የጥበብ መጻሕፍት ዳሰሳ

ምዕራፍ 1፡ ኢዮብ ማን ነው? — ምድራዊ ፍጽምናና ሰማያዊ ፈተና

መጽሐፈ ኢዮብ ሲከፈት፣ የዋናውን ገጸ-ባሕርይ መንፈሳዊ ማረጋገጫ በአራት ወርቃማ ቅጽሎች ይቀርጸዋል፦ "በዑፅ አገር ስሙ ኢዮብ የተባለ አንድ ሰው ነበረ፤ ያም ሰው ፍጹምና ቅን፥ እግዚአብሔርንም የሚፈራ፥ ከክፉም የራቀ ነበረ።" (1፡1)። ይህ የቃላት አሰላለፍ በአጋጣሚ የተጻፈ አይደለም፤ ይልቁንም የኢዮብ ውጫዊ የሥነ-ምግባር ንጽሕና (ፍጽምናና ቅንነት)፣ ሥሩን ከሰደደው ውስጣዊ መንፈሳዊ አቋሙ (እግዚአብሔርን ከመፍራት) እንደሚመነጭ፣ ይህም ደግሞ በዕለታዊ የተግባር ምርጫው (ከክፉ በመራቅ) እንደሚገለጥ በግልጽ ያሳያል። የጥንቱ ቅርብ ምሥራቅ መመዘኛን በሚያልፍ መልኩ፣ መንፈስ ቅዱስ በዚህ የገለጻ ቅደም ተከተል፣ እውነተኛ የሥነ-ምግባር ሕይወት ከልብ ግንኙነት እንደሚጀምር ያስተምረናል፦ መጀመሪያ 'በእግዚአብሔር ፊት ማን ነኝ?' የሚለው የልብ ጥያቄ በትክክል ሲመለስ፣ የተግባር ፍሬ በራሱ ተከትሎ ይመጣል። ኢዮብ በዘመኑ እጅግ ባለጸጋና የብዙ ልጆች አባት ነበር (1፡2-3)፤ ነገር ግን ድግሳቸው ባለቀ ማግስት "ምናልባት ልጆቼ ኃጢአት ሠርተው ይሆናል፥ በልባቸውም እግዚአብሔርን ሰድበው ይሆናል" ብሎ በየጠዋቱ የሚያቀርበው የሥርየት መሥዋዕት (1፡5)፣ የልቡን እውነተኛ ትኩረት ያሳያል። ለእርሱ ከቁሳዊ ንብረትና ከምድራዊ ስኬት ይልቅ፣ የቤተሰቡ ከመለኮት ጋር ያለው ቅዱስ ግንኙነት እጅግ ይበልጥበታል። ይህ የኢዮብ የካህንነት ልብ ለዘመናዊ ወላጆች ታላቅ መንፈሳዊ መስተዋት ነው፤ የልጆቻቸውን ቁሳዊ ስኬትና ምድራዊ ብልጽግና ብቻ ሳይሆን፣ የነፍሳቸውን ዘላለማዊ ደህንነትና ቅድስና የሚያስቀድሙ ወላጆች የኢዮብን የጽድቅ ፈለግ ይከተላሉ።

በአንድ አስከፊ ቀን ውስጥ አራት የጥፋት ዜናዎች እንደ ሱናሚ ማዕበል ተከታትለው መጡ፤ የሳባ ወራሪዎች፣ የእግዚአብሔር እሳት፣ የከለዳውያን ጦር፣ እና የልጆቹን ቤት ያፈረሰው ታላቅ ዐውሎ ነፋስ (1፡13-19)። እያንዳንዱ መልእክተኛ "እነግርህ ዘንድ እኔ ብቻዬን አመለጥሁ" በማለት የሚናገረው ተደጋጋሚ የድንጋጤ ሐረግ፣ የጥፋቱን ፍጹምነት፣ ድንገተኛነትና ሥነ-ልቦናዊ ጫና በሥነ-ጽሑፋዊ ኃይል ያጎላዋል። ኢዮብ ምንም ዓይነት ማገገሚያ ጊዜ፣ ማሰብያ እረፍት፣ ወይም የሚያዘናጋ ተስፋ ሳያገኝ፣ ተከታታይ የኪሳራ ማዕበል መታው። ሀብቱን፣ ክብሩን፣ እና ከሁሉ በላይ የሚወዳቸውን አሥር ልጆቹን በአንዲት ጀንበር አጣ። ሆኖም፣ ምላሹ ምድርን የሚያናውጥ፣ ሲኦልን የሚያሳፍር፣ መላእክትን የሚያስደምም ነበር፦ "ኢዮብም ተነሣ፥ መጎናጸፊያውንም ቀደደ፥ ራሱንም ተላጨ፥ በምድርም ላይ ወድቆ ሰገደ" (1፡20)። ይህ የልቅሶ ሥርዓት፣ ኢዮብ የሐዘኑን ጽዋ በሙሉ ልቡ እየተቀበለና እያለቀሰ ሳለ፣ አምልኮውን ግን አለማቋረጡን በግልጽ ያሳያል። ይህ ጥምረት፣ ሙሉ የልብ ሐዘንና የተሟላ የነፍስ አምልኮ በአንድ ጊዜ ለምዕመናን እጅግ አስፈላጊ መንፈሳዊ ሞዴል ነው፤ ብዙዎቻችን ሐዘናችንን ከመግለጽ ወይም አምልኮን ከመቀጠል አንዱን ብቻ እንመርጣለን፣ ኢዮብ ግን ሐዘኑን ሳይክድ አምላኩን በማክበር፣ በእንባ የታጠበ አምልኮን በማቅረብ ፍጹም የሆነ መንፈሳዊ ብስለትን አሳይቶናል።

ምዕራፍ 2፡ ሁለተኛው ፈተናና የጓደኞቹ ጸጥ ያለ አብሮነት

ሰይጣን በመጀመሪያው ዙር ሽንፈቱ ሳይበገር፣ በድፍረት ዳግመኛ ወደ እግዚአብሔር ፊት ቀርቦ፣ "ቁርበት ስለ ቁርበት ነው፤ ሰውም ያለውን ሁሉ ስለ ሕይወቱ ይሰጣል።" (2፡4) በማለት የኢዮብን ጤናና የገዛ አካሉን ለመንካት ፈቃድ ጠየቀ። ኢዮብም ከእግር ጫማው እስከ ራስ ቁንጮው በሚያቃጥል ክፉ ቁስል ተመታ (2፡7)። ሥቃዩ ከማኅበራዊ መገለል ጋር ተዳምሮ ወደ አመድ ክምር ወረወረው። በዚህ እጅግ በከፋ የሥቃይ ጊዜ፣ የገዛ ሚስቱ እንኳ፣ "እስከ አሁን ድረስ ፍጹምነትህን ይዘሃልን? እግዚአብሔርን ስደብና ሙት" (2፡9) አለችው። እዚህ ላይ ልብ ልንል የሚገባን ጥልቅ ነገር ቢኖር፣ ሚስቱ ራሷ ተመሳሳይ ኪሳራ (የማኅፀኗን ፍሬዎች አሥር ልጆቿንና ንብረቷን በሙሉ) ስላጣች፣ እየተናገረች ያለችው በሐዘን ከተሰበረ የልብ ስቃይ መሆኑን ነው። ቃላቷ ጨካኝና የእምነት ማነስ ቢመስሉም፣ ከሥሩ ግን ሐዘን ያደቀቀው የተስፋ መቁረጥ ድምፅ ይታየናል። ኢዮብ ግን "እርሱ ግን፦ ከሰነፎች ሴቶች አንዲቱ እንደምትናገር ተናገርሽ፤ ከእግዚአብሔር እጅ መልካሙን ተቀበልን፥ ክፉውንስ አንቀበልምን? አላት።" (2፡10) ሲል መለሰ፣ ይህ ንግግር የትዕግሥትና የመንፈሳዊ ብስለት ጫፍ ነው፤ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት በብርሃንም ሆነ በጨለማ ጊዜ በእኩልነት ይቀበላል። ይህ አቋም ለዘመናዊው አማኝ ኃይለኛ ተግባራዊ ጥያቄ ያቀርባል፦ የእኛ እምነት የተመሠረተው በምቾት ደሴት ላይ ብቻ ነው ወይስ በክፉው ማዕበል ቀንም ጸንቶ ይቆማል?

ምዕራፍ 3፡ ኢዮብ ልደቱን ይረግማል

ከሰባት ቀናት ዝምታና ጸጥታ በኋላ ኢዮብ ራሱ ዝምታውን ሰበረ፤ ነገር ግን ፊቱን ወደ እግዚአብሔር አዙሮ ከመውቀስ ይልቅ፣ የተወለደበትን ቀን በምሬት ረገመ (3፡1-3)። "ያ ቀን ጨለማ ይሁን፤ እግዚአብሔር ከላይ አይመልከተው" (3፡4) የሚለው የልቅሶ ጩኸት፣ ኢዮብ ገና ኃጢአት ባይሠራም እንኳ፣ ጥልቅ ሥነ-ልቦናዊና ስሜታዊ ውድቀት ውስጥ መግባቱን ይገልጣል። መጽሐፍ ቅዱስ የሰውን ልጅ ሥቃይና ትግል በሙሉ ሐቀኝነት ይተርካል እንጂ፣ ኢዮብን ስሜት አልባ (Stoic) ወይም ሕመም የማይሰማው ሱፐር-ማን አድርጎ አያቀርበውም። በከባድ ሥቃይ ውስጥ ስናልፍ የተስፋ መቁረጥ ስሜት ሊጫነን ይችላል፣ ይህ ስሜት ራሱ ኃጢአት አይደለም፤ ዋናው ቁም ነገር ያንን ስሜት ወዴት ይዘነው እንሄዳለን የሚለው ነው። ኢዮብ ሥቃዩን፣ ጥያቄውንና ብሶቱን ይዞ የሄደው ወደ እግዚአብሔር እንጂ ከእግዚአብሔር አልሸሸም። ጥልቅ ልቅሶና ብሶት ራሱ በእግዚአብሔር ፊት ሲፈስ የጸሎት አንድ መገለጫ ሊሆን እንደሚችል የኢዮብ ንግግር ያስተምረናል።

