ጠቢቡ ሰሎሞን በመክብብ መጽሐፍ ላይ የምድራዊውን ሕይወት ፍልስፍናዊና መንፈሳዊ እውነታ ሲመረምር፣ የሰውን ሥጋዊ ድካም እና የሞትን የማይቀር እውነታ ከፍጥረታት ተፈጥሮ ጋር በማስተያየት በጥልቀት ያቀርባል። ሞት በሰውና በእንስሳ መካከል ያለውን አካላዊ እኩልነት በማሳየት የምድራዊ ሕይወትን ኢምንትነትና ጊዜያዊነት በግልጽ ያጎላል። ሁሉም ከአፈር መጥተዋልና ሁሉም ወደ አፈር ይመለሳሉ (መክብብ 3፥19-20)። ይህ መለኮታዊ እውነት ሰብዓዊ ትዕቢትን፣ ሥጋዊ ተስፋን እና በጊዜያዊ ምድራዊ ሀብትና ክብር ላይ የሚደረግን ከንቱ ርክብ መሠረቱን ይነንቀዋል፤ ሰውንም ከከንቱነት አዘቅት ወደ ዘላለማዊ እውነት ያነቃቃዋል።
"የሰው ልጆችና የእንስሳ እድል ፈንታ አንድ ነው፤ ድርሻቸውም ትክክል ነው፤ አንዱ እንደሚሞት ሌላውም እንዲሁ ይሞታል፤ የሁሉም እስትንፋስ አንድ ነው፤ ሁሉም ከንቱ ነውና ሰው ከእንስሳ ብልጫ የለውም። ሁሉ ወደ አንድ ቦታ ይሄዳል፤ ሁሉ ከአፈር ነው ሁሉም ወደ አፈር ይመለሳል።"
መክብብ 3፥19-20
በተመሳሳይ መልኩ መዝሙር 90 ላይ የሰውን ዕድሜ ከሣር መድረቅና ከጥላ ጋር በማመሳሰል ሰው በምድር ላይ እንግዳና መጻተኛ መሆኑን በአጽንኦት ያስታውሰናል። የሰው ልጅ ሕይወት በጊዜ ገደብ ውስጥ የታጠረ፣ በፍጥነት የሚበርና እንደ ጧት አበባ ጠውልጎ የሚቀር ነው። "የዘመኖቻችንም ዕድሜ ሰባ ዓመት፥ .. ከእኛ ቶሎ ያልፋልና፥ እኛም እንገሠጻለንና።" (መዝሙር 90፥10) የሚለው ቃሉ የምድራዊ ክብርን ቅጽበታዊነትና ኑሮን በሰማያዊ መነጽር ማየት እንዳለብን ያስተምረናል።
"የዘመኖቻችንም ዕድሜ ሰባ ዓመት፥ ቢበረታም ሰማንያ ዓመት ነው፤ ቢበዛ ግን ድካምና መከራ ነው፤ ከእኛ ቶሎ ያልፋልና፥ እኛም እንገሠጻለንና።"
መዝሙር 90፥10
ይህ እውነት የሰውን ልጅ ከከንቱ የቁሳቁስና የምድራዊ ትዕቢት አዘቅት አንሥቶ፣ እውነተኛውን ትምክህቱን፣ ፍቅሩንና ተስፋውን በጊዜያዊና በተላላፊ ነገሮች ላይ ሳይሆን በዘላለማዊውና በማይለወጠው አምላክ ላይ ብቻ እንዲያደርግ ይመክራል። ምድራዊ ሕይወት ማለፊያ ጥላ ስትሆን፣ ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ዘላለማዊ ኅብረት ግን ማለቂያ የሌለው እውነተኛውና የማይናወጠው የሰማይ ሀብት ነው።
