማኙን ወደ ክርስቶስ ሥነ-ምግባራዊ መልክ ለመለወጥ መንፈስ ቅዱስ በሕይወት ዘመን ሁሉ የሚያደርገውን ቀጣይነት ያለው ሥራ ያካትታል። ከዚህ በታች ያለው ሰንጠረዥ ልዩነታቸውን በግልጽ ያስቀምጣል፦

የቃል ኪዳን የድነት ቅደም ተከተላዊ እድገት

የብሉይ ኪዳን ምሳሌዎች (ጥላዎች) እና የአዲስ ኪዳን ፍጻሜ

የድነት ማረጋገጫ ምልክቶች (ንድፍ ገበታ)

1ኛ ዮሐንስ መልእክት ሙሉ በሙሉ አማኞች የራሳቸውን ድነት እርግጠኝነት እንዲያውቁ ተጽፎ ስለሆነ (1ዮሐ. 5:13)፣ ከላይ የቀረቡት ምልክቶች እውነተኛ ድነት ውጫዊ የስሜት ትውስታ ብቻ ሳይሆን፣ ተጨባጭ በሆነ ለውጥ የሚረጋገጥ መሆኑን ያሳያሉ። እነዚህ ምልክቶች የድነት ምክንያት (cause) ሳይሆኑ ውጤት (effect) ናቸው፤ አማኝ ራሱን ለመመርመር እንጂ ድነትን 'ለማግኘት' የሚጠቀምባቸው መስፈርቶች አይደሉም።

የአምስቱ የጸጋ ነጥቦች

ድነት እንደ አምልኮ መሠረት

የድነት አስተምህሮ ደረቅ አካዳሚያዊ ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ ለእውነተኛ አምልኮ ማንቀሳቀሻ ኃይል ነው። አማኝ የራሱን ኃጢአተኝነት ጥልቀትና የክርስቶስን ቤዛነት ውድነት በተረዳ መጠን፣ ምስጋናውና አምልኮው የበለጠ ልባዊ ይሆናል። ራእይ 5 ላይ ያሉት ፍጥረታት ሁሉ "ታርደሃልና፥ በደምህም ለእግዚአብሔር ከነገድ ሁሉ ከቋንቋም ሁሉ ከወገንም ሁሉ ከሕዝብም ሁሉ ሰዎችን ዋጅተህ..." (ራእይ 5:9) እያሉ የሚዘምሩት መዝሙር፣ የመስቀሉ ሥራ የዘላለም አምልኮ ማዕከል መሆኑን ያሳያል። ልብ ይሏል፣ ይህ መዝሙር "ታርደሃል" የሚለውን ግስ ይጠቀማል። ይህ ደግሞ በብሉይ ኪዳን የመስዋዕት በግ አገዳደል የሚገልጽ ልዩ ቃል ነው (ዘጸ. 12፡6፣ ኢሳ. 53፡7)፤ ራእይ መጽሐፍ ኢየሱስን በተደጋጋሚ "የታረደ በግ" (ራእይ 5፡6) ብሎ ይጠራዋል፣ ይህም ደግሞ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትውፊት ውስጥ ልዩ ስፍራ ካለው "ግብረ ሕማማት" (የስቅለት ሳምንት መንፈሳዊ ልምምድ) ጋር በቀጥታ ይገናኛል፤ በዚያ ሳምንት ውስጥ ምእመናን በጾምና በስግደት ታድሰው፣ የክርስቶስን መከራ በጥልቀት በማሰላሰል፣ ወደ በዓለ ትንሣኤ ደስታ ይሸጋገራሉ። ይህ መንፈሳዊ ጉዞ ራሱ፣ "ኃጢአተኝነትን ጥልቀት" ተረድቶ ወደ "ቤዛነት ውድነት" አምልኮ መድረስ የሚለውን መርህ በተግባር ያሳያል።

ድነት የተስፋና መጽናኛ ምንጭ

ሮሜ 8:1 "እንግዲህ በክርስቶስ ኢየሱስ ላሉት አሁን ኵነኔ የለባቸውም" የሚለው ቃል ለተጠራጣሪ ወይም በኃጢአት ስሜት ለተጨነቀ አማኝ ጠንካራ መጽናኛ ይሰጣል። የግሪኩ ቃል "ካታክሪማ" ( ኵነኔ) የፍርድ ቤት ቋንቋ ሲሆን፣ ዳኛ በወንጀለኛ ላይ የሚያውጀውን የመጨረሻ ፍርድ ያመለክታል፤ ጳውሎስ ግን "አሁን" (νῦν) የሚለውን ቃል በአጽንዖት በመጠቀም፣ ይህ ማረጋገጫ ወደፊት ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ ቅጽበት ራሱ ተፈጻሚ መሆኑን ያሳያል። ይህ ማረጋገጫ በአማኙ ስሜት ላይ ሳይሆን፣ በክርስቶስ ተጨባጭ ሥራ ላይ የተመሠረተ ስለሆነ፣ ምንም ያህል ደካማ ቢሰማውም ጸንቶ ይቆማል። ጳውሎስ ይህንኑ እውነት በሮሜ 8፡33-34 ላይ ደግሞ በጠንካራ የፍርድ ቤት ምስል ያጠናክራል፦ "በእግዚአብሔር የተመረጡትን ማን ይከሳቸዋል? የሚያጸድቅ እግዚአብሔር ነው። የሚኰንንስ ማን ነው? የሞተ ይልቁንም ከሙታን የተነሣ በእግዚአብሔር ቀኝም ያለ ደግሞ ስለ እኛ የሚማልድ ክርስቶስ ኢየሱስ ነው"—ይህ ጥያቄ ራሱ መልስ የሌለው ሆኖ የተተወው፣ በሰማይ ፍርድ ቤት ውስጥ ማንም ክስ ማቅረብ የሚችል ስለሌለ ነው። ይህ አስተምህሮ በተለይ በሐዘንና በፈተና ጊዜያት ውስጥ ላሉ አማኞች እውነተኛ ተስፋ ይሰጣል፤ ምክንያቱም ድነት በእግዚአብሔር ታማኝነት ላይ እንጂ በራሳችን ጽናት ላይ ብቻ የተመሠረተ አይደለምና።