ምዕራፍ 4–14፡ የመጀመሪያው የክርክር ዑደት

ኤልፋዝ የመጀመሪያውን ንግግር ሲጀምር፣ በራሱ ውስጣዊ ራእይና ልምድ ላይ ተመርኩዞ "ንጹሕ ሆኖ የጠፋ ማን እንደ ሆነ፥ እባክህ፥ አስብ፤ ወይስ ቅን ሰው የጠፋበት የት ነው?" (4፡7) ሲል ይጠይቃል። ይህ የብድራት ትምህርት ማዕከላዊ መርሕ ሲሆን፣ መከራ ሁልጊዜ የተደበቀ ኃጢአት ቀጥተኛ ውጤት ነው ከሚል ጠባብ ግምት ይመነጫል። ጓደኞቹ የእግዚአብሔርን ፍትሕ ለመጠበቅ ሲሉ የኢዮብን ንጽሕና መስዋዕት አደረጉ። ኢዮብ ምላሽ ሲሰጥ፣ "ሁሉን የሚችለውን አምላክ መፍራት ለተወ፥ ለቀለጠ ሰው ባልንጀራው ቸርነትን ሊያደርግለት ይገባዋል።" (6፡14) በማለት ጓደኞቹን ርኅራኄ እንዲያሳዩት ይማጸናል፤ "የነፋስን ቃል ትዘልፋላችሁን?" (6፡26) ሲልም ቅንነት የጎደለውና በንድፈ-ሐሳብ የታጠረ ፍርዳቸውን ይቃወማል።

ምዕራፍ 15–21፡ ሁለተኛው የክርክር ዑደት

በዚህ የክርክር ዑደት ጓደኞቹ ጥቃታቸውን ይበልጥ ያጠናክራሉ፤ ኤልፋዝ ኢዮብን በቀጥታ "ኃጥእ" ብሎ ይከሳል (15፡20-35)፣ ሶፋርም "የኃጥኣን ደስታ አጭር... እንደ ሆነ አላወቅህምን?" (20፡5) በማለት ኢዮብ በስውር ኃጢአት እንደወደቀ ይደመድማል። ጓደኞቹ ኢዮብን በማጥቃት እግዚአብሔርን እየተከላከሉ መስሏቸው ነበር፣ ነገር ግን እግዚአብሔር የውሸት መከላከያ አያስፈልገውም። ይሁን እንጂ፣ ኢዮብ በዚህ የጨለማ ጥልቀት ውስጥ ሆኖ፣ ከመላው መጽሐፍ እጅግ ደማቅ የሆነውን የተስፋ ብርሃን ያንጸባርቃል፤ ይህ ደግሞ እውነተኛ መለኮታዊ ብርሃን ብዙ ጊዜ ከድቅድቅ ጨለማ ማኅፀን እንደሚወለድ የሚያሳይ መንፈሳዊ ንድፍ ነው።

ኢዮብ በምዕራፍ 21 ላይ ጓደኞቹን "ወደ እኔ ተመልከቱ፥ ደንግጡም" (21፡5) ሲል ይጋብዛል፤ በመቀጠልም ብዙ ጊዜ ክፉዎች በምድር ላይ እንደሚበለጽጉ በተጨባጭ ምልከታ ያሳያል (21፡7-13)። ይህም ጠባቡን የብድራት ትምህርት በተጨባጭ የሕይወት ማስረጃ ውድቅ ያደርገዋል፤ የዓለም ሥርዓት ሁልጊዜ በንጹሕ የፍትሕ ቀመር እንደማይሄድ ያሳያል። ይህ ደግሞ አማኞች ስለ ዓለም ትክክለኛ ምልከታ እንዲኖራቸው ይረዳል፤ ውጫዊ ብልጽግና ሁልጊዜ የመንፈሳዊ ጽድቅ ማረጋገጫ ምልክት አይደለም፣ ድህነትም እንዲሁ የኃጢአት ፍርድ አይደለም።

ምዕራፍ 22–31፡ ሦስተኛው ዑደትና የኢዮብ የመጨረሻ መከላከያ

ኤልፋዝ በዚህ ዙር ሥነ-መለኮታዊ ክርክሩን ትቶ ወደ ቀጥተኛ ስም-ማጥፋት ይሸጋገራል፤ ኢዮብን ድሆችን በመበዝበዝ እና መበለቶችን ባለመርዳት ይከሳል (22፡6-9)—እነዚህ ውንጀላዎች ምንም ዓይነት ተጨባጭ ማስረጃ የሌላቸውና ከጠባብ ቲዎሎጂያዊ ግምት ብቻ የመነጩ ነበሩ። ይህ ክስተት እኛም በሌሎች ላይ በችኮላና በተሳሳተ መንፈሳዊ መነጽር ስንፈርድ ምን ያህል ጥልቅ ቁስል ልንፈጥር እንደምንችል የሚያስጠነቅቅ ነው። ኢዮብ ግን በምዕራፍ 23 ላይ "እነሆ፥ ወደ ፊት ብሄድ በዚያ የለም፤ ወደ ኋላም ብመለስ አላገኘውም፤" (23፡8) በማለት የእግዚአብሔርን ፊት መደበቅ በሐዘን ሲናገር፣ ወዲያው ግን "እርሱ ግን የምሄድባትን መንገድ ያውቃል፤ ከፈተነኝ በኋላ እንደ ወርቅ እወጣለሁ።" (23፡10) ሲል መለኮታዊ ዕውቀትን ያምናል። የእግዚአብሔር ድብቅነት የእግዚአብሔርን መለየት አያሳይም፤ እኛ የእርሱን መንገድ በጨለማ ውስጥ ባናይም፣ እርሱ ግን የእኛን መንገድ ጠንቅቆ ያውቃል።

በምዕራፍ 29–31 ኢዮብ የመጨረሻውን ራስን የመከላከል ንግግር ያደርጋል፤ የቀድሞ ክብሩን በናፍቆት ያስታውሳል (29)፣ የአሁኑን ውርደት ይገልጻል (30)፣ እና በምዕራፍ 31 ደግሞ ድንቅ የሆነውን "የንጽሕና መሐላ" ያውጃል። ዝሙት፣ ውሸት፣ ስስት፣ ጣዖት አምልኮ፣ በቀል ወዘተ እንዳልፈጸመ በዝርዝር በመሐላ ያረጋግጣል (31፡1-40)። ይህ ምዕራፍ በጥንታዊ ቅርብ ምሥራቅ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ ልዩ የሆነ የግል ሥነ-ምግባር ዝርዝር ኑዛዜ ሲሆን፣ ኢዮብ ውጫዊ ተግባር ብቻ ሳይሆን ውስጣዊ የልብ ዝንባሌንም "ከዓይኔ ጋር ቃል ኪዳን አደረግሁ፤ እንግዲህስ ወደ ቆንጆ እንዴት እመለከታለሁ?" (31፡1) በማለት በጽኑ እንደሚጠብቅ ያሳያል። ይህ ውስጣዊ የልብ ንጽሕና ላይ ያለው ትኩረት፣ ከክርስቶስ የተራራ ስብከት ትምህርት (ማቴ. 5፡27-28) ጋር በሚያስደንቅ ሁኔታ ይስማማል፤ እውነተኛ ጽድቅ ከልብ የሚመነጭ መሆኑን ያውጃል።

ምዕራፍ 32–37፡ የኤሊሁ ንግግር

ወጣቱ ኤሊሁ ወደ መድረኩ ሲወጣ፣ ራሱን ከቀደሙት ሦስት ጓደኞች የሚለየው በዕድሜው ብቻ ሳይሆን (32፡6-7)፣ መከራን በሚመለከትበት መንፈሳዊ መነጽር ጭምር ነው፤ እርሱ መከራን እንደ ደረቅ የኃጢአት ቅጣት አድርጎ ከመፈረጅ ይልቅ፣ እግዚአብሔር ሰውን "ነፍሱን ወደ ጕድጓድ እንዳትወርድ ቤዣት... የሕያዋን ብርሃን ይበራለት ዘንድ" (33፡28-30) ለመመለስ የሚጠቀምበት የማስተማሪያ ወይም የማንጻት መሣሪያ ሊሆን እንደሚችል ያስረዳል። ይህ የተለየ አመለካከት ለምዕመናን እጅግ ጠቃሚ ነው። ፈተና ሁልጊዜ የውድቀት ውጤት ሳይሆን፣ አንዳንዴ ፈጣሪ ልቦናችንን የሚያጠራበትና ወደ ጥልቅ ጸጋ የሚያሳድግበት የፍቅር ትምህርት ቤት ሊሆን ይችላል።

ምዕራፍ 38–39፡ የመጀመሪያው የያህዌ ንግግር — ስለ ግዑዙ ፍጥረት

"እግዚአብሔርም ከዐውሎ ነፋስ ውስጥ ሆኖ ለኢዮብ መለሰ" (38፡1) የተሰማው የያህዌ ግርማዊ ንግግር፣ እንደ ሰው ጠባብ አመለካከት ሳይሆን በተከታታይ መለኮታዊ ጥያቄዎች የተዋቀረ ነበር። "ምድርን በመሠረትሁ ጊዜ አንተ ወዴት ነበርህ? ማስተዋልንስ አውቀህ እንደ ሆነ ተናገር።" (38፡4)፤ "ባሕር ከማኅፀን እንደሚወጣ ፈልቆ በወጣ ጊዜ፥ በደጆች የዘጋው ማን ነው?" (38፡8)፤ "በውኑ በዘመንህ ንጋትን አዝዘሃልን? ለጎህስ ስፍራውን አስታውቀሃልን?" (38፡12) የሚሉት የነጎድጓድ ቃላት፣ ኢዮብን ከግል ሥቃዩ ጠባብ አድማስ አውጥተው ወደ ፍጥረት ግዙፍነትና ሚስጥራዊነት አስገቡት። እግዚአብሔር የኢዮብን ጥያቄዎች በቀጥታ ከመመለስ ይልቅ፣ ኢዮብን ራሱን ጠየቀው። ኢዮብ ለአንዱም ጥያቄ ምላሽ መስጠት አልቻለም። የእግዚአብሔር ዝምታ የተሰበረው በረቂቅ ማብራሪያ ሳይሆን በራእይ ነበር። ከዚያም ወደ ተራራ ፍየል፣ የዱር አህያ፣ ፈረስና ንስር (39) ዐውደ ርዕይ በማሻገር፣ እያንዳንዱ አውሬ በእግዚአብሔር የጥበብ ንድፍ እንደሚመራ ያሳየዋል። ይህ አስደናቂ የተፈጥሮ ሥዕል፣ ኢዮብን (እንዲሁም እኛን) ወደ ፍጹም ትሕትና ይጋብዛል። በዙሪያችን ያለውን የፍጥረት ሥርዓት እንኳ ሙሉ በሙሉ መረዳት ካልቻልን፣ ከፍጥረቱ በስተጀርባ ያለውን የፈጣሪን ጥልቅ የመከራና የጸጋ ዓላማዎች ሙሉ በሙሉ ልንረዳው እንችላለን ብሎ ማሰብ ትልቅ ሞኝነት ነው።