ሞት ለሰው ልጆች ሁሉ የማይቀር ገጠመኝ ቢሆንም፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ግን ከባዮሎጂያዊ ሕይወት ማብቃት ባለፈ ጥልቅ መንፈሳዊና ፍጻሜ-ነክ አንድምታ ያለው ሥነ-መለኮታዊ እውነታ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ሞትን እንደ ተፈጥሮአዊ የሕይወት ዑደት አካል ("የተፈጥሮ ክፍል") አድርጎ አይመለከተውም፤ ይልቁንም ወደ እግዚአብሔር መልካም ፍጥረት ዘልቆ የገባ ባዕድ ጠላት እንደሆነ ያስተምራል (1ኛ ቆሮንቶስ 15:26)። የዚህ መርገም መነሻ በኤደን ገነት የተፈጸመው የመጀመሪያው የሰው ልጅ አለመታዘዝ ሲሆን፣ በዚህም ምክንያት ኃጢአት ወደ ዓለም ገባ፣ በኃጢአትም ሞት በሰው ልጆች ሁሉ ላይ ሰለጠነ (ሮሜ 5:12)። ስለዚህ ሞት ከመለኮታዊው የሕይወት ምንጭ የመለየት የፍርድ ውጤት እንጂ እግዚአብሔር ለሰው ልጅ መጀመሪያ ያቀደው ዕጣ ፈንታ አልነበረም።
ይህ ጽሑፍ ሞትን ከዘፍጥረት እስከ ራዕይ ያለውን የመገለጥ ታሪክ ተከትሎ በስድስት እርከኖች ይዳስሳል፦ የሞት ባለ ሦስት ገጽታ ትርጓሜ፣ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ያለው ገጽታ፣ በአዲስ ኪዳንና በመስቀል ላይ የተገኘው ድል፣ መካከለኛው ሁኔታ (ነፍስ ከሥጋ ተለይታ ያለችበት ደረጃ)፣ ሁለንተናዊ ትንሣኤና የመጨረሻ ፍርድ፣ እና የመጨረሻዎቹ ሁለት ውጤቶች። የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ የሚጀምረው በኤደን ገነት ካለው ሕያው ኅብረት ሆኖ፣ የሚፈጸመውም ሞት፣ ሐዘንና ለቅሶ በሌለባት አዲሲቷ ኢየሩሳሌም ነው (ራዕይ 21:4)።
መጽሐፍ ቅዱስ ሞትን የሚተረጉመው የሰው ልጅ ህልውና ፍጻሜ ተደርጎ ሳይሆን፣ በመለያየት መነጽር ነው። በጥንታዊው የቅርብ ምሥራቅ ባህሎች ሞት እንደ አንድ አምላክ (በከነዓናውያን "ሞት" የተባለ ጣዖት) ተመልኮ የሕይወት ተፈጥሯዊ አካል ተደርጎ ሲቆጠር፣ መጽሐፍ ቅዱስ ግን ሞትን እግዚአብሔር የፈጠረውን መልካም ዓለም ያበላሸ ወራሪ ጠላት አድርጎ ይቃወመዋል። በቅዱሳት መጻሕፍት ትምህርት፣ "መለያየት" የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ በሦስት ደረጃዎች ይገለጻል፦
| ደረጃ | ትርጓሜ | የሚለያዩት ማን ከማን ነው | ማጣቀሻ |
|---|---|---|---|
| አካላዊ ሞት | ነፍስ/መንፈስ ከሚሞተው ሥጋ ጋር ያለው ጊዜያዊ አንድነት የሚያበቃበት ሂደት | ነፍስ ከሥጋ | ዘፍጥረት 3:19፤ መክብብ 12:7 |
