የዮሐንስ ራእይ

የራእይ መጽሐፍ መግቢያ፡ ጸሐፊውና ታሪካዊ አውድ

ማንኛውንም ቅዱስ መጻሕፍት ወደ ጥልቅ ትርጓሜና ወደ ኤክሲጀሲሳዊ ንባብ ከማስገባታችን አስቀድሞ፤ ጸሐፊው ማን እንደሆነ፣ በየትኛው ታሪካዊ፣ ፖለቲካዊና መንፈሳዊ አውድ ውስጥ እንደተጻፈ፣ እንዲሁም መጀመሪያ ለተላከላቸው አንባቢያን ማኅበረሰብ የነበረውን ሕልውናዊ ፋይዳ በጥንቃቄ መመርመር የትርጓሜ ሳይንስ መሠረታዊ ግዴታ ነው። ይህ ዘዴያዊ ጥንቃቄ ለዮሐንስ ራእይ መጽሐፍ ሲታይ እጅግ አንገብጋቢና ወሳኝ ይሆናል። ምክንያቱም ራሱ መጽሐፉ ገና ከመግቢያው ጀምሮ ለንባቡና ለተግባራዊነቱ ልዩ መንፈሳዊ ዋጋ ይሰጣልና። መጽሐፉም፦ "ይህን የትንቢት ቃል የሚያነበው የሚሰሙትም በውስጡም የተጻፈውን የሚጠብቁ ብፁዓን ናቸው፤ ዘመኑ ቀርቧልና።" [ራእይ 1፥3] በማለት በሰማያዊ ብፅዕና አዋጅ ይጀምራል። ይሁን እንጂ ይህ የተስፋ ቃል ትክክለኛ ታሪካዊና አውዳዊ ግንዛቤ ከሌለው ባዶ ዲስኩር ሆኖ ከመቅረት አይዘልም። ስለሆነም የዚህ ንዑስ ክፍል ዋና ዓላማ ስለ ዮሐንስ ማንነት ብቻ ትምህርታዊ ፍርድ መስጠት ሳይሆን፣ ይህ ራእይ በመጀመሪያ ለተላከላቸው የተሰደዱ ማኅበረሰቦች ምን ዓይነት ሕያው መለኮታዊ መልእክት ይዞ እንደመጣ በጥልቀት ተረድተን፣ ያንኑ መልእክት ለዛሬው የክርስቲያን ትውልድ ሕይወት ተጨባጭና አሸናፊ የሕይወት ቃል እንዲሆን መንገድ መጥረግ ነው።

የዚህ ራእይ ጸሐፊ ራሱን በጽሑፉ ውስጥ በተደጋጋሚ ጊዜያት፣ በአጠቃላይ በአራት የተለያዩ ስፍራዎች ላይ [ራእይ 1፥1፣ 1፥4፣ 1፥9፣ 22፥8]፣ በቀላሉና ያለ ማዕረግ "ዮሐንስ" በሚል ስም ይጠራል። ከዚህም በተጨማሪ ራሱን የኢየሱስ ክርስቶስ አገልጋይ ወይም ባሪያ [ራእይ 1፥1]፣ ከአንባቢዎቹ ጋር በመከራ፣ በመንግሥትና በትዕግሥት አብሮ ተካፋይ ወንድም [ራእይ 1፥9]፣ እንዲሁም በመጽሐፉ ውስጥ የሚገኙትን ቃላት የሚጠብቅ ነቢይ [ራእይ 22፥9] አድርጎ ይገልጻል። ይህ የራስን ማንነት የማቅረብ ዘዴ ራሱ የመጀመሪያውና እጅግ ጠቃሚው የትርጓሜ ፍንጭ ነው፤ ዮሐንስ ራሱን እንደ ታላቅ ምስጢራት ተመልካችና ከፍ ያለ መንፈሳዊ ሥልጣን ያለው ገዥ ሳይሆን፣ ይልቁንም ከአንባቢዎቹ ጋር በስቃይና በመከራ አብሮ የሚጓዝ ትሑት ወንድምና አገልጋይ አድርጎ ራሱን ያቀርባል። መጽሐፉም ሲናገር፦ "እኔ ወንድማችሁ ከእናንተም ጋር በኢየሱስ መከራና መንግሥት ትዕግሥትም አብሮ ተካፋይ የሆንሁ ዮሐንስ የእግዚአብሔር ቃል ስለ ሆነ ለኢየሱስም ምስክር ስለ ሆነባት ጳጥሞስ በምትባል ደሴት ነበርሁ።" [ራእይ 1፥9] ይላል። ይህ የትህትና መንፈስ በተሞላበት ራስን የመግለጽ ዘዴ ለመላው መጽሐፍ ትክክለኛውን ድምጽ ይሰጣል፤ ተናጋሪው ከሩቅ ወይም ከከፍታ ቦታ ላይ ሆኖ ትዕዛዝ የሚያስተላልፍ አምባገነን ሳይሆን፣ በስቃዩ ውስጥ ራሱ ተሳታፊ ሆኖ አብሮ የሚሠቃይ፣ የሚያጽናናና የሚያበረታታ ወንድም እንደሆነ በግልጽ ያሳያል።

ይህን ዮሐንስ ከዘብዴዎስ ልጅ ከሐዋርያው ዮሐንስ ጋር የማዛመድ ጥያቄ ሲነሳ፣ ለዚህ የሐዋርያዊ ደራሲነት ማረጋገጫ የሚደግፍ ውጫዊ የታሪክ ማስረጃ እጅግ ቀደምትና ተጨባጭ ጥንካሬ ያለው ሆኖ እናገኘዋለን። ከሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀምሮ የነበሩ ታዋቂ የቤተ ክርስቲያን አባቶችና ምሁራን፣ እንደ ጀስቲን ማርቲር፣ ኢሬኔዎስ (የሊዮኑ ኤጲስቆጶስ)፣ የእስክንድርያው ቀሌምንጦስ፣ ተርቱሊያን እና ሂፖሊተስ የመሳሰሉት ሁሉም በአንድ ድምጽ የራእይን መጽሐፍ ለሐዋርያው ለዘብዴዎስ ልጅ ለዮሐንስ ደራሲነት ይሰጡታል። ይህ የተስማማ ምስክርነት፣ ምንም እንኳ በኋለኞቹ የነገረ-መለኮት ምሁራን ዘንድ የተለያዩ የጽሑፍ አወቃቀር ንጽጽሮች ቢነሱበትም፣ የቀደመችው ቤተ ክርስቲያን ይህንን መጽሐፍ ከቀጥታ ሐዋርያዊ ሥልጣን ጋር በቀጥታ ስታያይዘው እንደነበር በግልጽ ያሳያል። ሐዋርያው ዮሐንስ በዕድሜ ጠንቶ፣ በኤፌሶንና በዙሪያው ባሉት አብያተ ክርስቲያናት ላይ ከፍተኛ አባትና ሐዋርያ ሆኖ በማገልገል ላይ እያለ፣ በዓመፀኛው የሮም ንጉሥ በዶሜጢያን ዘመነ መንግሥት ወደ ፍጥሞ ደሴት በግዞት መወሰዱን ታሪክ ይመሰክራል። የራእይ መጽሐፍ የተጻፈው በንድፈ ሐሳብ ደረጃ ሳይሆን፣ በመከራው እሳት ውስጥ በደም የተፈተነ የአንድ አረጋዊ ሐዋርያ የማይናወጥ መንፈሳዊ ምስክርነት ሆኖ ነው።

መመዘኛ	ለሐዋርያው ዮሐንስ ጸሐፊነት (ደጋፊ)	ተቃራኒ / አማራጭ ጸሐፊነት
ስም	ጸሐፊው ራሱን 'ዮሐንስ' ይላል (1፡1፣ 9)፤ ጠንካራ የቀደምት አባቶች ድጋፍ አለው (ጀስቲን፣ ኢሬኔዎስ፣ ቀሌምንጦስ)	የእስክንድርያው ዲዮናስዮስ፡ የተለየ የግሪክ አጻጻፍ ስልት 'ሽማግሌውን ዮሐንስ' ይጠቁማል
የግሪክ ስልት (Greek Style)	ጸሐፊው ራሱን የቻለ ሴማዊ-ግሪክ ዘዬን ይጠቀማል፤ ሆን ተብሎ የተመረጠ ስልት ነው	የራእይ ግሪክኛ ከዮሐንስ ወንጌል/መልእክታት ይልቅ ሻካራ ነው፤ ለተማረ ጸሐፊ ያልተለመዱ ስህተቶች አሉት
ሥነ-መለኮት	የጋራ የሎጎስ ሥነ-መለኮት፤ የበግ ክርስቶሎጂ፤ የብርሃን/ጨለማ ንጽጽር	የ'ሎጎስ' መጠሪያ በግልጽ አለመኖር፤ የተለየ የፍጻሜ ዘመን ትኩረት
ዘመን (Dating)	የዘገየው የዶሚቲያን ዘመን (95 ዓ.ም. ገደማ) ከሐዋርያው የሕይወት ዘመን ጋር ይጣጣማል	በኔሮን ዘመን (68 ዓ.ም.) ከተጻፈ፣ ሐዋርያው በሕይወት ሊኖር ይችላል፤ የኔሮን ዘመንም ይቻላል
ዘውግ (Genre)	ከማኅበረሰቡ ርቆ የተገኘው የራእይ ርቀት በግዞት ካለ ሐዋርያ ጋር ይስማማል	የነቢይነት መጠሪያ 'ባሪያ' (ሐዋርያ ሳይሆን) ለአሥራ ሁለቱ ሐዋርያት የተለመደ አይደለም

ይህንን የጸሐፊነት ክርክር በጥልቀት ስንመረምር፣ አንድ መሠረታዊ ትርጓሜያዊ እውነት ልብ ልንል ይገባል፦ በጸሐፊው ማንነት ዙሪያ የሚነሳው የምሁራን ውዝግብ፣ ለራእይ መጽሐፍ ራሱ ላለው መለኮታዊ ሥልጣንና ትክክለኛነት ምንም ዓይነት ጉዳት የማያደርስ መሆኑን መገንዘብ ወሳኝ ነው። ምክንያቱም መጽሐፉ ሥልጣኑን የሚያገኘው ከጸሐፊው ግላዊ ማንነት ወይም ከታሪካዊ ማንነቱ ማረጋገጫ ሳይሆን፣ ደጋግሞ ራሱ ከሚያውጀው መለኮታዊ ምንጭ ነው። መጽሐፉ በመክፈቻ ቃላቱ ላይ እንደሚገልጸው፦ "የኢየሱስ ክርስቶስ ራእይ ይህ ነው፤ እግዚአብሔር በቶሎ ሊሆን የሚገባውን ባሪያዎቹን ያሳይ ዘንድ ለእርሱ ሰጠው፥ እርሱም ልኮ በመልአኩ በኩል ለባሪያው ለዮሐንስ አመለከተ፤" [ራእይ 1፥1] ይላል። በዚህ አረዳድ መሠረት፣ ዮሐንስ የሚጫወተው ሚና የመልእክቱ አመንጪ ሳይሆን፣ ይልቁንም የመልእክቱ አስተላላፊና ምስክር ብቻ ነው፤ ደራሲው ራሱ መለኮታዊ ነው። ይህ ትምህርት ለዘመናዊው አንባቢ ትርጉም ያለው ነው፦ የመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን መሠረቱ በሰው ጸሐፊው ማንነት፣ ትምህርታዊ ደረጃ፣ ወይም ማኅበራዊ ስፍራ ላይ ሳይሆን፣ ከጸሐፊው በላይ በሆነው በእግዚአብሔር ቃል ራሱ ላይ የተመሠረተ ነው። ይህም ማለት፣ ስለ ጸሐፊው ማንነት የሚነሱ ታሪካዊ ጥያቄዎች ምንም ያህል ውስብስብ ቢሆኑም፣ የመጽሐፉን መንፈሳዊ ክብደትና ተግባራዊነት ሊቀንሱት አይችሉም።

የተጻፈበት ዘመን

በራእይ መጽሐፍ ሂሳዊ ጥናት ውስጥ፣ ስለ አጻጻፉ ዘመን ሲነሳ ሁለት ዋና ዋና የታሪክ ወቅቶች እርስ በርስ ይወዳደራሉ፦ የመጀመሪያው በንጉሠ ነገሥት ኔሮን ዘመነ መንግሥት፣ በግምት በስልሳዎቹ ዓመተ ምሕረት አጋማሽ ላይ የሚያደርገው ግምት ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ በአብዛኞቹ ምሁራን ዘንድ ተቀባይነት ያገኘው በንጉሠ ነገሥት ዶሚቲያን ዘመነ መንግሥት፣ በዘጠናዎቹ ዓመተ ምሕረት አጋማሽ ላይ የሚያደርገው መከራከሪያ ነው። ይህ የዘመን ጥያቄ ንጹህ የአካዳሚክ ልምምድ ብቻ ተደርጎ ሊታይ አይገባውም፤ ይልቁንም በቀጥታ የመልእክቱን መንፈሳዊ ተግባራዊነት አድማስ የሚቀይር ወሳኝ ጉዳይ ነው። ራእዩ ገና ያልደረሰ፣ ወደፊት የሚመጣ ከባድ ስደትን አስቀድሞ የሚያስጠነቅቅ ትንቢታዊ ቃል እንደሆነ ከተወሰደ (ይህም ከኔሮናዊ ዘመን ግምት ጋር የሚስማማ ነው)፣ ትርጉሙ አንድ ዓይነት ይሆናል፤ በአንጻሩ ግን፣ ቀድሞ ካለፈ ስደት በኋላ፣ ቀስ በቀስ እየተስፋፋ ላለ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ጫና ምላሽ የሚሰጥ የእረኝነት ተግሣጽ ቃል ከሆነ (ይህም ከዶሚቲያናዊ ዘመን ግምት ጋር የሚስማማ ነው)፣ ሙሉ በሙሉ የተለየ ትርጓሜያዊ አድማስ ይከፍታል።

የዮሐንስ ራእይ በዶሚቲያን ዘመነ መንግሥት (በ90ዎቹ ዓ.ም. ገደማ) እንደተጻፈ የሚያስረግጠው ታሪካዊና ሥነ-መለኮታዊ መከራከሪያ በሚከተሉት ዐቢይ ጭብጦች ላይ ይመሠረታል፡- ራእይ በዶሚቲያን ዘመነ መንግሥት እንደተጻፈ የሚያረጋግጠው ታሪካዊና ሥነ-መለኮታዊ ክርክር በአራት ዋና ዋና ማስረጃዎች ላይ የተመሠረተ ነው። በመጀመሪያ ደረጃ፣ የቀደመችው ቤተ ክርስቲያን ራሷ የምትሰጠው ምስክርነት እጅግ ጠንካራ ነው፤ ከሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የነበረው የቤተ ክርስቲያን አባት ኢሬኔዎስ፣ ራእዩ የተጻፈው ከረጅም ዘመናት በፊት ሳይሆን፣ ከራሱ ከኢሬኔዎስ ዘመን ጋር ተቀራራቢ በሆነ ጊዜ፣ በተለይም በዶሚቲያን ዘመነ መንግሥት መገባደጃ አካባቢ እንደሆነ በማያሻማ ቋንቋ ይመሰክራል። ሁለተኛ፣ በመጽሐፉ ውስጥ የተገለጹት የእስያ ሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት የደረሱበት መንፈሳዊና ማኅበራዊ ደረጃ፣ ከሐዋርያው ጳውሎስ ሚስዮናዊ አገልግሎት ዘመን ወዲህ ክርስትና ለበርካታ አሥርተ ዓመታት ባሳለፈው የዕድገት ሒደት ውስጥ የዳበረ መሆኑን በግልጽ ያመለክታል፤ ይህም አጭር ጊዜን ሳይሆን ረዘም ያለ ታሪካዊ ሂደትን ይጠይቃል። ሦስተኛ፣ በራእይ ምዕራፍ ዐሥራ ሦስትና ዐሥራ ሰባት ላይ [ራእይ 13፣ ራእይ 17] በሰፊው የተገለጸው የሮማ ቄሳሮችን እንደ አምላክ አድርጎ የማምለክ ሥርዓት፣ ከዚህ ጋር ተያይዞ የተነሳው ስደትና ጫና፣ በተለይ በዶሚቲያን ዘመን ወደ ከፍተኛ ደረጃ መድረሱ ይታወቃል። አራተኛና የመጨረሻው ማስረጃ፣ «ባቢሎን» ተብላ የተገለጸችው ኃያል ግን አጥፊ ከተማ (እርሷም ሮምን የምትወክል)፣ ያላትን አደጋ አጠናክራ የምትቀጥል ኃይል ሆና የተሳለችበት አፖካሊፕቲካዊ የአጻጻፍ ስልት፣ ከመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ የፖለቲካ ነባራዊ ሁኔታ ጋር ፍጹም የሚጣጣም መሆኑ ነው።

የቀደመችው ቤተ ክርስቲያን ምስክርነት፡- የጥንታዊቷ ቤተ ክርስቲያን አባት የነበረው ኢሬኔዎስ ፣ ራእዩ የተጻፈው "ከረጅም ዘመናት በፊት ሳይሆን፣ ከሞላ ጎደል በእኛ ዘመን፣ በዶሚቲያን ዘመነ መንግሥት ማብቂያ ላይ ነው" በማለት የሰጠው የማያሻማ ታሪካዊ ምስክርነት፤
የአብያተ ክርስቲያናቱ ማኅበረ-መንፈሳዊ አውድ፡- በመጽሐፉ ውስጥ የተገለጹት የእስያ ሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት የነበሩበት መንፈሳዊና ማኅበራዊ ነባራዊ ሁኔታ፤ ይህ መቼት ሐዋርያው ጳውሎስ ካደረገው የሚስዮናዊነት እንቅስቃሴ ወዲህ፣ ክርስትና ለበርካታ አሥርተ ዓመታት ባሳለፈው የታሪክ ሒደት ውስጥ የዳበረ መሆኑን በግልጽ የሚያመላክት መሆኑ፤
የኢምፔሪያል ከልት መስፋፋት፡- በራእይ ምዕራፍ 13 እና 17 ላይ በስፋት የተንጸባረቀው የሮማ ቄሳሮችን እንደ አምላክ የማምለክ ሥርዓትና ያስከተለው ስደት፣ በዶሚቲያን ሥር አድማሱን አስፍቶ ከፍተኛ ደረጃ ላይ የደረሰ መሆኑ፤ እና
ስነ-ጽሑፋዊና ምሳሌያዊ ትርክቶች፡- "ባቢሎን" (ሮም) አጥፊነቷን አጠናክራ ከሞት እንደተነሳች ኃይል ተደርጋ የቀረበችበት አፖካሊፕቲክ አገላለጽ፣ ከመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ የፖለቲካዊ አውድ ጋር በሚገባ የሚጣጣም መሆኑ ነው።

በተቃራኒው በኩል፣ ራእዩ በኔሮን ዘመነ መንግሥት እንደተጻፈ የሚከራከረው አቋም የራሱ የሆነ ታሪካዊ ትኩረት የሚስብ ቢሆንም፣ ይህ መከራከሪያ በዋነኝነት የተመሠረተው በራእይ ምዕራፍ ዐሥራ ሰባት ላይ የተጠቀሱትን "ሰባት ነገሥታት" ከአውግስጦስ ቄሳር ጀምሮ በቅደም ተከተል በመቁጠር፣ ኔሮንን ስድስተኛው ንጉሥ አድርጎ በመቁጠር ስሌት ላይ ነው። ይህ ዓይነቱ የቁጥር ስሌት ትንታኔ ግን ከፍተኛ የሆኑና እርስ በርሳቸው የሚጋጩ የአተረጓጎም ግምቶችን የሚጠይቅ በመሆኑ፣ ከዶሚቲያናዊ ዘመን መከራከሪያ ጋር ሲነጻጸር ታሪካዊ አረዳዱ ብዙም የጸና ሆኖ አይገኝም። ለእኛ ለምናደርገው ጥናት ግን ትልቅ ጠቀሜታ ያለው አንድ የጋራ እውነት ከሁለቱም አቋሞች ይወጣል፦ ራእይ ለአንድ የተወሰነ ታሪካዊ ክስተት ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት ለሚመጣ ማንኛውም ዓይነት ስደትና መከራ ምላሽ ሆኖ ሊያገለግል የሚችል ዘላለማዊ ቃል ነው፤ ቤተ ክርስቲያን በየትኛውም ዘመንና ስፍራ ብትገኝ፣ ከዚህ ቃል ጽናትና ብርታት ማግኘት ትችላለች።

መነሻ እና ተቀባዮች

ዮሐንስ ይህንን ራእይ የሚጽፈው፣ ስለ እግዚአብሔር ቃልና ስለ ኢየሱስ ምስክርነት ምክንያት በፍጥሞስ ደሴት በግዞት ተይዞ በነበረበት ወቅት ነው። መጽሐፉ ሲናገር፦ "እኔ ወንድማችሁ ከእናንተም ጋር በኢየሱስ መከራና መንግሥት ትዕግሥትም አብሮ ተካፋይ የሆንሁ ዮሐንስ የእግዚአብሔር ቃል ስለ ሆነ ለኢየሱስም ምስክር ስለ ሆነባት ጳጥሞስ በምትባል ደሴት ነበርሁ።" [ራእይ 1፥9] ይላል። ይህ የአጻጻፍ ቋንቋ በእርግጠኝነት በሮማውያን ንጉሣዊ ሥልጣን ሥር የደረሰበትን ግዞት ወይም እስራት የሚያመለክት ነው። ጳጥሞስ፣ በኤጂያን ባሕር መካከል የምትገኝ ትንሽ፣ ደረቅና ድንጋያማ ደሴት ስትሆን፣ ሮማውያን ገዥዎች ወንጀለኞችን ከዋናው ማኅበረሰብ አግልለው በሕይወት ብቻ ለማቆየት ይጠቀሙባት የነበረች የቅጣት ስፍራ ነበረች። እዚህ ላይ አንድ ጥልቅ መንፈሳዊ እውነት ልብ ልንል ይገባል፦ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከሚገኙ ታላላቅ ራእዮች አንዱ የተገለጠው በቤተ መቅደስ ግርማ ውስጥ ወይም በንጉሣዊ ቤተ መንግሥት አዳራሽ ውስጥ ሳይሆን፣ በተገለለ፣ በተናቀ፣ በድንጋያማ ደሴት ላይ በግዞት ለተጣለ ሰው ነው። ይህ እውነታ ዮሐንስ ራሱ ለተመሳሳይ ስደትና መከራ ውስጥ ላሉ አንባቢዎቹ ከሚያስተላልፈው መልእክት ጋር ፍጹም ተመጋጋቢ ነው፦ እግዚአብሔር በችግር ጊዜ ራሱን የሚሰውር ሳይሆን፣ ይልቁንም በተለይ በችግር ወቅትና ስፍራ ራሱን ይበልጥ ግልጽ አድርጎ የሚገልጥ አምላክ መሆኑን ያሳያል።

በግልጽ የተጠቀሱት የመልእክቱ ተቀባዮች፣ በወቅቱ በሮማዊቷ እስያ ግዛት (ዛሬ በምዕራባዊ ቱርክ የምትገኝ ክልል) ውስጥ የነበሩ ሰባት አብያተ ክርስቲያናት ናቸው [ራእይ 1፥11]፤ እነሱም ኤፌሶን፣ ሰምርኔስ፣ ጴርጋሞን፣ ቲያጥሮን፣ ሰርዴስ፣ ፊላደልፊያ፣ እና ሎዶቅያ በመባል ይታወቃሉ። እነዚህ ሰባት ከተሞች በዘመኑ በሮማዊቷ እስያ ውስጥ የነበረውን አንድ የፖስታ መዞሪያ መስመር ይመሠርቱ ነበር፤ ይህ ታሪካዊ እውነታ ደግሞ መጽሐፉ ከአንድ ማኅበረሰብ ወደ ሌላው እየተዘዋወረ፣ በእያንዳንዱ ማኅበረሰብ የሥርዓተ አምልኮ ስብሰባ ላይ ድምጽ ወጥቶበት እንዲነበብ ታስቦ የተዘጋጀ የጋራ የቤተ ክርስቲያናት መልእክት መሆኑን ያመለክታል፤ ይህ ልማድ ከሌሎች የሐዋርያት መልእክቶች የንባብ ልማድ ጋር ተመሳሳይነት አለው።

እነዚህ ሰባት ማኅበረሰቦች ይደርስባቸው የነበረው ማኅበራዊ-ፖለቲካዊ ጫና በርካታ ገጽታዎች ነበሩት። ከእነዚህ ውስጥ አንዱ የሮማ ንጉሠ ነገሥት አምልኮ ሲሆን፣ ይህም በተለይ የዜኡስ ታላቅ መሠዊያና የአውግስጦስ ቤተ መቅደስ በነበረባት በጴርጋሞን ከተማ ውስጥ እጅግ የከፋ ደረጃ ላይ ደርሶ ነበር። ሁለተኛው ጫና ከንግድ ማኅበራት የመጣ ኢኮኖሚያዊ ጫና ነው፤ እነዚህ ማኅበራት በስብሰባዎቻቸው ውስጥ አረማዊ ሃይማኖታዊ ሥርዓቶችን ስለሚያካትቱ፣ ክርስቲያኖች ከንግድ እንቅስቃሴ ውጭ እንዲሆኑ ያስገድዷቸው ነበር፤ ይህ ደግሞ በተለይ ለቲያጥሮን ማኅበረሰብ ተዛማጅ ጉዳይ ነበር [ራእይ 2፥18-29]። ሦስተኛው፣ በክርስቲያን ማኅበረሰቦች ላይ የሚነሳ የአይሁድ ማኅበረሰብ ተቃውሞ ነው፤ ይህም መጽሐፉ "የሰይጣን ማኅበር" በሚል ቋንቋ የሚገልጸው ጉዳይ ነው። አራተኛውና የመጨረሻው፣ በኒቆላውያን ቡድንና "ኤልዛቤል" ተብላ በተጠራች ሴት የተወከለው [ራእይ 2፥20] የውስጥ ትምህርታዊ መደራደርና ልዝብነት ችግር ነበር።