ምዕራፍ 40–41፡ ሁለተኛው የያህዌ ንግግር — ቤሆሞትና ሌዋታን

ኢዮብ በመለኮት ፊት እጅግ ዝቅ ብሎ፣ "እነሆ፥ እኔ ምናምንቴ ነኝ፤ ምን እመልስልሃለሁ? እጄን በአፌ ላይ አኖራለሁ።" (40፡4) ሲል የመጀመሪያውን የትሕትና ምላሽ ሰጠ። ነገር ግን እግዚአብሔር ትምህርቱን ገፋ በማድረግ ስለ ቤሆሞት (ግዙፍ የየብስ አውሬ) እና ሌዋታን (አስፈሪ የባሕር ዘንዶ / የትርምስ ተምሳሌት) መናገር ጀመረ። እነዚህ ኃያላንና አውዳሚ የሚመስሉ ፍጥረታት እንኳ በእግዚአብሔር ፍጹም ቁጥጥር ሥር መሆናቸውን አሳየው። "እጅህን በላዩ ጫን፤ ሰልፉን አስብ፥ ዳግመኛም አታድርገው።" (41፡8) የሚለው ማስጠንቀቂያ የመልእክቱን እምብርት ያጎላል፦ ኢዮብ ከቁጥጥሩ ውጭ የሆነውን የተፈጥሮ ክፋትና ትርምስ መግራት ካልቻለ፣ ዓለማትን በፍትሕ የሚገዛውን እግዚአብሔርን እንዴት ሊተቸው ይችላል? ይህ ኃያል ሐሳብ ዘመናዊው አንባቢ በዓለም ላይ ስላለው የክፋትና የሥቃይ ማዕበል ሲያስብ፣ በገዛ አእምሮው ፈትሎ ከመጨነቅ ይልቅ፣ ሁሉን በሥርዓት በሚመራው በእግዚአብሔር ሉዓላዊ እጅ ላይ ሙሉ በሙሉ እንዲያርፍ ያስተምረዋል።

ምዕራፍ 42፡ ኢዮብ ንስሐ ይገባል፤ ተሐድሶና በረከት

እግዚአብሔር ለኤልፋዝ "እንደ ባሪያዬ እንደ ኢዮብ ቅንን ነገር ስለ እኔ አልተናገራችሁምና" (42፡7) ማለቱ እጅግ ትኩረት የሚስብ ነው። ኢዮብ በሥቃዩ ብዛት ብዙ ቅሬታና የመንፈስ ሙግት ቢያቀርብም፣ ጓደኞቹ ደግሞ ደረቅ ሥነ-መለኮታዊ ትክክለኛነትን ቢደረድሩም፣ እግዚአብሔር የቆመው ከኢዮብ ጎን ነበር፤ ይህም በሐዘንና በልብ ስብራት ውስጥ የሚወጣ ሐቀኛ ጩኸት፣ ከሐሰተኛና ደረቅ መንፈሳዊነት ይልቅ በእግዚአብሔር ፊት ተቀባይነት እንዳለው ያስገነዝበናል። ኢዮብ ለወቀሱት ሦስት ጓደኞቹ በጸለየ ጊዜ፣ እግዚአብሔር የቀደመ ንብረቱን ሁለት እጥፍ አድርጎ መለሰለት (42፡10)፤ ይህ የተመለሰው ሀብት የኢዮብን ጽናት ለመክፈል የተሰጠ ብድራት ሳይሆን፣ በእምነት የጸና ኑሮ ፍጻሜው በረከት መሆኑን እና ራሱ የትንሣኤያዊ ተስፋ (19፡25-27) ምድራዊ ማሳያ ሆኖ እንዲያገለግል ነው።

ለምዕመናን ተግባራዊ ትምህርት፦ የኢዮብ መጽሐፍ የሚያስተምረን ዐቢይ እውነት፣ በሥቃይ እቶን ውስጥ ሆነን ወደ እግዚአብሔር ጥያቄ ማቅረብ ኃጢአት አለመሆኑን፣ የቅርብ ጓደኞች በሐዘን ጊዜ ከቃላት ይልቅ በጸጥታ መገኘትን ሊመርጡ እንደሚገባ፣ እና ከምንም በላይ፣ የሕይወታችን የመጨረሻ መጽናኛ የአእምሮ ማብራሪያ ማግኘት ሳይሆን ራሱን የሕይወት ምንጭ የሆነውን እግዚአብሔርን በግል ማወቅ መሆኑን ነው። ክርስቲያን አንባቢ ደግሞ፣ በኢዮብ የዘመናት ናፍቆት (19፡25) ውስጥ፣ እውነተኛው "ጎኤል" (ቤዛችን) የሆነውን የኢየሱስ ክርስቶስን የትንሣኤ ንጋት አስቀድሞ አሻግሮ ይመለከታል። ይህን ኃያል መጽሐፍ ደጋግመን ስናሰላስል፣ የምናልፍባቸው የጨለማ ሸለቆዎች ብቻችንን የምንጓዝባቸው እንዳልሆኑ፣ የቀደሙት ቅዱሳን ከእኛ በፊት ተመሳሳይ የነፍስ ትግል እንዳደረጉ፣ እና ከማዕበሉ ባሻገር ሁሉን ቻይ የሆነውን አምላክ በተስፋ መጠበቅ ከምንም በላይ የተገባ መሆኑን በእርግጠኝነት እንማራለን።

መዝሙር 1፡ የመላው መጽሐፍ መግቢያ በር

ጻድቁን ሰው "እርሱም በውኃ ፈሳሾች ዳር እንደ ተተከለች፥ ፍሬዋን በየጊዜዋ እንደምትሰጥ፥ ቅጠልዋም እንደማይረግፍ ዛፍ ይሆናል፤" (1፡3) በማለት፣ ከክፉዎች "ክፉዎች እንዲህ አይደሉም፥ ነገር ግን ነፋስ ጠርጎ እንደሚወስደው ትቢያ ናቸው።" (1፡4) ጋር በማነጻጸር፣ የመዝሙር መጽሐፍ የሁለት መንገዶችን ዘላለማዊ እጣ ፈንታ ደንግጎ ይከፈታል። እውነተኛ ብልጽግና እና የነፍስ ልምላሜ የሚመነጨው በሰዎች ዘንድ ከሚታይ ውጫዊ ስኬት ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ሕግ በማሰላሰል ውስጥ ከሚገኝ ጥልቅ ሥር ነው (1፡2)። "ማሰላሰል" (በዕብራይስጡ 'ሐጋህ' / Hagah) ዝም ብሎ በአይን ማንበብን ሳይሆን፣ ቃሉን አንበሳ እንደሚጮህ ወይም እንደሚያላምጥ የልብ ምት እስከሚሆን ድረስ በነፍስ ውስጥ ማዋሐድን፣ ማንሾካሾክን ያመለክታል። "በውኃ ፈሳሾች ዳር እንደ ተተከለች" የሚለው ውብ ምስል፣ ጻድቁ ዛፍ ራሱ ውኃ እንደማያመነጭ፣ ነገር ግን ሕይወት ሰጪ ከሆነው ምንጭ ጋር በመጣበቁ ብቻ "ፍሬዋን በየጊዜዋ እንደምትሰጥ" ያሳያል። ይህም እውነተኛ መንፈሳዊ ፍሬያማነት የሚገኘው (ዮሐ. 15፡5) ከእግዚአብሔር ቃል ጋር በማያቋርጥ የሕይወት ቁርኝት ስንኖር ብቻ መሆኑን ያረጋግጥልናል።

መዝሙር 8፡ የሰው ልጅ ክብር በፍጥረት ውስጥ

መዝሙር 19፡ የፍጥረት ድምፅ እና የቃሉ ብርሃን (ሁለት መገለጦች)

የመዝሙሩ የመጀመሪያ አጋማሽ (19፡1-6) አጠቃላይ መገለጥን በሚያስደንቅ ግጥማዊ ቋንቋ ያቀርባል፦ "ሰማያት የእግዚአብሔርን ክብር ይናገራሉ፥ የሰማይም ጠፈር የእጁን ሥራ ያወራል።" (19፡1)። መላው ጽንፈ ዓለም ያለ ቃልና ድምፅ፣ የፈጣሪውን ኃይልና ግርማ ለሰው ልጆች ሁሉ የሚሰብክ ክፍት መጽሐፍ መሆኑን ያውጃል (ሮሜ 1፡20)። ሆኖም፣ ሁለተኛው ክፍል (19፡7-11) ወደ ልዩ መገለጥ ይሻገራል፦ "የእግዚአብሔር ሕግ ፍጹም ነው፥ ነፍስን ይመልሳል... ከወርቅና ከክቡር ዕንቍ ይልቅ ይወደዳል፤" (19፡10)። ይህ መዋቅራዊ ሽግግር እጅግ ጥልቅ ትምህርት አለው። ተፈጥሮ የእግዚአብሔርን ኃይል ቢያሳየንም፣ የእርሱን አዳኝነት፣ ቅድስናና ፈቃድ ሙሉ በሙሉ ልናውቅ የምንችለው በጽሑፍ በተሰጠን ቃሉ (ሕጉ) ብቻ ነው። መዝሙሩ "አቤቱ፥ ረዳቴ ቤዛዬም፥ የአፌ ቃልና የልቤ አሳብ በፊትህ ያማረ ይሁን።" (19፡14) በሚል ግላዊ ጸሎት መደምደሙ፣ ታላቁን የሥነ-መለኮት እውነት ወደ ግለሰብ የልብ ንጽሕና ልመና የሚያመጣ ድንቅ ድልድይ ነው። ቃልን መስማት ወደ ግል የልብ መታደስ ሊያመራ ይገባዋል።

