የክርስቶስ ተልዕኮ፡ የሥጋዌ ዓላማዎች
አብን መግለጥ
የዮሐንስ ወንጌል የሥጋዌን ዋነኛ መለኮታዊ ዓላማ እጅግ ጥልቅ በሆኑ ራእያዊ ቃላት ያብራራዋል፦ "መቼም ቢሆን እግዚአብሔርን ያየው አንድ ስንኳ የለም፤ በአባቱ እቅፍ ያለ አንድ ልጁ እርሱ ተረከው" (ዮሐ. 1፥18)። በዚህ ስፍራ "ተረከው" ተብሎ የተተረጎመው የግሪክ ሥርወ-ቃል (exegesato)፣ "ኤክሰጀሲስ" ወይም ትርጓሜ የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ የፈለቀበት ሲሆን፤ ይህም ሥጋን የለበሰው ወልድ ለማይታየው መለኮታዊ ባሕርይ ወደር የማይገኝለት ፍጹም ገላጭና ተርጓሚ መሆኑን ያረጋግጣል። በዮሐንስ 14፥9 ላይ የተጻፈው "እኔን ያየ አብን አይቶአል" የሚለው ክርስቶሎጂያዊ አዋጅ፣ በአብ እና በወልድ መካከል ያለውን የህልውና አንድነትና የግንኙነት እኩልነት በግልጽ የሚያሳይ ነው፦ የወልድ ባሕርይ፣ ፈቃድ እና ቤዛዊ ተግባር፣ የአብን ባሕርይ፣ ፈቃድ እና የድነት ዕቅድ ፍጹም በታመነ ሁኔታ ያንጸባርቃል።
ይህ የሥጋዌ ራእያዊ ተግባር እጅግ ጥልቅ የሆኑ የዕውቀት-ሥረ-መሠረት አንድምታዎች አሉት። የክርስትና ሥነ-መለኮት ስለ እግዚአብሔር ያለውን እውነተኛ እውቀት የሚያገኘው ከሰብዓዊ የፍልስፍና ግምት ወይም ከተፈጥሮ ሃይማኖት ሳይሆን፤ ይልቁንም እግዚአብሔር በናዝሬቱ ኢየሱስ ታሪካዊ ሕይወት፣ ሞትና ትንሣኤ ራሱን በገለጠበት ልዩ ራእይ ላይ ብቻ የተመሠረተ ነው። የኢየሱስ ትምህርቶች፣ የተራራው ስብከት፣ የመንግሥተ ሰማያት ምሳሌዎች እና የፍቅር ትእዛዛት፣ የተራ ጠቢብ ሰብዓዊ መምህር የሥነ-ምግባር ፍልስፍና ሳይሆኑ፣ የእግዚአብሔር መለኮታዊ ባሕርይና የጸጋው ሉዓላዊነት በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ የተገለጠባቸው መለኮታዊ አዋጆች ናቸው።
የሕግ እና የነቢያት ፍጻሜ
በማቴዎስ ወንጌል (5፥17) የተራራው ስብከት ላይ ኢየሱስ የተናገረው መርሐ-ግብራዊ አዋጅ፣ "ሕግንና ነቢያትን ለመሻር የመጣሁ አይምሰላችሁ፤ ልፈጽም እንጂ ለመሻር አልመጣሁም" የሚለው፣ የእስራኤልን ጠቅላላ የቅዱሳት መጻሕፍት ቅርስ (ብሉይ ኪዳንን) ማሟላት የሥጋዌ ማዕከላዊ ቴሌኦሎጂያዊ (የግብ) ዓላማ መሆኑን በግልጽ ያውጃል። "ልፈጽም" የሚለው ቃል ጥልቅ የሆኑ ሄርሜኑቲካዊ (የትርጓሜ) አውዶችን ይይዛል፦ ይኸውም ወደ ፍጻሜ ማምጣትን፣ እስከ ሙሉ ልክ መሙላትን፣ እንዲሁም አስቀድሞ የታሰበውን መለኮታዊ ዓላማ ከዳር ማድረስን ያመለክታል። በዚህም መሠረት፣ ኢየሱስ የኦሪትን ሕግ በላቀ ጥብቅነት ወይም በመንፈሳዊ ጥልቀት የሚተረጉም ተራ ረቢ ሳይሆን፤ ይልቁንም ጠቅላላው የእስራኤል የቃል ኪዳን ታሪክ እና መለኮታዊ ራእይ በእርሱ ሕልውና ውስጥ የታለመለት መደምደሚያ ላይ የሚደርስበት ፍጹም መለኮታዊ አካል ነው።
ይህ ፍጻሜ በአንድ ጊዜ ምሳሌያዊ፣ ትንቢታዊ፣ እና ሕልውናዊ አቅጣጫዎች አሉት። በምሳሌያዊ አኳኋን፣ ኢየሱስ የጥንታዊ እስራኤል ሃይማኖታዊ ተቋማት፣ ቤተ መቅደስ፣ ክህነት፣ መሥዋዕት እና ንግሥና ጥላ የነበሩለትን ፍጹም አካል ይፈጽማል። በትንቢታዊ አኳኋን፣ ሕይወቱና አገልግሎቱ፣ እንዲሁም መተኪያ የሌለው የውክልና ሞቱና ትንሣኤው፣ የነቢያት ቃል ያወጀውን የድነት ተስፋ በተጨባጭ ያከናውናሉ። በሕልውናዊ አኳኋን ደግሞ፣ ሥጋ የለበሰው ወልድ፣ የሲና ቃል ኪዳን በጊዜያዊ የሕግ ግዴታነት የመሠረተውን፣ ነገር ግን አዲሱ ቃል ኪዳን (ኤር. 31፥31-34፤ ሉቃ. 22፥20) አሁን በመንፈስ ቅዱስ ኃይል በአማኞች ልብ ላይ የሚጽፈውን የእግዚአብሔርንና የሰውን ልጅ የኅብረት ባለቤትነት፣ በራሱ መለኮታዊ-ሰብዓዊ አካል ውስጥ አጠቃሎ ይዟል።