ይህንን ታሪካዊ ዐውድ ጠንቅቀን ማወቃችን፣ ራእይ መጽሐፍን ከሩቅ፣ ግልጽ ካልሆነ የወደፊት ትንበያ ወደ እጅግ ቅርብና ግላዊ የእረኝነት ቃል ይለውጠዋል። ዮሐንስ "በጳጥሞስ ደሴት ነበርሁ" [ራእይ 1፥9] ሲል፣ በሥራ ማጣት፣ በስደት፣ በኢኮኖሚያዊ ጫና፣ ወይም በማኅበራዊ መገለል ውስጥ የሚገኝ ማንኛውም አማኝ ራሱን በዚያው ደሴት ላይ ተገልሎ ሊያገኝ ይችላል። ራእይ ለእንደዚህ ዓይነት ልብ የተላከ ቃል ነው፦ የአሁኑ ስቃይ የመጨረሻው ቃል አለመሆኑን፣ በተገለልንበት ስፍራ ውስጥ እንኳ ወደ ተከፈተ የሰማይ ደጅ የመውጣት ተስፋ እንዳለ የሚያረጋግጥ ቃል ነው። መጽሐፉም፦ "ይህንም ካየሁ በኋላ እነሆ በሰማይ የተከፈተ ደጅ አየሁ፥ አስቀድሜም እንደ መለከት ከእኔ ጋር ሲነጋገር የሰማሁት ፊተኛው ድምፅ፦ ወደዚህ ውጣና ከዚህ በኋላ ሊሆን የሚገባውን አሳይሃለሁ አለኝ።" [ራእይ 4፥1] በማለት ያረጋግጥልናል። ስለዚህ ይህንን የመግቢያ ጥናት ክፍል ስናጠናቅቅ፣ የመጀመሪያው ጥያቄያችን "ራእዩን ማን ጻፈው?" የሚል ቢሆንም፣ ጥናታችን ግን ወደ ጥልቅ ጥያቄ መሸጋገር ይኖርበታል፦ "ይህ ራእይ ለምን ዓይነት ልብ ተጻፈ?" የሚለው ጥያቄ ነው። መልሱም ግልጽ ይሆናል፦ ራእይ ለተገፋ፣ ለደከመ፣ ነገር ግን ታማኝነቱን ጠብቆ ለመቀጠል ለሚታገል ልብ የተላከ ዘላለማዊ የተስፋ ቃል ነው።

የሦስቱ ዘውጎች ውህደት

የዮሐንስ ራእይ መጽሐፍ የራሱን ልዩ የሥነ-ጽሑፍና የነገረ-መለኮት ማንነት ገና ከመጀመሪያው ቁጥር ጀምሮ በግልጽ ያሳውቃል [ራእይ 1፥1]። ይህ ማንነት በአንድ ወጥ ፍሬም ሳይወሰን፣ በሦስት እርስ በርስ የተሳሰሩና የሚደጋገፉ መንፈሳዊ ዘውጎች የተዋቀረ ድርብርብ ጽሑፍ ነው፦ እነርሱም የመገለጥ ወይም አፖካሊፕቲክ ባህርይ ፣ የትንቢት ወይም ፕሮፌቲክ ባህርይ ፣ እና የመልእክት ወይም ኤፒስቶላሪ ባህርይ ናቸው። እያንዳንዱ ከእነዚህ የዘውግ መገለጫዎች ከፍተኛ የትርጓሜ ክብደት አለው፤ አንድ አንባቢ ወይም ተርጓሚ ከሦስቱ ገጽታዎች አንዱን ብቻ ለይቶ ቢያጤን፣ ሙሉውን የሰማያዊ ሥዕል ባለማስተዋል የተሳሳተ ድምዳሜ ላይ ይደርሳል። ለምሳሌ ያህል፣ አንድ ሰው ራእይን እንደ ንጹህ የመገለጥ ጽሑፍ ብቻ ቢያነብ፣ ትንቢታዊውን የንስሐ ጥሪና ማኅበራዊ ተግሣጽ ወደ ጎን በመተው ስለ ወደፊቱ ታሪክ ትንበያ ላይ ብቻ ያተኩራል፤ በተቃራኒው ደግሞ የመልእክት (የደብዳቤ) ገጽታውን ችላ ካለ፣ ይህ መጽሐፍ በመጀመሪያው መቶ ዘመን ለነበሩ ተጨባጭ ታሪካዊ ማኅበረሰቦች የተጻፈ ልዩ እረኛዊ ደብዳቤ መሆኑን ይዘነጋል።

አፖካሊፕስ

"አፖካሊፕስ" ከሚለው የግሪክ ቋንቋ የመጣው ይህ ቃል፣ ትርጉሙም "መጋለጥ" ወይም "መገለጥ: ማለት ሲሆን [ራእይ 1፥1]፣ ለመላው መጽሐፍ መሠረታዊ ስያሜ ይሰጠዋል። የመክፈቻው ቃል፦ "የኢየሱስ ክርስቶስ ራእይ ይህ ነው፤ እግዚአብሔር በቶሎ ሊሆን የሚገባውን ባሪያዎቹን ያሳይ ዘንድ ለእርሱ ሰጠው፥ እርሱም ልኮ በመልአኩ በኩል ለባሪያው ለዮሐንስ አመለከተ፤" [ራእይ 1፥1] ሲል፣ ይህ አገላለጽ ድርብ ትርጉም ይይዛል፤ ራእዩ የክርስቶስ ንብረት ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ ስለ ክርስቶስ የተደበቀ ማንነትና ድል በግልጽ የሚገለጥበት መለኮታዊ ራእይም ጭምር ነው። ይህ ድርብ ትርጓሜ ለመላው መጽሐፍ ንባብ ቁልፍ ምስጢር ይሆናል። የመገለጥ ዘውግ በሁለተኛው ቤተ መቅደስ ዘመን በአይሁዳዊ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ በሚገባ የተመሠረተ ልማድ ነበር። ይህ የመገለጥ ሥነ-ጽሑፍ ዘውግ በአጠቃላይ በእግዚአብሔር አማካኝነት፣ ለሰው ልጅ ተቀባይ የተላለፈ ከፍ ያለ እውነታን የሚገልጥ፣ በፍጻሜ ዘመን ድነት ላይ ያተኮረ፣ እንዲሁም ከተፈጥሮ በላይ የሆነ የሰማይ ዓለምን የሚያካትት ሰፊ ትረካዊ ማዕቀፍ አለው። በራእይ መጽሐፍ ውስጥ የሚታዩት የዚህ ዘውግ ገላጭ ምልክቶች የሰው ባለራእይ መገኘት፣ የመልአክ አስታራቂነት፣ የሰማያዊ ዙፋን ራእዮች መገለጥ፣ በጠፈር ውስጥ የሚደረግ መንፈሳዊ ጉዞ፣ ምሳሌያዊ እንስሳትና ቁጥሮች አጠቃቀም፣ የታሪክ ግምገማ፣ እንዲሁም የፍጻሜ ዘመን መለኮታዊ ማረጋገጫ ናቸው። እነዚህ ሁሉ ገላጭ ምልክቶች ለትክክለኛ ትርጓሜ ማዕቀፍ አቅጣጫ ይሰጣሉ፤ በአይሁዳዊ የመገለጥ ሥነ-ጽሑፍ በደንብ የተካኑ አንባቢዎች፣ ተራ ታሪካዊ መግለጫዎችን አልፎ ጥልቅ መንፈሳዊ እውነታዎችን ለመግለጥ፣ ምሳሌያዊና ራእያዊ ቋንቋ ተገቢው መሣሪያ መሆኑን በቀላሉ ይገነዘባሉ። ለዛሬው አንባቢ ይህ ትልቅ ጥሪ ያስተላልፋል፦ ራእይ መጽሐፍን ስናነብ፣ እንደ ታሪካዊ ካርታ ወይም የዜና መጽሔት በትክክለኛው የጊዜ ሰሌዳ ፍለጋ ሳይሆን፣ ከተራ ዕይታችን በላይ ያለውን የሰማይ መንፈሳዊ እውነታ ለማየት በሚያስችል ጥልቅ ትሕትና ልንቀርበው ይገባል።

ፕሮፌቴያስ / ትንቢት

ራሱን "ነቢይ" ብሎ የመጥራት ልምድ፣ የራእይ መጽሐፍን ከሌላው የአይሁዳዊ የመገለጥ ሥነ-ጽሑፍ ዘውግ በግልጽ ይለየዋል [ራእይ 22፥9]፤ በዚያ ዘመን በነበሩ ሌሎች አፖካሊፕቲካዊ ጽሑፎች ውስጥ ጸሐፊው ማንነቱን ብዙውን ጊዜ በስውር ወይም ከቀድሞ ታዋቂ አባቶች ስም ጀርባ በመሸፈን ያቀርብ ነበር። ዮሐንስ ግን በራሱ ስም በግልጽ ይጽፋል፣ እናም ከቀድሞዎቹ ታላላቅ የብሉይ ኪዳን ነቢያት እንደ ሕዝቅኤልና እንደ ኢሳይያስ ካሉ ጋር የሚመሳሰል ግልጽ የነቢይነት ተልእኮ እንዳለው በማያሻማ ሁኔታ ያውጃል [ራእይ 1፥3]። መጽሐፉ ራሱ ገና ከመግቢያው ላይ የሚያመለክተው፣ ይህንን ትንቢታዊ ቃል የሚያነብ፣ የሚሰማ፣ እንዲሁም በተግባር የሚጠብቅ ሰው የተለየ በረከት እንደሚያገኝ ነው፦ "ይህን የትንቢት ቃል የሚያነበው የሚሰሙትም በውስጡም የተጻፈውን የሚጠብቁ ብፁዓን ናቸው፤ ዘመኑ ቀርቧልና።" [ራእይ 1፥3] ይህ ደግሞ ጊዜው መቅረቡን በሚያሳይ አስቸኳይነት የተሞላ ነው። ይህ ቅደም ተከተል ፣ ማንበብ፣ መስማት፣ ከዚያም መታዘዝ ራሱ ስለ ትክክለኛው የትንቢት ግንዛቤ ጥልቅ ትምህርት ይሰጠናል፦ ትንቢት የተሰጠው ለንድፈ ሐሳባዊ እውቀት ወይም ለዕውቀት ጥማት ማርኪያ ብቻ ሳይሆን፣ ተግባራዊ ለሆነ የቃል ኪዳን መታዘዝ ጭምር ነው። የትንቢት ገጽታው የሚያመለክተው፣ ይህ መጽሐፍ የወደፊት ክስተቶችን አስቀድሞ የመተንበይ ተግባር ብቻ ሳይሆን፣ ልክ እንደ ብሉይ ኪዳን ነቢያት ሁሉ፣ የአሁኑን ዘመን ሕይወት ከመለኮታዊ አተያይ ጋር የሚያፋጥጥ ተግባርም እንዳለው ነው፦ ማኅበረሰቦችን ወደ እውነተኛ ንስሐ የሚጠራ፣ በክፋትና በጭቆና ሥርዓቶች ላይ መለኮታዊ ፍርድን የሚያውጅ፣ እንዲሁም የእግዚአብሔር የመጨረሻ ዓላማዎች በታሪክ ውስጥ እንደሚጸኑ የሚያበስር ነው። ይህም ማለት እያንዳንዱ አፖካሊፕቲክ ምሳሌ መተርጎም ያለበት የቃል ኪዳን ታማኝነትን በሚያመለክት ትንቢታዊ አገባብ ውስጥ እንጂ፣ ለተወሰኑ የሩቅ ዘመን ታሪካዊ ክስተቶች ብቻ የተዘጋጀ ምስጢራዊ ኮድ ተደርጎ መፈታት የለበትም ማለት ነው።

ኤፒስቶሌ / መልእክት

የመልእክቱ ማዕቀፍ የሚያሳየው ራእይ በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን በእስያ ግዛት ይኖሩ በነበሩ የክርስቲያን ማኅበረሰቦች የሥርዓተ አምልኮ ስብሰባ ላይ በይፋ እንዲነበብ ታስቦ የተዘጋጀ መሆኑን ነው። የመጽሐፉ የመክፈቻ ሰላምታ እንዲህ ይላል፦ "ዮሐንስ በአስያ ለሚገኙ ሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት፤ ያለውና የነበረው የሚመጣውም ከሰባቱ መናፍስትም በፊት ካሉት ከእርሱ ዘንድ፥ ከታማኝም ምስክር ከሙታንም በኩር የምድርም ነገሥታት ገዥ ከሆኑ ከኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋና ሰላም ለእናንተ ይሁን።" [ራእይ 1፥4-5] ይህ ዓይነት አገላለጽ የሐዋርያው ጳውሎስ መልእክቶች የተለመደውን የጥንት ደብዳቤ ቅርጽ በትክክል ይከተላል። ይህ ደግሞ ራእይ ልዩና ለመረዳት አዳጋች የሆነ ምስጢራዊ ጽሑፍ ሳይሆን፣ ልክ እንደ ሮሜ ወይም እንደ ኤፌሶን መልእክቶች ለተጨባጭ ማኅበረሰቦች የተላከ ተግባራዊ የእረኝነት ቃል መሆኑን ያረጋግጣል። በራእይ ውስጥ የሚገኙት ምሳሌዎች በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ለነበሩት የእስያ ክርስቲያኖች ግልጽ ትርጉም የሚሰጡና በሥነ-ምግባር ረገድ ተግባራዊ ውጤት እንዲኖራቸው የታሰቡ እንጂ፣ በኋለኛው ዘመን ለሚነሱ ምሁራን ተርጓሜዎች ብቻ የተዘጋጁ ውስብስብ እንቆቅልሾች አልነበሩም። ይህ "የመጀመሪያ-አድማጭ" መርህ ፣ ምሳሌያዊ ወይም ለፍጻሜ ዘመን የሚደረግ ተጨማሪ ትርጓሜያዊ መስፋፋትን አይከለክልም፤ ይሁን እንጂ ማንኛውም ኃላፊነት የሚሰማው ትርጓሜ፣ ለመጀመሪያዎቹ ተቀባዮች ትርጉም ያለውና ሊደረስበት የሚችል መልእክት እንደነበረው ማረጋገጥ ይኖርበታል።

የመክፈቻው ራእይ፡ ቁጥር በቁጥር (1፡1-8)

የመጽሐፉ የመጀመሪያዎቹ ስምንት ቁጥሮች [ራእይ 1፥1-8] ለመላው መጽሐፍ አጭርና ግልጽ ካርታ ይሰጡናል። መክፈቻው የሚያውጀው ይህ የኢየሱስ ክርስቶስ ራእይ፣ እግዚአብሔር ለአገልጋዮቹ በቶሎ ሊፈጸም ያለውን ነገር ያሳይ ዘንድ የሰጠው መሆኑን ነው [ራእይ 1፥1]፤ ይህም በመልአክ አማካኝነት ለአገልጋዩ ዮሐንስ የተላለፈ ነው። ይህ አገላለጽ የመልእክቱን ግልጽ ሰንሰለት ያሳያል፦

ከእግዚአብሔር ተነስቶ -> ወደ ክርስቶስ፣ ከዚያም -> በመልአክ በኩል -> ወደ ዮሐንስ፣ በመጨረሻም -> ወደ ቤተ ክርስቲያናት ይደርሳል።

ይህ ሰንሰለት ራሱ ጥልቅ ትሕትናን ያስተምረናል፤ ዮሐንስ ራሱ እንኳ ቀጥተኛ የመልእክቱ ምንጭ ሳይሆን፣ ተላላፊ ምስክር ብቻ ነው። "ብዙም ሳይቆይ የሚፈጸመው" የሚለው አገላለጽ (ደግሞም በመጽሐፉ መጨረሻ ላይ የሚደገመው) ብዙ ትርጓሜያዊ ውይይት ያስነሳል፤ ይሁን እንጂ ከነቢዩ ዳንኤል ተመሳሳይ አገላለጽ ጋር ስናነጻጽረው [ዳንኤል 2፥28]፣ ትክክለኛው ትርጉም ክስተቶቹ ሁሉ በአጭር ጊዜ ውስጥ ተሟልተው ያልቃሉ ማለት ሳይሆን፣ ታሪክ ወደ መጨረሻው መለኮታዊ ግቡ ያለማቋረጥ፣ በእርግጠኝነት፣ ያለምንም መዘግየት እየተጓዘ መሆኑን የሚያመለክት ነው። "ጊዜው ተቃርቧል" የሚለው ተመሳሳይ አስቸኳይነት ያለው ስሜት [ራእይ 1፥3] ይፈጥራል፤ ይህም አንባቢውን መጽሐፉን እንደ ሩቅ የወደፊት ትንበያ ሳይሆን፣ ዛሬውኑ በራሱ ሕይወት ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ ሊኖረው የሚገባ ሕያው ቃል አድርጎ እንዲይዘው ይጋብዘዋል።

ክርስቶስ በደመና ተመልሶ እንደሚመጣ፣ ሁሉም ዓይን እንደሚያየው፣ የወጉትም ጭምር እንደሚያዩት፣ የምድር ወገኖችም ሁሉ በእርሱ ምክንያት ዋይታ እንደሚያሰሙ የሚገልጸው ክፍል [ራእይ 1፥7]፣ ከነቢዩ ዳንኤል [ዳንኤል 7፥13] እና ከነቢዩ ዘካርያስ ጽሑፎች [ዘካርያስ 12፥10] ጋር ጥልቅ ትስስር ያለው ነው። ይህ ደግሞ ራእይ ከጅምሩ ጀምሮ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከተለመደው ቀጥተኛ የብሉይ ኪዳን ጥቅስ አጠቃቀም በተለየ፣ በጥልቅ ተያያዥነትና ውስጠ-ንባብ ዘዴ የሚሠራ መጽሐፍ መሆኑን ያሳያል። ይህ የአጻጻፍ ዘዴ በመጽሐፉ ውስጥ ደጋግሞ ይታያል፤ አንባቢው ብሉይ ኪዳንን በጠለቀ ሁኔታ ባወቀ መጠን፣ የራእይን መልእክት በጥልቀት ይረዳል። በመጨረሻም ራሱ፦ "ያለውና የነበረው የሚመጣውም ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክ፦ አልፋና ዖሜጋ እኔ ነኝ ይላል።" [ራእይ 1፥8] በማለት የሚገልጸው መለኮታዊ ራስን መግለጫ፣ ለመላው መጽሐፍ የማይናወጥ ማዕቀፍ ይፈጥራል፤ ማንኛውም አስፈሪ ራእይ ወይም አስቸጋሪ ምሳሌ በዚህ መሠረታዊ እውነት ውስጥ ተነብቦ መተርጎም አለበት፦ ታሪክን ሁሉ በሉዓላዊነት የሚገዛው፣ መጀመሪያውንም መጨረሻውንም በእጁ የያዘው፣ ሕያው አምላክ ራሱ ነው።

የራእይ መዋቅር

ክፍል	ምዕራፎች	ይዘት / ጭብጥ	የሥነ-ጽሑፍ ቅርጽ	የብሉይ ኪዳን ትስስር
መግቢያ	1:1–8	ርዕስ፣ በረከት፣ ሰላምታ፣ ምስጋና	የመልእክት መግቢያ	ዳን 7፤ ዘካ 12
የክርስቶስ መገለጥ	1:9–20	በመቅረዞች መካከል የተነሳው ክርስቶስ ራእይ	የዙፋን ክፍል ራእይ	ሕዝ 1፤ ዳን 10
ሰባቱ መልእክታት	2:1–3:22	በእስያ ላሉ ሰባት አብያተ ክርስቲያናት መልእክት	የትንቢት መልእክት	አሞጽ 1–2
የዙፋኑ ክፍል	4:1–5:14	ሰማያዊ አምልኮ፤ የታተመው ጥቅልል፤ በጉ	ወደ ላይ የመውጣት ራእይ	ሕዝ 1–2፤ ዳን 7:9–14
ሰባቱ ማኅተሞች	6:1–8:1	የማኅተም ፍርዶች፤ መሃል ገብ (144,000፤ እጅግ ብዙ ሕዝብ)	ተከታታይ ራእዮች	ሕዝ 14፤ ዘካ 6
ሰባቱ መለከቶች	8:2–11:19	የመለከት መቅሰፍቶች፤ ሁለቱ ምስክሮች	ራእይ + ተጨማሪ ማስገቢያ	ዘጸ 7–12 (መቅሰፍቶች)
ጽንፈ ዓለማዊ ድራማ	12:1–14:20	ሴቲቱ፣ ዘንዶው፣ አውሬዎቹ፣ በጉ በጽዮን	ምሳሌያዊ ድራማ (Mythopoeic)	ኢሳ 27፤ ዳን 7፤ ዘፍ 3
ሰባቱ ጽዋዎች	15:1–16:21	የጽዋ ፍርዶች (የእግዚአብሔር ቁጣ)	ተከታታይ ራእዮች	የዘጸአት መቅሰፍቶች፤ ሕዝቅኤል
የባቢሎን ፍርዶች	17:1–19:10	ጋለሞታይቱ፤ የባቢሎን ውድቀት፤ ሰማይ ደስ አለው	የትንቢት ሙሾ	ኢሳ 13–14፤ ኤር 50–51
ምጽዓትና ሺህ ዓመት	19:11–20:15	የክርስቶስ መመለስ፤ ሺህ ዓመት፤ የመጨረሻ ፍርድ	አፖካሊፕቲክ ራእይ	ሕዝ 38–39፤ ዳን 7
አዲስ ፍጥረት	21:1–22:5	አዲሲቱ ኢየሩሳሌም፤ የታደሰችው ኤደን	የአዲስ ፍጥረት ራእይ	ኢሳ 65–66፤ ሕዝ 40–48
መደምደሚያ	22:6–21	ትክክለኛነት፤ ማራናታ፤ በረከት	የመልእክት መዝጊያ	ዳን 12

የጽሑፎች ትስስር አወቃቀር

የራእይ መጽሐፍን ከሌሎች የአዲስ ኪዳን ጽሑፎች ልዩ የሚያደርገው መሠረታዊ የሥነ-ጽሑፍ ባህርይ፣ ከብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ጋር ያለው እጅግ ጥልቅና ውስብስብ የሆነ ውስጠ-ንባባዊ ትስስር ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ከብሉይ ኪዳን ሲጠቅስ፣ በተለምዶ የተወሰነ የጥቅስ መግቢያ ቀመር በመጠቀም (ለምሳሌ፦ "እንዲህ ተጽፎአልና" [ሮሜ 4፥3] ወይም "ነቢዩም እንዲህ ብሎ ጮኸ" [ሮሜ 9፥27]) ንባቡን በግልጽ ከሚጠቅሰው ምንጭ ጋር ያስተሳስረው ነበር። ዮሐንስ ግን ፍጹም የተለየ ዘዴ ይከተላል፤ የብሉይ ኪዳንን ምስሎች፣ ቃላትና ሥነ-መለኮታዊ ሐሳቦች ያለ ምንም መደበኛ የጥቅስ ማስተዋወቂያ፣ ከራሱ ራእያዊ ቋንቋ ጋር በጥልቀት አዋህዶ፣ እንደ አንድ ወጥ ጨርቅ አድርጎ ይሸምናቸዋል። ይህ የአጻጻፍ ስልት አንባቢው ንቁ የሆነ ውስጣዊ ትውስታና ጥልቅ የብሉይ ኪዳን እውቀት እንዲኖረው ይጠይቃል [ዕብራውያን 5፥12-14]፤ ምክንያቱም ያለ ግልጽ ምልክት እንኳ፣ ጥንታዊው ጽሑፍ ከአዲሱ ራእይ ጋር ተዋህዶ ይነበባል [ሉቃስ 24፥27, 44]።

ከሁሉም የብሉይ ኪዳን ምንጮች እጅግ በስፋት ጥቅም ላይ የዋለው መጽሐፍ የነቢዩ ዳንኤል ትንቢት ነው። ከዚህ መጽሐፍ ውስጥ ራእይ የፍርድ ቅደም ተከተሎችን፣ የዘመናት ሽማግሌ የተባለውን ግርማ ሞገብ ያለው መለኮታዊ ምስል፦

"ዙፋኖችም ተዘረጉ፥ የዘመናትም ሽማግሌ ተቀመጠ፤ ልብሱም እንደ በረዶ ነጭ ነበረ፥ የራሱም ጠጉር እንደ ንጹህ ሱፍ ነበረ፤ ዙፋኑም የእሳት ነበልባል ነበረ።" [ዳንኤል 7፥9]

እንዲሁም አራቱን ኃያላን መንግሥታትና ተምሳሌታዊ አውሬዎችን በስፋት ይዋሳል [ዳንኤል 7፥2-8]። ከዳንኤል ቀጥሎ የነቢዩ ሕዝቅኤል ትንቢት ጉልህ ተጽዕኖ ያሳድራል [ሕዝቅኤል 1፥4-28]፤ በተለይም የመለኮታዊ ዙፋን ሰረገላ ራእይ፣ የአዲሲቱ ኢየሩሳሌም ትክክለኛ ልኬቶች መግለጫ [ሕዝቅኤል 40-48]፣ እንዲሁም የጎግና የማጎግ የመጨረሻ ዘመን ጦርነት ትዕይንት በቀጥታ ከሕዝቅኤል ጽሑፍ የተወሰዱ ናቸው [ሕዝቅኤል 38-39]። የነቢዩ ኢሳይያስ አስተዋፅኦ ደግሞ የፍጥረት ጭብጦችን [ኢሳይያስ 65፥17]፣ በባቢሎን ላይ የተነገሩ ከባድ የፍርድ ቃላትን [ኢሳይያስ 13፥19-22]፣ እንዲሁም ስለ አዲስ ፍጥረት የሚናገረውን ተስፋ ያካትታል [ኢሳይያስ 66፥22]። ከነቢዩ ዘካርያስ ደግሞ ራእይ አራቱን ምሳሌያዊ ፈረሰኞች [ዘካርያስ 1፥8-11]፣ የመቅረዞቹን ራእይ [ዘካርያስ 4፥2]፣ እንዲሁም ሰባት ዓይን ያላትን ምስጢራዊ ድንጋይ ምስል ይወስዳል [ዘካርያስ 3፥9, 4፥10]። በመጨረሻም፣ ከዘጸአት መጽሐፍ የተወሰደው ተጽዕኖ በተለይ በመለከትና በጽዋ ተከታታይ ፍርድ ክፍሎች ውስጥ በግልጽ ይታያል [ዘጸአት 7-12]፤ እነዚህ የፍርድ ተከታታዮች ከግብጽ መቅሰፍቶች ጋር ጥልቅ ተመሳሳይነት ያሳያሉ።