| መንፈሳዊ ሞት | በአካል ሕያው ሆኖ ሳለ ከሕይወት ምንጭ ከሆነው ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ኅብረት መቋረጥ | ነፍስ ከእግዚአብሔር (በዚህ ሕይወት) | ኤፌሶን 2:1፤ 4:18 |
| ሁለተኛው ሞት | ድነትን ላልተቀበሉ የሚሰጥ የመጨረሻና የማይቀለበስ ዘላለማዊ ፍርድ | ሙሉ ሰው ከእግዚአብሔር (ለዘላለም) | ራዕይ 20:14-15፤ 21:8 |
ለእግዚአብሔር ሕዝብ ሞት "እንደ እንቅልፍ" ተደርጎ ይገለጻል (ማርቆስ 5:39፤ ዮሐንስ 11:11-14፤ 1 ተሰሎንቄ 4:13-14)። ይህ ዘይቤ ግን የሥጋን ጊዜያዊ ዕረፍት እንጂ የነፍስን ንቃተ-ህሊና ማብቃት አያመለክትም። ተሐድሶ-ወግ ጤናማ ትምህርት ከ"ነፍስ-እንቅልፍ" ወይም mortalism አስተምህሮ በተቃራኒ የሚያረጋግጠው፣ ነፍስ ከሥጋ ተለይታ ወዲያውኑ በንቃት ወደ ክርስቶስ ፊት እንደምትገባ ነው፤ ይህም ኢየሱስ ለወንበዴው በተሰጠው ቃል "ዛሬ ከእኔ ጋር በገነት ትሆናለህ" ሉቃስ 23:43፣ በጳውሎስ ምኞት "ከሥጋ ወጥቶ ከጌታ ጋር መሆን" 2ኛ ቆሮንቶስ 5:8፣ እና በሰማዕታት ንቁ ጸሎት (ራዕይ 6:9-11) በግልጽ ይረጋገጣል። ስለዚህ "እንቅልፍ" ለሥጋ ብቻ የሚሠራ ተስፋ-ሰጪ ዘይቤ ነው፤ ሥጋው በጌታ ቀን እስከሚነቃ ድረስ ያርፋል፣ ነፍስ ግን ወዲያውኑ ሕያው ሆና ትቀጥላለች።
ሞት በመጀመሪያው የፍጥረት ዓላማ ውስጥ አልነበረም። በኤደን ገነት ውስጥ የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር ፍጹም ኅብረት እንዲኖረውና በቅድስና ለዘላለም እንዲኖር ተፈጥሮ ነበር። ሞት ወደ ዓለም የገባው የሰው ልጅ የተሰጠውን ነጻ ፈቃድ አላግባብ ተጠቅሞ በፈጸመው ዓመጽ ውጤት ነው። አዳምና ሔዋን የእግዚአብሔርን ትእዛዝ በጣሱ ቅጽበት፣ ወዲያውኑ በአካል ባይሞቱም መንፈሳዊ ሞት በሕይወታቸው ተከሰተ፤ ይህም በመጨረሻ የአካል ሞትን የማይቀር የሰው ልጅ ሁሉ ዕጣ ፈንታ አደረገው (ዘፍጥረት 3:19)።
"ስለዚህ ምክንያት ኃጢአት በአንድ ሰው ወደ ዓለም ገባ በኃጢአትም ሞት፥ እንደዚሁም ሁሉ ኃጢአትን ስላደረጉ ሞት ለሰው ሁሉ ደረሰ" (ሮሜ 5:12)
"ሲኦል" ሙታን ሁሉ ሥጋዊ ሕይወታቸው ሲያበቃ የሚሰበሰቡበትን የሙታን ዓለም ያመለክታል፤ ጻድቃንም ሆኑ ኃጥአን በአካል ከሞቱ በኋላ የሚወርዱበት ጊዜያዊ ስፍራ ተደርጎ ይታያል (ዘፍጥረት 37:35)። ኢዮብ በመከራው መካከል ይህን ስፍራ "ወደማልመለስበት፣ እንደ ጨለማ ወደ ጨለመች ወደ ሞት ጥላ ምድር" በማለት ገልጾታል (ኢዮብ 10:21)። ብሉይ ኪዳን ስለ ሲኦል ውስጣዊ አወቃቀር (ገነት/ስቃይ ልዩነት) ገና ሙሉ በሙሉ አልገለጠም፤ ይህ ግልጽነት የሚመጣው በአዲስ ኪዳን ነው።