መዝሙር 22፡ የሰቆቃ ሸለቆ እና የመስቀሉ ድል (መሲሐዊ ሥቃይ)

መዝሙር 51፡ የልብ ስብራት እና የንስሐ ጥልቀት

ንጉሥ ዳዊት ከቤርሳቤህ ጋር ከፈጸመው አሳዛኝ ውድቀት በኋላ በመንፈስ ቅዱስ ተግሣጽ የተጻፈው ይህ መዝሙር፣ የእውነተኛ ንስሐን ጥልቅ አናቶሚ ያሳየናል። እጅግ የሚገርመው፣ ታላቁ ንጉሥ ይህን የውርደት ኑዛዜ ሸሽጎ ለማለፍ ከመሞከር ይልቅ፣ ለመላው የእስራኤል ማኅበር እና ለትውልድ ሁሉ ትምህርት ይሆን ዘንድ በይፋ መዘመሩ ነው። እውነተኛ ንስሐ ራስን ከማጽደቅ ይልቅ ራስን በእግዚአብሔር ፊት ባዶ ለማድረግ ፈቃደኛ መሆንን ይጠይቃል።

መዝሙር 73፡ የክፉዎች ብልጽግና እና የመቅደሱ መገለጥ

አሳፍ "እኔ ግን እግሮቼ ሊሰናከሉ... ጥቂት ቀርቶ ነበር።" (73፡2) በማለት ሐቀኛ መንፈሳዊ ቀውሱን ይናዘዛል፤ ምክንያቱም ክፉዎች ያለ አንዳች ፍርሃት በምድር ሲበለጽጉ ጻድቃን ሲሰቃዩ አይቷልና (73፡3-12)። ይህ ግልጽ ትግል፣ እውነተኛ አማኝ እንኳ በፍትሕ መጓደል ምክንያት ጥያቄ ውስጥ ሊገባ እንደሚችል ያሳያል፤ ጥያቄ መጠየቅ ኃጢአት አይደለም፣ ነገር ግን መልሱን የት እንፈልጋለን የሚለው ነው ወሳኙ። አሳፍ "ወደ እግዚአብሔር መቅደስ እስክገባ ድረስ፥ ፍጻሜአቸውንም እስካስተውል ድረስ።" (73፡17) ሲል ታላቅ የአመለካከት መገለጥ (Paradigm Shift) ያገኛል። የእግዚአብሔር መገኘት ውስጥ መግባት ውጫዊውን እውነታ ባይቀይረውም፣ የነገሮችን ዘላለማዊ ትርጉም በግልጽ እንድናይ መንፈሳዊ መነጽራችንን ያጠራዋል። በመጨረሻም፣ "በሰማይ ያለኝ ምንድር ነው? በምድርም ላይ ከአንተ ዘንድ ምን ፈለግሁ?" (73፡25) በሚል የልብ ጩኸት ሲደመድም፣ ከሁኔታዎች ባሻገር ፈጣሪውን ማግኘቱ ከሁሉ የሚበልጥ ብልጽግና መሆኑን ያስተምረናል።

መዝሙር 90፡ የሙሴ ጸሎት — የሰው ልጅ ትቢያነት እና የያህዌ ዘላለማዊነት

መዝሙር 103፡ የያህዌ ሔሴድ (የማይነጥፍ ምሕረት)

"ምሥራቅ ከምዕራብ እንደሚርቅ፥ እንዲሁ ኃጢአታችንን ከእኛ አራቀ።" (103፡12) የሚለው ቃል፣ የእግዚአብሔርን ሔሴድ (Hesed - ጽኑ የቃል ኪዳን ፍቅርና ምሕረት) እጅግ በሚያስደንቅ የሥነ-ምህዳር ዘይቤ ይገልጠዋል። ዳዊት ሰሜንና ደቡብን አልተጠቀመም፤ ምክንያቱም ሰሜንና ደቡብ በመልክዓ ምድር ዋልታ (Poles) ላይ የሚገናኙበት ገደብ አላቸው፤ ምሥራቅና ምዕራብ ግን መቼም አይገናኙም፤ ማለቂያ የሌለውን ርቀት ይወክላሉ። ይህም የያህዌ ይቅርታ ፍጹምና ገደብ የለሽ መሆኑን ያስረግጣል። መዝሙሩ ከግላዊ የነፍስ ውይይት ("ነፍሴ ሆይ፣ እግዚአብሔርን ባርኪ") ተነስቶ፣ የመላው ጽንፈ ዓለም ፍጥረታትና መላእክት ወደሚያቀነቅኑት ኮስሚክ ምስጋና (103፡20-22) ማደጉ፣ የአንድ ሰው የይቅርታ ልምምድ ዓለም አቀፋዊ የዝማሬ ማዕበል መፍጠር እንደሚችል ያሳያል። እግዚአብሔር ኃጢአታችንን ብቻ ሳይሆን በሽታችንንም የሚፈውስ ፈዋሽ አባት መሆኑን ይህ መዝሙር በክብር ያውጃል።

መዝሙር 110፡ የንጉሥ-ካህኑ (የመሲሑ) ዘላለማዊ ሹመት

ከማንኛውም የብሉይ ኪዳን ክፍል ይልቅ በአዲስ ኪዳን ውስጥ በስፋት የተጠቀሰው ይህ መዝሙር፣ መሲሐዊ ሥነ-መለኮት የፈነጠቀበት ዐቢይ ምዕራፍ ነው። "እግዚአብሔር ጌታዬን፦ ጠላቶችህን የእግርህ መረገጫ እስካደርግልህ ድረስ በቀኜ ተቀመጥ አለው።" (110፡1)። ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን ቃል ተጠቅሞ የገዛ ራሱን አምላክነት አረጋግጧል (ማቴ. 22፡41-45)፤ ታላቁ ንጉሥ ዳዊት በመንፈስ "ጌታዬ" ብሎ ከጠራው፣ መሲሑ ከሰው ልጅነት በላይ የሆነ መለኮታዊ ማንነት እንዳለው ግልጽ ነው። በተጨማሪም "አንተ እንደ መልከ ጼዴቅ ሥርዓት ለዘላለም ካህን ነህ ብሎ እግዚአብሔር ማለ፥ አይጸጸትም።" (110፡4) የሚለው አዋጅ (ዕብ. 5-7)፣ መሲሑ በሌዋውያን የዘር ሐረግ ከሚተላለፈው ጊዜያዊ ክህነት ውጭ የሆነ፣ በንጉሥነትና በካህንነት ሥልጣን የተዋሐደ ዘላለማዊ አማላጅ መሆኑን አብስሯል። ክርስቶስ ንጉሣችን ብቻ ሳይሆን ወደ አብ የሚያቀርበን የዘላለም ካህናችን ነው።

መዝሙር 119፡ በእግዚአብሔር ቃል ላይ ያለ ፍጹም ደስታ

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እጅግ ረጅሙ የሆነው ይህ መዝሙር፣ በ22ቱ የዕብራይስጥ ፊደላት ቅደም ተከተል በሚያስደንቅ የሥነ-ጽሑፍ ጥበብ የተዋቀረ ነው። እያንዳንዱ ስምንት ቁጥሮች ባሉት ክፍል በተመሳሳይ ፊደል መጀመሩ፣ የእግዚአብሔር ቃል (ቶራ) ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ (ከሀ እስከ ፐ) ፍጹም፣ ሥርዓታማና ምሉዕ መሆኑን ያንጸባርቃል። "ሕግህ ለእግሬ መብራት፥ ለመንገዴ ብርሃን ነው።" (119፡105) የሚለው ዘላለማዊ ጥቅስ፣ ሕጉን እንደ ከባድ ቀንበር ሳይሆን እንደ የሕይወት ኮምፓስ ያቀርበዋል። ጥንታዊው መንገድ አዳሪ በድቅድቅ ጨለማ ውስጥ በእግሩ ሥር ብቻ የምታበራ አነስተኛ የዘይት መብራት ይዞ እንደሚጓዝ ሁሉ፤ የእግዚአብሔር ቃል የነገውን አጠቃላይ ምስል ባያሳየንም እንኳ፣ በጨለማው ዓለም ውስጥ ዛሬ ልንራመድበት የሚገባንን ቀጣዩን የጽድቅ ርምጃ በግልጽ ያሳየናል።

መዝሙር 150፡ የታላቁ ጉዞ መደምደሚያ — ኮስሚክ ምስጋና

የመዝሙር መጽሐፍ "እስትንፋስ ያለው ሁሉ እግዚአብሔርን ያመስግን። ሃሌ ሉያ።" (150፡6) በሚል ታላቅ ሁለንተናዊ የድል አዋጅ ይደመደማል። ይህ ከመዝሙር 1 ግላዊ የጽድቅ ምርጫ ተነስቶ በልዩ ልዩ የሰቆቃና የዕንባ ሸለቆዎች አቋርጦ ወደ ዓለም አቀፋዊ ምስጋና የተደረገ ታላቅ ሥነ-መለኮታዊ ጉዞ ማብቂያ ነው። ይህ የመጽሐፉ የትረካ ንድፍ ራሱ ለተሰበረና ለተጨነቀ ልብ ታላቅ ተስፋ ይሰጣል፤ በመንገዳችን ላይ ስንደክም፣ ስናለቅስና ከጨለማ ጋር ስንታገል ብንቆይም፣ የመንፈሳዊ ጉዟችን የመጨረሻ ማረፊያ ከቅዱሳንና ከመላእክት ጋር የሚደረግ ማለቂያ የሌለው የምስጋና ሲምፎኒ ነው። ድሉ የተረጋገጠ ነው፣ የመጨረሻው ቃላችንም "ሃሌ ሉያ" ይሆናል!