ይህ ዓይነቱ ጥልቅ የጽሑፎች መስተጋብር የሚያመለክተው፣ ራእይ መጽሐፍ ራሱን ችሎ የተነሳ አዲስና እንግዳ ትንቢት ብቻ ሳይሆን [ሮሜ 16፥25-26]፣ ይልቁንም መላውን የብሉይ ኪዳን ትንቢታዊ ወግ ወስዶ በሮማ ኢምፓየር ሥር ለምትገኘው ቀደምት ቤተ ክርስቲያን ተጨባጭ ታሪካዊ ሁኔታ የሚያስማማ "ዳግም ንባብ" ወይም ቀኖናዊ ማስፋፊያ አድርጎ ሊነበብ እንደሚገባው ነው። ይህ ትርጓሜያዊ አረዳድ ራእይን ብቸኛ፣ ገለልተኛ ጽሑፍ ሳይሆን፣ ከጥንታዊው የእስራኤል ትንቢታዊ ትውፊት ጋር በቀጥታ የተሳሰረና ያንኑ ትውፊት ወደ አዲስ ዘመንና ወደ አዲስ የቤተ ክርስቲያን ልምድ የሚያሸጋግር ድልድይ አድርጎ እንድናየው ይጠይቀናል [ቆላስይስ 2፥16-17]። የራእይ መጽሐፍን በጥልቀት ለማጥናትና ለመረዳት ከፈለግን፣ ብሉይ ኪዳንን ወደ ጎን ትተን ልናልፈው አይገባም؛ ይልቁንም ደጋግመን፣ በጥንቃቄና በትዕግስት ልንመረምረውና ልንመለከተው ይገባናል። ዮሐንስ የተጠቀመበት ይህ ዘዴ፣ ማለትም የብሉይ ኪዳንን ጥንታዊ ቃላት ወስዶ ለአዲሱ ትውልድ ልብ በሚደርስ መልኩ እንደገና የማቅረብ ችሎታ [ማቴዎስ 13፥52]፣ ራሱ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የተመራ ጥልቅ የትርጓሜ ተግባር ነው። ይህም ማለት፣ ራእይን በትክክል ለመረዳት የምናደርገው ጥረት፣ በተመሳሳይ መልኩ በብሉይ ኪዳን ጥልቅ እውቀት የተደገፈ [ዕብራውያን 5፥11-14]፣ እንዲሁም በመንፈስ ቅዱስ መሪነት የሚደረግ ትሑት የንባብ ጉዞ ሊሆን ይገባል [2ኛ ጴጥሮስ 1፥20-21]።

የክርስቶስ የመጀመሪያ መገለጥ (1፡9-20)

ከሰባቱ መልእክታት በፊት፣ ዮሐንስ ራሱ ለቤተክርስቲያናት ስለሚናገረው ክርስቶስ ግርማ ራእይ ያያል፤ ይህ ራእይ ለሁሉም ለቀጣዮቹ መልእክታት መሠረት ይጥላል። "በእግርም ያለ ልብስ ለብሶ ደረቱንም በወርቅ መታጠቂያ ተመትቶ አየሁ" (1፡13) የሚለው መግለጫ የክህነት ልብስን ያመለክታል፤ "ራሱም ጠጉሩም እንደ ነጭ የበግ ጠጉር እንደ በረዶም ነጭ ነበሩ" (1፡14) የዘመናት ሽማግሌ ምስል (ዳን 7፡9) ነው፤ "ዓይኖቹም እንደሚነድድ እሳት ነበሩ" (1፡14) ሙሉ ዕውቀትና ፍርድን ያመለክታል፤ "እግሮቹም በእቶን የነጠሩ ናስ ይመስሉ ነበር" (1፡15) ጽናትና ንጽሕናን፤ "ድምፁም እንደ ብዙ ውኃ ድምፅ ነበረ" (1፡15) ፍጹም ሥልጣንን። ከአፉ የተሳለ ሰይፍ መውጣቱ (1፡16) የክርስቶስ ቃል ፍርድን የመፈጸም ኃይል እንዳለው ያመለክታል፤ ይህ ምስል ደግሞ ወዲያውኑ ለቀጣዮቹ መልእክታት ትርጉም ይሰጣል፤ ክርስቶስ ወደ እያንዳንዷ ቤተክርስቲያን የሚናገረው ቃል፣ ንጹህ ምክር ብቻ ሳይሆን ገዢ ትዕዛዝ ነው። ዮሐንስ ይህን ራእይ ሲያይ "እንደ ሙታን ሆኜ በእግሩ ላይ ወደቅሁ" (1፡17) ይላል፤ ነገር ግን ክርስቶስ ወዲያውኑ "አትፍራ፤ እኔ ፊተኛውና ኋለኛው ሕያውም ነኝ" (1፡17-18) በማለት ያረጋጋዋል። ይህ ንድፍ - ግርማ የሚያስፈራ ራእይ ተከትሎ የሚመጣ የመጽናኛ ቃል - በመላው መጽሐፍ ይደጋገማል፤ ይህም ራእይ ዓላማው ፍርሃት ማስፋፋት ሳይሆን፣ በፍርሃት ውስጥ ላሉ ልቦች መጽናናትን ማምጣት እንደሆነ ያመለክታል።

የመልእክታቱ ቅርጽ እና ተግባር

በምዕራፍ 2 እና 3 የሚገኙት ሰባቱ መልእክታት በራእይ መጽሐፍ ውስጥ በታሪካዊ ይዘታቸው እጅግ ግልጽ የሆኑ ክፍሎች ሲሆኑ፣ በቀጣይ ለሚመጡት ራእዮች ሁሉ የትርጓሜ መሠረት ሆነው ያገለግላሉ። እያንዳንዱ መልእክት በቀላሉ የሚታወቅ መደበኛ ቅርጽ ይከተላል፦ (1) ለቤተክርስቲያኒቱ "መልአክ" የሚላክ የኃላፊነት ቃል፤ (2) ከራእይ 1፡9-20 ምስሎች የተወሰደ የክርስቶስ ራስን ማስተዋወቅ ፤ (3) "አውቃለሁ" በሚለው ቃል የሚጀምር የምርመራ ክፍል፣ ይህንንም ተከትሎ ምስጋና እና/ወይም ነቀፋ ይቀርባል፤ (4) የትንቢት ማስጠንቀቂያ፤ እና (5) ለእያንዳንዱ ቤተክርስቲያን እንዲሁም "ጆሮ ያለው ይስማ" በሚለው ተደጋጋሚ ሐረግ አማካኝነት ለሁሉም አብያተ ክርስቲያናት "ድል ለሚነሳው" የተሰጠ ድርብ ተስፋ። ይህ መዋቅራዊ ወጥነት ራሱ መልእክት ይሰጣል፦ ክርስቶስ ለእያንዳንዷ ቤተክርስቲያን ልዩ ትኩረት ቢሰጥም፣ ሁሉንም በተመሳሳይ ትክክለኛነት እና ፍቅር ይመረምራል፤ ማንም ከዚህ ምርመራ ውጭ አይደለም።

የእያንዳንዱ ቤተክርስቲያን "መልአክ" በተለያዩ መንገዶች ተተርጉሟል፦ ሰዋዊ ኤጲስ ቆጶስ ወይም መልእክተኛ ፣ የጉባኤው ሰማያዊ ወኪል ፣ ወይም የቤተክርስቲያኒቱ መንፈሳዊ ማንነት መገለጫ/ውክልና ተብሎ ይወሰዳል። በእያንዳንዱ መልእክት ውስጥ የሚገኘው ክርስቶስ ራሱን የሚያስተዋውቅበት አገላለጽ ከ1፡9-20 ራእይ የተወሰደ ሲሆን፣ ይህም ተመላላሽ ግንኙነትን ይፈጥራል፦ በመቅረዞች (በአብያተ ክርስቲያናት) መካከል የቆመው ጽንፈ-ዓለማዊው ክርስቶስ፣ በተመሳሳይ ጊዜ እያንዳንዱን ማኅበረሰብ የሚመረምር እና የሚያነጋግር አምላክ ነው። ይህ መዋቅራዊ አቀራረብ የእያንዳንዱን ቤተክርስቲያን ተጨባጭ እረኝነታዊ ሁኔታ በመጽሐፉ አጠቃላይ ጽንፈ-ዓለማዊ ማዕቀፍ ውስጥ ያጠቃልለዋል።

ሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት፡ የማጠቃለያ ትንተና

ቤተክርስቲያን	ከተማ	ምስጋና	ነቀፋ	ማስጠንቀቂያ	ተስፋ
ኤፌሶን (Ephesus)	በእስያ አነስተኛ	ለትምህርት መታመን፤ ጽናት	የመጀመሪያ ፍቅርን መተው	አስታውሱ፤ ንስሐ ግቡ	የሕይወት ዛፍ
ሰምርኔስ (Smyrna)	የባሕር ዳርቻ	በመከራ ውስጥ ጽናት	የለም	ሞትን አትፍሩ	የሕይወት አክሊል
ጴርጋሞን (Pergamum)	የሮማውያን ማዕከል	የክርስቶስን ስም አጥብቆ መያዝ	ኒቆላውያን፤ የበለዓም ትምህርት	ንስሐ ግቡ	የተሰወረ መና፤ ነጭ ድንጋይ
ትያጥሮን (Thyatira)	የንግድ ከተማ	ፍቅር፣ እምነት፣ አገልግሎት፣ ጽናት	ኤልዛቤል፤ የሥነ-ምግባር ብልግና	ያላችሁን አጥብቃችሁ ያዙ	የንጋት ኮከብ
ሰርዴስ (Sardis)	ባለጸጋ ከተማ	ልብሳቸውን ያላረከሱ ጥቂቶች	በስም ሕያው በተግባር የሞተ	ንቁ፤ የቀረውን አጽኑ	ነጭ ልብስ፤ የሕይወት መጽሐፍ
ፊላደልፊያ (Philadelphia)	የድንበር ከተማ	ቃሉን መጠበቅ፤ ትንሽ ኃይል አላት	የለም	ያላችሁን አጥብቃችሁ ያዙ	በእግዚአብሔር ቤተመቅደስ ዓምድ መሆን
ሎዶቅያ (Laodicea)	የበለጸገች ከተማ	የለም	ለብ ያለች፤ በራስ መመካት	ቅኑ፤ ንስሐ ግቡ	ከክርስቶስ ጋር በዙፋኑ መቀመጥ

የእያንዳንዱ መልእክት ጥልቅ ትርጓሜ

ኤፌሶን፡ ያለ ፍቅር የሆነ ቀኖናዊ አቋም አደጋ

በመጽሐፈ ራእይ ውስጥ የኤፌሶን ማኅበረሰብ ከየትኛውም ቤተ ክርስቲያን የላቀ ጥልቅና ሰፊ ምስጋና ተችሯታል፤ ደክማ ጸንታለች፣ ራሳቸውን ሐዋርያት አድርገው የሚያቀርቡ ሐሰተኞችን በጥንቃቄ መርምራ ለይታለች [1ኛ ዮሐንስ 4፥1]፣ እንዲሁም የኒቆላውያንን የተሳሳተ ትምህርት ጨርሶ ተቃውማለች [ራእይ 2፥2-3፣ 6]። ይሁን እንጂ የቀረበባት ክስ እጅግ ከባድና መሠረታዊ ነው፤ መጽሐፉ «ዳሩ ግን የምነቅፍብህ ነገር አለኝ ቀደመውን ፍቅርህን ትተሃልና» [ራእይ 2፥4] በማለት የውስጥን ባዶነት ያጋልጣል። «ትተሃል» የሚለው ግስ የሚያመለክተው በቸልተኝነት ቀስ በቀስ ከመንሸራተት ይልቅ፣ ቆራጥና ሆን ተብሎ የተከናወነ ውሳኔን ነው፤ ይህም ማለት፣ ትክክለኛ ትምህርትን (Orthodoxy) የመጠበቅ ትጋቷ ራሱ፣ ከልብ የመነጨ ሕያውነትን አጥቶ ወደ ውጫዊ ሃይማኖታዊ ቅርጽ ብቻ ተለውጦ ነበር ማለት ነው። የቀረበላት የንስሐ ጥሪ ሦስት ደረጃዎችን ይይዛል፡- «እንግዲህ ከወዴት እንደ ወደቅህ አስብ ንስሐም ግባ የቀደመውንም ሥራህን አድርግ» [ራእይ 2፥5]። ይህ ቅደም ተከተል በዘዳግም መጽሐፍ የቃል ኪዳን መታደስ ሥነ-መለኮት ውስጥ የሚገኘውን «የማስታወስ» አመክንዮ [ዘዳግም 8፥2] የተከተለ ሲሆን፣ መንፈሳዊ ማስታወስ ለሥነ-ምግባራዊ ተሃድሶ አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታ እንደሆነ ያመለክታል። ለዘመናዊቷ ቤተ ክርስቲያንም ይህ ጠንካራ ማስጠንቀቂያ ነው፦ ትክክለኛ ትምህርትን ብቻ መጠበቅ በቂ አይደለም፤ ያለ ፍቅር የሚደረግ ቀኖናዊ ጥንቃቄ፣ «መቅረዝህን ከስፍራው እወስዳለሁ» [ራእይ 2፥5] ለሚለው መለኮታዊ ፍርድ ሊያጋልጥ ይችላል።

ሰምርኔስ፡ የመከራ ሥነ-መለኮት

ለሰምርኔስ የተላከው መልእክት፣ ከፊላደልፊያ ጋር በመሆን፣ ምንም ዓይነት ነቀፋ ወይም ተግሣጽ ካልተጠቀሰባቸው ሁለት መልእክቶች አንዱ ነው። ይህች ማኅበረሰብ በቁሳዊ ደረጃ እጅግ ችግረኛና የተራቆተች ብትሆንም፣ በመንፈሳዊው ሚዛን ግን ባለጸጋ ተብላ ተገልጻለች፤ «መከራህንና ድህነትህን አውቃለሁ፥ ነገር ግን ባለ ጠጋ ነህ» [ራእይ 2፥9] ይላታል። ይህ ውብ ተቃርኖ ሐዋርያው ጳውሎስ «ድሆች ስንሆን ብዙዎችን ባለ ጠጎች እናደርጋለን» [2ኛ ቆሮንቶስ 6፥10] በማለት ያስተማረውን የመለኮታዊ ተገላቢጦሽ ሥነ-መለኮት (Divine Reversal) በግልጽ ያስተጋባል። «ለአሥር ቀን መከራ ትቀበላላችሁ» [ራእይ 2፥10] የሚለው አገላለጽ፣ በተሻለ ኤክሲጀሲሳዊ ንባብ፣ እንደ ትክክለኛ የጊዜ ትንበያ (Literal chronology) ሳይሆን፣ መከራው ውሱንና በእግዚአብሔር ቁጥጥር ሥር ያለ መሆኑን የሚያመለክት ዘይቤያዊ አነጋገር ተደርጎ ይወሰዳል [ዳንኤል 1፥12-14]፤ ይህም ራሱ የመጽናኛ ምንጭ ነው፦ ስቃያቸው ጊዜያዊ እንጂ ገደብ የለሽ አይደለም። ለታማኞች የተገባው የተስፋ ቃል፣ ሰምርኔስ ታዋቂ በነበረችበት የአትሌቲክስ ውድድር ባህል ውስጥ የሚገኘውን የድል አክሊል ምስል በማስታወስ፣ «እስከ ሞት ድረስ የታመንህ ሁን የሕይወትንም አክሊል እሰጥሃለሁ» [ራእይ 2፥10] የሚል ነው። በክርስቶሎጂ ደረጃ፣ ይህ ጥሪ «ሞቶ የነበረው ሕያውም የሆነው ፊተኛውና ኋለኛው እንዲህ ይላል» [ራእይ 2፥8] በሚለው የመክፈቻ መለኮታዊ ማዕረግ ላይ የተመሠረተ ነው። ክርስቶስ ራሱ ሞትን አልፎ ሕያው ስለሆነ ብቻ ነው፣ በሞት ጥላ ውስጥ ላሉት አማኞች ይህንን የማይናወጥ የድል ተስፋ ሊሰጥ የሚችለው።

ጴርጋሞን፡ በሰይጣን ዙፋን ጥላ ውስጥ ያለ ታማኝነት

ክርስቶስ ለጴርጋሞን ቤተ ክርስቲያን ሲናገር ራሱን «በሁለት ወገን የተሳለ ስለታም ሰይፍ ያለው እንዲህ ይላል» [ራእይ 2፥12] በማለት ያስተዋውቃል፤ ይህ ምስል ከከተማይቱ የፍርድ ሥልጣን ጋር ሆን ተብሎ ይነጻጸራል፤ ምክንያቱም ጴርጋሞን፣ ሮማውያን ለሞት የሚዳርግ ቅጣት የመስጠት (ius gladii) ልዩ ሕጋዊ ሥልጣን የሰጧት ከተማ ነበረች። ክርስቶስ፣ «የሰይጣን ዙፋን ባለበት የምትኖርበትን አውቃለሁ» [ራእይ 2፥13] ሲል፣ ይህ ለከተማይቱ የነበረውን የሮማ ንጉሠ ነገሥት አምልኮ ማዕከልነትና የዜኡስን ግዙፍ መሠዊያ ቀጥታ የሚያመለክት ነው። ማኅበረሰቡ በዚህ ከባድ ጫና ውስጥ ሆኖ «ስሜንም ትጠብቃለህ፥ የሰይጣንም ማደሪያ ባለበት በእናንተ ዘንድ የተገደለው የታመነው ምስክሬ አንቲጳስ በነበረበት ዘመን እንኳ ሃይማኖቴን አልካድህም» [ራእይ 2፥13] በማለት ይወደሳል፤ ይህ ደግሞ በመላው ራእይ ውስጥ ብቸኛው በስም የተጠቀሰ የሰማዕት ማጣቀሻ ነው። ነቀፋቸው ግን ከውጫዊ ስደት ይልቅ ከውስጣዊ ስምምነት (Compromise) የመነጨ ነው፤ «የበለዓምን ትምህርት የሚጠብቁ... የኒቆላውያንን ትምህርት እንደዚሁ የሚጠብቁ» [ራእይ 2፥14-15] አባላት ነበሩ፤ ይህ ትምህርት ለጣዖት የተሠዋን ምግብ ወደ መብላትና ወደ ሥጋዊ ዝሙት ያመራ ነበር—ማለትም ከዙፋኑ ዙሪያ ካለው አረማዊ የፖለቲካ-ኢኮኖሚ ሥርዓት ጋር ምቹ ስምምነት ማድረግ ማለት ነው። ለታማኞች «ከተሰወረ መና እሰጠዋለሁ፥ ነጭ ድንጋይንም... በአዲሱ ስም» [ራእይ 2፥17] የሚል ተስፋ ቢቀርብም፣ የክርስቶስ ትምህርት ግን ግልጽ ነው፦ ውጫዊ ስደትን መቋቋም ብቻውን በቂ አይደለም፤ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ስምምነትን በሚጠይቁ የውስጥ ትምህርታዊ ጫናዎችም ላይ ቤተ ክርስቲያን ንቁ መሆን አለባት።

ትያጥሮን፡ የመቻቻል ገደብ

የትያጥሮን ቤተ ክርስቲያን ከሁሉም አብያተ ክርስቲያናት ረዘም ያለ መልእክት ተቀብላለች፤ ምንም እንኳ ከተማይቱ ራሷ በጂኦግራፊያዊ አቀማመጧ ከሁሉም ትንሿ ብትሆንም። ማኅበረሰቧ፣ «ሥራህንና ፍቅርህን እምነትህንም አገልግሎትህንም ትዕግሥትህንም ከፊተኛውም ሥራህ ይልቅ የኋለኛው እንዲበዛ አውቃለሁ» [ራእይ 2፥19] ተብላ በጽናት ተመስግናለች። ትልቁ ነቀፋ ግን፣ «ዳሩ ግን ነቢይት ነኝ የምትለውን ባሪያዎቼንም እንዲያመነዝሩና ለጣዖት የታረደውን እንዲበሉ የምታስተምረውንና የምታስተውን ያችን ሴት ኤልዛቤልን ስለምትተዋት የምነቅፍብህ ነገር አለኝ» [ራእይ 2፥20] በሚለው ሐረግ ላይ ያተኩራል። ይህች ሴት፣ ስሟ ራሱ ከብሉይ ኪዳኗ ክፉና አረማዊት ንግሥት ኤልዛቤል ጋር [1ኛ ነገሥት 16፥31] በሚስማማ መልኩ የተሰጣት ስትሆን፣ የክርስቶስን አገልጋዮች በማሳሳት ላይ ትገኝ ነበር። ትልቁ የስህተት ማዕከል ግን ኤልዛቤል ብቻ ሳትሆን የቤተ ክርስቲያኒቱ የዝምታ ባሕል ነው፤ «ስለምትተዋት» የሚለው አገላለጽ፣ ቤተ ክርስቲያኒቱ ንቁ የድጋፍ ተግባር ባይኖራትም፣ በዝምታና በስንፍና እርሷ እንድትሠራ ስፍራ በመስጠቷ ላይ ፍርድን ያመጣል። ይህ ለቤተ ክርስቲያናት ሁሉ ጥልቅ ትምህርት ያስተላልፋል፦ ሐሰተኛ ትምህርትን ዝም ብሎ መታገስ ራሱ በኃጢአት ተካፋይነትን ያመጣል። ክርስቶስ ራሱን ሲገልጽ «እንደ እሳት ነበልባል የሆኑ ዓይኖች ያሉት... ኩላሊትንና ልብን የምመረምር እኔ ነኝ» [ራእይ 2፥18, 23] ይላል። ለታማኞች የቀረው የጽናት ተስፋ ግን፣ «የንጋትንም ኮከብ እሰጠዋለሁ» [ራእይ 2፥28] የሚል ነው፤ ይህም የንጋት ኮከብ ራሱ ክርስቶስ ሲሆን [ራእይ 22፥16]፣ በዚያች ጨለማ ማኅበረሰብ ውስጥ ላሉ ታማኞች የማይጠፋ የተስፋ ብርሃን ይሆናቸዋል።

ሰርዴስ፡ የስም ብቻ ሕይወት

ለሰርዴስ የተላከው መልእክት፣ ከሰባቱ ማኅበረሰቦች እጅግ አጭር ምስጋና (ወይም ምንም ምስጋና የሌለው) ሆኖ፣ ወዲያውኑ ወደ ከባድ ፍርድ የሚገባ ነው፤ «ሥራህን አውቃለሁ ሕያው እንደ መሆንህ ስም አለህ ሞተህማል» [ራእይ 3፥1] በማለት ይጀምራል። ይህ ምናልባት በመላው ራእይ ውስጥ እጅግ አስፈሪ ከሚባሉ የአምላክ ቃላት አንዱ ነው፤ በማኅበረሰቡ ውጫዊ ስም (Reputation) እና በውስጣዊ መንፈሳዊ እውነታው (Reality) መካከል ያለውን ገደል ያጋልጣል። ከተማይቱ ራሷ የራሷ የሆነ ታሪካዊ ትምህርት አላት፤ ሰርዴስ በተራራ ላይ በተፈጥሮ በተመሸገ ስፍራ ላይ ብትገነባም፣ ንቁ ጥበቃ ባለማድረጓ ምክንያት በታሪኳ ሁለት ጊዜ ባልተጠበቀ ድንገተኛ ጥቃት ተይዛ ነበር። ክርስቶስም ይህንኑ ታሪክ በማስታወስ፣ «የነቃህ ሁን፥ ሊሞቱም ያላቸውን የቀሩትን ነገሮች አጽና» [ራእይ 3፥2] በማለት ይመክራታል። የተስፋው ቃል ግን «ልብሳቸውን ያላረከሱ በሰርዴስ ጥቂት ስሞች ከአንተ ጋር አሉ» [ራእይ 3፥4] ለሚላቸው ጥቂት ቅሪቶች ይቀርባል፤ ይህም በሞተች ማኅበረሰብ ውስጥ እንኳ የተረፈ ታማኝ ቅሪት እንዳለ ያመለክታል፤ በመሆኑም ለተስፋ መቁረጥ ምንም ምክንያት አይኖርም። «ነጭ ልብስ ለብሰው ከእኔ ጋር ይሄዳሉ» [ራእይ 3፥4] እንዲሁም «ስሙንም ከሕይወት መጽሐፍ አልደመስስም» [ራእይ 3፥5] ለሚለው ለታማኞች የተሰጠው ማረጋገጫ፣ የድነታቸው ዋስትና በክርስቶስ ፊት ጸንቶ የሚቆም መሆኑን ያሳያል።

ፊላደልፊያ፡ ትንሽ ኃይል፣ ትልቅ ታማኝነት

ልክ እንደ ሰምርኔስ፣ የፊላደልፊያ ቤተ ክርስቲያንም ከጌታዋ ምንም ዓይነት ነቀፋ አልደረሰባትም። ክርስቶስ ራሱን «የዳዊት መክፈቻ ያለው፤ የሚከፍት፥ ማንም የማیزጋው፤ የሚዘጋም፥ ማንም የማይከፍተው፤ ቅዱሱና እውነተኛው እንዲህ ይላል» [ራእይ 3፥7] አድርጎ ያስተዋውቃል፤ ይህ ከነቢዩ ኢሳይያስ ጽሑፍ [ኢሳይያስ 22፥22] የተወሰደ ሥነ-መለኮታዊ ምስል ሲሆን፣ ክርስቶስ ወደ አምላክ መንግሥት የሚገባበትን መዳረሻ በፍጹም ሥልጣን የሚቆጣጠር መሆኑን ያመለክታል። ማኅበረሰቧ፣ «እነሆ፥ ማንም ሊዘጋው የማይችለውን የተከፈተ በር በፊትህ አድርጌአለሁ፤ ኃይልህ ምንም ትንሽ ቢሆን ቃሌን ጠብቀሃልና፥ ስሜንም አልካድህምና» [ራእይ 3፥8] ተብላ ተመስግናለች። ይህ «የተከፈተ ደጅ» ምናልባትም ለወንጌል ስብከት የተሰጠ ምቹ ዕድል [1ኛ ቆሮንቶስ 16፥9] ወይም ወደ አዲሲቱ ኢየሩሳሌም መግቢያ ማመልከቻ ሊሆን ይችላል። «እነሆ፥ ከሰይጣን ማኅበር የሆኑትን፥ አይሁድ ሳይሆኑ አይሁድ ነን እያሉ የሚዋሹትን አሳልፌ እሰጥሃለሁ... መጥተው በእግሮችህ ፊት ይሰግዱ ዘንድ እኔም እንደ ወደድሁህ ያውቁ ዘንድ አደርጋቸዋለሁ» [ራእይ 3፥9] የሚለው ቃል፣ ቤተ ክርስቲያኒቱ ያጋጠማትን ጥልቅ የማኅበራዊ መገለል ግጭት ያመለክታል፤ ነገር ግን የድል ተስፋው ታላቅ ነው። ከዚህም በላይ፣ «የትዕግሥቴን ቃል ስለ ጠበቅህ እኔ ደግሞ በምድር የሚኖሩትን ይፈትናቸው ዘንድ በዓለም ሁሉ ላይ ሊመጣ ካለው ከፈተናው ሰዓት እጠብቅሃለሁ» [ራእይ 3፥10] የሚለው መለኮታዊ ጥበቃ፣ አቅም ለሌላት ትንሽ ማኅበረሰብ ትልቅ ማረጋገጫ ይሆናል፤ ሥጋዊ ትንሽነት፣ ቤተ ክርስቲያንን ከመለኮታዊ ጥበቃ ሊያገላት አይችልምና።