ጠቢቡ ሰሎሞን በመክብብ፣ ሞት በሰውና በእንስሳ መካከል ያለውን አካላዊ እኩልነት በማሳየት የምድራዊ ሕይወትን ኢምንትነት ያጎላል (መክብብ 3:19-20)። መዝሙረኛውም የሰውን ዕድሜ ከሣር መድረቅና ከጥላ ጋር በማመሳሰል ሰው በምድር ላይ እንግዳ መሆኑን ያስታውሳል፦ "የዘመኖቻችንም ዕድሜ ሰባ ዓመት... ከእኛ ቶሎ ያልፋልና" (መዝሙር 90:10)። ይህ ትንታኔ ሰው ትምክህቱን በምድራዊ ነገር ላይ ሳይሆን በዘላለማዊው አምላክ ላይ እንዲያደርግ ይመክራል።
ወደ ብሉይ ኪዳን መዝጊያ አካባቢ፣ የትንሣኤ ተስፋ ይበልጥ ግልጽ ሆነ። ነቢዩ ኢሳይያስ "ሙታንህ ሕያዋን ይሆናሉ... ንቁ ዘምሩም" ይላል (ኢሳይያስ 26:19)፤ ነቢዩ ዳንኤልም "በምድር አፈር ውስጥ ካንቀላፉት ብዙዎች ይነሣሉ፤ አንዳንዶቹ ወደ ዘላለም ሕይወት፣ አንዳንዶቹም..." በማለት የሁሉ አቀፍ ትንሣኤን በማያሻማ ቋንቋ ይተነብያል (ዳንኤል 12:2)። ይህ ትንቢት በክርስቶስ ትንሣኤ ለተገለጠው ድል ቀጥተኛ መንገድ ጠራጊ ነው።
የብሉይ ኪዳን ቅዱሳን ሞትንና ሲኦልን በፍርሃትና በጭንቀት ሲመለከቱት ቆይተዋል፤ ኢየሱስ ክርስቶስ ግን ወደ ዓለም የመጣው ይህን አስፈሪ ግንዛቤ ለመሻርና አዲስ የሕይወት ብርሃን ለማምጣት ነው። አዲስ ኪዳን ሞትን እንደ መጨረሻ ገደል ሳይሆን፣ አማኝ ከዚህ አላፊ ዓለም ወደ ዘላለማዊው መንግሥት የሚሸጋገርበት ድልድይ አድርጎ ያቀርበዋል፦ "ቃሌን የሚሰማ የላከኝንም የሚያምን የዘላለም ሕይወት አለው፥ ከሞትም ወደ ሕይወት ተሻገረ እንጂ ወደ ፍርድ አይመጣም" (ዮሐንስ 5:24)።
የኢየሱስ ክርስቶስ በመስቀል ላይ መሠዋት ሞት ራሱ የተሸነፈበት መለኮታዊ ስልት ነው። ሕይወት የሆነው ክርስቶስ በፈቃዱ በመሞት፣ በአዳም ውድቀት ምክንያት በሰው ልጅ ላይ የነገሠውን የኃጢአትና የሞት ዕዳ ሙሉ በሙሉ ከፍሏል፤ በሦስተኛውም ቀን ተነስቶ ለሰው ልጅ የትንሣኤን በር ከፍቷል።
"እርሱ ደግሞ በሞት ላይ ሥልጣን ያለውን በሞት እንዲሽር... በሕይወታቸውም ሁሉ ስለ ሞት ፍርሃት በባርነት የታሰሩትን ሁሉ ነጻ እንዲያወጣ" (ዕብራውያን 2:14-15)
ጳውሎስ በድል አድራጊነት፣ "ሞት ሆይ፥ መውጊያህ የት አለ?" ሲል ይሞግተዋል (1ኛ ቆሮንቶስ 15:55)። ስለዚህ ሞት ለአማኝ ጥርሱ የተነቀለ፣ ስልጣኑ የተገፈፈ ተሸናፊ ጠላት እንጂ የሚያስፈራ ገዥ አይደለም።