ድነት የቅድስና መነሻ

ጳውሎስ በሮሜ 6 ውስጥ "ጸጋ እንዲበዛ በኃጢአት ጸንተን እንኑርን?" (ቁ. 1) ለሚለው ጥያቄ "አይሁን!" ሲል በጽኑ ይመልሳል፤ ግሪኩ "ሜ ገኖይቶ" (μὴ γένοιτο) የሚለው ሐረግ ጳውሎስ በተደጋጋሚ የሚጠቀምበት ኃይለኛ አገላለጽ ሲሆን፣ "ይህ ፈጽሞ አይሁን!" ወይም "ይህ ሐሳብ ራሱ አስጸያፊ ነው!" የሚል ጥልቅ ስሜታዊ ክብደት ይይዛል። ምክንያቱም እውነተኛ ድነት ከክርስቶስ ጋር ወደ ሞት እና ወደ ትንሣኤ አንድ መሆንን ስለሚያካትት (ሮሜ 6:3–4)፣ አማኝ አሁን "ለኃጢአት እንደ ሞታችሁ፥ ግን በክርስቶስ ኢየሱስ ጌታችን ሆናችሁ ለእግዚአብሔር ሕያዋን እንደ ሆናችሁ" (ቁ. 11) ራሱን ሊቆጥር ይገባዋል። "ልቆጥሩ" የሚለው ግስ የሂሳብ አያያዝ ቋንቋ ሲሆን፣ አማኙ ስሜቱ ምንም ይሁን ምን፣ በእምነት ይህን ተጨባጭ እውነት በየዕለቱ "ሊደምር" እንደሚገባው ያመለክታል። ልክ የሂሳብ መዝገብ ላይ አንድ ቁጥር እንደሚመዘገብ። ቅድስና የድነት ተጨማሪ አማራጭ ሳይሆን፣ ተፈጥሯዊ ውጤትና ማስረጃ ነው። ይህ መርህ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ገዳማዊ ትውፊት ውስጥ በጥልቅ ተንጸባርቋል፤ በደብረ ሊባኖስ እና በደብረ ዳሞ ገዳማት ያሉ መነኮሳት፣ ቅድስናን እንደ ተጨማሪ "የላቀ ደረጃ" ሳይሆን፣ ቀድሞውኑ በጥምቀት የተቀበሉትን አዲስ ማንነት በተግባር የመኖር ጥሪ አድርገው ይረዱታል።

ድነት የተልእኮ መነሻ

የተቀበልነው ድነት ራስ ወዳድ ንብረት ብቻ ሳይሆን፣ ለሌሎች ልናካፍለው የሚገባን ውድ ስጦታ ነው። ማቴዎስ 28:18–20 ላይ ያለው ታላቁ ተልእኮ፣ ኢየሱስ ሁሉንም ሥልጣን እንደ ተቀበለ ካረጋገጠ በኋላ ወዲያውኑ ወደ ደቀ መዝሙር ማድረግ ተልእኮ ያመራል፤ ይህም የድነት አስተምህሮ ግላዊ ደኅንነት ብቻ ሳይሆን ለዓለም ሁሉ የተላከ ብስራት መሆኑን ያስገነዝባል። ይህ ንድፍ ድነት ከተቀበልን በኋላ ወዲያውኑ ወደ ምስክርነት መሸጋገር በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ልደት ታሪክ ውስጥ በግልጽ ይታያል፤ በሐዋርያት ሥራ 8፡26-39 ላይ የተመዘገበው የኢትዮጵያ ጃንደረባ ታሪክ ይህንኑ ንድፍ ፍጹም ያንጸባርቃል፦ ጃንደረባው በክርስቶስ ካመነና በውኃ ከተጠመቀ በኋላ፣ ወዲያውኑ "ደስ እያለው መንገዱን ይሄድ ነበር" (ሐዋ. 8፡39) ተብሎ ተጽፏል፤ በኢትዮጵያ ትውፊት መሠረት ደግሞ፣ ይህ ደስታ ወደ ዝምታ አልተለወጠም፣ ወደ ምድሩ ተመልሶ የተቀበለውን ብስራት ማካፈል ጀመረ፣ ይህም ለቤተ ክርስቲያናችን የመጀመሪያ ዘር ሆነ። ስለዚህ ግላዊ ድነትና ማኅበራዊ ተልእኮ፣ ለኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ከጅምሩ የተለያዩ ሁለት ጉዳዮች ሳይሆኑ፣ አንድ ነጠላ የእምነት ጉዞ ሁለት ገጽታዎች ናቸው።