ሎዶቅያ፡ ሀብት፣ ቸልተኝነት እና መለኮታዊ ተነሳሽነት

ለሎዶቅያ የተጻፈው መልእክት፣ ከተከታታይ መልእክቶች ሁሉ ረጅሙና እጅግ የሰላው የፍርድ ቃል የያዘ ነው። «በራድ ወይም ትኩስ እንዳይደለህ ሥራህን አውቃለሁ... እንዲሁ ለብ ስላልህ ብርድም ወይም ትኩስ ስላልሆንህ ከአፌ ልተፋህ ነው» [ራእይ 3፥15-16] ይላታል። ይህ ዘይቤ፣ ከጎረቤቶቿ የሂየራፖሊስ ትኩስ የሕክምና ፍልውኃ ወይም የቆላስይስ ቀዝቃዛና መንፈስን የሚያድስ ንጹሕ ውኃ በተቃራኒ፣ ሎዶቅያ በቧንቧ ታመጣው ከነበረው ማቅለሽለሽ የሚፈጥር «ለብ ያለ ውኃ» ታሪክ ጋር ይያያዛል፤ በመሆኑም ይህ ዘይቤ በዋናነት የሚያመለክተው ስለ መንፈሳዊ ሙቀት ደረጃ ሳይሆን፣ ስለ ማኅበረሰቧ መንፈሳዊ ዋጋ-ቢስነት (Uselessness) ነው። «ሀብታም ነኝና ባለጠጋ ሆኜአለሁ አንድም ስንኳ አያስፈልገኝም ስለምትል፥ ጐስቋላና ምስኪንም ድሀም ዕውርም የተራቆትህም መሆንህን ስለማታውቅ» [ራእይ 3፥17] የሚለው መግለጫ፣ የከተማይቱ ትክክለኛ የቁሳቁስ ብልጽግና ራሱ ወደ አደገኛ መንፈሳዊ ራስ-ማታለያ (Self-deception) የተለወጠበትን ሁኔታ ያሳያል። ሆኖም ግን፣ ከዚህ እጅግ ከባድ ውግዘት ጋር ተቃራኒ የሆነ፣ በመላው ተከታታይ መልእክቶች ውስጥ እጅግ ሞቅ ያለ የጸጋ ግብዣ ይከተላል፤ «እነሆ በደጅ ቆሜ አንኳኳለሁ፤ ማንም ድምፄን ቢሰማ ደጁንም ቢከፍትልኝ፥ ወደ እርሱ እገባለሁ ከእርሱም ጋር እራት እበላለሁ እርሱም ከእኔ ጋር ይበላል» [ራእይ 3፥20]። ይህ ጥሪ ለማያምኑ የቀረበ የወንጌል ግብዣ ነው ወይስ ለራቀችው ማኅበረሰብ የቀረበ የቃል ኪዳን መታደስ ጥሪ ነው በሚል ብዙ ምሁራዊ ክርክር ተነስቷል፤ የጽሑፉ አውድ ግን በጠንካራ ሁኔታ የኋለኛውን ይደግፋል፤ ክርስቶስ ራሱ በቸልተኝነት በተገለለበት በራሱ ቤተ ክርስቲያን ደጅ ላይ ቆሞ እያንኳኳ ነው። ይህ ምስል ራሱ የመላውን መጽሐፍ ወንጌላዊ ልብ ይገልጣል፦ የክርስቶስ ፍርድ ምንጊዜም ከፍቅሩ የተለየ አይደለም፤ «እኔ የምወዳቸውን ሁሉ እገሥጻቸዋለሁ እቀጣቸውማለሁ» [ራእይ 3፥19] የሚለው ቃል፣ ተግሣጹ ራሱ የእውነተኛ ፍቅርና የእረኝነት መገለጫ መሆኑን ያረጋግጣል።

ለእያንዳንዳችን የሚሆን መስተዋት

እነዚህ ሰባቱ የራእይ መልእክቶች ተነጣጥለውና ተገንጥለው ብቻቸውን መነበብ የለባቸውም፤ በአንድነት ተደምረው ሲነበቡ ግን የዘመናት ቤተ ክርስቲያንን ሙሉ መንፈሳዊ ገጽታ በሚያንጸባርቅ ስፔክትረም (Spectrum) ውስጥ ያስቀምጡናል፤ ከፍጹም መንፈሳዊ ቅንዓት ወደ ለብታ ቅዝቃዜ፣ ከሰማዕትነት መከራ ወደ ምቾት፣ ከትምህርታዊ ንጽሕና ወደ ዓለማዊ ስምምነት የሚደረግን ሽግግር በግልጽ ያሳያሉ። እያንዳንዷ ቤተ ክርስቲያን፣ «መንፈስ ለአብያተ ክርስቲያናት የሚለውን ጆሮ ያለው ይስማ» [ራእይ 2፥7፣ 11፣ 17፣ 29፣ 3፥6፣ 13፣ 22] የሚል ተደጋጋሚ የማንቂያ ጥሪ ትቀበላለች፤ ይህም ማለት፣ እያንዳንዱ መልእክት ለተላከለት ታሪካዊ ማኅበረሰብ ብቻ ሳይሆን፣ ይህንን መጽሐፍ ለሚያነብ ለማንኛውም ትውልድና ልብ ጭምር የተላከ ነው ማለት ነው። ዛሬ የምናነብ ሁላችንም ራሳችንን ከእነዚህ ሰባት ምስሎች መካከል በአንዱ ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ ሁኔታዎች ውስጥ ልናገኘው እንችላለን፤ ክርስቶስ ግን ወደ እያንዳንዳችን የሚናገረው ቋሚና ሕያው ቃል አንድ ነው፦ ንስሐ ግባ፣ የፊተኛውን ሥራህን አስብ፣ ንቁ ሁን፣ እስከ ሞት ድረስ ታገሥ፣ ድል ንሣ፣ እንዲሁም የሕይወትን አክሊል በተስፋ ተቀበል።

ሰማያዊው የዙፋን ክፍል እና የታተመው ጥቅልል (ራእይ 4–5)

የራእይ 4 የዙፋን ክፍል ራእይ የመላው መጽሐፉ ማዕከል ነው። ይህ በቀጣይ ለሚመጡት የራእይ ቅደም ተከተሎች ሁሉ መቆሚያ መሠረት ነው። "ከዚህ በኋላ" (4፡1) የሚለው ሐረግ ከምድራዊ አብያተ ክርስቲያናት አግድም አድማስ ወደ ሰማያዊ እውነታ ቋሚ አድማስ መሸጋገርን ያመለክታል። "በሰማይ የተከፈተ ደጅ" (4፡1) የኢሳይያስን (6፡1-13)፣ የሕዝቅኤልን (1፡1-29)፣ እና የሚክያስን ሰማያዊ ፍርድ ቤት (1 ነገሥት 22፡19-23) የትንቢት ጥሪ ራእዮችን ያስታውሳል። ዮሐንስ "ወደዚህ ውጣ" ተብሎ ተጋብዟል እና "ከዚህ በኋላ ሊሆን የሚገባውን" (4፡1) እንዲያይ ተነግሮታል፤ ይህም በቀጥታ ከዳንኤል 2፡28-29 እና 45 የተወሰደ ቋንቋ ሲሆን የራእዩን ትንቢታዊ-አፖካሊፕቲክ መሠረት ያጠናክራል። ልብ ልንል የሚገባን ነገር፣ ዮሐንስ ራሱ ወደዚህ ደጅ ተጋብዞ የገባው ገና ትንሽ ቀደም ብሎ በስደት ደሴት ላይ ሆኖ ነው (1፡9)፤ ይህም ማለት ወደ ሰማይ የተከፈተው ደጅ፣ ለተገፉ ልቦች ራሱ የመጀመሪያው ተስፋ ነው ማለት ነው።

በዙፋኑ ላይ የተቀመጠው አምላክ ገለጻ በጥንቃቄ የተሠራ መለኮታዊ መገለጫ ነው፡- "የኢያስጲድና የሰርዲዮን ዕንቍ ይመስል ነበር" (4፡3) ፣ የሚያንጸባርቅ፣ ከሰው ልጅ የሥዕል ገለጻ ያለፈ፣ የሕዝቅኤል 1፡26-28ን መለኮታዊ "ምሳሌ" ያንጸባርቃል። "ቀስተ ደመናው" (4፡3) ዘፍጥረት 9 እና ሕዝቅኤል 1፡28ን በግልጽ ያስታውሳል፤ የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ኃይል የዘፈቀደ የጥፋት ኃይል ሳይሆን በቃል ኪዳን ታማኝነት ማዕቀፍ ውስጥ የሚተገበር መሆኑን የሚያሳይ የቃል ኪዳን ምልክት ነው - ልብ ልንል ይገባል፣ ይህ ራእይ ገና ወደ ማንኛውም ፍርድ ከመድረሱ በፊት፣ ከዙፋኑ ዙሪያ ያለው የመጀመሪያ ምልክት የቃል ኪዳን ታማኝነትን የሚያመለክት ቀስተ ደመና መሆኑ ራሱ፣ ተከታይ ፍርዶች ሁሉ በምሕረት ቃል ኪዳን ውስጥ የሚተገበሩ መሆናቸውን ያረጋግጣል። "ሃያ አራቱ ሽማግሌዎች" (4፡4) በተለያዩ መንገዶች ተተርጉመዋል፡- አሥራ ሁለቱ ፓትርያርኮች እና አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት (የተሟላው የቃል ኪዳን ማኅበረሰብ)፣ ሃያ አራቱ የሌዋውያን ካህናት ምድቦች (1 ዜና 24)፣ እና የዳኑት ሰዎች ሰማያዊ ወኪሎች (መላእክት) ተብለው ይወሰዳሉ። ነጭ ልብሶቻቸውና የወርቅ አክሊሎቻቸው ድል ነሺዎች መሆናቸውን ያመለክታል፤ ይህም በምዕራፍ 2-3 መልእክታት ለታማኞች ከተሰጠው ተስፋ ጋር ተመሳሳይ ነው።

"አራቱ ሕያዋን ፍጥረታት" (4፡6-8፤ ሕዝ 1፡5-14፤ ኢሳ 6፡2-3) የኪሩቤልና ሱራፌል ቅልቅል መልክ ያላቸው፣ አንበሳ/በሬ/ሰው/ንስር ፊት ያላቸው ሲሆኑ፣ በሥርዓተ አምልኮ አውዳቸው፣ የተፈጠረውን ዓለም በመወከል ማቋረጥ የሌለው አምልኮ የሚያቀርቡ የመለኮታዊ አምልኮ ጠባቂዎች ናቸው ("በዙሪያቸውና በውስጣቸውም ዓይኖች ሞልተውባቸዋል" 4፡8 — ፍጹም ጽንፈ-ዓለማዊ ግንዛቤን ያመለክታል)። የሦስት ጊዜ "ቅዱስ፣ ቅዱስ፣ ቅዱስ" (4፡8፤ ኢሳ 6፡3) ዝማሬያቸው የመጽሐፉን አጠቃላይ የምስጋና ማዕቀፍ የሚመሠርት ዋና የሥርዓተ አምልኮ ተግባር ነው። ይህ የዙፋን ክፍል ራእይ ዓላማው፣ ዮሐንስን - እና በእርሱ በኩል ማንኛውንም አንባቢ - ወደ ትክክለኛ አምልኮ ማምጣት ነው፤ አስፈሪ ራእዮች ከመድረሳቸው በፊት፣ አንባቢው መጀመሪያ ከዙፋኑ ላይ ካለው ማይለወጥ ግርማ ጋር መገናኘት አለበት።

የታተመው ጥቅልል እና አንበሳው-በግ (ራእይ 5)

በራእይ 5 ላይ የሚገኘው የታተመው ጥቅልል (5፡1 በውስጥና በውጭ የተጻፈበትና በሰባት ማኅተም የታተመ መጽሐፍ) በመጽሐፉ ውስጥ እጅግ አከራካሪ የሆነው ምስል ነው። ይህ ጥቅልል ምን እንደሆነ የተለያዩ ሀሳቦች ቀርበዋል፡- ትርጉማቸው አሁን በክርስቶስ የተፈታ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት፣ የሮማውያን የመጨረሻ ኑዛዜ እና ኑዛዜ ፣ የፍርድ እና የድነት መለኮታዊ አዋጅ፣ እና — እጅግ አሳማኝ በሆነው ትርጓሜ ፣ አፈጻጸሙ ለበጉ አደራ የተሰጠ፣ አጠቃላይ የድነት ታሪክን የያዘው የዕጣ ፈንታ ጥቅልል ነው። መጽሐፉ "በውስጥና በጀርባው" (5፡1፤ ሕዝ 2፡10) መጻፉ ሙሉነትን ያመለክታል፡- ምንም ዓይነት መለኮታዊ ዓላማ ሳይጻፍ አልቀረም።

በ5፡3-4 ያለው የሐዘን ስሜት — ዮሐንስ መጽሐፉን ሊከፍት የሚገባው ማንም ባለመገኘቱ ማልቀሱ ("እኔም እጅግ አለቅስ ነበር" 5፡4) ፣ የበጉን መገለጥ ትርጉም ከፍ የሚያደርግ የሥነ-ጽሑፍ ስልት ነው። ይህ ልቅሶ ራሱ ለአንባቢው ጥያቄ ያስነሳል፦ ታሪክ ትርጉም የለውም ወይ? ማነው ይህን ዕጣ ፈንታ ለመፈጸም ብቁ የሆነው? "ከይሁዳ ነገድ የሆነው አንበሳ፣ የዳዊት ሥር" (5፡5 — ዘፍ 49፡9-10 እና ኢሳ 11፡1፣ 10ን መሠረት ያደረገ) የሚለው የመልአኩ ብስራት፣ አንባቢውን ድል አድራጊ ለሆነ ንጉሣዊ መሲሕ ያዘጋጃል። ከዚያም አስደናቂው የተገላቢጦሽ እይታ ይከሰታል፡- ዮሐንስ ዘወር ሲል ያየው አንበሳ ሳይሆን "እንደ ታረደ ሆኖ የቆመ በግ" (5፡6) ነው። ይህ የአንበሳ-በግ ተቃርኖ የራእይ መጽሐፍ ሥነ-መለኮታዊ ልብ ነው። ኃይል የሚገለጠው በመስዋዕታዊ ሞት ነው፤ ድል የሚገኘው በተጋላጭነት ነው። "ቆሞ" የሚለው ቃል ራሱ ተቃርኖ ነው - የታረደ ፍጡር እንዴት ይቆማል? መልሱ የትንሣኤው ኃይል ነው፤ ሞቱ የመጨረሻ ቃል አልነበረም። "ሰባቱ ቀንዶች እና ሰባቱ ዓይኖች" (5፡6) ፍጹም ኃይልን (ቀንዶች) እና ፍጹም ዕውቀትን (ዓይኖች፣ ሰባቱ የእግዚአብሔር መናፍስት — መንፈስ ቅዱስ በሰባት እጥፍ ሙላት) ያመለክታሉ። በጉ ጥቅልሉን ይወስዳል (5፡7)፣ ይህም ታላቁን የ5፡8-14 የምስጋና ፍሰት ያስነሳል፤ ይህ "በሰማይና በምድርም ከምድርም በታች በባሕርም ላይ ያለ ፍጥረት ሁሉ" የሚያሳትፈው ጽንፈ-ዓለማዊ አምልኮ፣ የመላው ራእይ የፍጻሜ መደምደሚያ ሆኖ ደጋግሞ የሚመጣ ነው። ለአንባቢው ይህ ራእይ የሚያስተላልፈው ቀጥተኛ ጥሪ አለ፦ የታሪክህን ትርጉም ለመረዳት ፍለጋ ውስጥ ስትሆን፣ መልሱ ወደ ስልጣን ሳይሆን ወደ መስቀል መመልከት ነው።

የፍርድ ቅደም ተከተሎች፡ ማኅተሞች፣ መለከቶች እና ጽዋዎች

ሰባቱ ማኅተሞች (ራእይ 6፡1–8፡1)

ሰባቱ ማኅተሞች በበጉ መከፈታቸው የጥቅልሉ ይዘት መፈጸም መጀመሩን ያመለክታል፤ ማለትም እነዚህ ፍርዶች ምድራዊ የፖለቲካ ኃይል ውጤት ብቻ ሳይሆኑ፣ ራሱ በጉ በሰማይ የከፈታቸው መሆናቸው ራሱ ትልቅ መጽናኛ ነው - ታሪክ ከቁጥጥር ውጭ አልወጣም። የመጀመሪያዎቹ አራት ማኅተሞች ታዋቂዎቹን አራቱን ፈረሰኞች (6፡1-8) ያስነሳሉ፤ ይህ ምስል የተወሰደው መለኮታዊ መልእክተኞች ምድርን ከሚዞሩበት ከዘካርያስ 1፡8-17 እና 6፡1-8 ነው። አራቱ ፈረሰኞች በባህላዊ መንገድ የሚከተሉትን እንደሚወክሉ ይታመናል፡- ወረራ/ድልን (ነጭ ፈረስ፣ 6፡2)፣ ጦርነትን (ቀይ ፈረስ፣ 6፡4)፣ ረሃብን (ጥቁር ፈረስ፣ 6፡5-6)፣ እና ሞትን/ሲኦልን (ሐመር/አረንጓዴማ ፈረስ፣ 6፡8)። ክሎሮስ (ሐመር/በሽታማ አረንጓዴ) የሚለው ቃል የበሰበሰ ሥጋን ቀለም የሚያስታውስ ሲሆን፣ አራተኛውን ፈረሰኛ ከተፈጥሮ በላይ የሆነ የሽብር ተምሳሌት ያደርገዋል። ልብ ልንል የሚገባ ትልቅ ነጥብ ግን፣ እነዚህ ክፉ ኃይሎች "ተሰጠው" (6፡2፣ 4) የሚል ግስ ተጠቅሞ የተገለጹ መሆናቸው ነው - ማለትም ራሳቸውን የቻሉ ገዢዎች ሳይሆኑ፣ ገደብ ያለበት ፈቃድ ብቻ የተሰጣቸው ናቸው። ይህ ደግሞ ስለ ክፋትና ስቃይ ላለው ማንኛውም ጥያቄ ትልቅ ማረጋገጫ ይሰጣል፦ ዓለም ውስጥ ያለው ጭካኔ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት ወደ ጎን ያልገፋ፣ ነገር ግን በሱ ገደብ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ነው።

አምስተኛው ማኅተም (6፡9-11) የሰማዕታትን ነፍሳት "ከመሠዊያው ሥር" ይገልጣል፤ የጻድቃን ነፍሳት በሰማይ መሠዊያ ሥር እንደሚቀመጡ ከሚያስበው ከረቢዎች ጽንሰ-ሐሳብ የተወሰደ አስደናቂ ምስል። "ጌታ ሆይ፣ እስከ መቼ ድረስ ነው?" (6፡10) የሚለው ጩኸታቸው የመዝሙረ ዳዊት የዋይታ መዝሙሮችን (መዝ 13፡1፤ 79፡5፤ 89፡46) እና የነቢያትን የ"እስከ መቼ" ወግ (ዕንባ 1፡2፤ ዘካ 1፡12) ያስታውሳል። እነዚህ ነፍሳት ገና ያልተመለሰ ጥያቄ አላቸው፤ ይህ ራሱ ለተመሳሳይ ጥያቄ ላላቸው በምድር ላይ ላሉ ስለ ስቃያቸው ትርጉም ለሚያማርሩ አማኞች ትልቅ መጽናኛ ነው - በእግዚአብሔር ፊት እንኳ ይህ ጩኸት ሕጋዊ እና የተሰማ ነው። እጅግ ወሳኙ ነጥብ፣ ክስተቱ ወዲያውኑ እንደሚፈጸም አለመነገሩ ነው፤ ነገር ግን ነጭ ልብስ ተሰጥቷቸው "ገና ጥቂት ዘመን" እንዲያርፉ (6፡11) ተነግሯቸዋል፤ ይህ ደግሞ የሚያሳየው ተጨማሪ የወደፊት ሰማዕታት እንደሚኖሩ ነው - ራሱ አስቸጋሪ ግን እውነተኛ እውነታ ነው። ይህ መለኮታዊ ምላሽ የመጽሐፉን አጠቃላይ የእረኝነት ሥነ-መለኮት ያሳያል፡- ለመከራ የሚሰጠው መልስ መከራውን ወዲያውኑ ማስወገድ ሳይሆን፣ አስቀድሞ የሚሰጥ መለኮታዊ የማረጋገጫ ስጦታ ነው።

ስድስተኛው ማኅተም (6፡12-17) ከኢዩኤል 2፡10-11፣ ኢሳይያስ 34፡4፣ እና ሆሴዕ 10፡8 በተወሰዱ ቃላት የተገለጸ ጽንፈ-ዓለማዊ መናወጥን ያመጣል። በምሁራን ዘንድ ያለው ክርክር ይህ ቋንቋ ቃል በቃል የሚፈጸም (የወደፊቱ ጽንፈ ዓለም መፍረስ) ወይስ ምሳሌያዊ (የብሉይ ኪዳን ነቢያት የጂኦፖለቲካዊ መናወጥን "የሰማያት መናወጥ" ብለው እንደሚገልጹት ዓይነት የማኅበራዊ-ፖለቲካዊ መዋቅሮች መውደቅ) ነው በሚለው ላይ ነው። የብሉይ ኪዳን ነቢያት ለታሪካዊ ፍርዶች በቋሚነት የጽንፈ ዓለም መፍረስ ቋንቋን ይጠቀሙ ነበር (ኢሳ 13 በባቢሎን ላይ፤ ኢሳ 34 በኤዶም ላይ)፣ እና የስድስተኛው ማኅተም ጫፍ ፣ ነገሥታትና የጦር አዛዦች በዋሻ ተደብቀው ተራሮች እንዲወድቁባቸው መጮኻቸው (6፡15-16) ፣ በሆሴዕ 10፡8 ላይ በሰማርያ ላይ የተላለፈውን ፍርድ በማያሻማ ሁኔታ ያስተጋባል፤ ይህንኑም ቃል ኢየሱስ ራሱ በኢየሩሳሌም ፍርድ ላይ ተጠቅሞበታል (ሉቃ 23፡30)። ይህ ክፍል ለዘመናዊ አንባቢ ጠንካራ ጥያቄ ያቀርባል፦ "ማንም ሊቆም የሚችል ማን ነው?" (6፡17)። ይህ ጥያቄ ያለ መልስ ተትቶ ምዕራፍ 7 ወደሚያመጣው መልስ ያመራል - በጉ ደም ያጠቧቸው ብዙ ሕዝብ።

የ144,000 ሰዎች መታተም (ራእይ 7)

በስድስተኛው እና በሰባተኛው ማኅተም መካከል የሚገኘው ጣልቃ ገብ ትዕይንት (ምዕራፍ 7) ለምዕራፍ 6 መጨረሻ ላይ ለተነሳው "ማን ሊቆም ይችላል?" ለሚለው ጥያቄ ቀጥተኛ መልስ ይሰጣል። ይህ ምዕራፍ ሁለት ተያያዥነት ያላቸውን ራእዮች ያቀርባል፡- አንደኛው ከአሥራ ሁለቱ የእስራኤል ነገዶች የተውጣጡ 144,000 ሰዎች መታተም (7፡1-8) ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ ከሕዝብና ከቋንቋ ሁሉ የተውጣጡ እጅግ ብዙ ሕዝቦች በዙፋኑ ፊት መቆማቸው (7፡9-17) ነው። በእነዚህ ክፍሎች ዙሪያ የሚነሳው "እነዚህ ሁለት የተለያዩ ማኅበረሰቦች ናቸው ወይስ የአንድ ማኅበረሰብ ሁለት የተለያዩ ዕይታዎች?" የሚለው ጥያቄ፣ በዮሐንስ ራእይ ሥነ-ጽሑፋዊ ትንታኔ ውስጥ እጅግ አከራካሪ ከሆኑት ርዕሰ ጉዳዮች አንዱ ነው።

ይህንን አከራካሪ ጉዳይ በተመለከተ ሦስት ዐቢይ የስነ-መለኮት አቋሞች በጥንቃቄ ሊመረመሩ ይገባል፡-

ሁለት የተለያዩ ቡድኖች ፡- ይህ አቋም 144,000ዎቹን እንደ አይሁዳውያን ክርስቲያኖች እና እጅግ ብዙ ሕዝብ የተባሉትን ደግሞ እንደ አሕዛብ ክርስቲያኖች ይከፍላቸዋል። ይህ መከራከሪያ ሁለቱ ቡድኖች በጽሑፉ ላይ በተለያየ መንገድ መገለጻቸውን መሠረት ቢያደርግም፣ በአዲስ ኪዳን አጠቃላይ ሥነ-መለኮታዊ ማዕቀፍ ውስጥ በግልጽ የተቀመጠ የዘር ልዩነት አለመኖሩ መከራከሪያውን ያዳክመዋል።
አንድ ዓይነት ማኅበረሰብ በሁለት የተለያዩ ዕይታዎች ፡- ይህ አቋም 144,000ዎቹን በምድር ላይ ለመንፈሳዊ ተጋድሎ የተዘጋጀች "ተዋጊዋ ቤተ ክርስቲያን" (7፡1-8) አድርጎ ሲያይ፣ እጅግ ብዙ ሕዝብ የተባሉትን ደግሞ ከመከራ በኋላ በሰማያዊ ድል የምትታየው "አሸናፊዋ ቤተ ክርስቲያን" (7፡9-17) መሆኗን ያስረዳል። ይህ አተረጓጎም በመዋቅራዊ ትይዩነት ፣ ተመሳሳይ መለያ ምልክቶችን በመጠቀማቸው (14፡1-5)፣ እና ከእግዚአብሔር ፍርድ በፊት ሕዝቡ ስለመታተማቸው ከሚያትተው የሕዝቅኤል 9 ትንቢታዊ ምሳሌ ጋር በሚገባ ስለሚስማማ ጠንካራ መሠረት አለው።
ተጓዳኝ የቃል ኪዳን ሕዝብ ሥዕሎች ፡- ሦስተኛው አቋም 144,000 የሚለውን ቁጥር በምሳሌያዊ ሁኔታ መላው እስራኤልን እንደሚወክል ሲያምን፣ እጅግ ብዙ ሕዝብ የተባሉት ደግሞ ዓለም አቀፋዊቷን ቤተ ክርስቲያን ይወክላሉ ይላል። በዚህም ሁለቱን ራእዮች እንደ አንድ የቃል ኪዳን ሕዝብ አሟይ ሥዕሎች አድርጎ ይወስዳቸዋል። የ144,000 (12 ነገዶች × 12 ሐዋርያት × 1,000) አኃዛዊ ስሌት፣ ከቀጥታ የሕዝብ ቆጠራ ይልቅ ሙሉነትንና ፍጹምነትን የሚያመለክት ምሳሌያዊ ቋንቋ መሆኑን አጥብቆ ይጠቁማል።