ለጳውሎስ ሞት ገላጭ ጨለማ ፍጻሜ ሳይሆን ወደ ክርስቶስ ይበልጥ የመቅረቢያ ጉዞ ነው፦ "ለእኔ ሕይወት ክርስቶስ ነውና፥ መሞትም ጥቅም ነው" (ፊልጵስዩስ 1:21፤ 2ኛ ቆሮንቶስ 5:8)። ሞት ለአማኝ ዘውድ መቀበያ እንጂ ቅጣት አይደለም።
ኢየሱስ አልዓዛርን ከሞት ሲያስነሳ አልዓዛር ወደ ቀድሞው ምድራዊ ሥጋ ተመልሶ በኋላ እንደገና ሞቷል፤ ይህ ትንሳት (resuscitation) ነው። የኢየሱስ ትንሣኤና በዘመኑ ፍጻሜ የምንጠብቀው ትንሣኤ ግን ከበሽታ፣ ከእርጅናና ከሞት ሙሉ በሙሉ ነጻ የሆነ "የከበረ አካል" መልበስ ነው ፤ ይህ ልዩነት በ1ኛ ቆሮንቶስ 15:42-44 በዝርዝር ተብራርቷል።
የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ሰማዕታት በሮማውያን አደባባይ ሞትን በድፍረት የተጋፈጡት በዚህ ሕያው የትንሣኤ ተስፋ ላይ ተመስርተው ነበር (ዕብራውያን 11:35)፤ "የቅዱሳኑ ሞት በእግዚአብሔር ፊት የከበረ ነው" (መዝሙር 116:15)።
የሰው ልጅ አካላዊ ሞት ከደረሰበት በኋላ፣ ነፍስ ወዲያውኑ ወደ አንድ "መካከለኛ ሁኔታ" ትገባለች ፤ ይህም በሞትና በመጨረሻው ትንሣኤ መካከል፣ ነፍስ በንቃት የምትኖርበት ጊዜያዊ ደረጃ ነው። አዲስ ኪዳን ይህንን ደረጃ ከብሉይ ኪዳኑ ሲኦል የበለጠ በዝርዝር ያብራራል፤ "ገሃነም" ከሚለው ከመጨረሻው ፍርድ ስፍራም በግልጽ ይለየዋል።
| ቃል | የቋንቋ ምንጭ | ባህርይ | ነዋሪዎች | ማጣቀሻ |
|---|---|---|---|---|
| ሲኦል (Sheol) | ዕብራይስጥ | ጊዜያዊ የሙታን ማረፊያ | ጻድቃንም ኃጥአንም (ብሉይ ኪዳን) | ዘፍጥረት 37:35 |
| ሐዲስ (Hades) | ግሪክ (የሲኦል ትርጉም) | ጊዜያዊ፤ በገነት/ስቃይ የተከፈለ | ነፍሳት እስከ ትንሣኤ ድረስ | ሉቃስ 16:23፤ ራዕይ 20:13 |
| ገሃነም (Gehenna) | ግሪክ ← የሂኖም ሸለቆ (ኢየሩሳሌም) | ዘላለማዊ፣ ከመጨረሻ ፍርድ በኋላ | ስማቸው በሕይወት መጽሐፍ ያልተገኘ | ማቴዎስ 5:22፤ 2 ነገ 28:3 |
| ጤርጤሮስ (Tartarus) | ግሪክ | ለወደቁ መላእክት የተለየ ማሰሪያ | ኃጢአት የሠሩ መላእክት | 2ኛ ጴጥሮስ 2:4 |
| የእሳት ባሕር (Second Death) | ራዕይ የተለየ ስያሜ | የመጨረሻ፣ የማይቀለበስ | ሰይጣን፣ አውሬው፣ የተፈረደባቸው ሁሉ | ራዕይ 20:14-15 |