የእግዚአብሔር መንግሥት መመሥረት
በሲኖፕቲክ ወንጌላት ውስጥ የኢየሱስ ክርስቶስ ስብከት ማዕከላዊና አዋቃሪ ጭብጥ፣ የእግዚአብሔር መንግሥት ወይም መለኮታዊው የጸጋ አገዛዝ ነው። በማርቆስ ወንጌል መክፈቻ ላይ የሰፈረው መርሐ-ግብራዊ አዋጅ፣ "ዘመኑ ተፈጸመ የእግዚአብሔርም መንግሥት ቀርባለች፤ ንስሐ ግቡ በወንጌልም እመኑ" (ማር. 1፥15) የሚለው ቃል፣ የኢየሱስን መልእክት የፍጻሜ ዘመን አጣዳፊነት በአጭሩ ያጠቃልላል። "የእግዚአብሔር መንግሥት" ሲባል በዋናነት የመሬት ግዛት ወይም ፖለቲካዊ ተቋም ማለት አይደለም። ይልቁንም፣ የእስራኤል የፍጻሜ ዘመን ተስፋዎች መደምደሚያ ሲሆን፣ በኢየሱስ አካላዊ ማንነትና አገልግሎት ወደ አሁኑ የሰው ልጅ ታሪክ በኃይል ዘልቆ የገባ፣ ሕይወትን የሚለውጥና ቤዛዊ የሆነ የእግዚአብሔር ሉዓላዊ የጸጋ አገዛዝ ነው።
የመንግሥቲቱ ምሳሌዎች ይህንን ጥልቅ ምሥጢራዊ ባሕርይዋን በሚገባ ያብራራሉ፦ አሁን በምድር ያለች ነገር ግን የተደበቀች (የሰናፍጭ ቅንጣት፣ እርሾ)፣ ፍጹምና ሥር-ነቀል ራስን መስጠትን የምትጠይቅ (ዋጋዋ እጅግ የከበረ ዕንቁ)፣ የማይገባቸውንና የተገፉትን በጸጋ የምታካትት (ታላቁ ግብዣ)፣ እና ወደ መጨረሻው የፍርድ መደምደሚያ በርግጠኝነት የምታመራ (ስንዴውና እንክርዳዱ) ናት። የኢየሱስ አጋንንትን ማውጣትና ፈውሶች፣ የዚህች መንግሥት መምጣት ተጨባጭና ኃይለኛ መለኮታዊ መገለጫዎች ናቸው፦ "እኔ ግን በእግዚአብሔር መንፈስ አጋንንትን የማወጣ ከሆንሁ፥ እንግዲህ የእግዚአብሔር መንግሥት ወደ እናንተ ደርሳለች" (ማቴ. 12፥28)። በኢየሱስ ምድራዊ አገልግሎት፣ ሕማማትና ትንሣኤ ውስጥ የተጀመረችው፣ ነገር ግን በዳግም ምጽዓቱ ፍጹም መደምደሚያዋን የምትጠብቀው ይህች "ቀድሞውኑ ተጀምሯል፣ ነገር ግን ገና አልተፈጸመም" የተሰኘችው የመንግሥተ ሰማያት ሥነ-መለኮት፣ ለክርስቶሎጂ አጠቃላይ የፍጻሜ ዘመን ገጽታ ፍጹም ማዕቀፍ ታቀርባለች።
ስርየት እና ነገረ ድነት
የኢየሱስ ክርስቶስ የመስቀል ላይ ሞት፣ በአዲስ ኪዳን የጋራ ምስክርነት መሠረት፣ ተራ የታሪክ አጋጣሚ ወይም የጻድቅ ሰው ሰማዕትነት ሳይሆን፣ የሰው ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር የሚታረቅበት መለኮታዊ ሥርዓት ያለው ቤዛዊ መንገድ ነው። በአዲስ ኪዳን ውስጥ የመስቀሉ ትርጓሜ ዘርፈ-ብዙ ነው፤ ማንኛውም ነጠላ ዘይቤ ሙሉ ፋይዳውን ሊያሟጥጠው አይችልም። ነገር ግን ምትካዊው ወይም ቅጣታዊ-ምትክ ገጽታ በቀኖናዊ ምስክርነት ውስጥ ጥልቅ ሥር ያለውና፣ ለሌሎች የስርየት ዘይቤዎች አዋሃጅ ማዕከላዊ አመክንዮ የሚሰጥ ነው።
| የስርየት ጽንሰ-ሐሳብ | ትርጉም እና ማብራሪያ | ቁልፍ ጥቅሶች |
|---|
| ቅጣታዊ-ምትክ (Penal Substitution) | የሰውን ልጅ ኃጢአት ቅጣት ኃጢአት ለሌለበት ለክርስቶስ ማስተላለፍ እና መለኮታዊ ጽድቅን ለአማኝ ማስተላለፍ። | ኢሳ 53:4-6፤ 2 ቆሮ 5:21፤ ገላ 3:13 |
| የክርስቶስ ድል (Christus Victor) | በኃጢአት፣ በሞት እና በዲያብሎስ የጨለማ ኃይላት ላይ የተቀዳጀ ወሳኝ አጽናፈ-ዓለማዊ ድል። | ቆላ 2:14-15፤ ዕብ 2:14-15፤ ዮሐ 12:31 |
| ማስተስረያ (Propitiation) | በኃጢአት ምክንያት የተነሳውን የእግዚአብሔርን መለኮታዊ ቁጣና ፍርድ ማብረድ። | ሮሜ 3:25፤ 1 ዮሐ 2:2፤ 1 ዮሐ 4:10 |