ማንኛውም አቋም ቢመረጥ፣ ምዕራፍ 7 ማዕከላዊ መልእክቱ ግልጽ ነው፦ ስድስተኛው ማኅተም ላስነሳው "ማን ሊቆም ይችላል?" ለሚለው ጥያቄ፣ መልሱ "ምንም ማንም" ሳይሆን "እነዚህ ብዙ ሺህ - በጉ ደም ውስጥ ልብሳቸውን ያጠቡ" (7፡14) ናቸው። 7፡14 ላይ ያለው ምስል - ልብስን "በደም ማጠብ" ነጭ ማድረግ - ገንዘብ የሚያሳይ ተቃርኖ ነው፤ በተለምዶ ደም ልብስን ያቆሽሻል፣ በክርስቶስ ደም ግን ልብስ ንጹህ ይሆናል። "እነዚህ ከታላቅ መከራ የመጡ ናቸው" (7፡14) የሚለው ቃል፣ ለሰቃዮች ጠንካራ ተስፋ ይሰጣል፦ መከራ የመጨረሻ ቃል አይደለም፤ ማብቂያ አለው፤ "ደግሞም እግዚአብሔር እንባን ሁሉ ከዓይናቸው ያብሳል" (7፡17) የሚለው የመጽሐፉ ብዙ ጊዜ የሚደጋገም ተስፋ ገና በዚህ ደረጃ ተጠቅሶ ይታያል።

ሰባቱ መለከቶች (ራእይ 8፡2–11፡19)

ሰባቱ መለከቶች በግልጽ የተቀረጹት በዘጸአት መቅሰፍቶች (ዘጸ 7-12) መሠረት ነው፤ እነዚህ መቅሰፍቶች በራሳቸው የቃል ኪዳን የሕግ ክርክር ማዕቀፍ ውስጥ ይሠሩ ነበር፡- እግዚአብሔር በግብጽ ላይ ያመጣው ፍርድ፣ በተመሳሳይ ጊዜ ለእስራኤል የነጻነት ተግባር እና ከግብጽ አማልክት በላይ ያለውን መለኮታዊ የበላይነት ማሳያ ነበር። ከመለከቶቹ በፊት፣ የመላእክት ጸሎት (8፡3-5) - "የቅዱሳን ጸሎት ከመላእክቱ እጅ ከዕጣኑ ጢስ ጋር ወደ እግዚአብሔር ፊት ወጣ" - ይህም ምዕራፍ 6 ላይ የቀረበውን "እስከ መቼ" የሚለውን የሰማዕታት ጩኸት ቀጥተኛ ምላሽ ይሰጣል፤ የሰዎች ጸሎት ወደ ምድር ላይ የፍርድ ተግባር እንደሚለወጥ ማሳየቱ ራሱ ጸሎት ከንቱ አለመሆኑን ያረጋግጣል። የመለከት መቅሰፍቶችም በተመሳሳይ ሁኔታ ይሠራሉ፡- እነርሱ በከፊል የሚመጡ ፍርዶች ናቸው (በዒላማዎቻቸው ላይ አንድ ሦስተኛውን ብቻ ያጠፋሉ፤ ይህም ጽዋዎች ከሚያመጡት ሙሉ ጥፋት ጋር ይቃረናል)፤ ዓላማቸውም ምድርን ወደ ንስሐ መጥራት ነው እንጂ ማጥፋት ብቻ አይደለም (9፡20-21)። በ9፡20-21 ላይ የተጠቀሰው የንስሐ አለመኖር በሥነ-መለኮት ረገድ ትልቅ ትርጉም አለው፡- መለኮታዊ ፍርድ እግዚአብሔር የሚፈልገውን የሰው ልጅ ንስሐ በራስ-ሰር አያመጣም፤ ይህ ጥልቅ የሆነ የእረኝነት እና የሚስዮናዊ አንድምታ ያለው አሳሳቢ ሥነ-መለኮታዊ ምልከታ ነው - ውጫዊ ፍርድ ብቻውን የልብን ለውጥ ሊፈጥር አይችልም፤ ይህ ለዋነኛው ወንጌላዊነት ጥሪ ትልቅ አጽንዖት ይሰጣል።

አምስተኛው እና ስድስተኛው መለከት (9፡1-11 እና 9፡13-21) በመጽሐፉ ውስጥ እጅግ አስገራሚ የሆኑ ምሳሌያዊ ምስሎችን ይጠቀማሉ፡- ከጥልቁ የወጡት አንበጣዎች (9፡1-11)፣ ንጉሣቸውም አብዶን/አጶልዮን የተባለው፣ እና የአንበሳ ራስና የእባብ ጭራ ባላቸው ፈረሶቻቸው ከኤፍራጥስ የመጡት ፈረሰኞች ናቸው። የአንበጣዎቹ ሥቃይ "አምስት ወር" መቆየቱ (9፡5፣ 10) — ይህም የአንበጣ የሕይወት ዘመን ነው — አሁንም ምሳሌያዊ ጊዜን ይጠቁማል። ከኤፍራጥስ የመጣው ጦር (9፡14-16) የብሉይ ኪዳንን የ"ሰሜን ጠላት" ወግ (ኤር 1፡14፤ ሕዝ 38-39) እና በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ሮማውያንን ሲያሸብር የነበረውን የፓርቲያውያንን ሥጋት ያስተጋባል። "ሁለት መቶ ሚሊዮን" (እልፍ ጊዜ እልፍ - 9፡16) የሚለው የፈረሰኞች ቁጥር በጥንታዊው ዓለም ይህን የሚያህል ጦር አልነበረም፣ ይህ የሚያሳየው የጥፋት ኃይሎቹ የአጋንንት ልኬት ያላቸው መሆኑን ነው። ለአንባቢው ይህ ራእይ የሚያስተምረው ትምህርት፣ ኃጢአት ራሱ የራሱ ውጤት እንዳለው ነው - ልቦች ንስሐ ካልገቡ፣ ወደፊት ራሳቸው ካመረቱት ውድመት አያመልጡም።

ሁለቱ ምስክሮች (ራእይ 11፡1-14)

በዮሐንስ ራእይ ምዕራፍ 11 ላይ የተገለጹት ሁለቱ ምስክሮች በራእይ መጽሐፍ የትርጓሜ ታሪክ (Hermeneutics) ውስጥ እጅግ አከራካሪ ከሆኑት ክፍሎች አንዱ ናቸው። እነዚህ ምስክሮች ለ1,260 ቀናት የትንቢት ቃል የማወጅ ሥልጣን የተሰጣቸው ሲሆን (ራእይ 11፡3፤ 12፡6)፣ የሙሴን (መቅሰፍትን የማውረድ) እና የኤልያስን (ሰማይን የመዝጋትና እሳትን የማውረድ) ተአምራዊ ኃይል ይላበሳሉ። ከጥልቁ በሚወጣው አውሬ ከተገደሉ በኋላ፣ አስከሬናቸው መንፈሳዊ ትርጉሟ "ሰዶምና ግብጽ" በተባለችው እንዲሁም ጌታቸው በተሰቀለባት "ታላቂቱ ከተማ" አደባባይ ሳይቀበር ለሦስት ተኩል ቀናት ይቆያል (ራእይ 11፡8)፤ ከዚያም በመለኮታዊ ኃይል ከሞት ይነሳሉ (ራእይ 11፡11)። ማንነታቸው በተለያዩ መንገዶች ተለይቷል፡- ኤልያስ እና ሄኖክ (የቀደምት አባቶች ወግ፤ ቃል በቃል የተወሰደ)፣ ሙሴ እና ኤልያስ (ብዙ የወደፊት ተመልካቾች) ወይም በነቢይነት ሚናዋ የምትመሰክረው ቤተክርስቲያን ራሷ ናት።

ይህንን እንደ ቤተክርስቲያን ለማንበብ የሚረዱ መሠረቶች፡- (1) የወይራ ዛፎች እና የመቅረዞች ምስል (11፡4) የማኅበረሰብን ምሥክርነት በሚገልጸው አውድ ውስጥ ዘካርያስ 4፡2-4ን በቀጥታ ያስተጋባል፤ (2) "ሁለት ምስክሮች" ሕጋዊ ምስክርነት ለመስጠት የብሉይ ኪዳን መሥፈርት ነው (ዘዳ 17፡6፤ 19፡15)፣ ይህም የተሟላ ክርስቲያናዊ ምስክርነትን ይጠቁማል፤ (3) የተገደሉባት "ታላቂቱ ከተማ" ክርስቶስ የተሰቀለባት ቦታ መሆኗ በግልጽ የተነገረ ቢሆንም "ሰዶምና ግብጽ" ተብላም ተጠርታለች፤ ይህም ሦስት የተለያዩ ምሳሌያዊ ስያሜዎችን ለአንድ ከተማ በመስጠት፣ ቃል በቃል የተወሰደ ጂኦግራፊን ሳይሆን ከእግዚአብሔር ጋር የሚቃረን መንፈሳዊ ሁኔታን ያመለክታል፤ (4) ከሦስት ተኩል ቀን ሞት በኋላ ትንሣኤ መኖሩ የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ ያስተጋባል፣ ይህም ቤተክርስቲያን በክርስቶሎጂያዊ ንድፍ ውስጥ ያላትን ተሳትፎ ይጠቁማል። ስለዚህ ክፍሉ ስለ ቤተክርስቲያን ጥሪ የሚናገር የሥነ-መለኮት መግለጫ ይሆናል፡- ታማኝ ምስክርነት፣ ውጫዊ ሽንፈት፣ እና በመጨረሻ በትንሣኤ በኩል የሚመጣ መለኮታዊ ማረጋገጫ። ይህ ትምህርት ለዛሬም ቤተክርስቲያን ትልቅ ማበረታቻ ነው፦ ምስክርነትህ ውድቅ ተደርጎ የቀረ ቢመስልም (11፡7-10 ላይ ዓለም በምስክሮች ሞት እየተደሰተ ስጦታ ይለዋወጣል!)፣ የመጨረሻው ቃል የእግዚአብሔር ትንሣኤ ኃይል ነው (11፡11-13)።

ሰባቱ ጽዋዎች (ራእይ 15–16)

ሰባቱ ጽዋዎች (16፡1 — የቁጣ ጽዋዎች) ከማኅተሞችና ከመለከቶች የሚለዩት ተጽዕኖአቸው ሙሉ (በከፊል ያልሆነ) በመሆኑ ነው፤ ይህም ቀጣይነት ካለው ታሪካዊ ቅጣት ይልቅ የፍጻሜ ዘመን መጨረሻን ያመለክታሉ። "የእግዚአብሔር ቁጣ በእነርሱ ስለሚፈጸም፣ ሰባቱ የኋለኞች መቅሰፍቶች" (15፡1) ተብለው በግልጽ ተገልጸዋል። በምዕራፍ 15 ላይ ያለው የመግቢያ ራእይ የጽዋዎቹን ፍርድ እንደ አዲስ ዘጸአት አድርጎ ያቀርበዋል፡- በእሳት በተቀላቀለው የብርጭቆ ባሕር ላይ የቆሙት ድል ነሺዎች (15፡2-4) የሙሴንና የበጉን ቅኔ ይዘምራሉ (15፡3-4፤ ዘጸ 15)፤ ይህም ጽዋዎቹን የመጨረሻው ነጻነት የሚያመጣቸው ፍጹም፣ አጠቃላይ መቅሰፍቶች አድርጎ ያስቀምጣቸዋል። ልብ ልንል የሚገባ ነጥብ፣ እነዚህ ድል ነሺዎች ገና ፍርዶቹ ከመፈጸማቸው በፊት እየዘመሩ መሆናቸው ነው - ይህም የመጽሐፉን ወጥ ዘይቤ ያጠናክራል፦ አምልኮ ከፍርድ ይቀድማል፣ ተስፋ ከውጤት ይቀድማል። ሰባተኛው ጽዋ (16፡17-21) ከፍተኛውን የመሬት መንቀጥቀጥና በረዶ፣ የ"ታላቂቱ ከተማ" (ባቢሎን) በሦስት መከፈል፣ እና ደሴቶችና ተራሮች መሸሻቸውን ያመጣል። ይህ የጽንፈ-ዓለማዊ መፍረስ ቋንቋ የባቢሎንን ውድቀት ወደሚናገረው ወደ ምዕራፍ 17-19 ትንቢት ያሸጋግረናል።

የመንፈሳዊ ትግበራ

ከምዕራፍ 4 እስከ 16 ያለው ትልቁ ንድፍ - ዙፋን፣ ጥቅልል፣ ማኅተሞች፣ ጣልቃ ገብ ማጽናኛ ራእዮች፣ መለከቶች፣ ተጨማሪ ጣልቃ ገብ ማጽናኛ፣ ጽዋዎች - ራሱ ትምህርት ይይዛል፦ የእግዚአብሔር ፍርድ በምድር ላይ ያለ ስቃይ ላይ ደረጃ በደረጃ ይመጣል፣ ነገር ግን በእያንዳንዱ ደረጃ መካከል፣ ለቅዱሳኑ ማረጋገጫና ማጽናኛ ይሰጣል። ዛሬ በችግር ውስጥ ያለ አንባቢ፣ ይህንን ንድፍ ሲረዳ ትልቅ እርጋታ ያገኛል፦ ችግር በዓለም ውስጥ ቢኖርም፣ ከቁጥጥር ውጭ አይደለም፤ እናም በችግር ውስጥ ላሉ ልቦች፣ እግዚአብሔር ማጽናኛውን ደጋግሞ ይልካል።

ሴቲቱ፣ ዘንዶው እና ሕፃኑ (ራእይ 12)

የራእይ መጽሐፍ ምዕራፍ 12፣ የመላው መጽሐፉን ሥነ-መለኮታዊ፣ ትረካዊ እና መዋቅራዊ ማዕከል ይወክላል። ይህ ምዕራፍ ከቀደሙት ቅደም ተከተላዊ የፍርድ ትረካዎች (የማኅተሞችና የመለከቶች ፍርድ) ወደ ኋላ በመመለስ፣ የፍርዶቹን ሁሉ መሠረት የሆነውን ጥልቅ ጽንፈ-ዓለማዊ ቅድመ-ታሪክ ያጋልጣል፡ ይኸውም፣ በዘንዶው («ዓለሙን ሁሉ የሚያስተው፥ ዲያብሎስና ሰይጣን የሚባለው ታላቁ ዘንዶ እርሱም የቀደመው እባብ ወደ ምድር ተጣለ...» [ራእይ 12፥9] በማለት በአዲስ ኪዳን እጅግ ግልጽ በሆነው መታወቂያ የተገለጠው)፣ በሴቲቱ እንዲሁም በዘሯ መካከል ያለውን ጥንታዊና የማይታረቅ ግጭት ያሳያል።

ይህቺ ጽንፈ-ዓለማዊት ሴት («ታላቅ ምልክትም በሰማይ ታየ ፀሐይን ተጎናጽፋ ጨረቃ ከእግሮችዋ በታች ያላት በራስዋም ላይ የአሥራ ሁለት ከዋክብት አክሊል የሆነላት አንዲት ሴት ነበረች፤» [ራእይ 12፥1]) በርካታ መጽሐፍ ቅዱሳዊና ምሳሌያዊ ወጎችን በአንድ ላይ አጣምራ የያዘች ናት። የዮሴፍን ሕልም («እነሆ፥ ፀሐይና ጨረቃ አሥራ አንድ ከዋክብትም ሲሰግዱልኝ አየሁ...» [ዘፍጥረት 37፥9]) በማስታወስ የፓትርያርኩን ቤተሰብ (አሥራ ሁለቱን የእስራኤል ነገዶች) ታሳያለች፤ በተጨማሪም የንጉሣዊቷ ጽዮን ወግ (የዳዊት ነገድ ንጉሥ እናት)፣ እና መሲሑን የወለደችውን ማኅበረሰባዊቷን እስራኤል ትወክላለች። እሷን እንደ ማርያም (የሮማ ካቶሊክ ትውፊት) ወይም እንደ ቤተ ክርስቲያን ብቻ (የፕሮቴስታንት ንባብ) አድርጎ ለማንበብ የሚደረገው ሙከራ ከፊል ትርጉም ብቻ የሚሰጥ ነው፡ እርሷ ይበልጥ በተሟላና በሰፋ ሁኔታ፣ የመሲሐዊው ተስፋ ምንጭ የሆነውን፣ ብሉይና አዲስን ያጣመረውን የእግዚአብሔርን ሕዝብ (True Israel) ትወክላለች።

በአንጻሩ ደግሞ ዘንዶው («እነሆም፥ ታላቅ ቀይ ዘንዶ፤ ሰባት ራሶችና አሥር ቀንዶችም ነበሩት በራሶቹም ላይ ሰባት ዘውዶች ነበሩ፥» [ራእይ 12፥3]) የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ፍጹም ተቃራኒ ነው። ሰባቱ ራሶች እና አሥሩ ቀንዶች በምዕራፍ 13 ካለው አውሬ እና በነቢዩ ዳንኤል («በሌሊት ራእይ አየሁ፥ እነሆም፥ የምታስፈራና የምታስደነግጥ እጅግም የጠነከረች፥ አራተኛ አውሬ ነበረች... አሥርም ቀንዶች ነበሩአት።» [ዳንኤል 7፥7]) ካለው የባሕር አውሬ ጋር የሚያመሳስሉት ሲሆን፣ ይህም የእግዚአብሔርን ሕዝብ የሚቃወሙት ዓለማዊ የፖለቲካ ኃይሎች በሙሉ፣ በመጨረሻው የዘንዶው (የሰይጣን) የጥፋት ፈቃድ መሣሪያዎች መሆናቸውን ያረጋግጣል። በዘንዶው ጅራት የተጠረጉት «የሰማይ ከዋክብት ሲሶ» (ራእይ 12፥4)፣ ከመጀመሪያው የመላእክት ሠራዊትን ጥንታዊ ውድቀት [ዳንኤል 8፥10] ያመለክታል። ዘንዶው «ዘንዶውም ሴቲቱ በወለደች ጊዜ ሕፃንዋን እንዲበላ ልትወልድ ባላት ሴት ፊት ቆመ።» [ራእይ 12፥4] መቆሙ፣ ለቀጣዩ ታላቅ ጽንፈ-ዓለማዊ የክርስቶሎጂ መግለጫ መሠረት ይጥላል፡- «አሕዛብንም ሁሉ በብረት በትር ይገዛ ዘንድ ያለውን ልጅ ወንድ ልጅ ወለደች፤ ልጅዋም ወደ እግዚአብሔርና ወደ ዙፋኑ ተነጠቀ።» [ራእይ 12፥5]። ይህ [መዝሙር 2፥9]ን የሚያስተጋባ ክፍል፣ የኢየሱስ ክርስቶስን አጠቃላይ አገልግሎት ከሥጋዌው ጀምሮ እስከ ዕርገቱ፣ እና በዙፋን እስከ መቀመጡ ያለውን አጠቃላይ ሂደት በአንድ አጭር ራእያዊ ቅጽበት አጠቃልሎ ያሳያል። እዚህ ላይ ትኩረት ልንሰጠው የሚገባ ውጥረት አለ፦ ዘንዶው ሕፃኑ ገና ከመወለዱ በፊት ሊውጠው ተዘጋጅቶ ይጠብቃል፤ ይህም ማቴዎስ 2 ላይ ያለውን፣ ሄሮድስ ያደረገውን የሕፃናት ግድያ ታሪክ የሚያስተጋባ ሲሆን፣ የክፋት ኃይል ገና ከጅምሩ ጀምሮ በክርስቶስ ላይ ያነጣጠረ መሆኑን ያመለክታል።

በምዕራፍ 12 ውስጥ እጅግ ወሳኙና ማዕከላዊው ሥነ-መለኮታዊ ቁጥር፣ የሰይጣንን ፍጹም መሸነፍ የሚያውጀው ሰማያዊ አዋጅ ነው፡- > *«ታላቅም ድምፅ በሰማይ ሰማሁ እንዲህ ሲል፦ አሁን የአምላካችን ማዳንና ኃይል መንግሥትም የክርስቶስም ሥልጣን ሆነ፥ ቀንና ሌሊትም በአምላካችን ፊት የሚከሳቸው የወንድሞቻችን ከሳሽ ተጥሎአልና። እነርሱም ከበጉ ደም የተነሣ ከምስክራቸውም ቃል የተነሣ ድል ነሡት፥ ነፍሳቸውንም እስከ ሞት ድረስ አልወደዱም።»* [ራእይ 12፥10-11] ይህ ክፍል የመላው መጽሐፉን የድነት ሥነ-መለኮታዊ አመክንዮ በአጭሩ ያቀርባል፡- የክርስቶስ መስቀል (የበጉ ደም) ከሳሹን ሰይጣንን ድል ያደርጋል፣ አማኞች ደግሞ እስከ ሰማዕትነት ድረስ በታማኝነት በመመስከር በዚህ የክርስቶስ ድል ይካፈላሉ። «ድል ነሡት» የሚለው ግስ ያለፈ ጊዜ መሆኑ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፦ የቤተ ክርስቲያን ድል ገና ወደፊት የሚመጣ ብቻ ሳይሆን በክርስቶስ መስቀል ላይ አስቀድሞ የተፈጸመ ነው፤ አማኞች የሚያደርጉት አዲስ ድል መፍጠር ሳይሆን፣ ቀድሞ የተፈጸመውን ድል ማወጅና መኖር ነው። ዘንዶው ወደ ምድር ከተጣለ በኋላ ሴቲቱን ማሳደዱን ሲቀጥል፣ ሴቲቱ «ወደ ምድረ በዳ ወደ ስፍራዋ...» [ራእይ 12፥6፣ 14] በርራ ታመልጣለች። ይህ የእስራኤልን የቀድሞ የምድረ በዳ ልምድ የሚያስታውስ፣ በእግዚአብሔር ጥበቃ ሥር ያለ፣ ጊዜያዊ ግን የተጠበቀ ሁኔታ ነው። በመጨረሻም ዘንዶው «የሴቲቱም ዘር የቀሩትን የእግዚአብሔርን ትእዛዛት የሚጠብቁትን የኢየሱስም ምስክር ያላቸውን ሊዋጋ ሄደ፤» [ራእይ 12፥17]። ይህም ማለት ጦርነቱ ገና አላቆመም፤ ዛሬ በምድር ላይ ያለች እያንዳንዷ ታማኝ ክርስቲያናዊ ማኅበረሰብ፣ የዚህ ተከታታይ የጠፈር ግጭት ሕያው አካል ናት ማለት ነው።

ሁለቱ አውሬዎች (ራእይ 13)

ራእይ 13 በዮሐንስ የራእይ መጽሐፍ ሥነ-ጽሑፋዊ መዋቅር ውስጥ የክፉውን የዲያብሎስን «ሥላሴያዊ» መዋቅር ለመግለጥ፣ የዘንዶው ወኪል የሆኑ ሁለት አፖካሊፕቲካዊ ምስሎችን ያስተዋውቃል፡- ከባሕር የወጣው አውሬ [ራእይ 13፥1-10] እና ከምድር የወጣው አውሬ [ራእይ 13፥11-18]። የመጀመሪያው አውሬ («አንድም አውሬ ከባሕር ሲወጣ አየሁ፤ አሥር ቀንዶችና ሰባት ራሶች ነበሩት...» [ራእይ 13፥1]) በእስያ ማይኖር እይታ ከሜዲትራኒያን የፖለቲካ አድማስ የወጣው የሮማ ኢምፓየር ሲሆን፣ በዳንኤል ትንቢት [ዳንኤል 7፥3-8] ያሉትን አራቱ አውሬዎች (አንበሳ፣ ድብ፣ ነብር፣ አሥር ቀንድ ያለው ጭራቅ) በአንድነት ያጣመረ ታይፖሎጂያዊ ውህድ ነው። ይህ የሚያሳየው፣ በዳንኤል ትንቢት የተገለጡትን ተከታታይ የዓለም መንግሥታት ባህርያት ወደ አንድ አጠቃላይ ጸረ-እግዚአብሔር (Anti-God) የሆነ ግሎባዊ ሥርዓት አዋህዶ ማቅረቡን ነው። የዚህ አውሬ «ለሞት የሚሚያደርስ ቍስል... ተፈወሰ» [ራእይ 13፥3፣ 12፣ 14] በሚል የተገለጸው ጉዳይ፣ በታሪካዊ-ትችታዊ ምሁራን ዘንድ ሦስት ዋና ዋና ትርጓሜዎች አሉት፡- አንደኛው፣ በወቅቱ በሮማ ግዛት በሰፊው ይናፈስ ከነበረውና የጨካኙ ኔሮን (Nero Redivivus) ዳግም መመለስ ከሚያበስረው አፈ-ታሪክ ጋር ማያያዝ ሲሆን፤ ሁለተኛው፣ የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ አስመስሎ በማቅረብ ሰዎችን ለማታለል የተደረገ አስነዋሪ ሙከራ፤ ሦስተኛው ደግሞ ሮም ከ69 ዓ.ም. (የአራቱ ነገሥታት ዓመት) የእርስበርስ ጦርነት ቀውስ በኋላ ያሳየችውን ተቋማዊ የመቋቋምና ዳግም የማንሰራራት አቅም የሚያሳይ ምሳሌ ተደርጎ ይወሰዳል። «ምድርም ሁሉ አውሬውን እየተከተለ ተደነቀ፥» [ራእይ 13፥3] የሚለው ቃል፣ የፖለቲካ ኃይል ራሱ ከሥልጣን አልፎ ወደ ሃይማኖታዊ አምልኮ ዕቃነት ሲለወጥ ያለውን እጅግ የከፋ አደጋ ያመለክታል።