ለምዕመናን ተግባራዊ ትምህርት፦ የመዝሙር መጽሐፍ የሰው ልጅ ነፍስ ሐቀኛ መስተዋት ነው። ለእያንዳንዱ የተወሳሰበ ስሜታችን ለፍርሃት፣ ለንዴት፣ ለተስፋ መቁረጥ፣ እንዲሁም ለደስታችን፤ መለኮታዊ ቋንቋ ይሰጠናል። የተጨነቀ ልብ ሃይማኖታዊ ጭምብል ሳያጠልቅ በሐቀኝነት ወደ ፈጣሪው ፊት እንዲቀርብ ያስተምረዋል። መዝሙራትን የዕለት ተዕለት የጸሎትና የንባብ ልማዳችን ስናደርግ፣ ራሳችንን ከማንበብ አልፈን የክርስቶስን ልብ ወደ ማወቅ፣ እንዲሁም በየትኛውም የሕይወት ማዕበል ውስጥ የመጨረሻው ቃላችን ምስጋና ወደሚሆንበት ጥልቅ መንፈሳዊ ብስለት እናድጋለን።

ምዕራፍ 1፡ ዓላማና መሠረታዊ ጥሪ

ምዕራፍ 2–4፡ የአባት ተደጋጋሚ የልብ ምክር

"በፍጹም ልብህ በእግዚአብሔር ታመን፥ በራስህም ማስተዋል አትደገፍ፤ በመንገድህ ሁሉ እርሱን እወቅ፥ እርሱም ጎዳናህን ያቀናልሃል።" (3፡5-6)። ይህ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እጅግ ጎልቶ የሚታወቀው ጥቅስ፣ የእውነተኛ ጥበብ መሠረት ራስን ከመመካት ይልቅ፣ ሉዓላዊ በሆነው አምላክ ላይ ሙሉ በሙሉ ማረፍ መሆኑን ያስተምራል። "በፍጹም ልብህ" የሚለው ሐረግ፣ ግማሹን በእግዚአብሔር ግማሹን ደግሞ በራስ የሎጂክ ችሎታ ላይ የተንጠለጠለ የተከፋፈለ እምነትን በፍጹም አይቀበልም፤ ይልቁንም አጠቃላይ የሆነ የነፍስ መገዛትን ይጠይቃል። ምዕራፍ 4 ደግሞ "አጥብቀህ ልብህን ጠብቅ፥ የሕይወት መውጫ ከእርሱ ነውና።" (4፡23) በማለት፣ የሰው ልጅ ውጫዊ ሥነ-ምግባር ሁሉ የሚመነጨው ከውስጣዊው የነፍስ ማደሪያ (ከአእምሮና ከፈቃድ ማዕከል) መሆኑን ያስገነዝባል። መንፈሳዊ ጤንነት የሚረጋገጠው ውጫዊውን ገጽታ በማስተካከል ብቻ ሳይሆን፣ የልብን ጓዳ ለእግዚአብሔር ቃልና መንፈስ ክፍት በማድረግ ነው።

ምዕራፍ 5–7፡ ማስጠንቀቂያ ስለ ባዕድ (ዘማዊት) ሴት

እነዚህ ምዕራፎች ወጣቱን ከሥጋዊ ዝሙትና ከመንፈሳዊ ክህደት አጥብቀው ያስጠነቅቃሉ፦ "የጋለሞታ ሴት ከንፈር ማርን ታንጠባጥባለችና... ፍጻሜዋ ግን እንደ እሬት መራራ ነው፥" (5፡3-4)። እዚህ ላይ 'ባዕድ ሴት' የምትወክለው ቃል በቃል ዝሙትን ብቻ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ኪዳን ውጭ የሆነችውን 'የሞኝነትን መንገድ' ጭምር ነው። ይህ ጥልቅ የተግባር ጥበብ፣ የኃጢአት ጊዜያዊ ጣፋጭነት ወደ ዘላቂ የነፍስ ሞትና መራራነት እንደሚመራ አሳምሮ ያሳያል። በአንጻሩም፣ የትዳር ታማኝነት የሕይወት ጸጋ መሆኑን ሲያውጅ፣ "ምንጭህ ቡሩክ ይሁን፤... ጡቶችዋን ሁልጊዜ ታርካህ፤" (5፡18-19) ይላል። ዛሬ በስሜት የምናደርገው አጭር ምርጫ፣ የነገው ዘላለማዊ እጣ ፈንታችን ላይ የሚያመጣውን አስከፊ መዘዝ አጉልቶ ያሳያል። መጽሐፈ ምሳሌ ኃጢአትን የሚያወግዘው ክፉ ስለሆነ ብቻ ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ ዘላቂ ደስታ ስለሚያጠፋ ጭምር ነው።

ምዕራፍ 8፡ ጥበብ እንደ መለኮታዊ አካል (Personification of Wisdom)

ምዕራፍ 9፡ ሁለቱ የሕይወት ግብዣዎች

በዚህ ምዕራፍ፣ 'ጥበብ' ሰባቱን ምሰሶዎች አቁማ ቤቷን ሠርታ የሕይወት ግብዣ ታደርጋለች (9፡1-6)፤ በሌላ በኩል ደግሞ 'ሞኝነት' ጩኸቷን አብርታ የሞት ግብዣ ታቀርባለች (9፡13-18)። "የተሰረቀ ውኃ ጣፋጭ ነው፥" (9፡17) ብላ የምታባብለው ሞኝነት፣ ቤቷ "በሲኦል ጥልቅ" (9፡18) እንዳለ ተደብቋል። ይህ ንጽጽር ለምዕራፍ 1-9 ታላቅ ማጠቃለያ ነው፦ የሰው ልጅ በየዕለቱ በሁለት የግብዣ ማዕዶች መካከል ይቆማል፤ ሁለቱም ማራኪ ቢመስሉም፣ አንደኛው ወደ ዘላለም ሕይወት ሌላኛው ደግሞ ወደ ዘላለም ሞት ይመራል። ይህ መንፈሳዊ ማስጠንቀቂያ፣ የኃጢአት ውጫዊ ማራኪነት ብቻውን የሕይወት ምርጫ መስፈርት ሊሆን እንደማይችል በግልጽ ያሳስባል።

ምዕራፍ 10–15፡ የተቃራኒ ንጽጽር (Antithetical Parallelism) ጥበብ

"ጠቢብ ልጅ አባቱን ደስ ያሰኛል፤ ሰነፍ ልጅ ግን ለእናቱ ኀዘን ነው።" (10፡1)። አብዛኞቹ የሰሎሞን ምሳሌዎች የተዋቀሩት በተቃራኒ ንጽጽር ነው። ይህ የዕብራይስጥ ሥነ-ጽሑፍ ስልት አንባቢው የሁለቱን መንገዶች (የጽድቅንና የኃጢአትን) ልዩነት በማስተዋል ሚዛን ላይ አስቀምጦ እንዲመዝን ያስገድደዋል። "በቃል ብዛት ውስጥ ኃጢአት አይታጣም፤ ከንፈሩን የሚገታ ግን አስተዋይ ነው።" (10፡19) የሚለው ጥቅስ ደግሞ ስለ አንደበት ቁጥጥር ማዕከላዊ ትምህርት ይሰጣል። ንግግር በራሱ ኃጢአት ባይሆንም፣ ያልተገራና ያልተቀመመ ብዙ ቃል ግን የነፍስን አጥር አፍርሶ ለጠላት በር ይከፍታል። ቃሎቻችን የልባችን ነጸብራቆች ናቸውና ማስተዋልን ይፈልጋሉ።

ምዕራፍ 16–22፡9፡ ስለ ያህዌ ሉዓላዊነትና ማኅበራዊ ኃላፊነት

ምዕራፍ 22፡17–24፡34፡ "የጠቢባን ቃላት" (Words of the Wise)

ይህ ክፍል በጥንታዊ ቅርብ ምሥራቅ ከሚገኙ የጥበብ ጽሑፎች ጋር የቅርጽ መመሳሰል ቢኖረውም፣ የእስራኤልን ጥበብ ልዩ የሚያደርገው ተግባራዊ ሕይወትን ከያህዌ የቃል ኪዳን ሕግ ጋር አጥብቆ ማስተሳሰሩ ነው። "ድሀን አትዝረፍ ድሀ ነውና... እግዚአብሔር ይፋረድላቸዋልና፥" (22፡22-23) የሚለው ማስጠንቀቂያ፣ ማኅበራዊ ፍትሕን ከመንፈሳዊ እውነት ጋር ያዋሕዳል። ድሃን መንካት ማኅበራዊ ወንጀል ብቻ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን አዳኝነትና ተበቃይነት በቀጥታ የሚፈታተን መንፈሳዊ አደጋ ነው። እግዚአብሔር ራሱ ለተገፉት ጠበቃ ሆኖ ይቆማል።

ምዕራፍ 25–29፡ የሕዝቅያስ ሰዎች የሰበሰቡት ጥበብ

በኋላ በጻድቁ ንጉሥ በሕዝቅያስ ዘመን የተሰበሰቡት እነዚህ የሰሎሞን ምሳሌዎች (25፡1)፣ መለኮታዊው የጥበብ ቃል በትውልዶች ቅብብሎሽ እንዴት በጥንቃቄ እንደተጠበቀ ያሳያሉ። "በኃጥእ ፊት የሚወድቅ ጻድቅ እንደ ደፈረሰ ምንጭና እንደ ተበላሸ ውኃ ነው።" (25፡26) የሚለው ምሳሌ፣ የጻድቅን ውድቀት አስከፊነት በሚዘገንን ሁኔታ ይገልጸዋል። መንፈሳዊ መሪዎች ወይም ጻድቃን በኃጢአት ሲወድቁ፣ የሚጎዳው የራሳቸው ሕይወት ብቻ ሳይሆን፣ እንደ ንጹሕ ምንጭ ከእነርሱ ይጠጡ የነበሩትን ብዙዎችን ጭምር ወደ ማኅበራዊና መንፈሳዊ ስብራት ይዳርጋሉ። የቅድስና ሕይወት ለግል ብቻ ሳይሆን ለማኅበረሰብ ጤንነት ወሳኝ ነው።