| ዕርቅ (Reconciliation) | የጠላትነት ግድግዳ ፈርሶ የተበላሸውን ግንኙነት ማደስና ከእግዚአብሔር ጋር መታረቅ። | 2 ቆሮ 5:18-20፤ ሮሜ 5:10-11 |
| ቤዛነት (Redemption) | ሕይወቱን ተገቢውን ዋጋ አድርጎ በመክፈል ከባርነት (ከኃጢአትና ከሞት) ነፃ ማውጣት። | ማቴ 20:28፤ 1 ቆሮ 6:20፤ 1 ጢሞ 2:6 |
መሥዋዕታዊ እና ምትካዊ ስርየት
የኢሳይያስ 53 ትንቢታዊ ቃል ለዚህ መሠረታዊ ማዕቀፍ ጥልቅ መሠረት ይሰጣል፦ "በእውነት ደዌያችንን ተቀበለ ሕመማችንንም ተሸከመ... እርሱ ግን ስለ መተላለፋችን ቈሰለ፥ ስለ በደላችንም ደቀቀ፤ የደኅንነታችንም ተግሣጽ በእርሱ ላይ ነበረ፥ በእርሱም ቍስል እኛ ተፈወስን... እግዚአብሔርም የሁላችንን በደል በእርሱ ላይ አኖረ" (ኢሳ. 53፥4-6)። እነዚህ ቃላት እጅግ የከበደ ሥነ-መለኮታዊ ክብደት አላቸው፦ ‘መከራ ተቀባዩ አገልጋይ’ የሌሎችን የኃጢአት ሕመም በውክልና ይሸከማል፤ በእርሱ ላይ የወደቀው ተግሣጽ የእኛን ሰላምና ዕርቅ የሚያመጣ መለኮታዊ የፍርድ ቅጣት ነው። የአዲስ ኪዳን ጸሐፍት ይህንን ጽሑፍ ከክርስቶስ ቤዛዊ መከራ ጋር በቀጥታ በማያያዝ (ማቴ. 8፥17፤ ሉቃ. 22፥37፤ የሐዋ. 8፥32-33፤ 1 ጴጥ. 2፥24-25)፣ ቅጣታዊ-ምትካዊውን ማዕቀፍ ለስቅለቱ የማዳን ሥራ ብቸኛ የትርጓሜ ቁልፍ አድርገው በጽኑ ይመሠርቱታል።
ሐዋርያው ጳውሎስ በ2ኛ ቆሮንቶስ 5፥21 ላይ የሰጠው ክርስቶሎጂያዊ አገላለጽ፣ የቅጣታዊ-ምትክ አስተምህሮ ማዕከላዊ ማረጋገጫ ነው፦ "እኛ በእርሱ ሆነን የእግዚአብሔር ጽድቅ እንሆን ዘንድ ኃጢአት ያላወቀውን እርሱን ስለ እኛ ኃጢአት አደረገው።" የሰውን ልጅ ኃጢአት ኃጢአት ለሌለበት ለክርስቶስ ማስተላለፍ እና መለኮታዊ ጽድቅን በራሱ ጽድቅ ለሌለው አማኝ በጸጋ ማስተላለፍ፣ ‘ታላቁን የድነት ልውውጥ’ በግልጽ ያውጃል። ትይዩ የሆነው የገላትያ 3፥13 ጽሑፍ፣ "በእንጨት የሚሰቀል ሁሉ የተረገመ ነው ተብሎ ተጽፎአልና ክርስቶስ ስለ እኛ እርግማን ሆኖ ከሕግ እርግማን ዋጀን" በማለት የዘዳግም 21፥22-23ን የሕግ ድንጋጌ በማጣቀስ፣ መለኮታዊ እርግማንን መሸከምን ከተለየው የስቅለት የሞት ዓይነት ጋር በጥብቅ ያስተሳስረዋል።
የክርስቶስ ድል
ከቅጣታዊ-ምትክ የሕግ ማዕቀፍ ጎን ለጎን፣ አዲስ ኪዳን የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ በአጽናፈ-ዓለማዊ ግጭት አውድ፣ እንዲሁም በኃጢአት፣ በሞት እና በዲያብሎስ የጨለማ ኃይላት ላይ በተቀዳጀ ወሳኝ መንፈሳዊ ድል መልክ ያቀርባቸዋል። ቆላስይስ 2፥14-15 የመስቀሉን ሥራ የጨለማ ኃይላትን ትጥቅ ማስፈታት አድርጎ ይገልጸዋል፦ "አለቅነትንና ሥልጣናትን ገፈፈ፥ ድል በመንሣት በእርሱ እያዞራቸው በግልጥ አሳያቸው።" ዕብራውያን 2፥14-15 ደግሞ የሥጋዌን ዓላማ የዲያብሎስን ኃይል በማጥፋት እና በሞት ፍርሃት ባርነት ውስጥ የነበሩትን ነፃ በማውጣት ያብራረዋል። እነዚህ ጽሑፎች፣ የክርስቶስ ሞት እና ትንሣኤ የመላውን የፍጥረት ሥርዓት ዳግም መዋቀርን፣ እንዲሁም የሰው ልጅን በባርነት ይዘው የነበሩትን ፀረ-መለኮታዊ ኃይላት ወሳኝና የመጨረሻ የፍጻሜ ዘመን ሽንፈት በግልጽ ያውጃሉ።
ማስተስረያ፣ ዕርቅ፣ እና ቤዛነት