ለጻድቃን፣ መካከለኛው ሁኔታ ከጌታ ጋር ንቁ የመጽናናት ስፍራ ነው — "የአብርሃም እቅፍ" (ሉቃስ 16:22) ወይም "ገነት" (ሉቃስ 23:43)። አማኞች "ከሥጋ ወጥተው ከጌታ ጋር" ይሆናሉ (2ኛ ቆሮንቶስ 5:8)።
ታላቁ ገደል
ለኃጢአተኞች ይህ ከእግዚአብሔር ጸጋ ተለይቶ የመከራ ንቁ ስፍራ ነው። በሀብታሙ ሰውና በአልዓዛር ምሳሌ (ሉቃስ 16:19-31) እንደተገለጸው፣ በሁለቱ ስፍራዎች መካከል ያለው "ታላቅ ገደል" የመመለሻ ዕድል እንደሌለ ያሳያል።
ማስታወሻ፡ የሲኦል/ሐዲስ ጊዜያዊነት ማለት እርግጠኝነት ወይም ተስፋ ማለት አይደለም — ገደሉ ቋሚ ነው (ሉቃስ 16:26)። የመጨረሻው ፍርድ ብቻ የያንዳንዱን ሰው ዘላለማዊ አድራሻ በይፋ ያረጋግጣል ።
መካከለኛው ሁኔታ ምንም ያህል ንቁ ቢሆንም ጊዜያዊ ቆይታ ነው። በዘመኑ መጨረሻ መላው የሰው ዘር ወደማይለወጥ ወደ ዘላለማዊው ግቡ ይገባል፤ ይህ ታላቅ ሽግግር በሁለት ተከታታይ ክስተቶች ይፈጸማል።
የሙታን ትንሣኤ የክርስትና እምነት መሰረታዊ ትምህርት ነው (1ኛ ቆሮንቶስ 15:12-20)፤ ጻድቃንም ኃጥአንም ያካትታል (ዮሐንስ 5:28-29)። ለጻድቃን ይህ ትንሣኤ ከሥቃይ፣ ከበሽታና ከውድቀት ነጻ የሆነ "የከበረ አካል" መልበስ ነው (1ኛ ቆሮንቶስ 15:42-44)።
"ለሰዎች አንድ ጊዜ መሞት ከእርሱ በኋላም ፍርድ እንደ ተመደበባቸው" ተጽፏል (ዕብራውያን 9:27)። ክርስቶስ በ"ታላቁ ነጭ ዙፋን" ላይ ተቀምጦ "በመጻሕፍት እንደ ተጻፈው እንደ ሥራቸው" ይፈርዳል (ራዕይ 20:11-12)። የሰው ልጅ ዘላለማዊ አድራሻ የሚወሰነው በምድር ሕይወት በነበረው ምርጫ እንጂ ከሞት በኋላ የንስሐ ዕድል የለም።
ማስታወሻ ስለ ራዕይ 20 ቅደም ተከተል፡ ስለ ሺህ ዓመቱ መንግሥትና ስለ "መጀመሪያው ትንሣኤ" ቅደም ተከተል በተሐድሶ-ወግ ወንጌላውያን መካከል (ፕሪ-፣ አ-፣ ፖስት-ሚሌኒያሊዝም) የተለያዩ አቋሞች አሉ፤ ይህ ጽሑፍ በሁሉም ወገኖች ዘንድ የተስማማባቸውን ማዕከላዊ እውነቶች ብቻ ያቀርባል፦ ታሪክ በአካላዊ ትንሣኤና በመጨረሻ ፍርድ ያበቃል፣ የግል የንስሐ ዕድል ከሞት በኋላ የለም።
| መመዘኛ | የእሳት ባሕር (ሁለተኛው ሞት) | አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር |
|---|---|---|
| ባህርይ | ዘላለማዊ፣ ንቁ፣ የማይቀለበስ መለያየት | ዘላለማዊ፣ ንቁ፣ ፍጹም ኅብረት |