ምዕራፍ 30፡ የአጉር ንግግር — የዕውቀት ገደብና ትሕትና (Epistemological Humility)

"እኔ ከሰው ሁሉ ይልቅ ሰነፍ ነኝ፥ የሰውም ማስተዋል የለኝም፤" (30፡2) ብሎ የሚጀምረው የአጉር ንግግር፣ የሰውን ልጅ አእምሯዊ ገደብ በአጽንዖት ያሳያል። "ወደ ሰማይ የወጣ የወረደስ ማን ነው? ... ስሙስ ማን ነው? የልጁስ ስም ማን ነው? አንተ ታውቃለህን?" (30፡4) በማለት ፈጣሪን አውቆ ለመጨረስ አለመቻሉን ይመሰክራል። እውነተኛ ጥበብ የሚጀምረው የእግዚአብሔርን ጥልቀት መርምረን አንጨርሰውም ብሎ በራስ የእውቀት ገደብ ውስጥ በትሕትና በመውደቅ ነው። 'የልጁስ ስም ማን ነው?' የሚለው ጥያቄ ደግሞ፣ በአዲስ ኪዳን ለሚገለጠው ለወልድ (ለኢየሱስ ክርስቶስ) ማንነት የተተወ ድንቅ ትንቢታዊ ፍንጭ ነው።

ምዕራፍ 31፡ የልሙኤል እናት ምክርና የልባም ሴት (Eshet Hayil) ግጥም

ለምዕመናን ተግባራዊ ትምህርት፦ መጽሐፈ ምሳሌ የሚያስተምረን ዐቢይ እውነት፣ ጥበብ ከተጨባጩ የሕይወት ውጣ ውረድ የራቀች ረቂቅ ጽንሰ-ሐሳብ አለመሆኗን ነው። እያንዳንዱ ዕለታዊ ምርጫችን፣ የአንደበት አጠቃቀም፣ የገንዘብ አያያዝ፣ ማኅበራዊ ፍትሕ፣ ትዳርና ጓደኝነት ሁልጊዜ በእግዚአብሔር ፊት የሚደረግ አምልኮ ነው። ይህን የጥበብ መጽሐፍ በየዕለቱ ማሰላሰል፣ የሰውነትን (Character) መሠረት በእግዚአብሔር ቃል ላይ አንጾ መለኮታዊ አስተሳሰብን ለመላበስ የሚያስችል ታላቅ የመንፈስ ቅዱስ ትምህርት ቤት ነው።

ምዕራፍ 1፡ የከንቱነት አዋጅና የተፈጥሮ ዑደት

ምዕራፍ 1፡12–2፡26፡ የቆሄሌት ታላቅ የሙከራ ላቦራቶሪ

ቆሄሌት ('ሰብሳቢው') በምድራዊ ሕይወት ውስጥ ትልቅ የሳይንሳዊና የፍልስፍና ላቦራቶሪ ከፈተ፤ ጥበብን፣ ሥጋዊ ተድላን፣ ታላላቅ የሕንፃ ፕሮጀክቶችን፣ ሀብትንና ክብርን በሙሉ አቅሙና በስፋት መርምሮ፣ ከእግዚአብሔር ጋር ግንኙነት ከሌለ ከፀሐይ በታች ያለው ማንኛውም ጥረት ባዶ መሆኑን ደመደመ። "ጥበብንም አውቅ ዘንድ እብደትንና ስንፍናንም አውቅ ዘንድ ልቤን ሰጠሁ፤ ይህም ደግሞ ነፋስን እንደ መከተል መሆኑን አስተዋልሁ።" (1፡17)፤ "በጥበብ ብዛት ኀዘን ይበዛልና፥ እውቀትንም የሚጨምር ጭንቅን ይጨምራልና።" (1፡18)። ይህ በጨረፍታ ሲታይ ተቃራኒ የሚመስል ሐሳብ እጅግ ጥልቅ እውነትን ይይዛል። ብዙ ባወቅንና የዓለምን ውስብስብነትና ክፋት በጥልቅ በተረዳን መጠን፣ የነፍሳችን ሐዘንና ስብራት ይጨምራል፤ ይህ ግን ዕውቀትን መጥላት እንዳለብን ቢያሳይ አይደለም፣ ይልቁንም ዓለማዊ ዕውቀት ብቻውን ለተሰበረች ነፍስ ዘላለማዊ ዕረፍትን መስጠት እንደማይችል ያረጋግጣል። ቆሄሌት በዘመኑ ንጉሥ እንደ መሆኑ መጠን ማንኛውንም የሰውን ልጅ ፍላጎት የማርካት አቅም ነበረው (2፡10 "ዓይኖቼም የፈለጉትን ሁሉ አልከለከልኋቸውም፤")፤ ስለዚህም የእርሱ ድመዳሜ ከምቀኝነት ወይም ዕድል ካለማግኘት የመጣ ሳይሆን፣ ሁሉንም ነገር በእጁ ገብቶ ሞክሮ ካየ በኋላ ከሰጠው የማያሻማ የምስክርነት ቃል የተገኘ በመሆኑ መልእክቱን እጅግ ኃይለኛ ያደርገዋል።

ምዕራፍ 3፡ ለሁሉም ወቅቶች አለው

ምዕራፍ 4–6፡ ማኅበራዊ ግፍ፣ ብቸኝነት፣ እና የሀብት ማታለያ

ቆሄሌት በምድር ላይ የሚከናወነውን ግፍ ያለ አንዳች ሽፋን ይመለከታል፦ "የተገፉትንም ሰዎች ዕንባ አየሁ፥ የሚያጽናናቸውም አልነበረም፤" (4፡1)። ይህ የሰውን ልጅ ስቃይ በሐቀኝነት የመጋፈጥ ድፍረት የመክብብ ታላቁ ገጽታ ነው። በመቀጠልም "ድካማቸው መልካም ዋጋ አለውና ከአንድ ሁለት መሆን ይሻላል። ቢወድቁ አንዱ ሁለተኛውን ያነሣዋልና፤" (4፡9-10) በማለት ስለ ሕያው ጓደኝነትና ማኅበራዊ ኅብረት አስፈላጊነት ያስተምራል። ብቸኝነት ራሱ አስፈሪ ተጋላጭነት ነው። በምዕራፍ 5 ላይ ደግሞ "ብርን የሚወድድ ብርን አይጠግብም፥" (5፡10) በማለት የሀብትን ማታለያ ገመድ ያጋልጣል፤ የቁሳቁስ ፍለጋ ማቆሚያ የለውም፤ ፍላጎት በረካ በሌለው መጠን እየሰፋ ይሄዳል። እውነተኛ እርካታ ከውስጥ እንጂ ከንብረት ክምችት አይመጣም።

ምዕራፍ 7–10፡ ተግባራዊ ንጽጽራዊ ጥበብ

"መልካም ስም ከከበረ ዘይት፥ የሞት ቀንም ከተወለደበት ቀን ይሻላል።" (7፡1) የሚሉት አያዎ (Paradoxical) አባባሎች፣ ሕይወትን ላይ ላዩን ሳይሆን ከዘላለማዊ ፍጻሜ አንጻር እንዲመዘን ይጋብዛሉ። የመሞቻ ቀን ከመወለጃ ቀን እንደሚሻል መነገሩ፣ አንድ ሰው ውብ የሕይወት ውርስን አስመዝግቦ ውድድሩን በድል ሲጨርስ፣ ገና ከጅምሩ ከሚጠበቀው ያልታወቀ የትግል ጉዞ የተሻለ መሆኑን ያሳያል። "የጠቢባን ልብ በኀዘን ቤት ነው፥ የሰነፎች ልብ ግን በደስታ ቤት ነው።" (7፡4) የሚለውም ከላይ ከሚታይ ላዩን ተድላ ይልቅ፣ በፈተና እቶን ውስጥ የሚገኝ ጥልቅ መንፈሳዊ ማስተዋል የነፍስን ጤንነት እንደሚጠብቅ ያስተምረናል። ጥበብ ሁልጊዜ የወደፊቱን ያሻግራል እንጂ የዛሬን ጊዜያዊ ደስታ ብቻ አያሳድድም።

ምዕራፍ 11፡ በእምነት ላይ የተመሠረተ አደጋን የመውሰድ ጥበብ

"እንጀራህን በውኃ ፊት ጣለው፥ ከብዙ ቀን በኋላ ታገኘዋለህና።" (11፡1) የሚለው ምሳሌያዊ አነጋገር፣ ስለ ልግስና እና ፍርሃትን ሰብሮ ስለሚደረግ በእምነት ላይ የተመሠረተ ተግባር ያስተምራል። "ደመናትም ዝናብን ቢሞሉ በምድር ላይ ያፈስሱታል፤ ... ነፋስን የሚጠባበቅ አይዘራም፥" (11፡3-4) የሚለው ደግሞ፣ ሁኔታዎች ሁሉ ፍጹም ምቹ እስኪሆኑ ድረስ በመጠበቅ የሚመጣውን ሽባነት ያወግዛል። ሁሉንም ተለዋዋጭ ሁኔታዎች ተረድተን እስክንጨርስ ብንጠብቅ በሕይወት ውስጥ አንዳችም መልካም ነገር አንሠራም፤ ጥበብ ማለት አደጋን ሙሉ በሙሉ ማስወገድ ሳይሆን፣ መለኮታዊውን ዕድል ታምኖ በእምነት እርምጃ መውሰድ ነው።