ማስተስረያ በሰው ልጅ ኃጢአት ምክንያት የተነሳውን የእግዚአብሔርን ቅዱስ መለኮታዊ ቁጣ ማብረድን ያመለክታል። ጳውሎስ በሮሜ 3፥25 ላይ የተጠቀመው ‘ሂላስቴሪዮን’ የሚለው የግሪክ ቃል፣ በብሉይ ኪዳን ከነበረው የስርየት መክደኛ (ዘጸ. 25፥17-22፤ ሌዋ. 16፥14-15) ጋር መያያዙ፣ የቃሉን መሥዋዕታዊና የእግዚአብሔርን ቁጣ አርኪነት ዳራ በጽኑ ያረጋግጣል። ዕርቅ በክርስቶስ የስርየት ሥራ የተገኘውን የግንኙነት መታደስና መታረቅ ይገልጻል፦ "እግዚአብሔር በክርስቶስ ሆኖ ዓለሙን ከራሱ ጋር ያስታርቅ ነበርና" (2 ቆሮ. 5፥19)። የዕርቁ አቅጣጫ ከእግዚአብሔር ወደ ሰው ልጅ ነው፦ በመስቀሉ አማካኝነት የኃጢአት ግድግዳ በመወገዱ፣ ከእግዚአብሔር ጋር የነበረው ጠላትነትና መለያየት ያበቃለት ዓመፀኛው የሰው ልጅ ነው። ቤዛነት ደግሞ ተገቢውን የደም ዋጋ በመክፈል ከኃጢአት ባርነት ነፃ መውጣትን ሲያመለክት፣ አማኞች "በዋጋ ተገዝተዋል" (1 ቆሮ. 6፥20፤ 7፥23) የሚለው የጳውሎስ አዋጅ፣ እንዲሁም ክርስቶስ ሕይወቱን "ለብዙዎች ቤዛ" አድርጎ ሰጠ (ማቴ. 20፥28፤ ማር. 10፥45) የሚለው አባባል፣ የመዳንን ፍጹም ነፃነት እና የተከፈለውን እጅግ ከባድ ቤዛዊ ዋጋ በጥልቀት ያሳያል።
የስርየት ምስሎች በአዲስ ኪዳን
በጎልጎታ የተከናወነው አንድ ታሪካዊ ክስተት ብቻ ነው፤ ነገር ግን ትርጉሙ እጅግ የበለጸገ በመሆኑ አንድ ቃል ወይም አንድ ሥነ-መለኮታዊ ዘይቤ ብቻውን ሊገልጸው አይችልም። ውድ ዕንቊ ወደ ብርሃን ሲዞር በየጎኑ የተለያየ ብርሃን እንደሚያንጸባርቅ፣ መስቀልም እያንዳንዱን ገጽታ ስንመለከት የተለያየ የጸጋ ብርሃን ይገልጣል። በኃጢአት ዕዳ ሥር ነበርን፤ ደግሞም በክርስቶስ ደም ሙሉ በሙሉ ተከፈለልን! የእግዚአብሔር ጠላቶች ነበርን፤ ደግሞም ታረቅን! የኃጢአት ባሪያዎች ነበርን፤ ደግሞም ተቤዠን! ከእግዚአብሔር የጽድቅ ፍርድ ሥር ነበርን፤ ማስተስረያው ተገኘልን! የሰይጣን ምርኮኞች ነበርን፤ መስቀሉ አሸነፈልን! ይህን ስናሰላስል የመስቀሉን የማዳን ሥራ ወደ አንድ ጠባብ ጽንሰ-ሐሳብ ማሳነስ ተገቢ አይደለም፤ እያንዳንዱን የጸጋ ገጽታ በአድናቆት ልብ ልናሰላስል ይገባል። እያንዳንዱ ገጽታ ለተለያየ የሰው ልጅ የልብ ቁስል የሚሆን ልዩ ፈውስ አለውና።
አንድ ክስተት፣ ብዙ ትርጉም፦ ጎልጎታ
የመስቀል ቃል ለሚጠፉ ሰዎች ሞኝነት ነው፤ ለእኛ ለምንድን ግን የእግዚአብሔር ኃይል ነው።
1ኛ ቆሮንቶስ 1፥18
"ጎልጎታ" የአራማይክ ቃል ሲሆን "የራስ ቅል ስፍራ" ማለት ነው (ዮሐ. 19:17)። ጌታ ኢየሱስ የተሰቀለው በከተማዋ ቅጥር ውጭ ነበር (ዕብ. 13:12)፤ ይህም ማለት ውጭ የተጣሉና የተናቁ ወንጀለኞች በሚሞቱበት ስፍራ ነው። ሁለት ወንበዴዎች በግራና በቀኙ ተሰቅለዋል፤ ጭፍሮች ልብሱን ተካፈሉ፤ አላፊ አግዳሚው ተሳለቀበት (ሉቃ. 23:33-39)። ከዚህ ሁሉ በስተጀርባ ግን በዚያ አስፈሪ ቀን የተሰወረ ታላቅ ትርጉም አለ። ጳውሎስ መስቀሉን ለግሪኮች "ሞኝነት"፣ ለአይሁድ "ማሰናከያ" ብሎ ጠርቶታል፤ ስለ ተጠሩት ግን "የእግዚአብሔር ኃይልና የእግዚአብሔር ጥበብ" ነው ይላል (1ቆሮ. 1:23-24)። ይህ ማለት መስቀል በሰብዓዊ ጥበብ ሊገባ የማይችል፣ በመገለጥ ብቻ የሚታወቅ ምስጢር ነው።
ለኢትዮጵያውያን መስቀል እንግዳ ምልክት አይደለም። በአንገታችን፣ በእጃችን፣ በግንባራችንና በቤታችን ግድግዳ ላይ እናየዋለን፤ በመስቀል በዓልም በደመራና በዝማሬ ይከበራል። መስቀል የማንነታችን ጥልቅ ክፍል ነው። ጥያቄው ግን ምልክቱን ከሚያሳየው መልእክት ጋር እናገናኘዋለን ወይ? የሚል ነው። ጳውሎስ "ከጌታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ መስቀል በቀር ... ከእኔ ይራቅ" ብሏል (ገላ. 6:14)። ስለዚህ የሚከተሉት ገጽታዎች ምልክቱን ወደ ልብ የሚያሸጋግሩ መስኮቶች ናቸው፤ ከጌጥነት ወደ ወንጌልነት የሚወስዱ።