| ለማን የተዘጋጀ | ለሰይጣንና ለመላእክቱ (ማቴዎስ 25:41)፤ ስማቸው በሕይወት መጽሐፍ ያልተገኘ ሁሉ | በክርስቶስ ደም የተዋጁ ቅዱሳን ሁሉ |
| ማዕከላዊ ገጽታ | ከሕይወት ምንጭ ከሆነው እግዚአብሔር ሙሉ በሙሉ መለየት | የእግዚአብሔር ቀጥተኛ መገኘት፤ ሞት፣ ሐዘን፣ ለቅሶ የለም (ራዕይ 21:4) |
| ነገረ-መለኮታዊ ትርጉም | የእግዚአብሔር ፍትሕ ፍጹም አፈጻጸም | የፍጥረት ዳግም መታደስ (ኤደን ወደ ተሻለ ክብር) |
| ማጣቀሻ | ራዕይ 20:14-15፤ 21:8 | ራዕይ 21:1-4፤ 22:1-5 |
አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ማለት ከዚህች ምድር ርቆ ወደ ሌላ ስፍራ መሄድ ማለት አይደለም፤ ይልቁንም በዘፍጥረት 3 ምክንያት የረከሰችው ምድር ታድሳ ወደ ኤደን ገነት ክብር በላቀ ደረጃ የምትመለስበት ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ "አዲሲቱ ኢየሩሳሌም ከሰማይ ስትወርድ አየሁ" ማለቱ እግዚአብሔር መኖሪያውን በታደሰችው ምድር ላይ ከሰዎች ጋር እንደሚያደርግ ያሳያል፤ ከዘፍጥረት የተባረረው "የሕይወት ዛፍ" በራዕይ 22 ተመልሶ ይገኛል፤ ይህም የቤዛነት ታሪክ በድል መጠናቀቁን ያውጃል።
ሕይወት ከእግዚአብሔር የመጣ መለኮታዊ ስጦታ ነው። የሰው ልጅ ሕይወት የሚመዘነው በቁሳዊ ሀብት ወይም በምድር ላይ ባለው ቆይታ ሳይሆን ከእግዚአብሔር ጋር ባለው መንፈሳዊ ግንኙነት ነው። ይህ ግንኙነት በኃጢአት ምክንያት በመቋረጡ፣ ሰው የሕይወትን እውነተኛ ትርጉም አጥቷል፤ የኢየሱስ ክርስቶስም ወደ ምድር የመጣው የጠፋውን ግንኙነት መልሶ ለማምጣት ነው።
የአመለካከት ማስታወሻ፡ ይህ ጽሑፍ ተሐድሶ-ወንጌላዊ አቋምን ተከትሎ የተጻፈ ሲሆን፣ የነፍስን ወዲያውኑ ንቃተ-ህሊና ያለው ሕልውና (ከ"ነፍስ-እንቅልፍ" በተቃራኒ)፣ የአካላዊ ትንሣኤን እውነታ፣ እና የዘላለም ንቁ ፍርድን (ከ"ብህትውና" annihilationism ትምህርት በተቃራኒ) እንደ መሠረታዊ አቋም ይይዛል፤ ምንም እንኳ በአንዳንድ ወንጌላውያን ምሁራን መካከል በተለይ በኋለኛው ጉዳይ ላይ የተለያዩ አመለካከቶች ቢኖሩም።
ለተጨማሪ ንባብ፡ Wayne Grudem, Systematic Theology፤ Anthony Hoekema, The Bible and the Future፤ J. I. Packer, Knowing God (ምዕራፎች ስለ ፍርድ)፤ N. T. Wright, Surprised by Hope፤ Millard Erickson, Christian Theology።