ምዕራፍ 12፡ የእርጅና ውብ ግጥምና የመጨረሻው መለኮታዊ መደምደሚያ

ለምዕመናን ተግባራዊ ትምህርት፦ መክብብ የሰው ልጅ ዓለማዊ ስኬትን፣ ታላቅ ዝናን ወይም ቁሳዊ ሀብትን የሕይወት ማዕከል አድርጎ ሲሮጥ፣ ያለ እግዚአብሔር ግንኙነት ሁሉም ነገር ፍጻሜ የሌለው የከንቱነት ሩጫ መሆኑን በግልጽ ያሳያል። እውነተኛ የሕይወት ትርጉም የሚገኘው እግዚአብሔርን በመፍራት፣ በቃሉ በመጸናት፣ እና ዕለታዊ የሕይወት ስጦታዎችን (ሥራን፣ ኅብረትን፣ ኑሮን) በእግዚአብሔር ፊት በምስጋና በመቀበል ነው። ይህ መጽሐፍ ለዘመናዊው ሰው ከንቱ በሆነው የፍጥነትና የስኬት ውድድሮች ለተጠመደ ነፍስ ትልቅ የማንቂያ ደወል ነው። ቆም ብለን ሕይወታችንን ከመረመርን፣ ከዚህ ዓለም ጊዜያዊ ጠል ጀርባ ያለውን የዘላለም አምላክ ልብ በቀላሉ ማስተዋል እንችላለን።

ምዕራፍ 1–2፡ የፍቅር ጥድፍና ናፍቆት

መጽሐፉ "በአፉ መሳም ይሳመኝ፤ ፍቅርህ ከወይን ጠጅ ይሻላልና።" (1፡2) በሚል ደፋር ናፍቆት ይጀምራል፤ ይህ ገላጭ ድፍረት ራሱ የመጽሐፉን ልዩ ባህርይ ያሳያል። ፍቅር በኃፍረት ወይም በስውር ቋንቋ ተከልሎ ሳይሆን፣ በግልጽና በደስታ ሊገለጽ የሚገባ የፈጣሪ ስጦታ ተደርጎ ይቀርባል። ሙሽሪትዋ ራሷን "እኔ ጥቁር ነኝ፥ ነገር ግን የተዋብሁ ነኝ።" (1፡5) ስትል ትገልጻለች በፀሐይ የተቃጠለ ቆዳዋ ላይ ትንሽ አለመተማመን ቢኖራትም፣ ሙሽራው ግን በተደጋጋሚ ውበቷን ያረጋግጥላታል ("ወዳጄ ሆይ፥ እነሆ፥ አንቺ ውብ ነሽ፤" 1፡15)። ይህ ተለዋዋጭ ግንኙነት፣ እውነተኛ ፍቅር በተደጋጋሚ ማረጋገጫ እንደሚያድግ ያሳያል ራስን ዝቅ አድርጎ የማየት ስሜት ባለበት ቦታ፣ የተወደደ ሰው ደጋግሞ ማረጋገጡ ትልቅ ፈውስ ያመጣል፤ ይህ ደግሞ ለትዳር ግንኙነት ትልቅ ተግባራዊ ትምህርት ነው። እግዚአብሔርም በክርስቶስ በኩል እኛን ያጸደቀን በዚህ አይነት የፍቅር ማረጋገጫ ነው።

ምዕራፍ 3፡ ፍለጋና ሠርገኛ ጉዞ

ሙሽሪትዋ በሌሊት ወዳጇን ስትፈልግ ትገልጻለች፣ "ነፍሴ የወደደችውን አገኘሁት፤" (3፡4) በማለት አላቆመችም ይህ ናፍቆት የተሞላበት ፍለጋ የፍቅርን አጥባቂነትና ትዕግስት ያሳያል፤ ይህ ትዕይንት ደግሞ በተምሳሌታዊ ንባብ ውስጥ ነፍስ ወዳጇን (እግዚአብሔርን ወይም ክርስቶስን) ስትፈልግ ልታደርገው የሚገባትን ጽናት ያንጸባርቃል። የተወደደው ጎደለ ማለት ፍለጋውን አቁሞ መተው ማለት ሳይሆን፣ በጥልቅ ናፍቆት እስኪገኝ ድረስ መፈለግ ማለት ነው። ምዕራፉ በሰሎሞን ሠርገኛ ሰልፍ ድንቅ ምስል ይደመደማል (3፡6-11)፣ ይህም የመጪውን የሠርግ አከባበር ግርማ ያሳያል፤ ይህ ድምቀትና ልቦለድ ገለጻ ጋብቻ ራሱ ምን ያህል ትልቅ ማህበራዊና መንፈሳዊ ክብረ በዓል መሆኑን ያመለክታል። የክርስቶስና የቤተ ክርስቲያን የሠርግ እራት ድግስ (ራእይ 19) ይህንን በክብር ይፈጽመዋል።

ምዕራፍ 4–5፡ የሠርግ አከባበርና የፍቅር ውህደት

ሙሽራው የሙሽሪትን ውበት በዝርዝር ግጥም ያደንቃል (4፡1-15)፤ ይህ ግጥማዊ ገለጻ (ከፀጉር እስከ ደረት) በጥንታዊ ቅርብ ምሥራቅ የፍቅር ግጥም ወግ ውስጥ የተለመደ ዘይቤ ሲሆን፣ አካላዊ ውበትን ያለ ኀፍረት ማክበርን ያሳያል። ፈጣሪ ራሱ የፈጠረውን አካላዊ ውበት በደስታ ማድነቅ ኃጢአት ሳይሆን፣ ትክክለኛው የጋብቻ ማዕቀፍ ውስጥ ሲሆን የተባረከ ስጦታ ነው። "እኅቴ ሙሽራ የተቈለፈች ገነት፥ የተዘጋች ምንጭ፥ የታተመችም ፈሳሽ ናት።" (4፡12) የሚለው ደግሞ ትዳራዊ ንጽሕናን ያመሰግናል፤ "የተዘጋች፣ የታተመች" የሚለው ምስል የብቸኝነት እና የተጠበቀ ታማኝነት ውበትን ያመለክታል። ቤተ ክርስቲያንም ለክርስቶስ የተጠበቀች ንጽሕት ሙሽራ መሆንዋን ያሳያል።

ምዕራፍ 5፡2–6፡3፡ የመለያየትና የናፍቆት ፈተና

ሙሽሪትዋ በቸልተኝነት ወዳጇን ስታዘገይ፣ እርሱም ጠፍቶባት ትፈልገዋለች፣ የከተማው ጠባቂዎችም ይመቷታል (5፡2-7)። ይህ አስቸጋሪ ትዕይንት እንኳ በትዳር ውስጥ አለመግባባትና የመራራቅ ወቅቶች ሊኖሩ እንደሚችሉ በሐቀኝነት ያሳያል፤ ፍቅር ግን በጽናት ይፈለጋልና ይመለሳል። ይህ ክፍል ራሱ ትልቅ ተስፋ ይሰጣል። ፍጹም የተባለ ግንኙነት እንኳ አልፎ አልፎ አለመግባባትና ርቀት ሊያጋጥማት ይችላል፣ ችግር ራሱ የግንኙነት ፍጻሜ ማለት ሳይሆን በጽናት ተመልሶ ለመታደስ፣ ንስሐ ለመግባትና ፍቅርን ለማደስ የተሰጠ ዕድል መሆኑን ያስተምረናል። ከመንፈሳዊ አንጻር፣ እግዚአብሔር ፊቱን ሲሰውርብን በርትተን እንድንፈልገው የሚያነቃቃን ፈተና ነው።

ምዕራፍ 6–7፡ የበሰለ፣ የተረጋገጠ ፍቅር

"እኔ የወዳጄ ነኝ ወዳጄም የእኔ ነው፤" (6፡3) የሚለው የጋራ ባለቤትነት አዋጅ፣ ከምዕራፍ 2፡16 ("ወዳጄ የእኔ ነው፥ እኔም የእርሱ ነኝ፤") የተለወጠ ቅደም ተከተል ያሳያል። ይህ ስውር ለውጥ የግንኙነቱ እየበሰለና ራስን መስጠት እያደገ መምጣቱን ያመለክታል፤ በጅምር ፍቅር ውስጥ "እኔ የማገኘውን" ማዕከል ማድረግ የተለመደ ቢሆንም፣ የበሰለ ፍቅር ግን "እኔ የምሰጠውን" ማዕከል ያደርጋል። ምዕራፍ 7 ደግሞ ሙሽራው ተጨማሪ ውዳሴ ሲያቀርብ፣ ሙሽሪትዋ በራስ መተማመን ደረጃ ስሜቷን በግልጽ ትገልጻለች ("እኔ የወዳጄ ነኝ፥ የእርሱም ምኞት ወደ እኔ ነው።" 7፡10)—ይህ የራስ መተማመን ራሱ ከጊዜ ብዛት የተገነባ ጤናማ የግንኙነት ውጤት ነው። በፍቅር ውስጥ ፍርሃት የለምና።

ምዕራፍ 8፡ የፍቅር ኃያልነትና የመጨረሻ ማረጋገጫ

መጽሐፉ ያለ ግልጽ "መደምደሚያ ስብከት" ይዘጋል (እንደ መክብብ ሳይሆን)፤ ፍቅር ራሱ የመጨረሻው ቃል ሆኖ ይቀራል፣ ይህም ተገቢ ነው። ፍቅር በራሱ የተሟላ እውነት ሆኖ፣ ተጨማሪ ማብራሪያ አያስፈልገውም። ለምዕመናን ተግባራዊ ትምህርት፦ መኃልየ መኃልይ ፍቅርና ጾታዊነት በራሳቸው ኃጢአት ወይም ርኩስ እንዳልሆኑ፣ ይልቁንም በጋብቻ ቃል ኪዳን ውስጥ ሲገለጡ የፈጣሪ መልካም ስጦታ መሆናቸውን ያረጋግጣል፤ ትዳራዊ ፍቅር ራሱ የእግዚአብሔርን ታማኝ ፍቅር ማንጸባረቅ ይችላል። ይህ መጽሐፍ ለተጋቡ ጥንዶች ብቻ ሳይሆን ለሁሉም አማኝ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል፦ ፍቅር ሲገለጽ ትእግስት፣ ታማኝነት፣ እና ደግ ግንኙነት እንደሚያስፈልገው፣ እናም እውነተኛ ፍቅር ሁሉ ምንጩ ራሱ ወደ ፈጣሪ ዘላለማዊ ፍቅር እንደሚያመላክት ነው። እግዚአብሔር ፍቅር ነውና።