ዕዳ፦ "ተፈጸመ" ማለት "ሙሉ በሙሉ ተከፈለ" ማለት ነው
... በእኛ ላይ የነበረውን በትእዛዛት የተጻፈውን የዕዳ ጽሕፈት ደምስሶ፣ በመስቀል ላይ ቸነከረው።
ቆላስይስ 2፥13-14
ጌታ ኢየሱስ በጸሎቱ ውስጥ "ዕዳችንን ይቅር በለን" እንድንል አስተምሮናል (ማቴ. 6:12)፤ ኃጢአትን እንደ ዕዳ ማየት በእርሱ ዘመን የተለመደ ነበር። በማቴዎስ 18:23-35 የተነገረው ምሳሌ ይህንን ያሳያል፦ አንድ አገልጋይ ለንጉሡ አሥር ሺህ መክሊት ይበደራል፤ ይህም በአንድ ዕድሜ ሊከፈል የማይችል ግዙፍ ዕዳ ነበር። በጸጸት ሲለምን ንጉሡ ሙሉ ዕዳውን ሰረዘለት። ይህ ሰው ግን ወጥቶ አንድ መቶ ዲናር የሚበደረውን ባልንጀራውን አንቆ ወደ ወኅኒ አስገባው። ጌታ ከዚህ ምሳሌ ጋር የእኛን ዕዳ ግዙፍነት፣ የንጉሡን ምሕረት ታላቅነትና የይቅርታ ግዴታችንን ያሳየናል።
ጳውሎስ በቆላስይስ 2:14 ላይ "የዕዳ ጽሕፈት" የሚለውን ቃል ይጠቀማል፤ ይህም በጥንት ዘመን በዕዳ የተያዘ ሰው በራሱ እጅ የፈረመውን የዕዳ ሰነድ ያመለክታል። የእኛ ሰነድ በእግዚአብሔር ሕግ ላይ የተመሠረተ ነበር፤ ክርስቶስ ይህንን ሰነድ ደምስሶ፣ ልክ የእስራት ወረቀት እንደሚቸነከር በመስቀሉ ላይ ቸነከረው። ጌታ ኢየሱስ በመስቀል ላይ "ተፈጸመ" ብሎ የጮኸው ቃል (ዮሐ. 19:30) በግሪክ tetelestai ሲሆን፣ በጥንት የክፍያ ደረሰኞች ላይ "ሙሉ በሙሉ ተከፍሏል" ለማለት ይጻፍ እንደነበር ይነገራል። ይህ ቃል ተስፋ የተቆረጠበት ጩኸት ሳይሆን የድል ጩኸት ነው፤ ዕዳው ተከፍሏል፣ ደረሰኙ ተሰጥቷል።
በኢትዮጵያ ባህል ዕዳ ከባድ ነገር ነው፤ ዕዳ ያለበት ሰው እንቅልፍ አይተኛም፣ ፊቱን ከአበዳሪው ይሰውራል። ብዙዎች በጾም፣ በስግደት፣ በስለትና በመልካም ሥራ የኃጢአታቸውን ዕዳ ለመክፈል ይሞክራሉ። እነዚህ መንፈሳዊ ተግባራት በምስጋና ሲደረጉ መልካም ናቸው፤ ነገር ግን ዕዳውን ለመክፈል ሲሞከሩ ከንቱ ናቸው። ኤፌሶን 2:8-9 "በጸጋ በእምነት ድናችኋልና ... ከሥራ አይደለም" ይላል። ዕዳው በክርስቶስ ተከፍሏል፤ የቀረው ነገር ምስጋናና ነጻ የወጣ ሕይወት ነው።
እርቅ፦ ጠላትነት ወደ ወዳጅነት
ጠላቶች ሳለን በልጁ ሞት ከእግዚአብሔር ጋር ከታረቅን፣ ከታረቅን በኋላ በሕይወቱ እንዴት አብልጠን እንድናለን።
ሮሜ 5፥10
ሮሜ 5:6-10 ተከታታይ አራት ቃላትን ይጠቀማል፦ "ደካሞች"፣ "ኃጢአተኞች"፣ "ጠላቶች" እና ከዚያም "የታረቅን"። እግዚአብሔር እኛን የወደደው ወዳጆቹ ሆነን ሳለ አይደለም፤ ጠላቶቹ ሳለን ነው። ጳውሎስ በ2ቆሮንቶስ 5:18-21 ላይ ደግሞ እርቁ በእግዚአብሔር አነሳሽነት እንደሆነ ያብራራል፦ "ይህ ሁሉ ከእግዚአብሔር ነው፤ እርሱ በክርስቶስ ከራሱ ጋር አስታረቀን"። ዓለሙ አምላኩን ሊያስታርቅ አልሄደም፤ አምላክ ራሱ ልጁን ላከ። ይህ እርቅ ከመንፈሳዊ ግንኙነት ባለፈ ማኅበራዊ ውጤትም አለው፤ ኤፌሶን 2:14-16 ክርስቶስ "የጠላትነትን ግድግዳ" አፍርሶ ሁለቱን ወገኖች በመስቀሉ አንድ አካል እንዳደረገ ይናገራል፤ ይህ ደግሞ አይሁድና አሕዛብ የተጣሉበትን ባህላዊ ጠላትነት ጭምር ያካትታል። ቆላስይስ 1:20 ደግሞ "በመስቀሉ ደም ሰላምን አደረገ" ይላል።