ሁለተኛው አውሬ («ሌላም አውሬ ከምድር ሲወጣ አየሁ፥ የበግ ቀንዶችን የሚመስሉ ሁለት ቀንዶችም ነበሩት እንደ ዘንዶም ይናገር ነበር።» [ራእይ 13፥11])፣ በኋላ ላይ በጽሑፉ ውስጥ «ሐሰተኛው ነቢይ» ተብሎ የተሰየመው [ራእይ 16፥13፣ 19፥20፣ 20፥10] ሲሆን፣ ሚናውም በመጀመሪያው አውሬ ስም ሃይማኖታዊና ፕሮፓጋንዳዊ ሥልጣንን በመጠቀም፣ «በምድርም የሚኖሩት ለሞቱ ቍስል በተፈወሰው ፊተኛው አውሬ እንዲሰግዱ ያደርጋል።» [ራእይ 13፥12] ይህ ምስል በሮማዊቷ እስያ ክፍለ-ሀገር የንጉሠ ነገሥቱን አምልኮ እና ምስሎቹን የማምለክ ሥርዓት በኃይልና በኢኮኖሚያዊ ተጽዕኖ ያስፈጽሙ ከነበሩት የክፍለ-ሀገሪቱ የካህናት ጉባኤ ታሪካዊ እውነታ ጋር በቀጥታ ይጣጣማል። ለመግዛት ወይም ለመሸጥ ማንም እንዳይችል «የአውሬው ስም ወይም የስሙ ቍጥር ያለው ምልክት» [ራእይ 13፥16-17] መቀበል ማስፈለጉ፣ በአረማውያን ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ውስጥ ለመሳተፍ ፈቃደኛ ያልሆኑ ጥንታውያን ክርስቲያኖች በንግድ ማኅበራት እና በማኅበራዊ ሕይወት ውስጥ ያጋጠማቸውን ሥርዓታዊ የኢኮኖሚ ማዕቀብ እና መገለል የሚያመለክት እንጂ፣ ቃል በቃል የሚታይ ወይም የሚለጠፍ አካላዊ ምልክትን የሚያመለክት አይደለም። የ666 ቁጥር («አእምሮ ያለው የአውሬውን ቍጥር ይቍጠረው፤ ቍጥሩ የሰው ቍጥር ነውና፥ ቍጥሩም ስድስት መቶ ስድሳ ስድስት ነው።» [ራእይ 13፥18]) ደግሞ ጥልቅ የሆነ የፊደላት የቁጥር እሴት ስሌት (Gematria) ዘዴ ነው፡- በዕብራይስጥ ፊደላት አጻጻፍ መሠረት «ኔሮን ቄሳር» (Nron Qsr) የሚለው ስም ሲሰላ በትክክል 666 ይሰጣል፤ ይህ ንባብ በአንዳንድ ጥንታዊ የብራና ቅጂዎች ላይ በሚገኘው የ616 ልዩነት (Textual Variant) ይበልጥ ይረጋገጣል፤ ይህም ስሙ ያለ መጨረሻዋ ፊደል (Nro Qsr) በላቲን አጻጻፍ ስሌት ሲሰላ የሚመጣ ትክክለኛ ውጤት ነው።

የራእይ 13 ሥነ-መለኮታዊ እና ርዕዮተ-ዓለማዊ ተግባር በዮሐንስ አጠቃላይ መከራከሪያ ውስጥ የኢምፓየራዊ ኃይልን ፍጹምነት እና «መለኮታዊ ነኝ» ባይነት ምስጢር ማጋለጥ ነው። ራሷን እንደ ዘላለማዊ ሥርዓት፣ «ዘላለማዊቷ ከተማ»፣ እና የዓለም ሰላምና ፍትሕ (Pax Romana) ዋስትና አድርጋ የምታቀርበው የሮም ግዛት፣ የመጨረሻ ዕጣ ፈንታዋ ጥፋት በሆነው በሰይጣናዊው ዘንዶ የምትመራ ሥርዓት መሆኗ ይጋለጣል። ይህ የፖለቲካ ትችት ብቻ ሳይሆን ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ የይገባኛል ጥያቄ ነው፡- ፍጹም ታማኝነትን (ሃይማኖታዊ አምልኮንና ፍጹም ታዛዥነትን ጨምሮ) የሚጠይቅ ማንኛውም መንግሥታዊ መዋቅር፣ ለእግዚአብሔር ብቻ የሚገባውን ሉዓላዊነት ስለሚቀማ፣ የእግዚአብሔር አገልጋይ ከመሆን ይልቅ ራሱን ወደ አውሬነት ይለውጣል፤ ይህ አመለካከት በሮሜ («ነፍስ ሁሉ በበላይ ላሉት ባለ ሥልጣኖች ይገዛ...» [ሮሜ 13፥1-7]) ካለው ይበልጥ አዎንታዊና ተግባራዊ ከሆነው የሲቪክ ታዛዥነት እይታ ጋር አስደናቂ የሆነ የዲያሌክቲካዊ ውጥረት ይፈጥራል። ዛሬም ይህ ትምህርት ጠቃሚ ነው፦ ማንኛውም ሥርዓት - ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ ወይም ማኅበራዊ - ፍጹም ታዛዥነትን በሚጠይቅበት ጊዜ፣ አማኝ ልብ ንቁ ሆኖ ለማን ብቻ ፍጹም ታዛዥነት እንደሚገባ ማስታወስ አለበት።

በጉ እና 144,000ዎቹ በጽዮን ተራራ (ራእይ 14፡1-5)

በጽዮን ተራራ ላይ የቆመው በግ እና የ144,000 ሰዎች ራእይ [ራእይ 14፥1-5]፣ በምዕራፍ 13 ላለው የአውሬው ራእይ እና ፍርሃት፣ ፍጹም ተቃራኒ የሆነ ሰማያዊ ማረጋጊያ ይሰጣል። የምድር ነዋሪዎች የአውሬውን ምልክት ሲሸከሙ [ራእይ 13፥16-17]፣ 144,000ዎቹ ደግሞ «አየሁም፥ እነሆም፥ በጉ በጽዮን ተራራ ቆሞ ነበር፥ ከእርሱም ጋር ስሙና የአባቱ ስም በግምባራቸው የተጻፈላቸው መቶ አርባ አራት ሺህ ነበሩ።» [ራእይ 14፥1] በማለት የእግዚአብሔርን ማኅተም እንደያዙ እናያለን። ይህ ንጽጽር ራሱ ወደ ትልቅ ጥያቄ ይመራናል፦ ስምህ በማንነትህ ላይ የተጻፈው ለማን ነው? የጽዮን ተራራ እንደ ሰማያዊቷ ኢየሩሳሌም («ነገር ግን ወደ ጽዮን ተራራና ወደ ሕያው እግዚአብሔር ከተማ ደርሳችኋል፥ ወደ ሰማያዊቱም ኢየሩሳሌም...» [ዕብራውያን 12፥22-24])፣ የእግዚአብሔር የዳኑ ሕዝቦች የፍጻሜ ዘመን መሰብሰቢያ ስፍራ ሆና ታገለግላለች። የ144,000 ሰዎች «ከሴቶች ጋር ያልረከሱ እነዚህ ናቸው...» [ራእይ 14፥4] ተብለው መገለጻቸው በብዙዎች ዘንድ የትርጓሜ ችግር ፈጥሯል። ይህ በእርግጠኝነት ቃል በቃል የሚወሰድ ሳይሆን፣ ጥልቅ ዘይቤያዊ አገላለጽ ነው፡ በብሉይ ኪዳን የትንቢት ወግ፣ የሥጋዊ ዝሙት ቋንቋ መንፈሳዊ ክህደትን እና የጣዖት አምልኮን የሚወክል መደበኛ ምሳሌ ነበር [ኤርምያስ 3፣ ሕዝቅኤል 16 እና 23፣ ሆሴዕ 1-3]። ስለዚህ 144,000ዎቹ ከባቢሎን ጋር «ላለመዘሞት» የወሰኑ ናቸው [ራእይ 14፥8፣ 17፥2] ፣ ማለትም ጣዖት አምልኮ በሞላበት የኢምፓየሩ ሃይማኖታዊና ፖለቲካዊ ሥርዓት ውስጥ ላለመሳተፍ የቆረጡ ንጹሐን ናቸው። የእነርሱ «ለእግዚአብሔርና ለበጉ በኵራት» [ራእይ 14፥4] መሆን፣ በብሉይ ኪዳን የበኩራት ሥነ-መለኮት መሠረት ወደፊት ለሚመጣው ሰፊ ምርት (ታላቁ መከር) ቅምሻ እና ማረጋገጫ መሆናቸውን ያሳያል - ማለትም አሁን ተግዳሮት ውስጥ የቆሙት ጥቂቶች ገና ለሚመጣው ትልቅ የድነት ምስክርነት ማረጋገጫ ናቸው።

የምዕራፍ 14 ተከታዩ ክፍል፣ ሦስት የመላእክት ብስራትን ያካትታል፤ የመጀመሪያው መልአክ «በምድርም ለሚኖሩ ለሕዝብም ለነገድም ለቋንቋም ለወገንም ሁሉ ይሰብክ ዘንድ የዘላለም ወንጌል ያለው» [ራእይ 14፥6-7] ሆኖ ይታያል፣ ሁለተኛው መልአክ ደግሞ «አሕዛብን ሁሉ የዝሙትዋን ቍጣ ወይን ጠጅ ያጠጣች ታላቂቱ ባቢሎን ወደቀች፥ ወደቀች እያለ ተከተለው።» [ራእይ 14፥8] ብሎ አስቀድሞ የባቢሎንን ውድቀት ያውጃል፤ ሦስተኛው ደግሞ ማንም ለአውሬው ቢሰግድና የአውሬውን ምልክት ቢቀበል ስለሚደርስበት ዘላለማዊ የእሳት ፍርድ ያስጠነቅቃል [ራእይ 14፥9-11]። ይህ ጣልቃ ገብ ራእይ በቀጥታ ለቅዱሳን ጥሪ ያደርጋል፡- > *«የእግዚአብሔርን ትእዛዛትና የኢየሱስን እምነት የሚጠብቁ ቅዱሳን ትዕግሥታቸው በዚህ ነው።»* [ራእይ 14፥12] ይህ ቃል ራሱ ተግባራዊ የእምነት ጥሪ ነው - ወደፊት የሚያመጣው ፍርድ እርግጠኛ በመሆኑ፣ አሁን ባለበት ፈተና ታማኝ ሆኖ መጽናት ተገቢ ነው። ከዚህም ቀጥሎ፣ > *«ከእንግዲህ ወዲህ በጌታ የሚሞቱ ሙታን ብፁዓን ናቸው። መንፈስ፦ አዎን፥ ከድካማቸው ያርፉ ዘንድ፥ ሥራቸውም ይከተላቸዋል ይላል።»* [ራእይ 14፥13] የሚለው ቃል፣ ለሰማዕታት እና ለታመኑ ሁሉ የሚቀርብ ልዩ መለኮታዊ ማጽናኛና የዘላለም ዕረፍት ዋስትና ነው።

ጋለሞታይቱ ባቢሎን (ራእይ 17–18)

በብዙ ውኃዎች (17፡1) እና በቀይ አውሬው (17፡3) ላይ የተቀመጠችው ታላቂቱ ጋለሞታ ራእይ፣ በዮሐንስ አፖካሊፕስ ውስጥ እጅግ ሰፊና ጥልቅ የኢምፓየራዊ ፖለቲካ ምሳሌ ነው። በ17፡18 ላይ ሴቲቱ "በምድር ነገሥታት ላይ የምትነግሥ ታላቂቱ ከተማ ናት" ተብላ መገለጿ ለመጀመሪያዎቹ ታሪካዊ አንባቢዎች ምንም ዓይነት አሻሚነት አላስቀረም፤ ይህች የሮማ ግዛት እራሷ ናት። የአውሬው ሰባት ራሶች ሰባት ኮረብቶች መሆናቸው መገለጡ (17፡9 — የሮም ታዋቂዎቹ ሰባት ኮረብቶች) እና በሌላ በኩል ደግሞ ሰባት ነገሥታት ተብለው መተርጎማቸው የጽሑፉን ድርብ ፖለቲካዊና ታሪካዊ ትርጉም ያጠናክረዋል። ሴቲቱ "በቅዱሳን ደምና በኢየሱስ ምስክሮች ደም" ሰክራ መገኘቷ (17፡6)፣ ግዛቲቱ በቃል-ኪዳኑ ማኅበረሰብ እና በጥንታውያን ክርስቲያኖች ላይ የፈጸመችውን ሥርዓታዊ ስደትና ሰማዕትነት በግልጽ ያሳያል። ዮሐንስ ይህችን ራእይ ሲያይ "እጅግ ታላቅ ድንቅ ተደነቅሁ" (17፡6) ይላል - ይህ ድንቅ ግን ማድነቅ ሳይሆን፣ የክፋትን መልክ ውበት ያለው መስሎ የመታየት አደገኛ ኃይል የመመልከት ድንጋጤ ነው።

ምዕራፍ 18 የባቢሎንን/የሮምን ውድቀት የሚያውጅ እና በብሉይ ኪዳን ትንቢታዊ ሥነ-ጽሑፍ በተለይም በጢሮስ (ሕዝ 27) እና በታሪካዊቷ ባቢሎን (ኢሳ 47፤ ኤር 50-51) ላይ በተነገሩት የፍርድ ሙሾዎች ላይ የተመሠረተ ከፍተኛ የኢንተር-ቴክስቹአሊቲ ማሳያ ነው። "ወደቀች ወደቀች ታላቂቱ ባቢሎን" (18፡2) የሚለው ድርብ ድግምት ራሱ የነቢያትን ወግ (ኢሳ 21፡9) ይከተላል፤ ውድቀቷ ድንገተኛና ፍጹም ነው። ሦስቱ የሐዘንተኞች ማኅበራዊ ክፍሎች — ነገሥታት (18፡9-10)፣ ነጋዴዎች (18፡11-16)፣ እና የባሕር ላይ ነጋዴዎች/ሠራተኞች (18፡17-19) — በሕዝቅኤል 27፡29-36 የጢሮስን የንግድ ውድቀት የሚያለቅሱትን ሦስት ምድቦች በአይነት ያስመስላሉ። በ18፡12-13 ላይ በዝርዝር የቀረቡት የንግድ ሸቀጦች የሮማን ኢምፓየር የቅንጦትና የንግድ አውታረ-መረብ የሚወክሉ ሲሆን፤ የስም ዝርዝሩ ማክተሚያ ላይ የሚገኛው "የሰዎች አካልና ነፍስ" (18፡13) የሚለው ሐረግ፣ የሮም ሥልጣኔና የኢኮኖሚ ብልጽግና ሰብአዊነትን ባሳጣ የባሪያ ንግድ መዋቅር ላይ የተገነባ መሆኑን የሚያጋልጥ ሥር ነቀል የሶሺዮ-ኢኮኖሚ ክስ ነው። ይህ ክፍል ለዘመናዊ አንባቢ ትልቅ ጥያቄ ያቀርባል፦ ብልጽግናችን በማን ስቃይ ላይ የተመሠረተ ነው? የራእይ ትችት የፖለቲካ ኃይልን ብቻ ሳይሆን ኢኮኖሚያዊ ሥርዓቶችንም ይመረምራል።

የሰማይ ማኅበረሰብ በባቢሎን ውድቀት መደሰታቸው (18፡20፤ 19፡1-5)፣ ለአንዳንዶች መለኮታዊ የድል አድራጊነት ቢመስልም፣ በዋናነት ግን ጥልቅ የሆነ የመለኮታዊ ፍትሕ ማረጋገጫ ነው፤ ይህም በኢምፓየሩ የግፍ ሥርዓት ደማቸው ለፈሰሰው ሰማዕታት የተሰጠ የፍትሕ ምላሽ ነው - በምዕራፍ 6 ላይ "እስከ መቼ" ብለው ላቀረቡት ጥያቄ የመጨረሻው መልስ እዚህ ይመጣል። "ሃሌ ሉያ! ማዳንና ክብር ኃይልም ለአምላካችን ነው፤ ፍርዱ እውነትና ጽድቅ ነውና" (19፡1-2) የሚለው መዝሙር ራሱ ፍርድ ራሱ ራሱን የቻለ ግፍ ሳይሆን፣ የተጓደለ ፍትሕ የሚስተካከልበት የፍቅር ተግባር መሆኑን ያስገነዝባል።

ዳግም ምጽዓት እና ሺህ ዓመቱ (ራእይ 19፡11–20፡15)

የክርስቶስ ዳግም መመለስ በ19፡11-21 ላይ እጅግ ወታደራዊ በሆነ የሚሊታሪስቲክ መልክዓ-ምስል ቢቀረጽም፣ ጽሑፉ ይህንን ምስል በሥነ-መለኮታዊ መንገድ ይገለብጠዋል። በነጭ ፈረስ ላይ የተቀመጠው ጋላቢ፣ የእሳት ነበልባል ዓይኖች ያሉት፣ በደም የተረጨ ልብስ የለበሰ እና ከአፉ ስለታም ሰይፍ የሚወጣ ሆኖ ተገልጿል (19፡15፤ ከኢሳ 63፡1-6)። እዚህ ላይ ሦስት ወሳኝ የክርስቶስ-ማእከላዊ ትንታኔዎችን ማስተዋል ይገባል፡- (1) የጋላቢው ልብስ "በደም የተረጨው" (19፡13) ጦርነቱ ከመጀመሩ አስቀድሞ ነው፤ ይህ ታሪካዊ-ቲኦሎጂያዊ እውነታ የሚያሳየው የጠላቶቹን ደም ሳይሆን፣ በቀራንዮ የፈሰሰውን የፋሲካውን በግ የራሱን የመስዋዕትነት ደም ነው። (2) ዋነኛው የውጊያ መሣሪያ "ከአፉ የሚወጣው ስለታም ሰይፍ" ብቻ ሲሆን የጦር መሣሪያ ሳይሆን ፍርድን የሚያስፈጽመውን የእግዚአብሔርን ቃል ያመለክታል (ኢሳ 49፡2፤ ኤፌ 6፡17፤ ዕብ 4፡12)። (3) ጦርነቱ ራሱ (19፡19-20) በሚገርም ሁኔታ ምንም ዓይነት አካላዊ ውጊያ የሌለበት ነው፤ አውሬውና ሐሰተኛው ነቢይ ያለምንም የመከላከያ ፍልሚያ ተይዘው ወደ እሳት ባሕር ይጣላሉ። ይህም የጽሑፉን አጠቃላይ የድል አድራጊነት አመክንዮ ያረጋግጣል፡- ወሳኙና እውነተኛው ጦርነት አስቀድሞ በቀራንዮ መስቀል ላይ ተዋግቶ የተጠናቀቀ በመሆኑ (ራእይ 5፡5-6)፣ ዳግም ምጽዓቱ ያንን የተረጋገጠ ድል በታሪክ ፍጻሜ ላይ ይፋ የማድረግ ተግባር ነው። ይህ እውነት ለሚፈራ ልብ ትልቅ ማጽናኛ ነው፦ ክርስቶስ ሲመለስ የሚያመጣው ገና ያልተወሰነ ጦርነት ውጤት ሳይሆን፣ ቀድሞ የተረጋገጠን ድል ይፋ ማድረግ ነው።

የሺህ ዓመቱ የመንግሥት ሥነ-ጽሑፍ (20፡1-10)

የሺህ ዓመቱ የመንግሥት ሥነ-ጽሑፍ (20፡1-10) በመላው ክርስቲያናዊ የፍጻሜ ዘመን ሥነ-መለኮት እና በኮርፐስ ዮሐንስ ትርጓሜ ታሪክ ውስጥ እጅግ ከፍተኛ ክርክር እና የሄርሜኔቲክስ ልዩነት የሚታይበት ክፍል ነው። የሚከተለው ሰንጠረዥ እነዚህን ዋና ዋና የስነ-ፍጻሜ አቋሞች እና የስልት ልዩነቶቻቸውን በስልታዊ መንገድ ያጠቃልላል፦

አቋም	ዋና መከራከሪያ	ቁልፍ ጥቅሶች	ዋና አራማጆች	ፈተናዎች / ድክመቶች
ታሪካዊ ቅድመ-ሺህ ዓመት (Historic Premillennialism)	ክርስቶስ ቃል በቃል ከሚሆነው የ1,000 ዓመት ምድራዊ ግዛት በፊት ይመለሳል	ራእይ 20፡1-6፤ 1 ተሰ 4	ላድ፣ ብሎምበርግ፣ ግሩደም	እዚህ ላይ ቃል በቃል ሆኖ በሌላ ቦታ ለምን ምሳሌያዊ ይሆናል?
ዲስፔንሴሽናል ቅድመ-ሺህ ዓመት (Dispensational Premillennialism)	ንጥቀት፤ የ7 ዓመት መከራ፤ የ1,000 ዓመት ግዛት፤ ቤተመቅደስ ይታደሳል	ራእይ 4-20፤ ዳን 9	ዳርቢ፣ ራይሪ፣ ላሃዬ	የዲስፔንሴሽንን መዋቅር በጽሑፉ ላይ ከውጭ ያመጣል
ድኅረ-ሺህ ዓመት (Postmillennialism)	ወንጌል በዓለም ከሰፋበት የሺህ ዓመት ጊዜ በኋላ ክርስቶስ ይመለሳል	ሮሜ 11፤ ኢሳ 2፤ ራእይ 20	ሆጅ፣ ዋርፊልድ፣ ባሃንሰን	ራእይ 20 ስለ ወንጌል መስፋፋት ዝም ይላል
ኢ-ሺህ ዓመት (Amillennialism)	ሺህ ዓመት = የአሁኑ የቤተክርስቲያን ዘመን ነው፤ ክርስቶስ አሁን ይነግሣል	ራእይ 20፤ ሉቃ 10፤ ዮሐ 12	አውግስጢኖስ፣ ካልቪን፣ ሆክማ	የሰይጣን መታሰር (ራእይ 20፡3) ውጥረት ይፈጥራል
ፕሪተሪስት ቅድመ-ሺህ ዓመት (Preterist Premillennialism)	1,000 ዓመቱ በቀደምት ቤተክርስቲያን ድል ተፈጽሟል	ራእይ 20፤ ከ70-313 ዓ.ም. ተፈጸመ	አር. ጀንትሪ (በከፊል)	ለተለየ ግዛት ታሪካዊ ድጋፍ አነስተኛ ነው

በርካታ የትርጓሜ ምልከታዎች ወሳኝ ናቸው፡- (1) ይህ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ "ሺህ ዓመት" ከቅዱሳን ንግሥና ጋር ተያይዞ የተጠቀሰበት ብቸኛው ክፍል ነው። በዚህ አንድ ጊዜ ብቻ በተጠቀሰ፣ ምሳሌያዊ ይዘት ባለው አፖካሊፕቲክ ክፍል ላይ በመመሥረት የተሟላ የፍጻሜ ዘመን ሥርዓት መገንባት ያልተለመደ የትርጓሜ ማረጋገጫን ይጠይቃል። (2) "የመጀመሪያው ትንሣኤ" (20፡5-6) አካላዊ ትንሣኤ (በቅድመ-ሺህ ዓመት አራማጆች) ወይም መንፈሳዊ ትንሣኤ (ዳግም ልደት/ከክርስቶስ ጋር በዙፋን መቀመጥ፣ በኢ-ሺህ ዓመት አራማጆች) ተብሎ ተተርጉሟል። "ሕያዋን ሆኑ" የተባሉት የአውሬውን ምልክት ለመቀበል ፈቃደኛ ባለመሆናቸው በሰማያዊ ፍርድ ቤት የጸደቁት የሰማዕታት ነፍሳት መሆናቸውን በተፈጥሮ ያሳያል። ይህ በ20፡12-13 ካለው አጠቃላይ ትንሣኤ የተለየ "የመጀመሪያው" ትንሣኤ ነው። (3) የሰይጣን ለሺህ ዓመት መታሰር (20፡2-3፤ ማቴ 12፡29፤ ሉቃ 10፡18፤ ዮሐ 12፡31) በመስቀሉ ሥራ የተጀመረውን የፍጻሜ ዘመን ማዕቀፍ ይስማማል፤ ይህም መስቀሉ ሰይጣን አሕዛብን እንዳያስት እና የወንጌልን ጽንፈ-ዓለማዊ ተልዕኮ እንዳያስተጓጉል አቅሙን በቆራጥነት እንደገደበው ያሳያል። ማንኛውም ቦታ ብንይዝ፣ በጠንካራ ስምምነት ላይ ያለው እውነት ግልጽ ነው፦ ታሪክ ወደ ግልጽ የፍርድና የመንግሥት ፍጻሜ እያመራ ነው፣ የክፋት ኃይል ደግሞ ገደብ አለው፤ ገደብ የለሽ አይደለም።

አዲሲቱ ኢየሩሳሌም (ራእይ 21፡1–22፡5)