ሰዋሰዋዊ-ታሪካዊ ዘዴ

የማንኛውም የመጽሐፍ ቅዱስ ጽሑፍ ትርጉም የሚወሰነው በጻፈው ሰዋሰዋዊ መዋቅሮችና ታሪካዊ ሁኔታዎች በተገለጸው የሰው ጸሐፊው ዓላማ ነው። ለጥበብ መጻሕፍት ይህ በመላው ግብጽ፣ መስጴጦምያና ከነዓን ይሠራበት የነበረውን ዓለም አቀፋዊ የጥበብ ወግ ልማዶች ስሜታዊነትን ይጠይቃል፤ የእስራኤላውያን ጥበብ ግን ከእነዚህ የሚለየው ሁሉንም እውቀት ከያህዌ ጋር ካለው የቃል ኪዳን ግንኙነት ጋር በማስተሳሰር ነው። ይህ ልዩነት ትንሽ የሚመስል ግን ወሳኝ ነው፦ ጥንታዊ ግብጻዊም ሆነ መስጴጦምያዊ ጠቢብ ተመሳሳይ ተግባራዊ ምክር ሊሰጥ ይችላል፣ ነገር ግን የእስራኤላዊው ጠቢብ ብቻ ነው ይህን ምክር ወደ አንድ የተወሰነ፣ ሕያውና ግላዊ አምላክ ግንኙነት የሚያስተሳስረው። ይህ ታሪካዊ መነጽር ጽሑፉን ከጥንቱ አድማጭ ጋር በተገቢው መንገድ እንድንረዳው ያደርገናል።

ቀኖናዊ እና ክርስቶሳዊ ንባብ

እያንዳንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ ሙሉ ትርጉሙን የሚያገኘው በመላው ቀኖና ውስጥ ካለው ቦታ ነው። አዲስ ኪዳን ክርስቶስን እንደ ብሉይ ኪዳን ፍጻሜ በተከታታይ ያቀርባል (ማቴ. 5፡17፤ ዮሐ. 5፡39)፤ ይህ ክርስቶሳዊ አድማስ ታሪካዊ ትርጉምን ወደ ምሳሌያዊ ግምት አያወርድም፣ ነገር ግን እውነተኛ አምሳላዊ ትስስርን ይቀበላል። ኢዮብ ቤዛውን ይፈልጋል፣ ምሳሌ 8 ጥበብን በሰው ትመስላለች፣ መዝሙር 22 ስቅለትን ያሳያል፣ መዝሙር 110 ንጉሥ-ካህኑን ያውጃል። እነዚህ ሁሉ ትይዩ ክሮች ወደ አንድ ማዕከል ሲሰፋሰፉ የምናየው ንድፍ በአጋጣሚ ሳይሆን በአንድ መንፈስ ቅዱስ አነሳሽነት የተጻፉ መጻሕፍት ውስጣዊ አንድነት ያሳያል። እያንዳንዱ የጥበብ መጽሐፍ የክርስቶስን የተለያዩ ገጽታዎች ያበራል።

ከእነዚህ ሁለት ዋና መርሆች በተጨማሪ፣ ኃላፊነት ያለው ተርጓሚ ለሥነ-ጽሑፍ ዘውግ ትኩረት መስጠት አለበት። የምሳሌ መጽሐፍ ውስጥ ያሉ አባባሎች አጠቃላይ የጥበብ መርሆች እንጂ ፍጹም ቅድመ ሁኔታ የሌላቸው ተስፋዎች እንዳልሆኑ መረዳት፣ ብዙ የተሳሳተ የመጽሐፍ ቅዱስ ንባብ ችግርን ይፈታል። ለምሳሌ "ልጅን በሚሄድበት መንገድ ምራው፥ በሸመገለም ጊዜ ከእርሱ ፈቀቅ አይልም።" (ምሳ. 22፡6) የሚለው ጥቅስ አጠቃላይ ንድፍ እንጂ ለሁሉም ልጅ ያለ ልዩነት 100% ዋስትና እንዳልሆነ አለመረዳት፣ ልጆቻቸው ወደ ተሳሳተ መንገድ ለገቡ ወላጆች ተጨማሪ ኀዘንና ራስን ተጠያቂ ማድረግ ውስጥ ሊከታቸው ይችላል፤ ጥበብ-ስነ-ጽሑፍ ግንዛቤ ይህን አላስፈላጊ ስቃይ ያስቀራል። የዘውግን ባህርይ መረዳት መጽሐፍ ቅዱስን እንዳንበድለው ያደርጋል።

ዋና ዋና ነገረ መለኮት አስተምህሮዎች

የመለኮታዊ ጥበቃ አስተምህሮ ፦ የጥበብ መጻሕፍት ጥቃቅን-ደረጃ መለኮታዊ ጥበቃን ይዳስሳሉ፦ በዘፈቀደ የሚመስለውን የመከራና የብልጽግና ስርጭት፣ የግለሰብ ሕይወት አጋጣሚዎችን፣ የመለኮታዊ ጊዜ ሚስጥርን (መክ. 3፡1–11)። ይህ አስተምህሮ ለምዕመናን ትልቅ ተግባራዊ ትርጉም ይይዛል—በዙሪያችን ያሉ ክስተቶች ብዙ ጊዜ በአጋጣሚ የሚደረጉ ወይም ትርጉም የለሽ ቢመስሉንም፣ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥበብ ግን ከእነዚህ ክስተቶች ጀርባ የተደበቀ ግን ትክክለኛ የእግዚአብሔር እጅ እንዳለ ያረጋግጣል። ፈጣሪ በዙፋኑ ላይ ሆኖ ሁሉንም ነገር ለበጎ ዓላማው ያዋህዳል።

የልቅሶ ሥነ-መለኮት፦ ከጥበብ መጻሕፍት ውስጥ እጅግ ጉልህ ከሆኑት እና በተግባር ችላ ከተባሉት ሥነ-መለኮታዊ አስተዋጽኦዎች አንዱ የልቅሶ ሥነ-መለኮት ነው። በእግዚአብሔር ፊት የሚቀርብ ሐቀኛ፣ አስቸኳይ፣ በሥቃይ የተሞላ ጸሎት እንኳ ሕጋዊና አስፈላጊ የቃል ኪዳን እምነት ገጽታ ነው። የኢዮብ የተራዘመ ተቃውሞ፣ ያህዌ በመጨረሻ ትክክል ነው ብሎ የፈረደለት (42፡7)፣ እውነተኛ እምነት በእግዚአብሔር ፊት የመጠየቅ፣ የመታገል፣ የመቃወም ነጻነትን እንደሚያካትት ያረጋግጣል፤ ብዙ ዘመናዊ ምዕመናን ይህን ነፃነት ስለማያውቁ፣ ጥያቄ ማንሳት ራሱ ኃጢአት ይመስላቸዋል፣ ነገር ግን ኢዮብም ሆነ አብዛኞቹ የልቅሶ መዝሙራት ደራሲዎች ይህን ስሜት ወደ እግዚአብሔር ማምጣት እንጂ ከእግዚአብሔር መደበቅ አላስፈለጋቸውም። ይህም ልባችንን በእውነተኛ ፈውስ ይሞላዋል።

ፍጻሜ-ነገር በጥበብ መጻሕፍት (Eschatology)፦ ኢዮብ ከሞት በኋላ ጻድቅ የሚያደርገውን ቤዛ ይፈልጋል (19፡25–27)፤ ምሳሌ 8 ጥበብን ከክርስቶስ ጋር ታስተሳስራለች፤ መዝሙር 22 እና 110 መሲሐዊ ናቸው፤ መክብብ በእያንዳንዱ ድርጊት ላይ የሚመጣን ፍርድ ይቀበላል (12፡14)፤ መኃልየ መኃልይም የክርስቶስንና የቤተ ክርስቲያንን ፍቅር ያመላክታል። እነዚህ ሁሉ ተስፋዎች ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ፣ 'የተሰወረ የጥበብና የእውቀት መዝገብ ሁሉ' ወደ እርሱ ወደሚገኝበት (ቆላስይስ 2:2-3) ይመራሉ። ይህ ማለት የጥበብ መጻሕፍትን ማጥናት ስለ አምስት የተለያዩ ገለልተኛ ርዕሶች ማጥናት ሳይሆን፣ ስለ አንድ ትልቅ ታሪክ አምስት የተለያዩ ገጽታዎችን ማጥናት ማለት ነው፤ ታሪኩም የክርስቶስ ራሱ ታሪክ ነው።

ማጠቃለያ፦ ለምዕመናን ተግባራዊ ትምህርት

የጥበብ መጻሕፍት፣ ምንም እንኳ በዘውግ ቢለያዩም፣ ለዘመናዊ ምዕመናን አንድ ወጥ የሆነ ጥሪ ያቀርባሉ፦ ስለ ግል ውስጣዊ ሕይወት፣ ስለ ሥቃይ ትርጉም፣ እና ስለ ዕለታዊ ውሳኔዎች ጥበብ ማስተማር። ይህ ስብስብ በመጨረሻ ወደ አንድ ማዕከል ይመራል፤ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ፣ እርሱም የጥበብ ሁሉ ምንጭ፣ እውነተኛው ንጉሥ-ካህን ነው። ስለዚህ እነዚህን መጻሕፍት ማጥናት ለአካዳሚክ እውቀት ብቻ ሳይሆን፣ ለዕለታዊ መንፈሳዊ ሕይወት ለውጥ፣ ለጸሎት ጥልቀት፣ እና ለክርስቶስ በበለጠ ለመምሰል ላለው ጉዞ ትልቅ አስተዋጽኦ ያደርጋል። አንባቢ ይህን ገጽ ዘግቶ ወደ ዕለታዊ ሕይወቱ ሲመለስ፣ ከኢዮብ ጽናትን፣ ከመዝሙር ሐቀኛ ጸሎትን፣ ከምሳሌ ተግባራዊ ጥበብን፣ ከመክብብ ትክክለኛ ቅድሚያ አሰጣጥን፣ እና ከመኃልየ መኃልይ የፍቅርን ውበት ተሸክሞ እንዲሄድ ተስፋ እናደርጋለን። ሁሉም ወደ አንድ ግብ፣ ወደ እግዚአብሔርን በጥልቅ መፍራትና በፍቅር መከተል የሚመሩ ናቸውና።