ኢትዮጵያ ጥልቅ የሆነ የእርቅ ባህል አላት፤ ሽማግሌዎች ተቀምጠው የተጣሉ ቤተሰቦችን ወይም ጎሳዎችን ያስታርቃሉ፣ የደም ጠብ በካሳና በእርቅ ይፈታል። ይህ ትልቅ በረከት ነው፤ ከወንጌል ጋር በጣም ይቀራረባል። ሆኖም እውነተኛው የእርቅ ሽማግሌ ክርስቶስ ነው፤ እርሱ በሰውና በእግዚአብሔር መካከል አንድ መካከለኛ ነው (1ጢሞ. 2:5)። የሰው እርቅ ብዙ ጊዜ ከልብ ቂም ሳይነጻ ይቀራል፤ ክርስቶስ ግን ጠላትነቱን ራሱ በራሱ ላይ ወሰደ። ስለ ብሔር ጠብ፣ ስለ ቤተሰብ ቂም፣ ስለ ጎረቤት ቁርሾ የሚጨነቅ ልብ ከመስቀሉ ስር እርቅ ይማራል። "የእርቅ አገልግሎት" (2ቆሮ. 5:18) የተሰጠን ለዚህ ነው።
ቤዛ፦ ከባርነትና ከእርግማን ነፃ መውጣት
የሰው ልጅ ደግሞ ሊያገለግልና ነፍሱን ለብዙዎች ቤዛ አድርጎ ሊሰጥ መጣ እንጂ ሊገለገል አልመጣም።
ማርቆስ 10፥45
"ቤዛ" በጥንት ዘመን ባሪያን ወይም ምርኮኛን ነፃ ለማውጣት የሚከፈል ዋጋ ነበር። ጌታ ኢየሱስ ይህን ዋጋ ራሱ እንደሚከፍል ተናግሯል፤ ሐዋርያትም ይህንን ደጋግመው ይመሰክራሉ። ጳውሎስ "ክርስቶስ ስለ እኛ እርግማን ሆኖ ከሕግ እርግማን ዋጀን" ይላል (ገላ. 3:13)፤ በዘዳግም 21:23 "በእንጨት የተሰቀለ የተረገመ ነው" ተብሎ ተጽፏልና፣ ጌታ በመስቀል ላይ የእኛን እርግማን በራሱ ላይ ተሸከመ። ኤፌሶን 1:7 "በእርሱ ደም መዋጀት ... አለን" ይላል። የጴጥሮስ ቃል ደግሞ ለኢትዮጵያውያን በተለይ ኃይለኛ ነው፦ "ከአባቶቻችሁ ከተቀበላችሁት ከከንቱ አካሄዳችሁ ... ነውርና ነቀፋ እንደሌለው እንደ በግ በክርስቶስ ክቡር ደም ተዋጃችሁ" (1ጴጥ. 1:18-19)። ይህ ማለት ክርስቶስ ከኃጢአታችን ብቻ ሳይሆን ከአባቶቻችን ከተወረሱ ከንቱ የአኗኗር ዘይቤዎችም ዋጅቶናል፤ ወደ አዲስ ሕይወት አውጥቶናል።
ኢትዮጵያውያን ክርስቶስን "ቤዛ ኩሉ" እና "መድኃኔ ዓለም" ብለው በአክብሮት ይጠራሉ፤ ይህ የመስቀሉን የቤዛነት ትምህርት ያከብራል። በታሪካችን ባርነት፣ ምርኮና ሸክም ያለፉ ትውልዶች አሉ፤ ዛሬም በስደት፣ በሰዎች ንግድ፣ በሱስና በዕዳ ባርነት ውስጥ ያሉ ወገኖች አሉ። ጌታ ኢየሱስ "ልጁ ነጻ ካወጣችሁ በእውነት ነጻ ትሆናላችሁ" ብሏል (ዮሐ. 8:36)። ይህ ነጻነት በመጀመሪያ የኃጢአት ባርነት (ዮሐ. 8:34) ስብራት ነው፤ ከዚያም ለሌሎች ነጻነት የመታገል ጥሪም ያስከትላል።
ማስተስረያ፦ የእግዚአብሔር ቁጣ በፍቅር ተጠገነ
እግዚአብሔር በእምነት በደሙ ማስተስረያ እንዲሆን ሾመው።
ሮሜ 3፥25
"ማስተስረያ" የሚለው ቃል በብሉይ ኪዳን ውስጥ የቃል ኪዳኑ ታቦት መክደኛን ያመለክታል፤ በዓመት አንድ ጊዜ በስርየት ቀን ሊቀ ካህናቱ የተሠዋውን ደም በዚያ ላይ ይረጭ ነበር (ዘሌ. 16:14-15)። በዚያ ቀን ሌላ ገጽታም ነበረ፦ ሊቀ ካህናቱ እጁን በሕያው ፍየል ራስ ላይ ጭኖ የሕዝቡን ኃጢአት ተናዝዞ ወደ ምድረ በዳ ይሰድደዋል (ዘሌ. 16:21-22)። ይህ የኃጢአትን መወገድ ያሳያል። ዕብራውያን 9:22 "ደም ሳይፈስስ ስርየት የለም" ይላል፤ ክርስቶስ ደግሞ ይህን ሁሉ በራሱ ደም ፈጸመ። ዕብራውያን 10:11-14 የብሉይ ኪዳን ካህናት ኃጢአትን ሊያስወግዱ የማይችሉ ተመሳሳይ መሥዋዕቶችን በየቀኑ ያቀርቡ እንደነበር፣ ክርስቶስ ግን "አንድ መሥዋዕት" አቅርቦ ለዘላለም እንደተቀመጠ ይናገራል። አንድ ጊዜ፣ ለዘላለም።