የመጨረሻው የራእይ ክፍል — ከሰማይ የምትወርደው አዲሲቱ ኢየሩሳሌም (21፡2፣ 9-10) — የመላው የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ቀኖናዊ ጫፍ ነው። የ21፡1 አዲሱ ፍጥረት ("አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር") በኢሳይያስ 65፡17 እና 66፡22 ያለውን በግልጽ ይፈጽማል። "የፊተኛው ሰማይና ፊተኛይቱ ምድር" እና "ባሕር" መጥፋታቸው (21፡1) — ባሕር በመላው ራእይ የብጥብጥ፣ የሞት፣ እና የአውሬው መነሻ (13፡1) ምሳሌ ነው። የክፋት እና የመከራ መነሻ ሁኔታዎች ሙሉ በሙሉ መወገዳቸውን ያሳያል። በ21፡3-4 ላይ ያለው አዋጅ (የእግዚአብሔር ከሰው ልጆች ጋር ማደር፣ የእንባ ሁሉ መታበስ፣ የሞትና የሐዘን ማብቃት) በአዲስ ኪዳን ውስጥ እጅግ ቀጥተኛ የሆነው የፍጻሜ ዘመን ድነት መግለጫ ሲሆን፣ "እነሆ የእግዚአብሔር ድንኳን በሰዎች መካከል ነው፥ ከእነርሱም ጋር ያድራል፥ እነርሱም ሕዝቡ ይሆናሉ" (21፡3) የሚለው ቃል ራሱ ከኤደን ገነት (ዘፍ 3፡8-24) የጀመረውን፣ በማደሪያው ድንኳን፣ በቤተመቅደስ፣ በሥጋዌ (ዮሐ 1፡14)፣ እና በጰንጠቆስጤ በኩል ያለፈውን አማኑኤል (እግዚአብሔር ከእኛ ጋር) የሚለውን የጉዞ መስመር የማይቀለበስ ፍጻሜ ላይ ያደርሰዋል። "እነሆ ሁሉን አዲስ አደርጋለሁ" (21፡5) የሚለው ቃል፣ በራእይ ውስጥ ከዙፋኑ ራሱ ቀጥተኛ የተነገረ ብቸኛ ንግግር ነው፤ ይህ ራሱ ለቃሉ የተለየ ክብደት ይሰጣል።

የአዲሲቱ ኢየሩሳሌም ልኬት (በእያንዳንዱ ጎን 12,000 ምዕራፍ፣ በግምት 1,400 ማይል የሆነ ፍጹም ኪዩብ ቅርጽ፣ 21፡16) በግልጽ ምሳሌያዊ ነው። ያንን ያህል መጠን ያለው ኪዩብ የሆነች ከተማ በምድር ላይ በአካላዊ ሁኔታ ልትገጠም አትችልም። ትርጉሙ ያለው በምሳሌው ውስጥ ነው፡- ፍጹም የሆነው ኪዩብ የቅድስተ ቅዱሳንን ቅርጽ (1 ነገሥት 6፡20) ያስታውሳል፣ ይህም የእግዚአብሔር ህልውና የውስጠኛው መቅደስ ነው። አዲሲቱ ኢየሩሳሌም በሙሉ፣ ቅድስተ ቅዱሳን ናት — ገደብ የለሽ የመለኮት ህልውና ያለባት ከተማ። ይህ በ21፡22 ይረጋገጣል፡- "ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክና በጉ መቅደስዋ ናቸውና መቅደስን በእርስዋ ዘንድ አላየሁም።" በአዲሲቱ ኢየሩሳሌም ቤተመቅደስ አለመኖሩ ጉድለት ሳይሆን ትርፍ ነው፡ ከተማይቱ በሙሉ የእግዚአብሔር መገኛ ስትሆን የተለየ መቅደስ አያስፈልግም። "በሮችዋም በቀን አይዘጉም፥ ሌሊት በዚያ አይሆንምና" (21፡25) የሚለው ደግሞ ፍጹም ደኅንነትንና ገደብ የለሽ የመዳረሻ ነጻነትን ያመለክታል - ያለፈ ስቃይ ውስጥ ደጃፍ ተዘግቶብህ ያውቃል? እዚህ ግን ደጃፎች ፈጽሞ አይዘጉም።

ከእግዚአብሔርና ከበጉ ዙፋን የሚወጣው የሕይወት ውኃ ወንዝ (22፡1-2)፣ ከሕይወት ዛፍ ጋር በዳርቻው ላይ ሆኖ፣ ከኤደን መባረርን (ዘፍ 3፡22-24) በግልጽ በመጎብኘት ይገለብጠዋል። የዛፉ ቅጠሎች "ለአሕዛብ ፈውስ" መሆናቸው (22፡2፤ ሕዝ 47፡12)፣ አዲሱ ፍጥረት ግላዊ የሆነ መንፈሳዊ ሁኔታ ብቻ ሳይሆን የመጀመሪያው ፍጥረት ግንኙነታዊ እና ሥነ-ምህዳራዊ ስምምነት ጽንፈ-ዓለማዊ መታደስ መሆኑን ይጠቁማል። "ፊቱን ያያሉ" (22፡4) የሚለው የመጨረሻው ተስፋ የላቀው የክብር ራእይ ነው፡- የሙሴ ያልተፈጸመ ናፍቆት (ዘጸ 33፡20-23) መቋጫ፣ የንጹሐን ልብ ሽልማት ፍጻሜ (ማቴ 5፡8)፣ እና የዮሐንስ 17፡24 ዕውን መሆን ነው። ለሚያነብ ማንኛውም ልብ፣ ይህ ራእይ የሚነግረው ነገር አለ፦ የአሁኑ ስቃይህ፣ ብቸኝነትህ፣ ወይም ስደትህ፣ የመጨረሻው ታሪክህ አይደለም። የመጨረሻው ታሪክህ ፊት ለፊት ማየት ነው።

ማናቸውም የራእይ መጽሐፍ ተርጓሚ በመጨረሻ የትንቢታዊ-አፖካሊፕቲክ ቋንቋ በታሪክ ውስጥ ካሉ ክስተቶች ጋር እንዴት እንደሚዛመድ በሚገልጹ የትርጓሜ መነሻ ሀሳቦች ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ጥያቄ ብዙውን ጊዜ ወደ ክርክርና ክፍፍል ያመራል፤ ነገር ግን ትክክለኛ ግንዛቤ ካገኘነው፣ ልዩነቶቹ ራሳቸው መጽሐፉ ምን ያህል ብልጽግና እንዳለው ያሳያሉ እንጂ አንድ ወገን ብቻ ትክክል ሌላው ግን ፍጹም ስህተት እንደሆነ የግድ አያመለክትም። አራቱ ዋና ዋና ትምህርት ቤቶች እንደሚከተለው ሊጠቃለሉ ይችላሉ፦

ትምህርት ቤት (School)	ዋና መከራከሪያ	የፍጻሜ ጊዜ/ቦታ	ዋና አራማጆች	ጥንካሬዎች
ፕሪተሪዝም (Preterism)	አብዛኛው ወይም ሁሉም በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ተፈጽሟል	በ70 ዓ.ም. እና በሮም ኢምፓየር	አር.ሲ. ስፕሮውል፣ ኬኔዝ ጀንትሪ	ታሪካዊውን አውድ ያከብራል
ሂስቶሪሲዝም (Historicism)	የቤተክርስቲያን ተከታታይ ታሪክ ነው	የቤተክርስቲያን ዘመን (70 ዓ.ም. - 2ኛ ምጽዓት)	ሉተር፣ ካልቪን፣ ኤልዮት	የብሉይ ኪዳን ትንቢታዊ ፍሰትን ያገናኛል
ፊውቸሪዝም (Futurism)	በዋናነት የወደፊቱ የፍጻሜ ዘመን (Eschatology) ነው	የመጨረሻው ዘመን (መከራው ወዘተ)	ዳርቢ፣ ዋልቮርድ፣ ላሃዬ	ቃል በቃል የሆነውን ትርጓሜ ይወስዳል
አይዲያሊዝም (Idealism)	ከጊዜ ውጭ የሆነ መንፈሳዊ ግጭት ነው	የተወሰኑ ክስተቶች የሉም፤ ለዘመናት ሁሉ	ቢል፣ ሄንድሪክሰን፣ ቮስ	ሁለንተናዊ የሆነ የእረኝነት ጠቀሜታ አለው
ኤክሌክቲሲዝም (Eclecticism)	ከላይ ያሉትን አቀራረቦች ያጣምራል	በርካታ አድማሶች (Multiple horizons)	ላድ፣ ፊ፣ ኦስቦርን	የትርጓሜ ተለዋዋጭነት (Flexibility) አለው

የተቀናጀ የአጠናን ዘዴ አስፈላጊነት

ማናቸውም ነጠላ ትምህርት ቤት የራእይን ሙሉ የትርጓሜ ውስብስብነት ሊይዝ አይችልም። ፕሪተሪዝም የመጀመሪያውን ታዳሚ መርህ ለመከተል እና በመጽሐፉ የፖለቲካ ሥነ-መለኮት ውስጥ ሮምን እንደ ቀዳሚ የፖለቲካ ዒላማ አድርጎ በትክክል ለመለየት እጅግ አስፈላጊ ነው። ሆኖም ግን ሙሉ ፕሪተሪዝም ፣ የመላው መጽሐፉን ፍጻሜ ለ70 ዓ.ም. የሚመድበው ለማመን አዳጋች ነው፡ የምዕራፍ 21-22 አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ኢየሩሳሌም በመፍረሷ የተፈጸሙ እንዳልሆኑ ግልጽ ነው። ፊውቸሪዝም የመጽሐፉን ምስሎች ገና ሙሉ በሙሉ ላልተፈጸመው እውነተኛ የፍጻሜ ዘመን በመስጠት በትክክል አጥብቆ ይከራከራል፣ ነገር ግን በዲስፔንሴሽናል ቅርጹ፣ ከጽሑፉ ውጭ የሆነ ሰፊ ሥነ-መለኮታዊ መዋቅርን (ንጥቀትን፣ ታላቁን መከራን፣ የሐሰተኛውን ክርስቶስን እንደ አንድ ግለሰብ) በማምጣት መጽሐፉን ከእረኝነታዊ አፖካሊፕስ ይልቅ በዋናነት እንደ ትንቢታዊ የጊዜ ሠንጠረዥ አድርጎ ያነበዋል። አይዲያሊዝም የራእይ መጽሐፍ ጊዜን የተሻገረ የእረኝነት አተገባበርን በትክክል ይመልሳል፣ ነገር ግን የተወሰኑ ታሪካዊ መነሻ ነጥቦቹን የማሟሟት አደጋ አለው። ሂስቶሪሲዝም መጽሐፉ በታሪክ ውስጥ ከእግዚአብሔር ሕዝብ ቀጣይነት ያለው ታሪክ ጋር ያለውን ተሳትፎ ይይዛል፣ ነገር ግን ብዙውን ጊዜ በታሪክ ውስጥ የዘፈቀደ ለሆኑ ትስስሮች ይጋለጣል።

ከአተረጓጎም አንጻር እጅግ ሊከላከል የሚችለው አቀራረብ የሚያጣምረው ነው፡- (1) የፕሪተሪስት የመጀመሪያውን ክፍለ ዘመን ታሪካዊ አውድ እንደ ቀዳሚ መነሻ ነጥብ ማየትን፤ (2) የፊውቸሪስትን ገና ሙሉ በሙሉ ያልተፈጸመውን እውነተኛ የፍጻሜ ዘመን ፍጻሜ ማረጋገጥን፤ (3) የአይዲያሊስትን የመጽሐፉ ምልክቶች ከታሪክ በላይ የሆነ የእረኝነት ጠቀሜታ እንዳላቸው መገንዘብን፤ እና (4) የሂስቶሪሲስትን መጽሐፉ በታሪክ ውስጥ ካለው የእግዚአብሔር ሕዝብ ቀጣይነት ያለው ታሪክ ጋር ያለውን ተሳትፎ ማድነቅን ያካትታል።

ለተራው አንባቢ የሚሆን ተግባራዊ ምክር

ብዙ ጊዜ አማኞች በእነዚህ የትርጓሜ ትምህርት ቤቶች መካከል ባለው ክርክር በመሸበር፣ ራእይን ማንበቡን ራሱ ይተዉታል። ይህ አላስፈላጊ ኪሳራ ነው። ተግባራዊ ጥበብ የሚያመጣው ምክር ይህ ነው፦ ስለ ትክክለኛው የፍርድ ዘመን ርግጠኛ ካልሆንህ፣ ስለ ትክክለኛው የአምልኮ ልብ ግን ልትርግጠኛ ትችላለህ። ራእይ ደጋግሞ ወደ ተመሳሳይ ውጤት ያመራል፦ እግዚአብሔር ሉዓላዊ ነው፣ ክርስቶስ ድል አድርጓል፣ ክፋት ገደብ አለው፣ ታማኝነት ዋጋ አለው፣ እና የመጨረሻው ቃል ተስፋ ነው። እነዚህ እውነቶች ከየትኛውም የትርጓሜ ትምህርት ቤት ተለይተው ሊታዩ የሚችሉ አይደሉም፤ ሁሉም ትምህርት ቤቶች ይስማማሉ። ስለዚህ የትርጓሜ ልዩነትን እንደ ግድግዳ ሳይሆን እንደ መስኮት አድርገን፣ የተለያዩ ማዕዘኖችን ተጠቅመን ወደ ተመሳሳይ ብርሃን ልንመለከት እንችላለን።

ክርስቶሎጂ

የራእይ መጽሐፍ ከማንኛውም የአዲስ ኪዳን መጽሐፍ የላቀና የተሟላ የክርስቶሎጂ መግለጫን ያቀርባል። ዮሐንስ በብሉይ ኪዳን ለመለኮት (ያህዌ) ማንነት የሚያገለግሉትን መግለጫዎች በሙሉ ሆን ብሎና በተደጋጋሚ ለኢየሱስ ክርስቶስ ይጠቀማቸዋል። በብሉይ ኪዳን ለእግዚአብሔር ብቻ የተሰጡ፣ ነገር ግን በራእይ ውስጥ ለክርስቶስ የተሰጡት መለኮታዊ ባህርያት የሚከተሉትን ያካትታሉ፦ አልፋ እና ዖሜጋ «ያለውና የነበረው የሚመጣውም ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክ፦ አልፋና ዖሜጋ እኔ ነኝ ይላል።» [ራእይ 1፥8]፣ ይህም ለእግዚአብሔር አብም ለክርስቶስም እኩል የተሰጠ የጋራ መለኮታዊ ማንነትን ያሳያል [ራእይ 21፥6፣ 22፥13]፤ ፊተኛው እና ኋለኛው «አትፍራ፤ ፊተኛውና ኋለኛው ሕያውም እኔ ነኝ» [ራእይ 1፥17]፣ ይህም ያህዌ ራሱን የሚገልጽበት ብቸኛ ማዕረግ ነው [ኢሳይያስ 44፥6፣ 48፥12]፤ በሰማይ፣ በምድር፣ ከምድር በታችና በባሕር ካለው ፍጥረት ሁሉ አምልኮን የሚቀበል «የታረደው በግ ኃይልና ባለ ጠግነት ጥበብም ብርታትም ክብርም ምስጋናም በረከትም ሊቀበል ይገባዋል» [ራእይ 5፥12-14] — ይህም ለእግዚአብሔር ከሚቀርበው አምልኮ ጋር ፍጹም እኩል የሆነ አምልኮ ነው፤ በሕያዋንና በሙታን ላይ የመፍረድ ፍጹም ሥልጣን ያለው [ራእይ 20፥11-15]፤ እንዲሁም የፍጻሜው ዘመን ቤተ መቅደስ «ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክና በጉ መቅደስዋ ናቸውና» [ራእይ 21፥22] እና ብርሃን [ራእይ 21፥23፣ 22፥5] መሆን ናቸው። ዮሐንስ «በጉን» በማያሻማ ሁኔታ ልዩ በሆነው መለኮታዊ ማንነት ውስጥ በማስቀመጥ፣ በኋለኛው ዘመን የዳበረውን የኒቂያን ጉባኤ ቴክኒካዊ የፍልስፍና ቃላት ሳይጠቀም፣ ሊታሰብ የሚችለውን እጅግ የላቀውን ክርስቶሎጂ አቅርቧል። ለአማኝ ልብ ይህ ትልቅ አንድምታ አለው፦ የምንጸልየው፣ የምናመልከውና ተስፋችንን የምናደርገው በእርሱ ስም ነው፤ ምክንያቱም በበጉ ማንነት ውስጥ የመለኮት ሙላት በክብር ተገልጧልና።

የመንፈስ ቅዱስ ትምህርት (ኑማቶሎጂ)

በራእይ መጽሐፍ ውስጥ የመንፈስ ቅዱስ ትምህርት በተለያዩ ጥልቅ አፖካሊፕቲካዊ ዘይቤዎች ቀርቧል። «በዙፋኑም ፊት ካሉት ከሰባቱ መናፍስት» [ራእይ 1፥4] — በዙፋኑ ፊት ከሚበሩት ሰባት የእሳት መብራቶች [ራእይ 4፥5] እና ከበጉ ሰባት ዓይኖች [ራእይ 5፥6] ጋር አንድ የሆኑት — በእርግጠኝነት የኢሳይያስን የሰባቱ መንፈስ ስጦታዎች [ኢሳይያስ 11፥2-3] እና የዘካርያስን ራእይ [ዘካርያስ 4፥2] የሚያመለክቱ ሲሆን፣ ይህም የመንፈስ ቅዱስን ፍጹም ሙላትና በሁሉም ቦታ መገኘት ይወክላል። መንፈስ ቅዱስ በነቢዩ ውስጥና በነቢዩ በኩል ይናገራል [ራእይ 1፥10፣ 4፥2፣ 17፥3፣ 21፥10]፣ እንዲሁም በአብያተ ክርስቲያናት በኩል ሕያው መልእክቱን ያስተላልፋል፦ «መንፈስ ለአብያተ ክርስቲያናት የሚለውን ጆሮ ያለው ይስማ» [ራእይ 2፥7፣ 11፣ 17] በሚለው ተደጋጋሚ የማስጠንቀቂያ ሐረግ። ከሁሉም በላይ፣ መንፈስና ሙሽራይቱ ፍጻሜያዊ ናፍቆታቸውን «መንፈሱና ሙሽራይቱም፦ ነዓ ይላሉ» [ራእይ 22፥17] በማለት በጋራ ያቀርባሉ። የመንፈስ ቅዱስ የፍጻሜ ዘመን ሚና፣ ቤተ ክርስቲያን ለክርስቶስ ዳግም ምጽዓት ያላትን ናፍቆት ማቀጣጠልና ማሰማት ነው። ይህ ራሱ ጠቃሚ ትምህርት ይይዛል፦ ወደ እግዚአብሔር የሚቀርብ እውነተኛ ውጤታማ ጸሎትና መንፈሳዊ ናፍቆት ከራሳችን ሰብዓዊ ኃይል ሳይሆን፣ በውስጣችን ካለው ከመንፈስ ቅዱስ ጸጋ ይመነጫል።

የቤተ ክርስቲያን ትምህርት (ኤክለሲዮሎጂ)

የራእይ የቤተ ክርስቲያን ትምህርት በጥልቅ ዲያሌክቲካዊ ተቃርኖዎች የተሞላ ነው። ቤተ ክርስቲያን በአንድ ጊዜ በርካታ ማንነቶችን ተላብሳለች፦ መከራን የምትቀበል ማኅበረሰብ «በኢየሱስ መከራና መንግሥት ትዕግሥትም አብሮ ተካፋይ የሆንሁ...» [ራእይ 1፥9፣ 2፥9-10፣ 6፥9-11]፣ በጽናት የምትመሰክር ማኅበረሰብ [ራእይ 11፥3-12፣ 12፥11]፣ በሰማያዊ ሥርዓት የምታመልክ ማኅበረሰብ [ራእይ 4፥4-11፣ 5፥8-14]፣ ድል ነሺ ማኅበረሰብ «ድል ለነሣው...» [ራእይ 2፥7፣ 11፣ 17]፣ እና የካህናት መንግሥት «ለመንግሥቱም ካህናት...» [ራእይ 1፥6፣ 5፥10] ናት። በምድራዊ ድካም እና በሰማያዊ ንግሥና መካከል ያለው ውጥረት ከመጽሐፉ ቀጣይነት ካላቸው የእረኝነት ጉዳዮች አንዱ ነው፦ ራሷ «በምድርም ላይ ይነግሣሉ» [ራእይ 5፥10] የተባለችው ያቺው ማኅበረሰብ፣ በአንጻሩ ደግሞ አውሬው «ቅዱሳንንም ይዋጋ ዘንድ ድልም ያደርጋቸው ዘንድ ተሰጠው» [ራእይ 13፥7] ተብሎ ተነግሮአታል። ይህ ድርብ እይታ ቅራኔ ሳይሆን፣ ጠቅላላው አዲስ ኪዳን የሚያስተምረው «አስቀድሞ የተጀመረው የፍጻሜ ዘመን» አመክንዮ ነው፦ ቤተ ክርስቲያን ገና ሙሉ በሙሉ ባልተፈጸመው የመከራ ጊዜ ውስጥ እያለፈች ቢሆንም፣ አስቀድማ ግን በክርስቶስ ሰማያዊ ድል ውስጥ ትሳተፋለች [ኤፌሶን 1፥18-23፣ ሮሜ 8፥18-25]። ለምናገለግልበት ማኅበረሰብ ይህ ትልቅ ትምህርት ነው፦ ምድራዊ ስቃይ ወይም ስደት ካላችሁ፣ ሰማያዊ ድል የላችሁም ማለት አይደለም፤ ሁለቱም በተመሳሳይ ጊዜ በክርስቶስ እውነት ናቸውና።

የፖለቲካ ሥነ-መለኮት

የራእይ የፖለቲካ ሥነ-መለኮት መጽሐፉ ከሚያበረክታቸው እጅግ ልዩና ብዙ ጊዜ በተሳሳተ መንገድ ከሚረዱት ምሁራዊ አስተዋጽኦዎች አንዱ ነው። መጽሐፉ የፖለቲካ ዝምታን (Quietism — የመንግሥትን ጭቆና በዝምታ መቀበልን) ወይም ደግሞ አብዮታዊ የትጥቅ ትግልን አይሰብክም፤ ይልቁንም ለቤተ ክርስቲያን ተገቢ የሆነ የፖለቲካ ተሳትፎ መንገድ አድርጎ፣ የጽናት ምስክርነትና የሰማዕትነትን ሥነ-መለኮት ያቀርባል። መንግሥት ፍጹም ታማኝነትንና አምልኮን «ለአውሬውም፦ አውሬውን ማን ይመስለዋል፥ እርሱንስ ሊዋጋ ማን ይችላል? እያሉ ሰገዱለት» [ራእይ 13፥4] ብሎ የሚጠይቅ የጣዖት አምልኮ ሥርዓት በመሆኑ፣ በዘንዶው መንፈስ የሚመራ አውሬያዊ ሥርዓት [ራእይ ምዕ. 13] መሆኑ በግልጽ ይጋለጣል። ይሁን እንጂ፣ ለዚህ አውሬያዊ ሥርዓት የሚሰጠው ክርስቲያናዊ ምላሽ የትጥቅ አመጽ ሳይሆን፣ በመለኮታዊ ፍትሕ እርግጠኝነት ላይ የተመሠረተ ታማኝ ምስክርነት ነው፦ «እነርሱም ከበጉ ደም የተነሣ ከምስክራቸውም ቃል የተነሣ ድል ነሡት፥ ነፍሳቸውንም እስከ ሞት ድረስ አልወደዱም» [ራእይ 12፥11]። ይህ ትምህርት ዛሬም በተለያየ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ግፊት ውስጥ ላሉ ማኅበረሰቦች እጅግ ጠቃሚ ነው፤ ለክርስቶስ ያለንን ታማኝነት ያለ ፍርሃት፣ ነገር ግን ያለ ዓለማዊ ጥላቻና የጦር መሣሪያ የመኖርን የላቀ መንገድ ያሳያል።

የፍጻሜ ዘመን ትምህርት (ኤስካቶሎጂ)

የራእይ የፍጻሜ ዘመን ሥነ-መለኮት ማዕቀፍ በተሻለ ሁኔታ ሊረዳ የሚችለው «አስቀድሞ የተጀመረ፣ ነገር ግን ገና ሙሉ በሙሉ ያልተፈጸመ» (Already but not yet) በሚለው ጽንሰ-ሐሳብ ነው። የመስቀሉና የትንሣኤው ክስተት ወሳኙን የፍጻሜ ዘመን ድል አስቀድመው አረጋግጠዋል [ራእይ 5፥5-6፣ 12፥7-12]፤ የክርስቶስ ዳግም ምጽዓት ደግሞ ያንን ድል ሙሉ በሙሉ ይፈጽመዋል። በምዕራፍ 21 እና 22 ላይ የሚገኘው «አዲሱ ፍጥረት»፣ የቀድሞውን ፍጥረት ሙሉ በሙሉ በማጥፋት ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ ፍጥረትን ሥር-ነቀል በሆነ ሁኔታ የማደስና የመዋጀት ጽንሰ-ሐሳብ ነው፦ «በዙፋንም የተቀመጠው፦ እነሆ፥ ሁሉን አዲስ አደርጋለሁ አለ።» [ራእይ 21፥5]። እዚህ ላይ ጥቅም ላይ የዋለው የግሪክኛው ቃል ‹ካይኖስ› ( በጥራት የታደሰ አዲስ) እንጂ ‹ኒዮስ› ( አሮጌውን በቁጥር የሚተካ አዲስ) አይደለም። ይህ ልዩነት ትልቅ ተስፋ ይይዛል፦ እግዚአብሔር የመጀመሪያውን ፍጥረቱን አልጣለውም፤ ይታደሰዋል እንጂ አያጠፋውም። ስለዚህ አማኞች የአሁኑን ሕይወት፣ ማኅበራዊ ግንኙነት፣ የሥራ ፍሬ፣ እና ፍጥረትን ራሱ የመንከባከብ ኃላፊነት አለባቸው — ይህ ሁሉ በክርስቶስ ዳግም መምጣት ጊዜ ትርጉም ባለው መልኩ ወደ ፍጻሜው ክብር ስለሚሸጋገር ነው።

የራእይን መጽሐፍ በመተርጎም የጥናት ዘርፍ ውስጥ ከሚታዩት እጅግ የተለመዱ የትርጓሜ ስህተቶች አንዱ፣ ቃል በቃል በሚወሰድ (Literal) እና ምሳሌያዊ (Symbolic) በሆነ ትርጓሜ መካከል ያለ ወጥነት የጎደለው አተገባበር ነው። ለምሳሌ 144,000 የሚለውን ቁጥር ቃል በቃል በትክክል አይሁዳውያን ግለሰቦች መሆናቸውን አጥብቀው የሚከራከሩ ተርጓሚዎች፣ አብዛኛውን ጊዜ ሰባቱ መቅረዞች ቃል በቃል መቅረዞች ናቸው ብለው አያስቡም (አብያተ ክርስቲያናት መሆናቸውን ይስማማሉ)፣ እንዲሁም ከክርስቶስ አፍ የሚወጣው ባለ ሁለት ስለት ሰይፍ፣ ወይም 1,400 ማይል የሚሆነው ኪዩብ ቅርጽ ያለው የአዲሲቱ ኢየሩሳሌም ከተማ ቃል በቃል ተጨባጭ ነው ብለው አጥብቀው አይከራከሩም። ስለሆነም በመጽሐፉ ንባብ ላይ ወጥ የሆነ መርህ ያስፈልጋል። አፖካሊፕቲካዊ ምልክቶች ቀጥተኛ ከሆነ ፊዚካዊ ገለጻ ያለፉ፣ ጥልቅ የሆኑ መንፈሳዊ እውነታዎችን ለማስተላለፍ የተነደፉ ናቸው፤ ትርጉማቸውም የሚወሰነው በብሉይ ኪዳን ዳራቸው፣ በአፖካሊፕስ ሥነ-ጽሑፋዊ አውድ፣ እና በአፖካሊፕቲክ ዘውግ ልማዶች ነው።