ማስተስረያ ስለ እግዚአብሔር ቅድስናና ቁጣ ይነግረናል፤ ይህ ቁጣ ግን ግልፍተኛ ስሜት አይደለም፤ ክፋትን የሚጠላ የቅዱስ ፍቅር ምላሽ ነው። አስደናቂው ወንጌል አምላክ ራሱ የሚያስታርቀውን መሥዋዕት ማቅረቡ ነው። አብርሃም "እግዚአብሔር ራሱ ለመሥዋዕት በግን ያዘጋጃል" ብሏል (ዘፍ. 22:8)፤ ጳውሎስም "የገዛ ልጁን ያልራራለት ... እንዴት ከእርሱ ጋር ሁሉን አይሰጠንም?" ይላል (ሮሜ 8:32)። ዮሐንስም "ፍቅር በዚህ ነው፦ እኛ እግዚአብሔርን ስለ ወደድነው አይደለም፤ እርሱ እኛን ወደደ ስለ ኃጢአታችንም ማስተስረያ ይሆን ዘንድ ልጁን ላከ" ሲል ይጽፋል (1ዮሐ. 4:10፤ 2:2)።
በኢትዮጵያ ባህል ውስጥ የደም መሥዋዕት እና የመናፍስትን ቁጣ የማብረድ ጥረት የተለመደ ነው፤ ብዙዎች አምላካቸውን ወይም መናፍስቱን ለማስደሰት ስጦታና መሥዋዕት ያቀርባሉ፤ "ካልታረቁ ምን ይደርስብኝ ይሆን?" የሚል ፍርሃትም አለ። ወንጌል ለዚህ ጥልቅ ፍርሃት ግልጽ መልስ ይሰጣል፦ መሥዋዕቱ አንድ ጊዜ ቀርቧል፤ ሌላ ተጨማሪ አያስፈልግም (ዕብ. 10:14)። ያለ ፍርሃት በድፍረት ወደ ምሕረት ዙፋን እንቀርባለን (ዕብ. 4:16)።
ምትክና ጽድቅ፦ ፍርድ ችሎት ውስጥ ነጻ መባል
ኃጢአትን ያላወቀውን እርሱን፣ እኛ በእርሱ የእግዚአብሔር ጽድቅ እንሆን ዘንድ ስለ እኛ ኃጢአት አደረገው።
2ኛ ቆሮንቶስ 5፥21
ነቢዩ ኢሳይያስ ከመስቀሉ ከሰባት መቶ ዓመታት በፊት የመሥዋዕቱን ገጽታ ገልጾታል፦ "እርሱ ግን ስለ መተላለፋችን ቆሰለ፤ ስለ ኃጢአታችንም ደቀቀ፤ ... በእርሱም ቁስል እኛ ተፈወስን" (ኢሳ. 53:5)። "የሁላችንን ኃጢአት እግዚአብሔር በእርሱ ላይ አኖረ" (ቁ. 6)። ይህ የምትክነት ትምህርት ነው፤ ክርስቶስ በእኛ ቦታ ቆመ። ጳውሎስ ይህንን "ድንቅ ልውውጥ" ይለዋል፦ የእኛ ኃጢአት ወደ እርሱ ተላለፈ፤ የእርሱ ጽድቅ ወደ እኛ ተቆጠረ። ውጤቱም ጽድቅ ነው፤ "በእምነት ስለ ጸደቅን ከእግዚአብሔር ጋር ሰላም አለን" (ሮሜ 5:1)፤ "አሁንስ በክርስቶስ ኢየሱስ ላሉት ኵነኔ የለባቸውም" (ሮሜ 8:1)። "የእግዚአብሔርን ምርጦች ማን ይከሳቸዋል? የሚያጸድቀው እግዚአብሔር ነው" (ሮሜ 8:33-34)።
ይህ ገጽታ ችሎት ውስጥ ለቆመ ሕሊና ተስማሚ ነው። በዘመናዊውም ሆነ በባህላዊው የኢትዮጵያ የፍርድ ሥርዓት ውስጥ ተከሳሽ ሰው የሚጠብቀውን ፍርድ ያውቃል። ወደ እግዚአብሔር ችሎት ስንቀርብ የእኛ ሥራ ሊያድነን አይችልም፤ ነገር ግን ጠበቃችንና ምትካችን የሆነው ክርስቶስ ቀድሞ ፍርዱን ተቀብሏል። ሕሊናቸው በጥፋተኝነት ስሜት ለሚያሠቃያቸው ሰዎች ይህ የመጀመሪያው ፈውስ ነው።
፮. ድል፦ በሞትና በጨለማ ኃይላት ላይ
አለቆችንና ሥልጣናትንም ገፎ በአደባባይ አሳያቸው፤ በእርሱ (በመስቀሉ) ድል ነሣቸው።
ቆላስይስ 2፥15
ይህ ቃል በሮማውያን የድል ሰልፍ ምስል የተሞላ ነው፤ ድል አድራጊው ጦር አዛዥ የተማረኩ ነገሥታትን እንደ ምርኮ በአደባባይ ሲያዞር ያሳያል። መስቀል ለዓለም ሽንፈት ይመስል ነበር፤ በእርግጥ ግን የድል ሰልፍ ነበር። ዕብራውያን 2:14-15 ክርስቶስ "በሞት ላይ ሥልጣን ያለውን ዲያብሎስን በሞቱ እንዲሽር፥ ስለ ሞት ፍርሃትም በሕይወታቸው ሁሉ በባርነት የተያዙትን ነጻ እንዲያወጣ" እንደመጣ ይናገራል። 1ዮሐንስ 3:8 "የእግዚአብሔር ልጅ የዲያብሎስን ሥራ ሊያፈርስ ተገለጠ" ይላል። ይህ ድል በዘፍጥረት 3:15 ለተሰጠው የመጀመሪያ ተስፋ ፍጻሜ ነው፤ የሴቲቱ ዘር የእባቡን ራስ ይቀጠቅጣል። ጌታ ኢየሱስ "የዚህ ዓለም ገዥ አሁን ይጣላል" ብሏል (ዮሐ. 12:31)።
በኢትዮጵያ ሕይወት ውስጥ የመናፍስት፣ የእርግማን፣ የጥንቆላና የክፉ ዓይን ፍርሃት ብዙዎችን አስሮ ይኖራል። ብዙ ሰዎች ሲታመሙ፣ ሲከስሩ ወይም ሲወድቁ "ተደርጎብኛል" በሚል ፍርሃት ይኖራሉ። የመስቀሉ ድል ለእነዚህ ሰዎች ታላቅ ነጻነት ነው፤ ክርስቶስ የጨለማ ኃይላትን ሥልጣን ገፍፏል። ይህ ግን ትዕቢተኛ ድል አድራጊነት አይደለም፤ ጳውሎስ የመንፈሳዊ ውጊያን እውነታ ያውቃል (ኤፌ. 6:10-12)። ድሉ የተጠናቀቀ ነው፤ ተግባሩ ግን በጸሎትና በጽናት በእምነት መኖር ነው። በሌላ በኩል "ሰይጣን" ሁሉንም መከራ የሚያስከትል ኃይል ተደርጎ መታየት የለበትም፤ ኢዮብና ዕውሩ ሰው ታሪኮች (ኢዮ. 1-2፤ ዮሐ. 9:1-3) ከዚያ እንዲጠነቀቅ ያስተምሩናል።
ፍቅርና ምሳሌ፦ ኀፍረትን የሚሸከም ክብር
... በፊቱ ስላለው ደስታ ነውሩን ንቆ መስቀሉን ታግሦ ... በእግዚአብሔር ዙፋን ቀኝ ተቀምጦአል።
ዕብራውያን 12፥2
መስቀል የእግዚአብሔር ፍቅር ከፍተኛ መግለጫ ነው፦ "ገና ኃጢአተኞች ሳለን ክርስቶስ ስለ እኛ ሞቷልና እግዚአብሔር ለእኛ ያለውን የራሱን ፍቅር በዚህ ያስረዳል" (ሮሜ 5:8)፤ "ከዚህ የሚበልጥ ፍቅር ለማንም የለውም፤ ማንም ነፍሱን ስለ ወዳጆቹ ቢሰጥ" (ዮሐ. 15:13)፤ "የወደደኝ ራሱንም ስለ እኔ አሳልፎ የሰጠ" (ገላ. 2:20)። ጴጥሮስ መስቀሉ ምሳሌም እንደሆነ ይናገራል፦ "ክርስቶስ ስለ እናንተ መከራን ተቀበለ፤ ፍለጋውንም እንድትከተሉ ምሳሌ ተወላችሁ" (1ጴጥ. 2:21)። ምሳሌነት ብቻውን ግን ማዳን አይችልም፤ ቀዳሚው ገጽታዎች ላይ የተመሠረተ ሲሆን ብቻ ትርጉም አለው።
ዕብራውያን 12:2 ክርስቶስ "ነውሩን" ወይም ኀፍረቱን እንደናቀ ይናገራል። መስቀል በዘመኑ በጣም አዋራጅ ሞት ነበር፤ ተሰቃዩ ራቁቱን በአደባባይ ይሰቀል ነበር። በኢትዮጵያ ባህል ኀፍረትና ክብር ትልቅ ቦታ አላቸው፤ "ዓይነ አፋር"፣ "ነውር" እና የቤተሰብ ስም የሰዎችን ሕይወት ይመራሉ። ብዙዎች ኀፍረት ተሸክመው ይኖራሉ፦ ባለመወለዳቸው ምክንያት፣ ባለመማራቸው፣ በድህነታቸው፣ በበሽታቸው፣ ወይም በፈጸሙት ኃጢአት ምክንያት። ክርስቶስ የኀፍረትን ሁሉ ጽዋ ጠጣ፤ ኢሳይያስ 53:3 "የተናቀ ከሰውም የተጠላ" ይለዋል። ስለዚህ በኀፍረት የተጎዳ ሰው ፊቱን ወደ መስቀሉ ሲያዞር ኀፍረቱን የሚሸከም እና ክብር የሚያለብስ ጌታ ያገኛል፤ "በእርሱ የሚያምን ሁሉ አያፍርም" (ሮሜ 10:11)።
ሙሉውን መስቀል መስበክ
እነዚህ ገጽታዎች እርስ በርስ አይወዳደሩም፤ የአንድ ወንጌል ብዙ ጎኖች ናቸው። ዕዳ ያለበት ሰው ተከፍሏል ሲባል ይጽናናል፤ ጠላትነት የሚሰማው ሰው እርቅ ሲሰማ ይሞቃል፤ በባርነት የታሰረ ሰው ቤዛ ሲሰማ ነጻ ይወጣል፤ በፍርሃት የተያዘ ሰው ማስተስረያ ሲሰማ ያርፋል፤ በጥፋተኝነት የተሰቃየ ሕሊና የጽድቅን ዜና ሲሰማ ይነቃል፤ በጨለማ ኃይል የተፈራ ሰው የድልን ዜና ሲሰማ ይነሣል፤ በኀፍረት የተጎዳ ሰው ደግሞ የፍቅርን ክብር ሲሰማ ይታደሳል። የወንጌል ሰባኪ ማንኛውንም ገጽታ ብቻውን በመያዝ ሌሎችን ማጥፋት የለበትም፤ ደግሞም ከአድማጩ ልብ ጋር የሚገናኘውን ገጽታ ሳይዘነጋ፣ ሁሉንም ገጽታዎች በሙላት ማወጅ ይገባዋል። ጳውሎስ "ከኢየሱስ ክርስቶስ ከእርሱም ከተሰቀለው በቀር በእናንተ ዘንድ ምንም እንዳላውቅ ቈርጬ ነበር" ብሏል (1ቆሮ. 2:2)።
ዛሬ በእምነት ብቻ መጽደቅን የሚያውጀውን የመስቀሉን ወንጌል ስንሰብክ ይህችን ብዙ ገጽታ ያላትን ጸጋ በሙላቷ ልናውጅ ይገባናል፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ ገጽታ ለተለያየ የሰው ልጅ የልብ ቁስል የሚሆን ልዩ መለኮታዊ ፈውስ አለውና። በመስቀል በዓል ወቅት ደመራ ሲነድ ብቻ ሳይሆን፣ ሁልጊዜ ልባችን በመስቀሉ ፊት በአድናቆት መንበርከክ ይገባዋል።