የሚከተለው ሰንጠረዥ የዋና ዋናዎቹን የቁጥር እና ምሳሌያዊ ጭብጦች የትንተና ማጠቃለያ ያቀርባል፦

ምልክት (Symbol)	የተጠቀሰበት	ሥነ-መለኮታዊ ትርጉም	የብሉይ ኪዳን ዳራ
7	ማኅተሞች፣ መለከቶች፣ ጽዋዎች፣ አብያተ ክርስቲያናት፣ መናፍስት፣ ራሶች	መለኮታዊ ፍጹምነት / ሙሉነት (Divine completeness)	ዘፍጥረት 2፥2-3፤ ዘካርያስ 3፥9፤ ምሳሌ 9፥11
12	ነገዶች፣ ሐዋርያት፣ በሮች፣ መሠረቶች	የእግዚአብሔር የቃል ኪዳን ማኅበረሰብ (እስራኤል + ቤተ ክርስቲያን)	12ቱ ነገዶች፤ 12ቱ የያዕቆብ ልጆች
144,000	ራእይ 7፥4፤ 14፥1	የዳኑት ሰዎች ምሳሌያዊ ሙሉነት (12 × 12 × 1,000)	በዘኍልቍ 1 ያለው የሕዝብ ቆጠራ ሥነ-መለኮት
666	ራእይ 13፥18	የኔሮን ቄሳር ገማትሪያ (Gematria) ወይም የሰው ልጅ ትዕቢትና ጉድለት ምልክት	የገማትሪያ ልምምድ፤ ኔሮ = נרון קסר
1,260 ቀናት	ራእይ 11፥3፤ 12፥6	3½ ዓመታት = የቤተ ክርስቲያን የመከራ እና የምስክርነት ጊዜ	ዳንኤል 7፥25፤ 9፥27፤ 12፥7
1,000 ዓመታት	ራእይ 20፥2-7	የሺህ ዓመት ንግሥና (Millennium)፤ ቃል በቃል ወይስ ምሳሌያዊ የሚለው ምሁራዊ ክርክር ያለበት	መዝሙር 90፥4፤ 2ኛ ጴጥሮስ 3፥8፤ የብሉይ ኪዳን ሰንበት
4	ሕያዋን ፍጥረታት፣ የምድር ማዕዘናት	ጽንፈ-ዓለማዊነት / የፍጥረት አጠቃላይነት	ሕዝቅኤል 1 (አራቱ ሕያዋን ፍጥረታት)
በግ	በራእይ 28 ጊዜ ተጠቅሷል	የተሰቀለው ሆኖም የሚነግሠው ክርስቶስ (Arnion)	ኢሳይያስ 53፤ ፋሲካ፤ የስርየት ቀን

የቁጥር 7 ጥልቅ ትርጉም

የቁጥር 7 ተደጋጋሚነት (ሰባት አብያተ ክርስቲያናት፣ ሰባት መናፍስት፣ ሰባት መቅረዞች፣ ሰባት ከዋክብት፣ ሰባት ማኅተሞች፣ ሰባት መለከቶች፣ ሰባት ጽዋዎች፣ ሰባት ራሶች) የመጽሐፉን መዋቅራዊ ጀርባ አጥንት ይመሠርታል። ይህ ቁጥር ከፍጥረት ሳምንት [ዘፍጥረት 2፥2-3] ጀምሮ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ መለኮታዊ ሙላትና ፍጻሜን ያመለክታል፤ ስለዚህ ራእይ ውስጥ ያለው የዚህ ቁጥር ተደጋጋሚነት በአጋጣሚ ሳይሆን ሆነ ተብሎ የተመረጠ ነው - ማንኛውም ጊዜ ቁጥር 7 ሲታይ፣ አንባቢው ወደ «መለኮታዊ ፍጹምነት» ወይም «ሙላት» እንዲያስብ የተደረገ ግብዣ ነው።

የአውሬው ቁጥር፡ 666

የ666 ገማትሪያ (Gematria) ሰፋ ያለ ምሁራዊ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። ዮሐንስ ይህንን በግልጽ «ጥበብ በዚህ አለ። አእምሮ ያለው የአውሬውን ቍጥር ይቍጠረው፤ ቍጥሩ የሰው ቍጥር ነውና፥ ቍጥሩም ስድስት መቶ ስድሳ ስድስት ነው» [ራእይ 13፥18] ይለዋል፤ ይህንን ለማስላትም ጥበብ እንደሚያስፈልግ ይናገራል። ፊደላትን ወደ ቁጥር እሴት ቀይሮ ትርጉም የሚሰጥ ድምር የማውጣት የገማትሪያ ልምምድ፣ በአይሁድ (በቁምራን የፔሸር/Pesher ወግ) እና በግሪኮ-ሮማን አውድ ውስጥ በደንብ የታወቀና የተለመደ ነበር። «ኔሮን ቄሳር» የሚለውን ቃል በዕብራይስጥ ፊደላት (נ=50, ר=200, ו=6, נ=50, ק=100, ס=60, ר=200) ማስላት ልክ 666 ይሰጣል የሚለው ሐሳብ፣ ለመጀመሪያ ጊዜ በፍሪቼ (Fritzsche) በ1831 የቀረበ ሲሆን፣ ይህ አቋም የዕብራይስጥ ፊደልን በያዘ የቁምራን የእጅ ጽሑፍ እና በግሪክ የ616 ልዩነት (በመጨረሻው የ'ኑን' ፊደል ሳይጨመር «ኔሮ ቄሳር» ተብሎ በሚሰላው) ይበልጥ ተረጋግጧል። ይህ መታወቂያ የምልክቱን ትርጉም በታሪካዊው ኔሮ ላይ ብቻ አይወስነውም፤ ኔሮን አውሬው ለሚወክለው ነገር ሁሉ፣ ማለትም መለኮታዊ ክብርን ለራሱ ለሚወስድ እና የእግዚአብሔርን ሕዝብ ለሚያሳድድ ለማንኛውም የፖለቲካ ኃይል እንደ ዋና ተምሳሌት ያደርገዋል። ደግሞም፣ ቁጥር 6 ራሱ (ከ7ቱ መለኮታዊ የፍጹምነት ቁጥር አንድ ያነሰ በመሆኑ) ደጋግሞ ሦስት ጊዜ ሲደገም ራሱ ትርጉም ይይዛል፦ ፍጹምነትን ያለማግኘት፣ የመድረስ ግድ ያለበት ግን በፍጹም መለኮታዊነት ላይ የማይደርስ አውሬያዊ የሰው ልጅ ትዕቢት ምስል ነው።

ለምንድን ነው ይህ ወሳኝ የሚሆነው?

ስለ ራእይ ምልክቶች ትክክለኛ ምሁራዊና መንፈሳዊ ግንዛቤ ማግኘት፣ ለራሱ ለዕውቀቱ ብቻ ሳይሆን፣ ራስ ወዳድ ከሆኑ ወይም ፍርሃት ላይ ከተመሠረቱ የተሳሳቱ ትርጓሜዎች የመከላከያ ኃይል ነው። በብዙ ዘመናት ውስጥ፣ ከዘመናዊ ቴክኖሎጂ ምልክቶች እስከ ፖለቲካ መሪዎች ድረስ ብዙ ነገሮች «666» ወይም «አውሬው» ተብለው ተለጥፈዋል፤ ይህ ግን የጽሑፉን ትክክለኛ የትርጓሜ አገባብ ጭምጭምታ እንኳ ያላገናዘበ የትርጓሜ ስህተት ነው። ትክክለኛ ግንዛቤ የሚያመጣው ውጤት፣ አማኙ ወደ ፍርሃት ወይም ወደ አላስፈላጊ ግምት ከመሄድ ይልቅ፣ ወደ ውስጣዊ ንቃትና ወደ ትክክለኛ አምልኮ እንዲያተኩር ያግዘዋል ። ማንኛውም መንግሥታዊ ሥርዓት ወይም ኢኮኖሚያዊ ኃይል ከአማኙ ላይ ፍጹም ታዛዥነትንና አምልኮን ሲጠይቅ፣ ያ ራሱ የ«አውሬው ምልክት» ዓይነት መንፈሳዊ ፈተና መሆኑን ያስገነዝበዋል፤ ይህንንም ለመረዳት የተለየ ዘመናዊ ዲጂታል ኮድ ወይም ማይክሮቺፕ ፍለጋ ማድረጉ አስፈላጊ አይሆንም።

የጽሑፎች ትስስር ፍጻሜ አወቃቀር

የራእይ መጽሐፍ የጠቅላላው የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ መደምደሚያ ሆኖ ያገለግላል። እያንዳንዱን የራእይ ገጽ ስናነብ፣ ወደ ዘፍጥረት 1 ተመልሰን የተጀመረውን ሰፊ የድነት ታሪክ ዳግም እያነበብን ነው ለማለት ይቻላል። የሚከተሉት ዋና ዋና የመጽሐፍ ቅዱስ ጉዞዎች፣ ፍጻሜያቸውን በአፖካሊፕስ መጽሐፍ ውስጥ ያገኛሉ፦

ፍጥረት እና አዲስ ፍጥረት፡- ከዘፍጥረት 1-2 ወደ ራእይ 21-22። የመጀመሪያው ፍጥረት (ሰማያት፣ ምድር፣ ባሕር፣ ዛፎች፣ ወንዞች) ሥር-ነቀል በሆነ ሁኔታ ይታደሳል፣ ፍጹምም ይሆናል፤ የኤደን ገነት ክልከላዎች (ስደት፣ የታገደው የሕይወት ዛፍ፣ የመለኮት ፊት አለመታየት) ሙሉ በሙሉ ይቀለበሳሉ፦ «ዙፋኑም ከእርሱም ጋር ይሆናሉ... ፊቱንም ያያሉ» [ራእይ 22፥3-4]።
የቃል ኪዳን ማኅበረሰብ፡- 12ቱ የብሉይ ኪዳን ነገዶች እና 12ቱ የአዲስ ኪዳን ሐዋርያት፣ በ24ቱ ሰማያዊ ሽማግሌዎች [ራእይ 4፥4]፣ በ144,000ዎቹ [ራእይ 7፥4]፣ እና በአዲሲቱ ኢየሩሳሌም መሠረቶች ላይ [ራእይ 21፥12-14] በአንድነት ይጣመራሉ።
የቤተ መቅደስና የእግዚአብሔር ህልውና ሥነ-መለኮት፡- ማደሪያው ድንኳን → የሰሎሞን ቤተ መቅደስ → በሥጋ የተገለጠው ክርስቶስ እንደ ሕያው ቤተ መቅደስ [ዮሐንስ 2፥21] → ቤተ ክርስቲያን እንደ መንፈሳዊ ቤተ መቅደስ [1ኛ ቆሮንቶስ 3፥16፣ ኤፌሶን 2፥21] → በመጨረሻም በአዲሲቱ ኢየሩሳሌም፣ ከተማዋ ራሷ ቤተ መቅደስ መሆኗ፦ «ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክና በጉ መቅደስዋ ናቸውና መቅደስ በእርስዋ ዘንድ አላየሁም።» [ራእይ 21፥22]።
የእግዚአብሔር መንግሥት፡- የዳዊት መንግሥት ተስፋዎች [2ኛ ሳሙኤል 7፣ መዝሙር 2፣ ኢሳይያስ 9 እና 11] ፍጻሜያቸውን የሚያገኙት፣ በጉ በዙፋን ላይ ሲቀመጥና የዘላለም ንግሥናው ሲታወጅ ነው [ራእይ 5፥6-7፣ 11፥15-17፣ 19፥6፣ 20፥4-6፣ 22፥3-5]።
የክፋት ፍጹም መሸነፍ፡- የመጀመሪያው ወንጌል የተሰኘው [ዘፍጥረት 3፥15] — «እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል» የሚለው ተስፋ — በራእይ ላይ በመጨረሻ እና በቆራጥነት ይፈጸማል፡- «ያሳታቸውም ዲያብሎስ አውሬውና ሐሰተኛው ነቢይ ወዳሉበት ወደ እሳቱና ወደ ዲኑ ባሕር ተጣለ...» [ራእይ 20፥10]።
የጋብቻ ሥነ-መለኮታዊ ጭብጥ፡- ያህዌ እንደ እስራኤል ባል [ኢሳይያስ 54፣ ሕዝቅኤል 16፣ ሆሴዕ 2] → ክርስቶስ እንደ አዲስ ኪዳን ሙሽራ [ዮሐንስ 3፥29፣ ኤፌሶን 5፥25-32] → በመጨረሻም የበጉ ሠርግ «የበጉ ሠርግ ስለ ደረሰ...» [ራእይ 19፥7-9፣ 21፥2፣ 9]።

ይህ ቀኖናዊ እይታ የመጽሐፉ መዋቅር ራሱ የሚያሳየውን ጥልቅ እውነት ያረጋግጣል፡- የራእይ መጽሐፍ በዋናነት የተነጠሉ የወደፊት ክስተቶች ትንበያ ብቻ ሳይሆን፣ ከተሰቀለው በግ ሉዓላዊነት አንጻር፣ የጠቅላላው ታሪክ ዘላለማዊ ከሆነ መለኮታዊ አቅጣጫ የተሰጠ አጠቃላይ ሥነ-መለኮታዊ ትርጓሜ ነው። ስለዚህ ራእይን ሳናነብ ስንቀር፣ የመጽሐፍ ቅዱስን የድነት ታሪክ ፍጻሜ ስፍራ ሳናይ የቀረን ያህል ነው ፤ ልክ እንደ አንድ ድንቅ ልብ ወለድ ታሪክ የመጨረሻውን የፍጻሜ ገጽ ሳናነብ እንደምንቀር ዓይነት ጉድለት ነው።

የምስጋና ዓላማ

የራእይ መጽሐፍ እጅግ መሠረታዊ ዓላማ፣ ብዙ ጊዜ ትንበያዊ በሆኑ እና ስሜት ቀስቃሽ በሆኑ የትርጓሜ ንባቦች የሚሸፈነው፣ የምስጋናና የአምልኮ ዓላማው ነው። መጽሐፉ የሚጀምረውም ሆነ የሚያበቃው በታላቅ አምልኮ ነው፡- ሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት የሚገኙት ከፍ ያለው ክርስቶስ በሚመላለስባቸው በሰማያዊ መቅረዞች መካከል ነው [ራእይ 1፥9-20]፤ ከሰባቱ የእረኝነት መልእክቶች በኋላ ያለው የመጀመሪያው አፖካሊፕቲካዊ እንቅስቃሴ የዙፋን ክፍል አምልኮ ነው [ራእይ ምዕ. 4-5]፤ የፍርድ ቅደም ተከተሎች በተከታታይ የምስጋና ጣልቃ ገብነቶች ይቋረጣሉ [ራእይ 7፥9-17፣ 11፥15-19፣ 15፥2-4፣ 19፥1-8]፤ እና የመጨረሻው ራእይ ራሱ ያልተቋረጠ መለኮታዊ አምልኮና ዘላለማዊ ብርሃን ያለባት ከተማ ናት [ራእይ 22፥3-5]። የራእይ ዋና መከራከሪያ ‹በወደፊቱ ጊዜ ምን ዓይነት ክስተት ይሆናል?› የሚል ሳይሆን ‹በእርግጥ እግዚአብሔር ማን ነው? ክርስቶስስ ማን ነው?› የሚል ነው፡- «ያለውና የነበረው የሚመጣውም...» [ራእይ 1፥4, 8፣ 4፥8] ሉዓላዊው የታሪክ ጌታ እርሱ ብቻ ነው። ለራእይ መሰጠት ያለበት ትክክለኛ ምላሽ ፍርሃት፣ ጭንቀት ወይም የታሪክ መላምት ሳይሆን፣ የአራቱ ሕያዋን ፍጥረታት የምስጋና አቀማመጥ ነው፡- > *«ጌታችንና አምላካችን ሆይ፥ አንተ ሁሉን ፈጥረሃልና ስለ ፈቃድህም ሆነዋልና ተፈጥረውማልና ክብር ውዳሴ ኃይልም ልትቀበል ይገባሃል»* [ራእይ 4፥11]።

የመደምደሚያ ነጥቦች

የዮሐንስ ራእይ በዋናነት ውስብስብ ምሳሌዎቹና ምስሎቹ ከዕብራይስጥ ቅዱሳት መጻሕፍት ትንቢታዊ ትስስር፣ ከሮማ ኢምፓየር ርዕዮተ-ዓለማዊ ግፊት፣ እና ከአይሁድ አፖካሊፕቲክ ሥነ-ጽሑፍ ልማዶች አንጻር የሚፈታ የመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ፓስቶራል (የእረኝነት) እና የሥነ-ምግባር አዋጅ ነው። ስለሆነም፣ ለመጀመሪያዎቹ የትንሿ እስያ አድማጮች ሊኖረው የሚችለውን የመጀመሪያ ታሪካዊ ትርጉም ያላገናዘበ ማንኛውም የትርጓሜ ትምህርት፣ በዘመናዊው የመጽሐፍ ቅዱስ ሄርሜኔቲክስ (Hermeneutics) ሚዛን ተቀባይነት የለውም።
የመጽሐፉ ማዕከላዊ የትርጓሜ ቁልፍ በራእይ 5 ላይ የተገለጠው የአንበሳውና የበጉ ፓራዶክሳዊ ውህደት ነው፡- «እነሆ፥ ከይሁዳ ነገድ የሆነው አንበሳ እርሱም የዳዊት ሥር መጽሐፉን ይፈታ ዘንድ ሰባቱንም ማኅተም ይፈታ ዘንድ ድል ነሥቶአል... ታርዶ እንደ ነበረ በግ ቆሞ አየሁ» [ራእይ 5፥5-6]። ይህም የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ድል የተገኘው በዓለማዊ ወታደራዊ ኃይል ሳይሆን፣ በታረደውና በትንሣኤው ድል በነሳው ክርስቶስ መስዋዕታዊ ሕይወት መሆኑን ያበስራል። ይህ ሥር-ነቀል ክርስቶሎጂያዊ መነጽር በመጽሐፉ ውስጥ ያሉትን ተከታታይ አፖካሊፕቲካዊ ራእዮች በሙሉ ለመተርጎም መሠረታዊ መመሪያ መሆን አለበት።
በፕሪተሪስት ፣ ፊውቸሪስት እና አይዲያሊስት ትምህርቶች መካከል ያለውን መስተጋብር የሚያቀናጅ የተዋሃደ የትርጓሜ ዘዴ፣ የጽሑፉን ሥነ-ጽሑፋዊ ብልጽግና እና ሥነ-መለኮታዊ ጥልቀት በባለብዙ-አድማስ መንገድ ለማንበብ እጅግ ተመራጭ ስልት ነው። ይህ አካሄድ መጽሐፉ በመጀመሪያው ክፍለ ዘመን ታሪካዊ እውነታ ላይ የተመሠረተ መሆኑን፣ የወደፊቱን የኮስሚክ ፍጻሜ የሚመለከት መሆኑን፣ እና ለእያንዳንዱ የቤተ ክርስቲያን ትውልድ የማያቋርጥ የእረኝነትና የተሐድሶ ድምጽ እንደሚኖረው ያረጋግጣል።
የጽሑፉ እምነተ-ፍጻሜያዊ ማዕቀፍ በስልታዊ ቲኦሎጂ ረገድ «የተጀመረ ነገር ግን ገና ያልተፈጸመ» (Already, but not yet) በሚለው ዲያሌክቲካዊ ውጥረት ይገለጻል፡- ወሳኙ የኮስሚክ ድል በመስቀል ላይ የተመሠረተ ሲሆን፣ የመጨረሻው ሙላት ግን የክርስቶስን ዳግም ምጽዓት እና የአዲሱን ፍጥረት መተካት ይጠብቃል። በዚህ መሠረት፣ ክርስቲያናዊው ማኅበረሰብ በዚህ መጋጠሚያ ውስጥ ሆኖ፣ ለሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት በተሰጠው ሥነ-ምግባራዊ ጥሪ መሠረት ታማኝ ሰማዕትነትን እንዲመሰክር ተጠርቷል።
የራእይ መጽሐፍ ቴኦ-ማዕከላዊ (Theo-centric) ዓላማ ሊጡርጊያዊ (Liturgical) አምልኮን ማነሳሳት እና ፓስቶራል ማጽናኛን ማስረፅ ነው፡- ይህም በየትኛውም ምድራዊና ሰይጣናዊ ኢምፓየር ሊገታ የማይችለውን የእግዚአብሔርን ፍጹም ሉዓላዊነት በማብሰር፣ መከራና ስደት ውስጥ የሚገኙትን እምነታውያን ማኅበረሰቦች እስከ ፍጻሜው ታማኝ ሆነው እንዲጸኑ ማበረታት ሲሆን፣ ይህም በመጨረሻ «እንባዎችንም ሁሉ ከዓይኖቻቸው ያብሳል...» [ራእይ 21፥4] በተባለችው አዲሲቱ ኢየሩሳሌም ውስጥ የሚኖረውን ዘላለማዊ የመለኮት ኅብረት ያረጋግጣል።

የዮሐንስ አፖካሊፕስ በአዲስ ኪዳን ቀኖና ውስጥ እጅግ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ድምጽ ባለው ሊጡርጊያዊና እምነተ-ፍጻሜያዊ ጸሎት ይደመደማል፡- «አሜን፥ ጌታ ኢየሱስ ሆይ፥ ና።» [ራእይ 22፥20]። ይህ ጩኸት በፍጥሞስ ራእዮች በኩል የተገለጠለትን የመለኮት ግርማ ታሪክ ተገንዝቦ፣ እርሱን በናፍቆትና በቅድስና ለመቀበል የተዘጋጀችው የኤክሌሲያ (የቤተ ክርስቲያን) ድምጽ ነው። በመሆኑም፣ የወቅቱ የራእይ መጽሐፍ ጥናት ዋና ኃላፊነት፣ ይህንን አፖካሊፕቲካዊ ተስፋ ያለ ምንም መዛባት ለተተኪው ትውልድ ማስተላለፍ ሲሆን፣ ይህም ቤተ ክርስቲያን በታሪካዊ ማስተዋል፣ በነገረ-ፍጻሜያዊ ናፍቆት እና በእምነት እርግጠኝነት ይህንን ጸሎት ማስተጋባት እንድትቀጥል ማስቻል ነው።

የመጨረሻ ጥሪ ለአንባቢው

ይህንን ጥናት ስናጠናቅቅ፣ ወደ መክፈቻው ቃል ተመልሰን ብንመለከት ተገቢ ነው፦ «የዚህን ትንቢት ቃል የሚያነበው የሚሰሙትም በውስጡም የተጻፈውን የሚጠብቁ ብፁዓን ናቸው፤ ዘመኑ ቀርቧልና።» [ራእይ 1፥3]። ይህ ብፅእና ያለ ጥልቅ መንፈሳዊ ግንዛቤ ብቻ ሳይሆን፣ ያለ ተግባራዊ የሕይወት ምላሽ አይደርስም። ራእይን ማንበብ ማለት፣ የክርስቶስን ግርማ በአዲስ መንገድ ማየት፣ የቤተ ክርስቲያንን ታሪካዊ ተጋድሎ በትዕግሥት መረዳት፣ የክፋትን ወሰን ማወቅ፣ እና ከሁሉ በላይ ደግሞ የመጨረሻውን የድነት ተስፋ በእምነት መያዝ ማለት ነው። ስለዚህ ይህንን ጥናት የምታጠናቅቅ ማንኛውም ልብ፣ ከዚህ ወደ ግድየለሽነት ሳይሆን፣ ወደ ጥልቅ አምልኮ፣ ወደ የማይናወጥ ጽናት፣ እና ወደ ጽንፈ-ዓለማዊ ናፍቆት እንድትሸጋገር እንመኛለን፦ > *«መንፈሱና ሙሽራይቱም፦ ነዓ ይላሉ... አሜን፥ ጌታ ኢየሱስ ሆይ፥ ና።»* [ራእይ 22፥17፣ 20]።

ከምስጋና ወደ ተስፋ

የራእይ መጽሐፍ ግቡ ትንበያዊ የማወቅ ጉጉትን ማርካት ብቻ ከሆነ፣ ከመለኮታዊ ዓላማው እጅግ በጣም ያንሳል። ትክክለኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጓሜ ወደ ትክክለኛ አምልኮ እና ታማኝ ሕይወት ካልመራን፣ ገና ዓላማውን አላሟላንም። ስለዚህ፣ ስለ ክርስቶስ ሉዓላዊነትና ስለ ታሪክ ፍጻሜ የተማርነውን ሁሉ ይዘን፣ ከአራቱ ሕያዋን ፍጥረታት ጋር በአንድነት «ጌታችንና አምላካችን ሆይ፥ አንተ ሁሉን ፈጥረሃልና ስለ ፈቃድህም ሆነዋልና ተፈጥረውማልና ክብር ውዳሴ ኃይልም ልትቀበል ይገባሃል» [ራእይ 4፥11] እያልን ልንጓዝ ይገባናል።

«አሜን፥ ጌታ ኢየሱስ ሆይ፥ ና።»

— ራእይ 22፥20

— ምሳሌያዊ ቋንቋ እና የፍጻሜ ዘመን ራእዮች —

ማዕከላዊ መከራከሪያ

የጥናቱ ክፍሎች

ታሪካዊ አውድ

ዘውግ፣ መዋቅር እና ስልት

ሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት

ዋና ዋና ራእዮች እና ፍርዶች

ጽንፈ ዓለማዊ ድራማ

ባቢሎን እና አዲሲቱ ኢየሩሳሌም

የትርጓሜ ትምህርት ቤቶች

ዋና ዋና የትምህርት አስተዋጽኦዎች

ቁልፍ ምልክቶች እና የቁጥር ምሳሌነት

ራእይ እና አጠቃላይ ትረካ